Markandeya Purana · Chapter 24

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe madālasopākhyāne kuvalayāśvapātālagamanaṃ nāma trayoviṃso 'dhyāyaḥ
caturviśo 'dhyāyaḥ
jaḍa uvāca
kṛtāhāraṃ mahātmanāmadhipaṃ pavanāśinām /
upāsāñcakrire putrau bhūpālatanayastathā

kathābhiranurūpābhiḥ sa mahātmā bhujaṅgamaḥ /
prītiṃ sañjanayāmāsa putrasakhyuruvāca ca

tava bhadra ! sukhaṃ brūhi gehamabhyāgatasya yat /
kartavyamutsṛjāśaṅkāṃ pitarīva suto mayi

rajataṃ vā suvarṇaṃ vā vastraṃ vāhanamāsanam /
yadvābhimatamatyarthaṃ durlabhaṃ tadvṛṇuṣva mām

kuvalayāśva uvāca
tava prasādādbhagavan ! suvarṇādi gṛhe mama /
piturasti mamādyāpina kiñcit kāryamīdṛśam

tāte varṣasahasrāṇi śāsatīmāṃ vasundharām /
tathaiva tvayi pātālaṃ na me yāñconmukaṃ manaḥ

te svargyāśca supuṇyāśca yeṣāṃ pitari jīvati /
tṛṇakoṭisamaṃ vittaṃ tāruṇyādvittakoṭiṣu

mitrāṇi tulyaśiṣṭāni tadvaddehamanāmayam /
janitā dhriyate vittaṃ yauvanaṃ kinnu nāsti me

asatyarthe nṛṇāṃ yāñcāpravaṇaṃ jāyate manaḥ /
satyaśeṣe kathaṃ yāñcāṃ mama jihvā kariṣyati

yairna cintyaṃ dhanaṃ kiñcinmama gehe 'sti nāsti vā /
pitṛbāhutarucchāyāṃ saṃśritāḥ sukhino hi te

ye tu bālyāt prabhṛtyeva vinā pitrā kuṭumbinaḥ /
te sukhāsvādavibhraṃśānmanye dhātraiva vañcitāḥ

tadvayaṃ tvatprasādena dhanaratnādisañcayān /
pitṛmuktān prayacchāmaḥ kāmato nityamarthinām

tat sarvamiha saṃprāptaṃ yadaṅghriyugalaṃ tava /
maccūḍāmaṇinā spṛṣṭaṃ yaccāṅgasparśamāptavān

jaḍa uvāca
ityevaṃ prasṛtaṃ vākyamuktaḥ pannagasattamaḥ /
prāha rājasutaṃ prītyā putrayorupakāriṇam

nāga uvāca
yadi ratnasuvarṇādi matto 'vāptuṃ na te manaḥ /
yadanyanmanasaḥ prītyai tadbrūhi tvaṃ dadāmyaham

kuvalayāśva uvāca
bhagavaṃstvatprasādena prārthitasya gṛhe mama /
sarvamasti viśeṣeṇa samprāptaṃ tava darśanāt

kṛtakṛtyo 'smi caitena saphalaṃ jīvitañca me /
yadaṅgasaṃśleṣamitastava devasya mānuṣaḥ

mamottamāṅge tvatpādarajasā yadihāspadam /
kṛtaṃ tenaiva na prāptaṃ kiṃ mayā pannageśvara

yadi tvavaśyaṃ dātavyo varo mama yathepsitaḥ /
tatpuṇyakarmasaṃskāro hṛdayānmā vyapaitu me

suvarṇamaṇiratnādi vāhanaṃ gṛhamāsanam /
striyo 'nnapānaṃ putrāśca cārumālyānulepan

ete ca vividhāḥ kāmā gītavādyādikañca yat /
sarvametanmama mataṃ phalaṃ puṇyavanaspateḥ

tasmānnareṇa tanmulaḥ kāryo yatnaḥ kṛtātmanā /
kartavyaḥ puṇyasaktānāṃ na kiñcidbhuvi durlabham

