Maitrayani Samhita · Chapter 2.1

kāmyā iṣṭayaḥ
2.1.1 anuvākaḥ

aindrāgnamekādaśakapālaṃ nivarpedyasya sajātā vīyāyu , rojo vai vīryamindrāgnī, ojasaivainān vīryeṇa punarupāsyate , aindrāgnamekādaśakapālaṃ nivarped bhrātṛvyavā,nojo vai vīryamindrāgnī, ojasaivainān vīryeṇābhibhavati , aindrāgnamekādaśakapālaṃ nirvapet prajākāmo yo'laṃ prajāyai san prajāṃ na vindeta, prajāpatervā indrāgnī prajāmapāgūhatām , tā etena bhāgadheyenopādhāvat , tā asmai prajāṃ punaradattāṃ, indrāgnī khalu vā etasya prajāmupagūhato yo'laṃ prajāyai san prajāṃ na vindate , tā eva bhāgadheyenopāsarat , tā asmai prajāṃ punardatto , vindadvatī yājyānuvākye bhavato vittyā eva , aindrāgnamekādaśakapālaṃ nirvapet saṃgrāmamabhiprayān , ojo vai vīryamindrāgnī , ojasaivainaṃ vīryeṇābhiprayāti , aindrāgnamekādaśakapālaṃ nirvapet saṃgrāmaṃ saṃyatya , ojo vai vīryamindrāgnī , ojasaivainaṃ vīryeṇa jayati , sa yadā saṃgrāmaṃ jayedathaindrāgnamekādaśakapālaṃ nivarpet , ojasā vā eṣa vīryeṇa vyṛdhyate yaḥ saṃgrāmaṃ jayati , ojo vīryamindrāgnī , ojasaivainaṃ vīryeṇa samardhayata , aindrāgnamekādaśakapālaṃ nivarpet pauṣṇam̐ caruṃ janatāmabhiprayān , ojo vai vīryamindrāgnī , ojasaivaināṃ vīryeṇābhiprayāti , pūṣā vīryasyānupradātā , so'smai vīryamanuprayacchati , aindrāgnamekādaśakapālaṃ nirvapet pauṣṇam̐ caruṃ kṣetrasya pataye caruṃ kṣetraṃ adhyavasyan , ojo vai vīryamindrāgnī , ojasaivāsmai vīryeṇa lokaṃ vindataḥ , pūṣā vīryasyānupradātā , so'smai vīryamanuprayacchati , iyaṃ kṣetrasya patnī , asyāṃ eva pratitiṣṭhati //
2.1.2 anuvākaḥ

agnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nivarpet kāmāya , saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaraḥ , saṃvatsare kāma āpyate , saṃvatsaramevāpat , so'smai kāmaṃ āpnoti yatkāmo bhavati , agnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapetsamāntamabhidhrokṣyan , saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaraḥ , saṃvatsarāya samamyate , saṃvatsaramevāptvā varuṇaṃ kāmamabhidruhyati , agnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapet saniṃ praiṣyan , saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaraḥ , saṃvatsarāya pratigṛhyate, saṃvatsaramevāptvā sātāṃ saniṃ vanute , sa yadā vanvītāthāgnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapet , saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaraḥ, saṃvatsarameṣa prayuṅkte, saṃvatsara etasmai vanute, taṃ eva bhāginaṃ aka, staṃ vyamauk , yaṃ dviṣyāttasmai dakṣiṇāṃ dadyāt , pāśena vā eṣa carati , taṃ evāsmin pratimuñcati , ekahāyano gaurdakṣiṇā, sa hi saṃvatsarasya pratimā , agnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapedanannamatsyan , saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaraḥ , saṃvatsarāyaivainadapyadhāt , sa yadānannamadyādathāgnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapet , yadevādo'nannamatti tadasmai saṃvatsaraḥ svadayati , svaditaṃ evātti, sīsaṃ dakṣiṇā kṛṣṇaṃ vā vāso , anannaṃ vai sīsaṃ anannaṃ kṛṣṇaṃ , anannenaivānannamapahatyānnādyamātman dhatte , agnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapet saṃgrāmamabhiprayān , saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaraḥ , saṃvatsareṇaivainaṃ abhiprayāti , agnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapet saṃgrāmaṃ saṃyatya , yataro vai saṃgṛbhāṇayorāyatanavattaro bhavati sa jayati , iyaṃ vā agnirvaiśvānara , imāṃ evāyatanaṃ akṛta , asyāṃ parākraṃsta , jayati saṃgrāmaṃ , sa yadā saṃgrāmaṃ jayedathāgnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapet , saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaraḥ , saṃvatsarameṣa prayuṅkte , saṃvatsara etasmai jayati , taṃ eva bhāginaṃ aka , staṃ vyamauk , agnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapedyaḥ kāmayeta , anena rājñemān yavān vrīhīn vādadhīyeti, saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaraḥ , saṃvatsaro'nnādyasya pradātā , taṃ eva bhāgadheyenopāsarat so'smā annādyaṃ prayacchati , agnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapedvāruṇaṃ yavamayam carum āmayāvinaṃ yājayet , varuṇagṛhīto vā eṣa ya āmayāvī, varuṇādevainaṃ tena muñcati , asau vā ādityo'gnirvaiśvānaro , amunā vā enaṃ etaṃ nigṛhītaṃ varuṇo gṛhṇāti, tata enaṃ muktvā yāvān evāsyātmā taṃ varuṇān muñcati, vāruṇaṃ caruṃ nirvapedyavamayamīyanta, magnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ bhūtikāmaṃ yājayet , varuṇagṛhīto vā eṣa yo bhūtikāmo , varuṇādevainaṃ tena muñcati , iyāṃścarurbhavati , etāvān vā ātmā, yāvān evāsyātmā taṃ varuṇāt muktvā , asau vā ādityo'gnirvaiśvānaro , amuṃ enaṃ anvārambhayati , amuṣyainaṃ ādityasya mātrāṃ gamayati //
2.1.3 anuvākaḥ

agnaye jātavedase'ṣṭākapālaṃ nirvaped dadhikrāvṇā ekādaśakapālaṃ agnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ yaḥ sarvavedasī prathamāṃ iṣṭimālabheta , agnirvā etasya tad veda yatrāsyeṣṭaṃ yatra sukṛtaṃ, agnirevāsmai tadvindati , amedhyo vā eṣa yaḥ sarvaṃ dadāti, tad dadhikrāvaivainaṃ medhyaṃ karoti , saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaraḥ, saṃvatsaro vā etasya tad veda yatrāsyeṣṭaṃ yatra sukṛtaṃ , saṃvatsara evāsmai tadvindati , agnaye surabhimate'ṣṭākapālaṃ nirvapet , abhiśasyamānaṃ yājayet , rathaprotaṃ vai dārbhyamabhyaśam̐san , taṃ kaulakāvatī abrūtāṃ , tathā tvā yājayiṣyāvo yathā te'nnamatsyanti, yatra grāmyasya paśor nopaśṛṇavastad gaccha, yastvā kaścopāyat tūṣṇīmevāsveti , taṃ ha sma vai vyāghrā upaghrāyaṃ tūṣṇīmevāpakrāmanti, tau vai tatraiva śvo bhūte yajñāyudhairanvetyāgniṃ mathitvāgnaye surabhimate'ṣṭākapālaṃ niravapatām , tato vā enaṃ na paryavṛñjan , yamabhiśaṃseyustametayā yājayet , durabhi vā etamāradyamabhiśaṃsanti , eṣā vā agner bheṣajā tanūryat surabhi , rbheṣajaṃ evāsmā akaḥ , surabhimenaṃ akaḥ , śamayatyeva , agnaye pavamānāyāṣṭākapālaṃ nirvaped dadhikrāvṇā ekādaśakapālaṃ agnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ punaretya gṛheṣu , pavamāna evainaṃ punātya, gnir niṣṭapati , apūto vā eṣa yamabhiśaṃsanti , nainaṃ dadhikrāvā cana pāvayāṃkriyādi, ti khalu vā āhu, stad dadhikrāvaivainaṃ pāvayati, saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaraḥ, saṃvatsara evainaṃ svadayati , āgneyamaṣṭākapālaṃ nirvapedagnīṣomīyamekādaśakapālaṃ dyāvāpṛthivīyaṃ dvikapālaṃ yaḥ saṃgrāmaṃ jigīṣen nṛjyāyaṃ vā jijyāset , ṛddhyā evāgneyo , agnīṣomābhyāṃ vai vīryeṇendro vṛtramahan , vṛtraṃ khalu vā eṣa hanti yaḥ saṃgrāmaṃ jayati nṛjyāyaṃ vā jināti , tadvārtraghnaṃ evaitat , indro vai vṛtrāya vajraṃ udayacchat , taṃ dyāvāpṛthivī nānvamanyetām , taṃ etena bhāgadheyenānvamanyetām , yad dyāvāpṛthivīyo vajrasyānumatyai , atho anumatavajro'saditi , sa yadā saṃgrāmaṃ jayen nṛjyāyaṃ vā jinīyādathāgneyamaṣṭākapālaṃ nirvapedaindrāgnamekādaśakapālaṃ dyāvāpṛthivīyaṃ dvikapālaṃ , ṛddhyā evāgneyo , agnīṣomābhyāṃ vai vīryeṇendro vṛtramahan , tsa ojasā vā vīryeṇa vyārdhyata, sa etamaindrāgnamapaśyat , tenaujo vīryamātmannadhatta , ojasā vā eṣa vīryeṇa vyṛdhyate yaḥ saṃgrāmaṃ jayati nṛjyāyaṃ vā jināti , ojo vīryamindrāgnī , ojasaivainaṃ vīryeṇa samardhayato , atha yad dyāvāpṛthivīyo , vā ye evāsmai vajraṃ anvamaṃsātāṃ tābhyāṃ eṣa bhāgaḥ kriyate //
2.1.4 anuvākaḥ

agnīṣomīyamekādaśakapālaṃ nirvaped brāhmaṇaḥ kāmāya , agnīṣomīyo vai brāhmaṇo devatayā , svāmeva devatāṃ kāmāya bhāgadheyenopāsarat , tā asmai kāmaṃ samardhayato yatkāmo bhavati , agnīṣomīyamekādaśakapālaṃ nirvapet brāhmaṇaṃ bhūtikāmaṃ yājayet , devā vai satramāsata kurukṣetre'gniḥ somā indra, ste'bruvan , yatamaṃ naḥ prathamaṃ yaśa ṛcchāt taṃ naḥ saheti, teṣāṃ vai somaṃ yaśa ārchat, tamabhisamagacchanta, tasmāt somamabhisaṃgacchante, sa hi yaśasvitama , stadvai somo nyakāmayata, sa girimagacchat , tamagniranvagacchat , tau girā agnīṣomau samabhavatām , tasmātsadadi girā agnirdahati girau somaḥ , sa vā indraḥ śithira ivāmanyata, so'gnīṣomā anvagacchat , tā abravīt , yājayataṃ meti , taṃ vā etayāgnīṣomā ayājayatām , tasmiṃstejo'gniradadhādindriyaṃ soma, statā indro'bhavat , yo bhūtikāmaḥ syāt taṃ etayā yājayet , teja evāsminnagnirdadhātīndriyaṃ somo , bhavatyevā , agnīṣomīyamekādaśakapālaṃ nirvapeñ śyāmākaṃ vasantā brahmavarcasakāmo , agnīṣomau vai brahmavarcasasya pradātārau, tā eva bhāgadheyenopāsarat, tā asmai brahmavarcasaṃ prayacchato, vasantā yajeta, vasanto vai brāhmaṇasya ṛtuḥ, sva evāsmā ṛtau brahmavarcasaṃ prayacchato , yat puroḍāśastenāgneyo , yañ śyāmākastena saumyaḥ , sarvamevāgnīṣomābhyāṃ havyaṃ saṃprādāt , tā asmai sarvaṃ brahmavarcasaṃ prayacchataḥ , saumāgnī saṃyājye syātām , tejo vā agniḥ , indriyaṃ soma, stejasā ca vāvāsmā etadindriyeṇa cobhayato brahmavarcasaṃ parigṛhṇāti, saumāpauṣṇam̐ caruṃ nirvapen nemapiṣṭaṃ paśukāmaḥ , somo vai retodhāḥ , pūṣā paśūnāṃ prajanayitā, soma evāsmai reto dadhāti, pūṣā paśūn prajanayati , saumendraṃ caruṃ nirvapet purodhākāmaḥ , saumyo vai brāhmaṇo devatayā , aindro rājanyo , anapadoṣyaṃ khalu vai somaḥ prayacchati , taṃ eva bhāgadheyenopāsarat , so'smā anapadoṣyaṃ rāṣṭraṃ prayacchati , āgnivāruṇaṃ caruṃ nirvapetsamāntamabhidruhyāmayāvī vā , anṛtaṃ vā eṣa karoti yaḥ samāntamabhidruhyati, devatā vā eṣa āradyo'nṛtaṃ karoti , agnirvai sarvā devatā , atra vai sāpi devatā yāmārattata enaṃ muñcati , yadvāruṇaḥ , varuṇādevainaṃ tena muñcati, tat kājavaṃ vā etat kriyate sarvasyāveṣṭiḥ sarvasya prāyaścittiḥ //
2.1.5 anuvākaḥ

saumāraudraṃ ghṛte caruṃ nirvapec śuklānāṃ vrīhīṇāṃ brahmavarcasakāmaḥ , svarbhānurvā āsuraḥ sūryaṃ tamasāvidhyat , taṃ somārudrā abhiṣajyatām , tasya vā etenaiva śamalaṃ apāhatām, etenāsmiṃstejo'dhattāṃ , yo brahmavarcasakāmaḥ syāt taṃ etayā yājayet , śamalaṃ evāsyāpahanti, tejo'smin dadhāti , iyāṃścarurbhavati , etāvān vā ātmā, yāvān evāsyātmā tāvadasmiṃstejo dadhāti, śuklā vrīhayo bhavanti, śvetā gā ājyāya duhanti, teja evaitat saṃbhriyate , ghṛtaṃ prokṣaṇaṃ bhavati , ghṛtena mārjayante, ghṛte bhavati, bhūya evāsmiṃstejo dadhāti, yasyā rātryāḥ prātaryakṣyamāṇaḥ syānnāsya tāṃ rātrīmapo gṛhān prahareyurā , po vai śāntiḥ, śamayeyureva , pariśrite yājayanti tejasaḥ parigṛhītyai , sākaṃ raśmibhiḥ pracaranti , sākaṃ evāsya raśmibhiḥ śamalaṃ apaghnanti , tiṣyāpūrṇamāse yājayet , somo vai candramā , rudrastiṣyaḥ, saṃpratyevainā upāsarat , prācīnaṃ vai saumīr oṣadhayaḥ, pratīcīnaṃ raudrī , rna hi prācīnaṃ śuṣyanti, śuṣyanti pratīcīnaṃ , manor ṛco bhavanti, manurvai yat kiṃcāvadattad bheṣajaṃ evāvadat, tad bheṣajatvāyaiva , etāḥ śakvarīrbhavanti śakyaimo, nārāśam̐sīrbhavanti śāntyai kilāsatvādvā etasya, bhayamati hyapahanti, saumāpauṣṇam̐ caruṃ nirvapennemapiṣṭaṃ paśukāmaḥ, saumyo vai brāhmaṇo devatayā, paśavaḥ pūṣā, svāṃ vā etaddevatāṃ paśubhir baṃhayate, tvacaṃ evākṛta //
