Mahāyānasūtrālaṃkāra · Chapter 8
trividhaṃ māhātmyaṃ darśayati | vaśitāmāhātmyaṃ svayaṃ paramajñānavaśitvaprāptyā kleśāsvavaśasya jagataḥ svavaśe sthāpanāt | abhiratimāhātmyaṃ sadā parahitakriyaikārāmatvāt | bhavanirbhayatāmāhātmyaṃ ca |
|| prabhāvādhikāraḥ mahāyānasūtrālaṃkāre saptamaḥ ||
aṣṭamo 'dhikāraḥ
bodhisattvaparipāke saṃgrahaḥ ślokaḥ |
rūciḥ prasādaḥ praśamo 'nukampanā kṣamātha medhā prabalatvameva ca |
ahāryatāṅgaiḥ samupetatā bhṛśaṃ jinātmaje tatparipākalakṣaṇam
rūcirmahāyānadeśanādharme, prasādastaddeśike, praśamaḥ kleśānām, anukampā sattveṣu, kṣamā duṣkaracaryāyāṃ, medhā grahaṇadhāraṇaprativedheṣu, prabalatvamadhigame, ahāryatā māraparapravādibhiḥ, prāhāṇikāṅgaiḥ samanvāgatatvam | bhṛśamiti rūcyādīnāmadhimātratvaṃ darśayati | eṣa samāsena bodhisattvānāṃ navaprakāra ātmaparipāko veditavyaḥ |
rūciparipākamārabhya ślokaḥ |
sumitratāditrayamugravīryatā parārdhaniṣṭhottamadharmasaṃgrahaḥ |
kṛpālusaddharmamahāparigrahe mataṃ hi samyakparipākalakṣaṇam
sumitratāditrayaṃ satpuruṣasaṃsevā saddharmaśravaṇaṃ yoniśomanasikāraśca | ugravīryatā adhimātro vīryārambhaḥ | parārdhaniṣṭhā sarvācintyasthānanirvicikitsatā | uttamadharmasaṃgraho mahāyānadharmarakṣā, tatpratipannānāmupadravebhyo rakṣaṇāt |
bodhisattvasya mahāyānadharmaparigrahamadhikṛtyedaṃ rūciparipākalakṣaṇaṃ veditavyam | yena kāraṇena paripacyate sumitratāditrayeṇa | yaśca tasyāḥ paripāka ugravīryaparārdhaniṣṭhāyuktaḥ svabhāvaḥ | yatkarma cottamadharmasaṃgrahakaraṇāttadetena paridīṣitam |
prasādaparipākamārabhya ślokaḥ |
guṇajñatāthāśusamādhilābhitā phalānubhūtirmanaso 'dhyabheda[dya?]tā |
jīnātmaje śāstari saṃprapattaye mataṃ hi samyakparipākalakṣaṇam
tatparipāko 'pi kāraṇataḥ svabhāvataḥ karmataśca paridīpitaḥ | guṇajñatā ityapi sa bhagavāṃstathāgata iti vistareṇa kāraṇam | avetyaprabhāva[sāda]lābhādabhedyacittatā svabhāvaḥ |
āśusamādhilābhastatphalasya cābhijñādikasya pratyanubhavanaṃ karma |
praśamaparipākamārabhya ślokaḥ |
susaṃvṛtiḥ kliṣṭavitarkavarjanā nirantarāyo 'tha śubhābhirāmatā |
jinātmaje kleśavinodanāyatanmataṃ hi samyakparipākalakṣaṇam
kleśavinodanā bodhisattvasya praśamaḥ | tatparipāko 'pi kāraṇataḥ svabhāvataḥ karmataśca paridīpitaḥ | indriyāṇāṃ smṛtisaṃprajanyābhyāṃ susaṃvṛtiḥ kāraṇam | kliṣṭavitarkavarjanā svabhāvaḥ | pratipakṣabhāvanāyāṃ nirantarāyatvaṃ kuśalābhirāmatā ca karma |
kṛpāparipākalakṣaṇamadhikṛtya ślokaḥ |
