Maitrayani Samhita · Chapter 2.10

agnicitiḥ
2.10.1 anuvākaḥ

aśmann ūrjaṃ parvate śiśriyāṇāmadbhya oṣadhībhyo vanaspatibhyo'dhi saṃbhṛtām /
tāṃ nā iṣaṃ ūrjaṃ dhatta marutaḥ saṃrarāṇā, aśmaṃste kṣut , mayi tā ūrk , yaṃ dviṣmastaṃ te śug ṛcchatu //
samudrasya tvāvakayāgne parivyayāmasi /
pāvako asmabhyaṃ śivo bhava //
himasya tvā jarāyuṇāgne parivyāyamasi /
pāvako asmabhyaṃ śivo bhava //
upa jmannupa vetase'vatara nadīṣvā /
agne pittamapāmasi maṇḍūki tābhirāgahi /
semaṃ no yajñaṃ pāvakavarṇaṃ śivaṃ kṛdhi //
apāmidaṃ nyayanaṃ samudrasya niveśanaṃ /
anyāṃste asmattapantu hetayaḥ pāvako asmabhyaṃ śivo bhava //
agne pāvaka rociṣā, sa naḥ pāvaka dīdivaḥ //
pāvakayā yaścitayantyā kṛpā kṣāman ruruca uṣaso na ketunā /
ā yo ghṛṇe na tatṛṣāṇo ajaras tūrvan na yāmann etaśasya nū raṇe //
namaste harase śociṣe cātho te arciṣe namaḥ /
anyāṃste asmattapantu hetayaḥ pāvako asmabhyaṃ śivo bhava //
druṣade vaṭ , nṛṣade vaṭ , apsuṣade vaṭ , barhiṣade vaṭ , vanarṣade vaṭ, svarvide vaṭ //
annapate annasya no dehyanamīvasya śuṣmiṇaḥ /
prapra dātāraṃ tāriṣā ūrjaṃ no dhehi dvipade catuṣpade //
ye devā devānāṃ yajñiyā yajñiyānāṃ saṃvatsarīyam upa bhāgaṃ āsate /
ahutādo haviṣo yajñe asmint svayaṃ pibantu madhuno ghṛtasya //
ye devā devebhyo adhi devatvamāyan ye brahmaṇaḥ puraetāro asya /
yebhyo na ṛte pavate dhāma kiṃ cana na te divo na pṛthivyā adhi snuṣu //
prāṇadā apānadā vyānadā varcodhā varivodhāḥ /
anyāṃste asmattapantu hetayaḥ pāvako asmabhyaṃ śivo bhava //
2.10.2anuvākaḥ

agnistigmena śociṣā yāsadviśvaṃ ni atriṇaṃ /
agnir no vanate rayim //
ya imā viśvā bhuvanāni juhvad ṛṣir hotā nyasīdat pitā naḥ /
sa āśiṣā draviṇaṃ ichamānaḥ prathamachadavaraṃ āviveśa //
kiṃ svidvanaṃ ka u sa vṛkṣa āsīdyato dyāvāpṛthivī niṣṭatakṣuḥ /
manīṣiṇo manasā pṛchatedu tadyadadhyatiṣṭhad bhuvanāni dhārayan //
kiṃ svidāsīdadhiṣṭhānaṃ ārambhaṇaṃ katamat svit kathāsīt /
yato bhūmiṃ janayan viśvakarmā vi dyāmaurṇonmahinā viśvacakṣāḥ /
yo viśvacakṣuruta viśvatomukho viśvatohasta uta viśvataspāt /
saṃ bāhubhyāṃ adhamat saṃ patatrair dyāvābhūmī janayan deva ekaḥ //
yā te dhāmāni paramāṇi yāvamā yā madhyamā viśvakarmannutemā /
śikṣā sakhibhyo haviṣā svadhāvaḥ svayaṃ yajasva tanvaṃ juṣāṇaḥ //
viśvakarman haviṣā vardhanena trātāraṃ indramakṛṇoravadhyam /
tasmai viśaḥ samanamanta daivīrayam ugro vihavyo yathāsat //
viśvakarman haviṣā vāvṛdhānaḥ svayaṃ yajasva pṛthivīṃ uta dyāṃ /
muhyantvanye abhito janāsa ihāsmākaṃ maghavā sūrirastu //
vācaspatiṃ viśvakarmāṇaṃ ūtaye manoyujaṃ vāje adyāhuvema /
sa no nediṣṭhā havanā jujoṣa viśvaśaṃbhūravase sādhukarmā //
2.10.3 anuvākaḥ

cakṣukṣaḥ pitā manasā hi dhīro ghṛtaṃ ene ajanan namnamāne /
yadedantā adadṛhanta pūrvā ādid dyāvāpṛthivī aprathetām //
viśvakarmā vimame yo vihāyā dhartā vidhartā paramota saṃdṛk /
teṣāmiṣṭāni samiṣā madanti yatrā saptaṛṣīn para ekamāhuḥ /
ta āyajanta draviṇā saṃ asminn ṛṣayaḥ pūrve jaritāro na bhūnā /
asūrtā sūrte rajasi niṣattā ye bhūtāni samakṛṇvann imāni //
yo naḥ pitā janitā yo vidhartā yo naḥ sato abhyā sajjajāna /
yo devānāṃ nāmadhā eka eva taṃ saṃpraśnaṃ bhuvanā yantyanyā //
paro divaḥ para enā pṛthivyāḥ paro devebhyo asuraṃ yadasti /
kaṃ svid garbhaṃ prathamaṃ dadhrā āpo yatra devāḥ samagacchanta sarve /
taṃ id garbhaṃ prathamaṃ dadhrā āpo yatra devāḥ samapaśyanta viśve /
ajasya nābhā adhyekamarpitaṃ yasmin viśvā bhuvanādhi tasthuḥ //
viśvakarmā cedajaniṣṭa deva ādid gandharvo abhavad dvitīyaḥ /
tṛtīyaḥ pitā janitauṣadhīnāmapāṃ garbhaṃ vyadadhuḥ purutrā //
na taṃ vidātha ya imā jajānānyad yuṣmākamantaraṃ babhūva /
nīhāreṇa prāvṛtā jalpyā cāsutṝpa ukthaśāsaścaranti //
2.10.4 anuvākaḥ

udenaṃ uttaraṃ nayāgne ghṛtenāhuta /
saṃ enaṃ varcasā sṛja prajayā ca bahuṃ kṛdhi //
indremaṃ prataraṃ naya sajātānāmasadvaśī //
rāyaspoṣeṇa saṃsṛja devebhyo bhāgadā asat //
yasya kurmo gṛhe havistamagne vardhayā tvaṃ /
tasmai devā adhibruvannayaṃ ca brahmaṇaspatiḥ //
āśuḥ śiśāno vṛṣabho na yudhmo ghanāghanaḥ kṣobhanaścarṣaṇīnāṃ /
saṃkrandano'nimiṣa ekavīraḥ śataṃ senā ajayat sākamindraḥ //
saṃkrandanenānimiṣeṇa jiṣṇunā yutkāreṇa duścyavanena dhṛṣṇunā /
tadindreṇa jayata tatsahadhvaṃ yudho narā iṣuhastena vṛṣṇā //
sa iṣuhastaiḥ sa niṣaṅgibhirvaśī saṃsṛṣṭāsu yutsvindro gaṇeṣu /
saṃsṛṣṭhajit somapā bāhuśaryśī ūrdhvadhanvā pratihitābhirastā //
bṛhaspate paridīyā rathena rakṣohāmitraṃ apabādhamānaḥ /
prabhañjant senāḥ pramṛṇo yudhā jayannasmākaṃ edhyavitā rathānāṃ //
abhi gotrāṇi sahasā gāhamāna ādāyo vīraḥ śatamanyurindraḥ /
duścyavanaḥ pṛtanāṣāḍayodhyo'smākaṃ senā avatu pra yutsu //
balavijñāyaḥ sthaviraḥ pravīraḥ sahasvān vājī sahamāna ugraḥ /
abhivīro abhisatvā sahojijjaitraṃ indra rathamātiṣṭha govit //
gotrabhidaṃ govidaṃ vajrabāhuṃ jayantamajma pramṛṇantam ojasā /
imaṃ sajātā anuvīrayadhvaṃ indraṃ sakhāyo anu saṃrabhadhvaṃ //
indra eṣāṃ netā bṛhaspatir dakṣiṇā yajñaḥ pura etu somaḥ /
devasenānāmabhibhañjatīnāṃ jayantīnāṃ maruto yantu madhye //
indrasya vṛṣṇo varuṇasya rājña ādityānāṃ marutāṃ śardha ugram /
mahāmanasāṃ bhuvanacyavānāṃ ghoṣo devānāṃ jayatām udasthāt //
asmākamindraḥ samṛteṣu dhvajeṣvasmākaṃ yā iṣavastā jayantu /
asmākaṃ vīrā uttare bhavantvasmān u devā avatā bhareṣvā //
2.10.5 anuvākaḥ

