Māṇḍūkyopaniṣatkārikā · Chapter 1

bahiḥprajño vibhuḥ viśvo hy antaḥprajñas tu taijasaḥ /
ghanaprajñaḥ tathā prājña eka eva tridhā smṛtaḥ

dakṣiṇākṣimukhe viśvo manasy antas tu taijasaḥ /
ākāśe ca hṛdi prājñas tridhā dehe vyavasthitaḥ

viśvaḥ hi sthūlabhuṅ nityaṃ taijasaḥ praviviktabhuk /
ānandabhuk tathā prājñastridhā bhogaṃ nibodhata

sthūlaṃ tarpayate viśvaṃ praviviktaṃ tu taijasam /
ānandaś ca tathā prājñaṃ tridhā tṛptiṃ nibodhata

triṣu dhāmasu yadbhojyaṃ bhoktā yaś ca prakīrtitaḥ /
vadaitadubhayaṃ yas tu sa bhuñjāno na lipyate

prabhavaḥ sarvabhāvānāṃ satām iti viniścayaḥ /
sarvaṃ janayati prāṇaś ceto 'ṃśūn puruṣaḥ pṛthak

vibhūtiṃ prasavaṃ tv anye manyante sṛṣṭicintakāḥ /
svapnamāyāsarūpeti sṛṣṭir anyaiḥ vikalpitā

icchāmātraṃ prabhoḥ sṛṣṭir iti sṛṣṭau viniścitāḥ /
kālāt prasūtiṃ bhūtānāṃ manyante kālacintakāḥ

bhogārthaṃ sṛṣṭir iti anye krīḍārtham iti cāpare /
devasyaiṣa svabhāvo 'yam āptakāmasya kā spṛhā

nivṛtteḥ sarvaduḥkhānām īśānaḥ prabhur avyayaḥ /
advaitaḥ sarvabhāvānāṃ devās turyo vibhuḥ smṛtaḥ

kāryakāraṇabaddhau tāv iṣyete viśvataijasau /
prājñaḥ kāraṇabaddhas tu dvau tau turye na sidhyataḥ

nātmānaṃ na parāś caiva na satyaṃ na api cānṛtam /
prājñaḥ kiñcana saṃvetti turyaṃ tat sarvadṛk sadā

dvaitasyāgrahaṇaṃ tulyam ubhayoḥ prājñaturyayoḥ /
bījanidrāyutaḥ prājñaḥ sā ca turye na vidyate

svapnanidrāyutāv ādyau prājñas tv asvapnanidrayā /
na nidrāṃ naiva ca svapnaṃ turye paśyanti niścitaḥ

anyathā gṛhṇataḥ svapno nidrā tattvam ajānataḥ /
viparyāse tayoḥ kṣīṇe turīyaṃ padam aśnute

anādimāyayā supto yadā jīvaḥ prabudhyate /
ajam anidram asvapnam advaitaṃ budhyate tadā

prapañco yadi vidyeta nivarteta na saṃśayaḥ /
māyāmātram idaṃ dvaitam advaitaṃ paramārthataḥ

vikalpo vinivarteta kalpito yadi kenacit /
upadeśād ayaṃ vādo jñāte dvaitaṃ na vidyate

viśvasyātvavivakṣāyām ādisāmānyam utkṛṣṭam /
mātrāsaṃpratipattau syād āptisāmānyam eva ca

taijasasyotvavijñāna utkarṣo dṛśyate sphuṭam /
mātrāsaṃpratipattau syād ubhayatvaṃ tathā vidham

makārabhāve prājñasya mānasām anyam utkaṭam /
mātrāsaṃpratipattau tu layasāmānyam eva ca

triṣu dhāmasu yat tulyaṃ sāmānyaṃ vetti niścitaḥ /
sa pūjyaḥ sarvabhūtānāṃ vandyaś caiva mahāmuniḥ

akāro nayate viśvam ukāraś cāpi taijasam /
makāraś ca punaḥ prājñaṃ nāmātre vidyate gatiḥ

oṃkāraṃ pādaśo vidyāt pādā mātrā na saṃśayaḥ /
oṃkāraṃ pādaśo jñātvā na kiñcid api cintayet

yuñjīta praṇave cetaḥ praṇavo brahma nirbhayam /
praṇave nityayuktasya na bhayaṃ vidyate kvacit

praṇavo hy aparaṃ brahma praṇavaś ca paraḥ smṛtaḥ /
apūrvo 'nantaro 'bāhyo 'naparaḥ praṇavo 'vyayaḥ

sarvasya praṇavo hy ādir madhyam antas tathaiva ca /
evaṃ hi praṇavaṃ jñātvā vyaśnute tad anantaram

praṇavaṃ hīśvaraṃ vidyāt sarvasya hṛdi saṃsthitam /
sarvavyāpinam oṃkāraṃ matvā dhīro na śocati

amātro 'nantamātraś ca dvaitasyopaśamaḥ śivaḥ /
oṃkāro vidito yena sa munir netāro janaḥ