kṛpā prakṛtyā paraduḥkhadarśanaṃ nihīnacittasya ca saṃpravarjanam |
viśeṣagatvaṃ jagadagrajanmatā parānukampāparipākalakṣaṇam
svaprakṛtyā ca gotreṇa paraduḥkhadarśanena nihīnayānaparivarjanatayā ca paripacyata itikāraṇam | viśeṣagāmitvaṃ paripākavṛddhigamanāt svabhāvaḥ | sarvalokaśreṣṭhātmabhāvatā karma avinivartanīyabhūmau |
kṣāntiparipākalakṣaṇamārabhya ślokaḥ |
ghṛtiḥ prakṛtyā pratisaṃkhyabhāvanā suduḥkhaśītādyadhivāsanā sadā |
viśeṣagāmitvaśubhābhirāmatā mataṃ kṣamāyāḥ paripākalakṣaṇam
dhṛtiḥ sahanaṃ kṣāntiriti paryāyāḥ tatatparipāke gotraṃ pratisaṃkhyānaṃ bhāvanā ca kāraṇam | tīvrāṇāṃ śītādiduḥkhānāmadhivāsanāsvabhāvaḥ | kṣamasya viśeṣagāmitvaṃ kuśalābhirāmatā ca karma |
medhāparipākamārabhya ślokaḥ |
vipākaśuddhiḥ śravaṇādyamoṣatā praviṣṭatā sūktadurūktayostathā |
smṛtermahābuddhyudaye ca yogyatā sumedhatāyāḥ paripākalakṣaṇam
tatra medhānukūlā vipākaviśuddhiḥ kāraṇam | śrutacintitabhāvitacirakṛtacirabhāṣitānāmasaṃmoṣatā subhāṣitadurbhāṣitārthasupraviṣṭatā ca smṛtermedhāparipākasvabhāvaḥ | lokottaraprajñotpādanayogyatā karma |
balavatvapratilambhaparipākamārabhya ślokaḥ |
śubhadvayena dvayadhātupuṣṭatā phalodaye cāśrayayogyatā parā |
manorathāptirjagadagrabhūtatā balopalambhe paripākalakṣaṇam
tatra puṇyajñānadvayena tasya puṇyajñānadvayasya bījapuṣṭatā tatparipāke kāraṇam | adhigamaṃ pratyāśrayayogyatā tatparipākasvabhāvaḥ | manorathasaṃpattirjagadagrabhūtatā ca karma |
ahāryatāparipākamārabhya ślokaḥ |
sudharmatāyuktivicāraṇāśayo viśeṣalābhaḥ parapakṣadūṣaṇam |
punaḥ sadā māranirantarāyatā ahāryatāyāḥ paripākalakṣaṇam
tatparipākasya saddharme yuktivicāraṇākṛta āśayaḥ kāraṇam | māranirantarāyatā svabhāvo yadā māro na punaḥ śankotyantarāyaṃ kartum | viśeṣādhigamaḥ parapakṣadūṣaṇaṃ ca karma |
prāhāṇikāṅgasamanvāgamaparipākamadhikṛtya ślokaḥ |
śubhācayo 'thāśrayayatnayogyatā vivekatodagraśubhābhirāmatā |
jinātmaje hyaṅgasamanvaye punarmataṃ hi samyakparipākalakṣaṇam
tatparipākasya kāraṇaṃ kuśalamūlopacayaḥ | āśrayasya vīryārambhakṣamatvaṃ svabhāvaḥ | vivekotkṛṣṭatā kuśalābhirāmatā ca karma |
navavidhātmaparipākamāhātmyamārabhya ślokaḥ |
iti navavidhavastupacitātmā paraparipācanayogyatāmupetaḥ |
śubha[dharma]mayasatatapravardhitātmā bhavati sadā jagato 'grabandhubhūtaḥ
dvividhaṃ tanmāhātmyam | paraparipāke pratiśaraṇatvam | satataṃ dharmakāyavṛddhiśca | tata eva jagato 'grabandhubhūtaḥ |
sattvaparipākavibhāge ekādaśa ślokāḥ |
vraṇe 'pi bhojye paripāka iṣyate yathaiva tatsrāvaṇabhogayogyatā |
tathāśraye 'smindvayapakṣaśāntatā[tāṃ]tathopabhogatvasuśāntapakṣatā[muśantipavkatām]
anena paripākasvabhāvaṃ darśayati | yathā vraṇasya srāvaṇayogyatā paripākaḥ | bhojanasya ca bhogayogyatā | evaṃ sattvānāmāśraye vraṇabhojanasthānīye srāvaṇasthānīyaṃ vipakṣaśamanam | bhogasthānīyaśca pratipakṣopabhogaḥ | tadyogyatā āśrayasya paripāka iti | vipakṣapratipakṣāvatra pakṣadvayaṃ veditavyam |
dvitīyaślokaḥ |
vipācanoktā paripācanā tathā paripācanā cāpyanupācanāparā |
supācanā[cā]pyadhipācanā matā nipācanotpācananā ca dehiṣu
anena paripākaprabhedaṃ darśayati | kleśavigamena pācananā [pācanā?] vipācanā | sarvato yānatrayeṇa pācanā paripācanā | bāhyaparipākaviśiṣṭatvāt prakṛṣṭā pācanā prapācanā | yathāvineyadharmadeśanāttadanurūpā pācanā anupācanā | satkṛtya pācanā supācanā | adhigamena pācanā adhipācanā aviparītārthena | nityā pācanā nipācanā aparihāṇīyārthena | krameṇottarottarapācanā utpācanā | ityayamaṣṭaprakāraḥ pariparipākaprabhedaḥ |
tṛtīyacaturthau ślokau |
hitāśayeneha yathā jinātmajo vyavasthitaḥ sarvajagadvipācayan |
tathā na mātā na pitā na bandhavaḥ suteṣu bandhuṣvapi suvyavasthitāḥ
tathājano nātmani vatsalo mataḥ kuto 'pi susnigdhaparāśraye jane |
yathā kṛpātmā parasattvavatsalo hite sukhe caiva niyojanānmataḥ
ābhyāṃ kiṃ darśayati | yādṛśenāśayena bodhisattvaḥ sattvānparipācayati tamāśayaṃ darśayati | mātāpitṛbāndhavāśayaviśiṣṭaṃ lokātmavātsalyaviśiṣṭaṃ ca hitasukhasaṃyojanāt | ātmavatsalastu loka ātmānaṃ hite ca sukhe ca saṃniyojayati |
avaśiṣṭaiḥ ślokairyena prayogeṇa sattvānparipācayati taṃ pāramitā pratipattyā saṃdarśayati |
yādṛśena dānena yathā sattvānparipācayati tadārabhya ślokaḥ |
na bodhisattvasya śarīrabhogayoḥ pareṣvadeyaṃ punarasti sarvathā |
anugraheṇa dvividhena pācayan paraṃ samairdānaguṇairna tṛpyate
trividhena dānena pācayati | sarvasvaśarīrabhogadānena aviṣamadānena atṛptidānena ca | kathaṃ paripācayati dṛṣṭadharmasaṃparāyānugraheṇa | avighātenecchāparipūrṇāt [pūraṇāt] | anāgatena [tena] ca saṃgṛhya kuśalapratiṣṭhāpanāt |
yādṛśena śīlena yathā satvānparipācayati tadārabhya ślokaḥ |
sadāprakṛtyādhyavihiṃsakaḥ svayaṃ rato 'pramatto 'tra paraṃ niveśayan |
paraṃparānugrahakṛdūdvidhā pare vipākaniṣyandaguṇena pācakaḥ