2.1.6 anuvākaḥ

saumāraudraṃ caruṃ nirvapet kṛṣṇānāṃ vrīhīṇāmabhicaran , saumīrvā oṣadhaya, stata enaṃ niryācya rudrāyāsya paśūnapidadhāti, kṛṣṇā vrīhayo bhavanti, tamo vai kṛṣṇaṃ , mṛtyus tamo , mṛtyunaivainaṃ grāhayati, śaramayaṃ barhir bhavati vaibhīdaka idhmaḥ, śṛṇāditi śaramayaṃ barhir bhavati, vibhattyai vaibhīdaka idhmaḥ, saumāraudraṃ caruṃ nirvapedudaścityavicitānāṃ vrīhīṇāṃ yaḥ kāmayeta dvitīyamasya loke janeyamiti, saumīrvā imāḥ prajā, dvitīyamevāsya loke janayati, nemaṃ śaramayaṃ barhir bhavati nemaṃ aśaramayam , nemo vaibhīdaka idhmo nemo'vaibhīdako , dvitīyamevāsya loke janayati, saumāraudrīmāmikṣāṃ nirvapet , āmayāvinaṃ yājayet , āgneyo vai pramītaḥ, saumyo jīvan , ubhayata evainaṃ niḥkrīṇāti, payo vai puruṣaḥ, paya etasyāmayati, payasaivāsya payo niḥkrīṇāti , apinaddhākṣo hotā syāt , tamaraṇyaṃ parāṇīya vikśāpayet , tasmā anaḍvāhaṃ dadyāt , taṃ ghnīta , tasyāśnīyāt , yattasya nāśnīyāt pramīyeta //
2.1.7 anuvākaḥ

āgnāvaiṣṇavaṃ ekādaśakapālaṃ nirvapedabhicarannabhicaryamāṇo vā , sarasvatīmapyājyasya yajet , agnirvai sarvā devatā, devatābhirevāsya devatāḥ praticarati, viṣṇuryajño , yajñena yajñaṃ , vāk sarasvatī , vācā vācaṃ , tadabhicaryābhiprāyukta , atho praticaryātyeva prāyukta , āgnāvaiṣṇavaṃ ghṛte caruṃ nirvapeccakṣuṣkāmo , agnirvai manuṣyāṇāṃ cakṣuṣaḥ pradātā viṣṇurdevānāṃ, etau vai cakṣuṣaḥ pradātārau, tā eva bhāgadheyenopāsarat, tā asmai cakṣuḥ prayacchato , dhenvā vai ghṛtaṃ payo'naḍuhastaṇḍulā, stanmithunaṃ , mithunaṃ cakṣu, rmithunenaivāsmai mithunaṃ cakṣurjanayataḥ , payo vai ghṛtaṃ , payaścakṣuḥ, payasaivāsmai payaścakṣurjanayata, stejo vai ghṛtaṃ , tejaścakṣu, stejasaivāsmai tejaścakṣurjanayato , hiraṇyaṃ dadāti , āyurvai hiraṇyam, āyuścakṣu , āyuṣaivāsmā āyuścakṣurdadhāti, śatamānaṃ bhavati , śatāyurvai puruṣaḥ śatavīryo , āyureva vīryamāpnoti , āgnāvaiṣṇavaṃ ekādaśakapālaṃ nirvapedabhicaryamāṇaḥ , agnirvai sarvā devatā , viṣṇuryajño , devatāścaiva yajñaṃ cāstṛtyai madhyataḥ praviśati , āgnāvaiṣṇavaṃ ekādaśakapālaṃ nirvapet saṃgrāme , sarasvatīmapyājyasya yajet , agnirvai sarvā devatā, devatābhirevāsya devatāḥ praṇudate, viṣṇuryajño , yajñena yajñaṃ , vāk sarasvatī, vācā vācaṃ , yadi manyeta, prati purastāccarantīti, dve puronuvākye kuryādekāṃ yājyām , samaṃ eva dvābhyāṃ kriyate, 'tyekayā prayuṅkte , āgnāvaiṣṇavaṃ prātaraṣṭākapālaṃ nirvapet sārasvataṃ caruṃ bārhaspatyaṃ carumāgnāvaiṣṇavaṃ ekādaśakapālaṃ madhyaṃdine sārasvataṃ caruṃ bārhaspatyaṃ carumāgnāvaiṣṇavaṃ dvādaśakapālaṃ aparāhṇe sārasvataṃ caruṃ bārhaspatyaṃ caruṃ yasya bhrātṛvyaḥ somena yajeta , agnirvai sarvā devatā, devatābhirevāsya devatā āpnoti, viṣṇuryajño , yajñena yajñaṃ , vāk sarasvatī, vācā vācaṃ , brahma bṛhaspati , rbrahmaṇaivāsya brahmāpnoti, kapālaiśchandāṃsi, puroḍāśaiḥ savanāni, maitrāvaruṇaṃ ekakapālaṃ nirvapet payasyāṃ vā , anūbandhyāmevaitenāpnoti , saiṣādhvarakalpeṣṭi , ryajñamevaitayāpnoti //
2.1.8 anuvākaḥ

āgnimārutaṃ caruṃ nirvaped vṛṣṭikāmaḥ, samānyā mṛdaścaruṃ ca kuryuḥ kumbhaṃ ca , yasminn evāgnau caruṃ paceyustasmin kumbhaṃ dhūpayeyu , rdhūmo vā asyāmūṃ gacchati nārci, stasmādetaṃ dhūpayanti , na pacanti, yadā havīṃṣyāsādayeyuratha dakṣiṇāyāṃ śroṇyāṃ kumbhamāsādyodakena pūrayeyu , ryadi purā saṃsthānādvīryeta , adya varṣiṣyatīti brūyāt , yadi saṃsthite, śvo vraṣṭeti brūyāt , yadi ciramiva vīryeta, nāddhā vidme, ti brūyāt , agnirvā ito vṛṣṭim īṭṭe, maruto'mutaścyāvayanti , ete vai vṛṣṭyāḥ pradātāra, stān eva bhāgadheyenopāsarat , te'smai vṛṣṭiṃ prayacchanti , mārutaṃ caruṃ nirvapet payasi praiyaṅgavaṃ grāmakāmo vā paśukāmo vā , pṛśnīnāṃ gavāṃ dugdhe pṛśnīnāṃ gavāṃ ājyaṃ syāt , tatrāpi gomūtrasyāścotayeyuḥ , pṛśnirvai yadaduhatsa priyaṅgurabhavat , iyaṃ vai pṛśnirvāg vā, tasyā vā etat payo yat priyaṅgavaḥ, svenaivaināṃ payasācchaiti, priyavatī yājyānuvākye bhavataḥ, priyamenaṃ sajātānāṃ karoti, dvipadā ca catuṣpadā ca bhavato , dvipadaścaivāsmai catuṣpadaśca paśūnavarundhenā , yathā vatsa ūdharabhyāyacchati vatsaṃ vā gaur evaṃ enaṃ sajātā abhyāyacchanti , mārutaṃ trayodaśakapālaṃ nirvapedyasya yamau putrau gāvau vā jāyeyātām , nirvīratāṃ vai puruṣo yamo jāta āśāste'paśutāṃ gau , ryat trayodaśam , prajāpatirvai trayodaśam , prajāpatimevāpnoti, yad dvādaśaṃ saṃvatsarāt tena, yad gāyatynuvākyā saṃvatsarāt tena, yajjagatī yājyā paśubhyastena, yanmārutīṣṭiḥ paśubhyastena, mārutaṃ saptakapālaṃ nirvapedyatra viḍ rājānaṃ jijyāset , agastyasya kayāśubhīyaṃ sāmidhenīśca syur yājyānuvākyāśca , agasyo ā vai marudbhya ukṣṇaḥ praukṣat , tānindrāyālabhata , te vajraṃ ādāyābhyapatan , tān vā etenāśamayat taṃ śamayaty evaitena, saptakapālo bhavati, sapta hi maruto , viṇmarutaḥ, svenaivainān bhāgadheyena śamayati //
2.1.9 anuvākaḥ

