Language

ENहिગુ
Scripture Library

Markandeya Purana · Chapter 31

31.1

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe alarkānuśāsane naimittikādiśrāddhakalpo nāma triṃśo 'dhyāyaḥ
ekatriṃśo 'dhyāyaḥ
madālasovāca
sapiṇḍīkaraṇādūrdhvaṃ pituryaḥ prapitāmahaḥ /
sa tu lepabhujo yāti praluptaḥ pitṛpiṇḍataḥ

31.2

teṣāmanyaścaturtho yaḥ putralepabhujānnabhuk /
so 'pi sambandhato hīnamupabhogaṃ prapadyate

31.3

pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ /
piṇḍasambandhino hyete vijñeyāḥ puruṣāstrayaḥ

31.4

tepasambandhinaścānye pitāmahapitāmahāt /
prabhṛtyuktāstrayasteṣāṃ yajamānaśca saptamaḥ

31.5

ityeṣa mu nabhiḥ proktaḥ sambandhaḥ sāptapauruṣaḥ /
yajamānāt prabhṛtyūrdhvamanulepabhujastathā

31.6

tato 'nye pūrvajāḥ sarve ye cānye narakaukasaḥ /
ye ca tiryaktvamāpannā ye ca bhūtādisaṃsthitāḥ

31.7

tān sarvān yajamāno vai śrāddhaṃ kurvan yathāvidhi /
samāpyāyayate vatsa ! yena yena śṛṇuṣva tat

31.8

annaprakiraṇaṃ yat tu manuṣyaiḥ kriyate bhuvi /
tena tṛtpimupāyānti ye piśācatvamāgatāḥ

31.9

yadambu strānavastrotthaṃ bhūmau patati putraka ! /
tena ye tarutāṃ prāptāsteṣāṃ tṛptiḥ prajāyate

31.10

yāstu gātrāmbukaṇikāḥ patanti dharaṇītale /
tābhirāpyāyanaṃ teṣāṃ ye devatvaṃ kule gatāḥ

31.11

uddhṛteṣvatha piṇḍeṣu yāścānnakaṇikā bhuvi /
tābhirāpyāyanaṃ prāptā ye tiryakatvaṃ kule gatāḥ

31.12

ye vādagdhāḥ kule bālāḥ kriyāyogyā hyasaṃskṛtāḥ /
vipannāste 'nnavikira-saṃmārjanajalāśinaḥ

31.13

bhuktvā cācāmatāṃ yacca jalaṃ yaccāṅghrisecane /
brāhmaṇānāṃ tathaivānye tena tṛptiṃ prayānti vai

31.14

evaṃ yo yajamānasya yaśca teṣāṃ dvijanmanām /
kaścijjalānnavikṣepaḥ śucirucchiṣṭa eva vā

31.15

tenānye tatkule tatra tattadyonyantaraṃ gatāḥ /
prayāntyāpyāyanaṃ vatsa ! samyak śrāddhakriyāvatām

31.16

anyāyopārjitairarthairyacchrāddhaṃ kriyate naraiḥ /
tṛpyante tena cāṇḍālapukkasādyāsu yoniṣu

31.17

evamāpyāyanaṃ vatsa ! bahūnāmiha bāndhavaiḥ /
śrāddhaṃ kurvadibharannāmbubindukṣepeṇa jāyate

31.18

tasmācchrāddhaṃ naro bhaktyā śākairapi yathāvidhi /
kurvota kurvataḥ śrāddhaṃ kule kaścinna sīdati

31.19

tasya kālānahaṃ vakṣye nityanaimittikātmakān /
vidhinā yena ca naraiḥ kriyate tannibodha me

31.20

kāryaṃ śrāddhamamāvāsyāṃ māsi māsyuḍupakṣaye /
tathāṣṭakāsvapyavaśyamicchākālaṃ nibodha me

31.21

viśiṣṭabrāhmaṇaprāptau sūryendugrahaṇe 'yane /
viṣuve ravisaṃkrāntau vyatipāte ca putraka

