Markandeya Purana · Chapter 29
iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe putrānuśāsane madālasāvākyaṃ nāmāṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ
#1
ūnatriṃśo 'dhyāyaḥ
alarka uvāca
yat kāryaṃ puruṣāṇāñca gārhasthyamanuvartatām /
bandhaśca syādakaraṇe kriyāyā yasya cocchritiḥ
upakārāya yannṛṇāṃ yacca varjyaṃ gṛhe satā /
yathā ca kriyate tanme yathāvat pṛcchato vada
madālasovāca
vatsa ! gārhasthyamādāya naraḥ sarvamidaṃ jagat /
puṣṇāti tena lokāṃśca sa jayatyabhivāñchitān
pitaro munayo devā bhūtāni manujāstathā /
kṛmikīṭapataṅgāśca vayāṃsi paśavo 'surāḥ
gṛhasthamupajīvanti tatastṛptiṃ prayānti ca /
mukhaṃ cāsya nirīkṣante api no dāsyatīti vai
sarvasyādhārabhūteyaṃ vatsa ! dhenustrayīmayī /
yasyāṃ pratiṣṭhitaṃ viśvaṃ viśvahetuśca yā matā
ṛkpṛṣṭhāsau yajurmadhyā sāmavaktraśirodharā /
iṣṭāpūrtaviṣāṇā ca sādhusūktatanūruhā
śāntipuṣṭiśakṛnmūtrā varṇapādapratiṣṭhitā /
ājīvyamānā jagatāṃ sākṣayā nāpacīyate
svāhākārasvadhākārau vaṣaṭkāraśca putraka ! /
hantakārastathā cānyastasyāḥstanacatuṣṭayam
svāhākāraṃ stanaṃ devāḥ pitaraśca svadhāmayam /
munayaśca vaṣaṭkāraṃ devabhūtasuretarāḥ
hantakāraṃ manuṣyāśca pibanti satataṃ stanam /
evamāpyāyayatyeṣā vatsa ! dhenustrayīmayī
teṣāmucchedakartā ca yo naro 'tyantapāpakṛt /
sa tamasyāndhatāmistre tāmistre ca nimajjati
yaścemāṃ mānavo dhenuṃ svairvatsairamarādibhiḥ /
pāyayatyucite kāle sa svargāyopapadyate
tasmāt putra ! manuṣyeṇa devarṣipitṛmānavāḥ /
bhūtāni cānudivasaṃ poṣyāṇi svatanuryathā
tasmāt strātaḥ śucirbhūtvā devarṣipitṛtarpaṇam /
prajāpatestathaivādibhaḥ kāle kuryāt samāhitaḥ
sumanogandhapuṣpaiśca devānabhyarcya mānavaḥ /
tato 'gnestarpaṇaṃ kuryāddeyāśca balayastathā
brahmaṇe gṛhamadhye tu viśvedevebhya eva ca /
dhanvantariṃ samuddiśya prāgudīcyāṃ baliṃ kṣipet
prācyāṃ śakrāya yāmyāyāṃ yamāya balimāharet /
pratīcyāṃ varuṇāyātha somāyottarato balim
dadyāddhātre vidhātre baliṃ dvāre gṛhasya tu /
aryamṇe 'tha bahirdadyād gṛhebhyaśca samantataḥ
naktañcarebhyo bhūtebhyo balimākāśato haret /
pitṝṇāṃ nirvapeccaiva dakṣiṇābhimukhasthitaḥ
gṛhasthastatparo bhūtvā susamāhitamānasaḥ /
tatastoyamupādāya teṣvevācamanāya vai
sthāneṣu nikṣipet prājñastāstā uddiśya devatāḥ /
evaṃ gṛhabaliṃ kṛtvā gṛhe hṛhapatiḥ śuciḥ
āpyāyanāya bhūtānāṃ kuryādutsargamādarāt /
śvabhyaśca śvapacebhyaśca vayobhyaścāvaped bhuvi
vaiśvadevaṃ hi nāmaitat sāyaṃ prātarudāhṛtam /
ācamya ca tataḥ kuryāt prājño dvārāvalokanam
muhūrtasyāṣṭamaṃ bhāgamudīkṣyo 'pyatithirbhavet /
atithiṃ tatra samprāptamannādyenodakena ca
sampūjayedyathāśakti gandhapuṣpādibhistathā /
na mitramatithiṃ kuryānnaikagrāmanivāsinam
ajñātakulanāmānaṃ tatkālasamupasthitam /
bubhukṣumāgataṃ śrāntaṃ yācamānamakiñcanam
brāhmaṇaṃ prāhuratithiṃ sa pūjyaḥ śaktito budhaiḥ /
na pṛcched gotracaraṇaṃ svādhyāyañcāpi paṇḍitaḥ
śobhanāśobhanākāraṃ taṃ manyeta prajāpatim /
anityaṃ hi sthito yasmāt tasmādatithirucyate
tasmiṃstṛpte nṛyajñotthādṛṇānmucyed gṛhāśramī /
tasmād adattvā yo bhuṅkte svayaṃ kilviṣabhuṅnaraḥ
sa pāpaṃ kevalaṃ bhuṅkte purīṣañcānyajanmani /
atithiryasya bhagnāśo gṛhāt pratinivartate
sa dattvā duṣkṛtaṃ tasmai puṇyamādāya gacchati /
apyambuśākadānena yadvāpyaśnāti sa svayam
pūjayet tu naraḥ śaktyā tenaivātithimādarāt /
kuryāccāharahaḥ śrāddhamannādyenodakena ca
pitṝnuddiśya viprāṃśca bhojayedviprameva vā /
annasyāgraṃ taduddhṛtya brāhmaṇāyopapādayet
bhikṣāñca yācatāṃ dadyāt parivrāḍbrahmacāriṇām /
grāsapramāṇā bhikṣā syādagraṃ grāsacatuṣṭayam
agraṃ caturguṇaṃ prāhurhantakāraṃ dvijottamāḥ /
bhojanaṃ hantakāraṃ vā agraṃ bhikṣāmathāpi vā
adattvā tu na bhoktavyaṃ yathāvibhavamātmanaḥ /
pūjayitvātithīniṣṭān jñātīn bandhūṃstathārthinaḥ
vikalān bālavṛddhāṃśca bhojayeccāturāṃstathā /
vāñchate kṣutparītātmā yaccānyo 'nnamakiñcanaḥ
kuṭumbinā bhojanīyaḥ samarthe vibhave sati /
śrīmantaṃ jñātimāsādya yo jñātiravasīdati
sīdatā yad kṛtaṃ tena tat pāpaṃ sa samaśnute /
sāyaṃ caiva vidhiḥ kāryaḥ sūryoḍhaṃ tatra cātithim
pūjayīta yathāśakti śayanāsanabhojanaiḥ /
evamuddavahatastāta ! gārhasthyaṃ bhāramāhitam
skandhe vidhātā devāśca pitaraśca maharṣayaḥ /
śreyo 'bhivarṣiṇaḥ sarve tathaivātithibāndhavāḥ
paśupakṣigaṇāstṛptā ye cānye sūkṣmakīṭakāḥ /
gāthāścātra mahābhāga ! svayamatriragāyata
tā śṛṇuṣva mahābhāga ! gṛhasthāśramasaṃsthitāḥ /
devān pitṝṃścātithīṃśca tadvat sampūjya bāndhavān
jāmayaśca guruñcaiva gṛhastho vibhave sati /
śvabhyaśca śvapacebhyaśca vayobhyaścāvaped bhuvi
vaiśvadevaṃ hi nāmaitat kuryāt sāyaṃ tathā dine /
māṃsamannaṃ tathā śākaṃ gṛhe yaccopasādhitam /
na ca tat svayamaśnīyādvidhivadyanna nirvapet
Original text: Mārkaṇḍeyapurāṇa, 1-93 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0