aindramekādaśakapālaṃ nirvape, nmārutaṃ saptakapālaṃ rājanyaṃ bhūtikāmaṃ yājayet , aindro vai rājanyo devatayā, mārutī viṭ , indriyeṇaivāsmai viśam upayunakti , anukāmasmai viśamavivādinīṃ karoti , aindramekādaśakapālaṃ nirvapenmārutaṃ saptakapālaṃ yaḥ kāmayeta , viśe ca kṣatrāya ca samadaṃ kuryām iti , aindrasyaindrīmanūcya mārutyā yajet , mārutasya mārutīmanūcyainryātā yajet , sva evaibhyo bhāgadheye samadaṃ karoti , yadi kāmayeta , aturmuhyaṃ syāditi, pūrvārdhe'nyāṃ janatāyā gāṃ nidadhyājjaghanārdhe'nyāmapi, te saṃgacchete, tāvadaturmuhyaṃ bhavati, yadi kāmayeta, kalpetetye, te eva haviṣī nirupya yathāyathaṃ yajet , kalpate'ha , aindramekādaśakapālaṃ nirvapenmārutaṃ saptakapālaṃ abhicaran , upariṣṭādaindrasyāvadyedadhastānmārutasya , ubhayata evainānādīpayati jyeṣṭhataśca kaniṣṭhataśca , aindramekādaśakapālaṃ nirvapenmārutīmāmikṣām , rājanyaṃ grāmakāmaṃ yājayet , madhya āmikṣāyāḥ puroḍāśaṃ nidhāyobhayasyāvadyet , kṣatraṃ vā indro , viṇ maruto , viśam̐ vā etanmadhyataḥ praviśati , paryūhamavadyati , viśaivainaṃ paryūhati , mārutamekaviṃśatikapālaṃ nirvapedabhicaran , devaviśā vai maruto , na vai viśā prattaṃ ghnanti , devaviśa evainaṃ niryācya stṛṇute , taṃ barhiṣadaṃ kṛtvā samayā syeśāna vihanyāt // idamahamamuṣyāmuṣyāyaṇasyendravajreṇa śiraśchinadmi // iti indravajreṇaivāsya śiraśchinatti , atha yat sphyo , vajro vai sphyo , vajreṇaivainaṃ stṛṇute //
enā vyāghraṃ pariṣasvajānāḥ siṃhaṃ mṛjanti mahate dhanāya /
mahiṣaṃ naḥ subhvaṃ tasthivāṃsaṃ marmṛjyante dvīpinaṃ apsvantaḥ //
iti vajro vā āpo , yadetadapsumadyajurbhavati vajreṇaivainaṃ stṛṇute //
2.1.10 anuvākaḥ

agnaye pathikṛte'ṣṭākapālaṃ nirvapedyasya prajñāteṣṭiratipadyeta, bahiṣpathaṃ vā eṣa eti yasya prajñāteṣṭiratipadyate , agnirvai devānāṃ pathikṛt , taṃ eva bhāgadheyenopāsarat , sa enaṃ panthāṃ apinayati , anaḍvān dakṣiṇā , sa hi panthāṃ apivahati , agnaye vratapataye'ṣṭākapālaṃ nirvapedya āhitāgniḥ san pravasati vratyed, bahu vā eṣa vrataṃ atipādayati ya āhitāgniḥ san pravasati, vratye hyahani striyaṃ vopaiti māṃsaṃ vāśnāti , agnirvai devānāṃ vratapati, staṃ eva bhāgadheyenopāsarat , sa enaṃ vratamālaṃbhayati , agnaye vratabhṛte'ṣṭākapālaṃ nirvapedya āhitāgniḥ sannaśru kuryāt , ānīto vā eṣa devānāṃ ya āhitāgni, stasmādetenāśru na kartavai, na hi devā aśru kurvanti , agnirvai devānāṃ vratabhṛt , agnimetasya vratamagan , tasmādevādhivratamālabhate , agnaye yaviṣṭhāyāṣṭākapālaṃ nirvapedabhicaryamāṇaḥ , yābhirevainamitaraḥ prayuktibhirabhiprayuṅkte tā asmādyaviṣṭho yoyāva , agnaye vājasṛte'ṣṭākapālaṃ nirvapet saṃgrāme, vājaṃ vā eṣa sisīrṣati yaḥ saṃgrāmaṃ jigīṣati , agnirvai devānāṃ vājasṛt , taṃ eva bhāgadheyenopāsarat , so'smai vājaṃ dhāvati , agnaye'nīkavate'ṣṭākapālaṃ nirvapet saṃgrāme, yadryag vā agneranīkaṃ eti na tat pratidhṛṣe , agnirevāsmā anīkāni jayati, viṣṇumapyājyasya yajet , ato vai viṣṇurimāṃllokān udajayat , viṣṇorevojjitim anv imāṃllokān ujjayati, praibhyo lokebhyo bhrātṛvyaṃ nudate , agnaye rudravate'ṣṭākapālaṃ nirvapedyaḥ kāmayeta rudrāyāsya paśūnapidadhyām iti , agnirvai rudro , rudrāyaivāsya paśūnapidadhāti, yadi kāmayeta śāmyeditya, gnaye surabhimate'ṣṭākapālaṃ nirvapet , eṣā vā agner bheṣajā tanūryat surabhi , rbheṣajaṃ evāsmā akaḥ, surabhimenaṃ akaḥ, śamayatyeva , agnaye'nnavate'nnādāyānnapataye'ṣṭākapālaṃ nirvapedyaḥ kāmayeta , annavānannādo'nnapatiḥ syāṃ iti , agnirvai devānāmannavānannādo'nnapati, staṃ eva bhāgadheyenopāsarat , sa enaṃ annavantamannādamannapatiṃ karoti //
2.1.11 anuvākaḥ

agnaye rakṣoghne'ṣṭākapālaṃ nirvaped yo rakṣobhyo bibhīyāt , indraṃ vai rakṣāṃsyasacanta, so'gniṃ prāviśat , tāni vā enaṃ abhisamamṛśan , sa etā vipruṣo'janayata yā imāḥ skūyamānasya vipravante, tāni vā agninaivāpāhata , agnirvai devānāṃ rakṣohā, tenaiva rakṣāṃsyapahate, naktaṃ yājayet , naktaṃ vai rakṣāṃsi prerate, yaryekva prerate taryenaināni apahate, vāmadevasya pañcadaśa sāmidhenīśca syur yājyānuvākyāśca, vāmadevaśca vai kusitāyī cājīmayātāmātmanoḥ, sā kusitāyī vāmadevarathasya kūbaraṃ achinat , sāparaṃ nyāplavata, yugaṃ vā chetsyāmīṣāṃ veti, so'gnim ukhyamavaikṣata, sa etaṃ mantraṃ apaśyat , tāmarcirudauṣat , sārciṣā dahyamānā hradaṃ prāviśat , sa vāva kausito hrado , rakṣāṃsi vai sa tenāpāhata, tadrakṣāṃsyevaitenāpahate , āgneyamaṣṭākapālaṃ nirvaped yo rāṣṭre spardheta yo vā kāmayeta , annādaḥ syāditi, devāśca vā asurāścāspardhanta, tān gāyatrī sarvamannaṃ parigṛhyāntarātiṣṭhat , te'vidu , ryatarān vā iyam upāvarsyāvati ta idaṃ bhaviṣyantīti, tasyāṃ vā ubhaya aicchanta , tāṃ nāmnopaipsan // dābhi // ityasurā āhvayan // viśvakarman // iti devāḥ, sā nānyatarāṃścanopāvartata, tāṃ devā etena yajuṣāvṛñjata // ojo'si, saho'si, balaṃ asi, bhrājo'si, devānāṃ dhāma nāmāsi, viśvamasi viśvāyuḥ, sarvamasi sarvāyurabhibhūḥ // iti saṃvatsaro vai gāyatrī, saṃvatsaro vai tadatiṣṭhat , saṃvatsaraṃ vā eṣāṃ tadannādyamavṛñjata, tat saṃvatsaramevaitadannādyaṃ yajamāno bhrātṛvyasya vṛṅkte, saiṣā gāyatrīṣṭira , tho āhū , rāṣṭrasya saṃvarga iti //
2.1.12 anuvākaḥ

aindrābārhaspatyaṃ havir nirvaped yo rāṣṭrīyo neva prastiṅnuyāt , aditirvai prajākāmaudanaṃ apacat , soñśiṣṭamāśnāt , taṃ vā indramantareva garbhaṃ santamayasmayena dāmnāpaumbhat , so'pobdho'jāyata, taṃ vā etena bṛhaspatirayājayadaindrābārhaspatyena , tasya tad dāma svayameva vyapadyata , sa imā diśo vajreṇābhiparyāvartata, yo rāṣṭrīyo neva prastiṅnuyāt taṃ etena yājayedaindrābārhaspatyena , paritato hi vā eṣa pāpmanā , athaiṣa na prastiṅnoti, bṛhaspataye nirupyate , indrāya kriyate, sarvata evainaṃ muñcati, vajreṇemā diśo'bhiparyāvartate //
iti madhyamakāṇḍe prathamaḥ prapāṭhakaḥ//