aśvatara uvāca
evaṃ bhaviṣyati prājña ! tava dharmāśritā matiḥ /
satyañcaitat phalaṃ sarvaṃ dharmasyoktaṃ yathā tvayā

tathāpyavaśyaṃ madgehamāgatena tvayādhunā /
grāhyaṃ yanmānuṣe loke duṣprāptaṃ bhavato matam

jaḍa uvāca
tasyaitadvacanaṃ śrutvā sa tadā nṛpanandanaḥ /
mukāvalokanañcakre pannageśvaraputrayoḥ

tatastau praṇipatyobhau rājaputrasya yanmatam /
tat pituḥ sakalaṃ vīrau kathayāmāsatuḥ sphuṭam

putrāpūcatuḥ
tato 'sya patnī dayitā śrutvemaṃ vinipātitam /
atyajaddayitān prāṇān vipralabdhā durātmanā

kenāpi kṛtavaireṇa dānavena kubuddhinā /
gandharvarājasya sutā nāmnā khyātā madālasā

kutajño 'yaṃ tatastāta ! pratijñāṃ kṛtavānimām /
nānyā bhāryā bhavitrīti varjayitvā madālasām

draṣṭuṃ tāṃ cārusarvāṅgīmayaṃ vīra ! ṛtadhvajaḥ /
tāta ! vāñchati yadyetat kriyate tat kṛtaṃ bhavet

aśvatara uvāca
bhūtairviyogino yogastādṛśaireva tādṛśaḥ /
kathametadvinā svapnaṃ māyāṃ vā śambaroditām

jaḍa uvāca
praṇipatya bhujaṅgeśaṃ putraḥ śatrujitastataḥ /
pratyuvāca mahātmānaṃ premalajjāsamanvitaḥ

māyāmayīmapyadhunā mama tāta ! madālasām /
yadi darśayate manye paraṃ kṛtamanugraham

aśvatara uvāca
tasmāt paśyeha vatsa ! tvaṃ māyāñced draṣṭumicchasi /
anugrāhyo bhavān gehaṃ bālo 'pyabhyāgato guruḥ

jaḍa uvāca
ānayāmāsa nāgendro gṛhaguptāṃ madālasām /
teṣāṃ saṃmohanārthāya jjalpa ca tataḥ sphuṭam

darśayāmāsa ca tadā rājaputrāya tāṃ śubhām /
seyaṃ na veti te bhāryā rājaputra ! madālasā

jaḍa uvāca
sa dṛṣṭvā tāṃ tadā tanvīṃ tatkṣaṇāt vigatatrapaḥ /
priyeti tāmabhimukhaṃ yayau vācamudīrayan /
nivārayāmāsa ca taṃ nāgaḥ so 'śvatarastvaran

aśvatara uvāca
māyeyaṃ putra ! mā sprākṣīḥ prāgeva kathitaṃ tava /
antardhānamupaityāśu māyā saṃsparśanādibhiḥ

tataḥ papāta medinyāṃ sa tu mūrcchāpariplutaḥ /
hā priyeti vadan so 'tha cintayāmāsa bhāminīm

aho sneho 'sya nṛpatermamoparyacalaṃ manaḥ /
yenāyaṃ pātano 'rīṇāṃ vinā śastreṇa pātitaḥ

māyeti darśitā tena mithyā māyeti yatsphuṭam /
vāyvambutejasāṃ bhumerākāśasya ca ceṣṭayā

jaḍa uvāca
tataḥ kuvalayāśvaṃ taṃ samāśvāsya bhujaṅgamaḥ /
kathayāmāsa tat sarvaṃ mṛtasañjīvanādikam

tataḥ prahṛṣṭaḥ pratilabhya kāntāṃ
praṇamya nāgaṃ nijagāma so 'tha /
suśobhamānaḥ svapuraṃ tamaśvam
āruhya saṃcintitamabhyupatem