pañcavidhena śīlena | dhruvaśīlena prakṛtiśīlena paripūrṇaśīlenādhyaviṃhiṃsakatvāt | paripūrṇo hyavihiṃsako 'dhyavihiṃsako daśakuśalakarmapathaparipūritaḥ | yathoktaṃ dvitīyāyāṃ bhūmau | adhigamaśīlena svayaṃratatayā nirantarāskhalitaśīlena cāpramattatayā | kathaṃ ca ( MSA_Bagchi 35 ) paripācayati | śīle saṃniveśanāt | dvidhānugrahakriyayā dṛṣṭadharme saṃparāye ca | saṃparāyānugrahaṃ pareṣu vipākaniṣyandaguṇābhyāṃ paraṃparayā karoti | tadvipākaniṣyandayoranyonyānukūlyenāvyavacchedāt |
yādṛśyā kṣāntyā yathā sattvānparipācayati tadārabhya ślokaḥ |
pare 'pakāriṇyupakāribuddhimān pramarṣayannugramapi vyatikramam |
upāyacittairapakāramarṣaṇaiḥ śubhe samādāpayate 'pakāriṇaḥ
apakāriṇi pare upakāribuddhyā pragāḍhāpakāramarṣaṇakṣāntyā paripācayati | upakāribuddhitvaṃ punaḥ kṣāntipāramitāparipūryānukūlyavṛttitā veditavyam | kathaṃ paripācayati | dṛṣṭadharmānugraheṇa cāpakāramarṣaṇāt | saṃparāyānugraheṇa copāyajñastairapakāramarṣaṇairāvarjyāpakāriṇāṃ kuśale samādāpanāt |
yādṛśena vīryeṇa yathā sattvānparipācayati tadārabhya ślokaḥ |
punaḥ sa yatnaṃ paramaṃ samāśrito na khidyate kalpasahasrakoṭibhiḥ |
jinātmajaḥ sa[ttva]gaṇaṃ prapācayanparaikacittasya śubhasya kāraṇāt
adhimātradīrghakālākhede vīryeṇa dīrghakālākheditvamanantasattvaparipācanāt | paraikacittasya kuśalasyārthe kalpasahasrakoṭibhirakhedāt | ata evoktaṃ bhavati yathā paripācayati | kuśalacittasaṃniyojanāt dṛṣṭadharmasaṃparāyānugraheṇeti |
yādṛśena dhyānena yathā sattvānparipācayati tadārabhya ślokaḥ |
vaśitvamāgamya manasyanuttaraṃ paraṃ samāvarjayate 'tra śāsane |
nihatya sarvāmavamānakāmatāṃ śubhena saṃvardhayate ca taṃ punaḥ
prāptānuttaravaśitvena dhyānena nirāmiṣeṇa ca nihatasarvāvamānābhilāṣeṇa paripācayati | buddhaśāsane parasyāvarjanādāvarjitasya ca kuśaladharmasaṃvardhanāt paripācayati |
yādṛśyā prajñayā yathā sattvānparipācayati tadārabhya ślokaḥ |
sa tattvabhāvārthanaye suniścitaḥ karoti sattvānsuvinīta saṃśayān |
tataśca te tajjinaśāsanādarād vivardhayante svaparaṃ guṇaiḥ śubhaiḥ
sa bodhisattvastattvārthanaye cābhiprāyārthanaye ca suviniścitayā prajñayā paripācayati | kathaṃ paripācayati sattvānāṃ saṃśayavinayanāt | tataśca śāsanabahumānātteṣāmātmaparaguṇasaṃvardhakatvena |
niya[ga]mena ślokaḥ |
iti sugatigatau śubhatraye vā jagadakhilaṃ kṛpayā sa bodhisattvaḥ |
tanuparamavimadhyamaprakārairvinayati lokasamānabhāvagatyā
Original text: Mahāyānasūtrālaṃkāra · Edition: S. Bagchi: Mahāyānasūtrālaṅkāra of Asaṅga, Darbhaga 1960 [or a reprint of 2000?] (Buddhist Sanskrit Texts, 13). · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0