31.22

śrāddhārhadravyasamprāptau tathā duḥsvapnadarśane /
janmarkṣagrahapīḍāsu śrāddhaṃ kurvota cecchayā

31.23

viśiṣṭaḥ śrotriyo yogī vedavijjyeṣṭhasāmagaḥ /
triṇāciketastrimadhustrisuparṇaḥ ṣaḍaṅgavit

31.24

dauhitraṛtvigjāmātṛsvastrīyāḥ śvaśurastathā /
pañcāgnikarmaniṣṭhaśca taponiṣṭho 'tha mātulaḥ

31.25

mātāpitṛparāścaiva śiṣyasambandhibāndhavāḥ /
ete dvijottamāḥ śrāddhe samastāḥ ketanakṣamāḥ

31.26

avakīrṇo tathā rogī nyūne cāṅge tathādhike /
paunarbhavastathā kāṇaḥ kuṇḍo golo 'tha putraka

31.27

mitradhruk kunakhī klībaḥ śyāvadanto nirākṛtiḥ /
abiśastastu tātena piśunaḥ somavikrayī

31.28

kanyādūṣayitā vaidyo gurupitrostathojjhakaḥ /
bhṛtakādhyāpako 'mitraḥ parapūrvāpatistathā

31.29

vedojjho 'thāgnisantyāgī vṛṣalīpatidūṣitaḥ /
tathānye ca vikarmasthā varjyāḥ pitryeṣu vai dvijāḥ

31.30

nimantrayeta pūrvedyuḥ pūrvoktān dvijasattamān /
daive niyoge pitrye ca tāṃstathaivopakalpayet

31.31

taiśca saṃyatibhirbhāvyaṃ yaśca śrāddhaṃ kariṣyati /
śrāddhaṃ dattvā ca bhuktvā ca maithunaṃ yo 'nugacchati

31.32

pitarastu tayormāsaṃ tasmina retasi śerate /
gatvā ca yoṣitaṃ śrāddhe yo bhuṅkte yaśca gacchati

31.33

retomūtrakṛtāhārāstanmāsaṃ pitarastayoḥ /
tasmāttu prathamaṃ kāryaṃ prājñenopanimantraṇam

31.34

aprāptau taddine cāpi varjyā yoṣitprasaṅginaḥ /
bhikṣārthamāgatān vāpi kāle saṃyamino yatīn

31.35

bhojayet praṇipātādyaiḥ prāsādya yatamānasaḥ /
yathaiva śuklapakṣādvai pitṝṇāmasitaḥ priyaḥ

31.36

tathāparāhnaḥ pūrvāhnāt pitṝṇāmatirityate /
saṃpūjya svāgatenaitānabhyupetān gṛhe dvijān

31.37

pavitrapāṇirācāntānāsaneṣūpaveśayet /
pitṝṇāmayujaḥ kāmaṃ yugmān daive dvijottamān

31.38

ekaikaṃ vā pitṝṇāñca devānāñca svaśaktitaḥ /
tathā mātāmahānāñca tulyaṃ vā vaiśvadevikam

31.39

pṛthak tayostathā cānye kecidicchanti mānavāḥ /
prāṅmukhāndaivasaṅkalpān paitryān kuryādudaṅmukhān

31.40

tathaiva mātāmahānāṃ vidhirukto manīṣibhiḥ /
viṣṭarārthe kuśān dattvā pūjya cārghyādinā budhaḥ

31.41

pavitrakādi vai dattvā tebhyo 'nujñāmavāpya ca /
kuryādāvāhanaṃ prājño devānāṃ mantrato dvijaḥ

31.42

yavāmbhobhistathā cārghyaṃ dattvā vai vaiśvadevikam /
gandhamālyāmbudhūpañca dattvā samyak sadipakam

31.43

apasavyaṃ pitṝṇāñca sarvamevopakalpayet /
darbhāṃśca dviguṇān dattvā tebhyo 'nujñāmavāpya ca