udu tvā //
pañca diśo daivīryajñamavantu devīrapāmatiṃ durmatiṃ bādhamānāḥ /
rāyaśpoṣe yajñapatim ābhajantī rāyaspoṣe adhi yajño asthāt //
samiddhe agnā adhi māmahāna ukthapatrā īḍyo gṛbhītaḥ /
taptaṃ gharmaṃ parigṛhyāyajantorjā yadyajñamaśamanta devāḥ //
daivyāya dhātre deṣṭre devaśrīḥ śrīmanāḥ śatapāt /
parigṛhya yajñamāyan //
harikeśaḥ sūryaraśmiḥ purastāt savitā jyotirudayaṃ ajasram /
tasya pūṣā prasave yāti vidvāntsaṃpaśyan viśvā bhuvanāni gopāḥ //
devā deveṣvadhvaryanto asthur vītaṃ śamitrā śamitaṃ yajadhyai /
turīyo yajño yatra havyaṃ eti tato vākā āśiṣo no juṣantām //
indraṃ viśvā avīvṛdhantsamudravyacasaṃ giraḥ /
rathītamaṃ rathīnāṃ vājānāṃ satpatiṃ patim //
vimāna eṣa divo madhya āsta āpapṛvān rodasī antarikṣam /
sa viśvācīrabhicaṣṭe ghṛtācīrantarā pūrvamaparaṃ ca ketum //
ukṣā samudre aruṇaḥ suparṇaḥ pūrvasya yoniṃ pitur āviveśa /
madhye divo nihitaḥ pṛśniraśmā vicakrame rajasaspātyantau //
sumnahūryajña ā ca vakṣadyakṣadagnirdevo devaṃ ā ca vakṣat /
devahūryajña ā ca vakṣadyakṣadagnirdevo devaṃ ā ca vakṣat //
vājasya mā prasaveneti dve //
2.10.6 anuvākaḥ

kramadhvaṃ agninā nākaṃ ukhyaṃ hasteṣu bibhrataḥ /
divaḥ pṛṣṭhaṃ svargatvā miśrā devebhirādhvaṃ //
prācīmanu //
agne prehi prathamo devāyatāṃ cakṣurdevānāṃ uta martyānāṃ /
iyakṣamāṇā bhṛgubhiḥ saha svaryantu yajamānāḥ svasti //
pṛthivyā ahaṃ udantarikṣamāruhamantarikṣāddivamāruhaṃ /
divo nākasya pṛṣṭhāt svar jyotiragāmahaṃ //
svaryanto nāpekṣantā ā dyāṃ rohanti rodasī /
yajñaṃ ye viśvatodhāraṃ suvidvāṃso vitenire //
naktoṣāsā, agne sahasrākṣa //
suparṇo'si garutmān pṛṣṭhe pṛthivyāḥ sīda /
bhāsāntarikṣamāpṛṇa jyotiṣā divaṃ uttabhāna tejasā diśā uddṛṃha //
ājuhvānaḥ supratīkaḥ purastādagne svaṃ yonimāsīda sādhyā /
asmintsadhasthe adhy uttarasmin viśve devā yajamānaśca sīdata //
tāṃ saviturvareṇyasya citrāmāhaṃ vṛṇe sumatiṃ viśvajanyām /
yāmasya kaṇvo aduhat prapīnāṃ sahasradhārāṃ payasā mahīṃ gāṃ //
vidhema te parame janmannagne vidhema stomairavare sadhasthe /
yasmād yonerudārithā yajā taṃ pra tve samiddhe juhure havīṃṣi //
preddho agne dīdihi puro no'jasrayā sūrmyā yaviṣṭha /
tāṃ śaśvantā upayanti vājāḥ //
agne tamadya, sapta te agne //
citiṃ juhomi manasā yathā devā ihāgaman /
vītihotrā ṛtāvṛdhaḥ //
samudrasya vo vayunasya patman juhomi viśvakarmaṇe /
viśvāhādābhyaṃ haviḥ //
iti madhyamakāṇḍe daśamaḥ prapāṭhakaḥ