31.44

mantrapūrvaṃ pitṝṇāñca kuryādāvāhanaṃ budhaḥ /
apasavyaṃ tathā cārghyaṃ yavārthañca tathā tilaiḥ

31.45

niṣpādayenmahābhāga ! pitṝṇaṃ prīṇane rataḥ /
agnau kāryamanujñātaḥ kuruṣveti tato dvijaiḥ

31.46

juhuyādvyañjanakṣāravarjyamannaṃ yathāvidhi /
agnaye kavyavāhāya svaheti prathamāhutiḥ

31.47

somāya vai pitṛmate svāhetyanyā tathā bhavet /
yamāya pretapataye svāheti tritayāhutiḥ

31.48

hutāvaśiṣṭaṃ dadyācca bhājaneṣu dvijanmanām /
bhājanālambhanaṃ kṛtvā dadyāccānnaṃ yathāvidhi

31.49

yathā sukhaṃ juṣadhvaṃ bho iti vācyamaniṣṭhuram /
bhuñjīraṃśca tataste 'pi taccittā mauninaḥ sukham

31.50

yadyadiṣṭacatamaṃ teṣāṃ tattadannamasatvaram /
akrudhyaṃśca naro dadyāt sambhavena pralobhayan

31.51

rakṣoghrāṃśca japenmantrāṃstilaiśca vikirenmahīm /
siddhārthakaiśca rakṣārthaṃ śrāddhaṃ hi pracuracchalam

31.52

pṛṣṭaistṛptaiśca tṛptāḥ stha tṛptāḥ sma iti vādibhiḥ /
anujñāto narastvannaṃ prakiret bhuvi sarvataḥ

31.53

tadvadācamanārthāya dadyādāpaḥ sakṛt sakṛt /
anujñāñca tataḥ prāpya yatavākkāyamānasaḥ

31.54

satilena tato 'nnena piṇḍān savyena putraka ! /
pitanuddiśya darbheṣu dadyāducchiṣṭasannidhau

31.55

pitṛtīrthena toyañca dadyāttebhyaḥ samāhitaḥ /
pitṝniddiśya yadbhaktyā yajamāno nṛpātmaja

31.56

tadvanmātāmahānāñca dattvā piṇḍān yathāvidhi /
gandhamālyādisaṃyuktaṃ dadyādācamanaṃ tataḥ

31.57

dattvā ca takṣiṇāṃ śaktyā susvadhāstviti tān vadet /
taiśca tuṣṭaistathetyuktvā vācayedvaiśvadevikān

31.58

prīyantāmiti bhadraṃ vo viśvedevā itīrayen /
tatheti cokte tairvipraiḥ prārthanīyāstadāśiṣaḥ

31.59

visarjayet priyāṇyuktvā praṇipatya ca bhaktitaḥ /
ādvāramanugaccheccāgaccheccānupramoditaḥ

31.60

tato nityakriyāṃ kuryād bhojayecca tathātithīn /
nityakriyāṃ pitṝṇāñca kecidicchanti sattamāḥ

31.61

na pitṝṇāntathaivānye śeṣaṃ pūrvavadācaret /
pṛthak pākena netyanye kecit pūrvañca pūrvavat

31.62

tatastadannaṃ bhuñjīta saha bhṛtyādibhirnaraḥ /
evaṃ kurvota dharmajñaḥ śrāddhaṃ pitryaṃ samāhitaḥ

31.63

yathā vā dvijamukhyānāṃ paritoṣo 'bhijāyate /
trīṇi śrāddhe pavitrāṇi dauhitraṃ kutapastilāḥ

31.64

varjyāni cāhurviprendra ! kopo 'dhvagamanaṃ tvarā /
rājatañca tathā pātraṃ śastaṃ śrāddheṣu putraka !

31.65

rajatasya tathā kāryaṃ darśanaṃ dānameva vā /
rājate hi svadhā dugdhā pitṛbhiḥ śrūyate mahī /
tasmāt pitṝṇāṃ rajatamabhīṣṭaṃ prītivardhanam

Original text: Mārkaṇḍeyapurāṇa, 1-93 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc