Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahāvastu-avādana · Part 2140

kriṇanti putradāreṇa ekagāthāṃ subhāṣitāṃ /
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
sādhunā bodhisatvena rājyaṃ kārayatā purā /
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
vanagahanaṃ balagahanaṃ girigahanāni tyāgagrahaṇāni /
viṣamāpratisanniṣaṇṇavanāni tu manuṣyagahanāni //
tṛṇagulmakaṇṭhakalatākulāni vṛkṣagrahaṇā gahanāni /
śaṭhanikṛtipaiśunyāni tu manuṣyagahanāni //
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . bhaṇḍinā brūhi brāhmaṇa //
[_Mvu_1.92_] . . . . . bodhisatvena ekā gāthā subhāṣitā /
bodhisatvena sā krītā paramārthābhikāṃkṣiṇā //
ahituṇḍikāto hastāto yatnāt krītaṃ subhāṣitaṃ /
yāvaj jīvante amuṣyāṃ pelāyāṃ duṣkṛtaṃ kṛtaṃ //
brāhmaṇo abhyupagamya ṛṣidevaṃ nareśvaraṃ /
idam uvāca prītātmā asti eṣā subhāṣitā //
tasya mūlyaṃ tava śīrṣaṃ tyaktvā śīrṣam ity abravīt* /
brūhi brāhmaṇa śīghraṃ me gāthām etāṃ subhāṣitāṃ //
yadi api kiñcit aśubhaṃ samudācaranti
saṃbodhisatvacaritāny abhikāṃkṣamāṇāḥ /
tailapradīpa iva sūryamarīcicchannaḥ
na bhrājate vipulapuṇyabalābhibhūtaṃ //
surūpaṃ nāma bhūmipatiṃ rākṣaso idam abravīt* /
asti subhāṣitā gāthā kreyā yadi krīṇāsi tāṃ //
tasyā mūlyaṃ kumāraṃ ca devīṃ tvāṃ caiva bhakṣayet* /
gṛhyatāṃ yadi te kṛtyaṃ gāthā hi dharmasaṃhitā //
so 'bravīd rājā surūpo niḥsaṃgo dharmagauravāt* /
gṛhyatāṃ dīyatāṃ gāthā yuktaṃ bhavatu mā ciraṃ //
[_Mvu_1.93_] tatremāṃ gāthāṃ subhāṣitāṃ rākṣaso abravīt*
paridevitakaṃpaneṣu aniṣṭasaṃyogapriyahīneṣu /
uṣitaṃ narakeṣu varaṃ na ca kupuruṣasaṃśrayaniketaḥ //
amātyaṃ saṃjayaṃ nāma piśāco idam abravīt* /
svakaṃ me hṛdayaṃ dehi śṛṇu gāthāṃ subhāṣitāṃ //
svakan te hṛdayaṃ demi brūhi gāthāṃ subhāṣitāṃ /
piśācam abravīd vīro saṃjayo vigatavyatho //
tatremāṃ gāthāṃ subhāṣitāṃ piśāco 'bravīt*
na jātu tṛṇakāṣṭhehi jvalanaḥ śāmyate jvalan* /
na jātu upabhogebhyaḥ tṛṣṇā kāmeṣu śāmyati //
śreṣṭhiṃ vasundharaṃ nāma daridro idam abravīt* /
iyaṃ subhāṣitā gāthā sarvasvena tu dīyate //

bodhisatvo 'bravīt*
sarvasvaṃ dadāmi eṣāṃ brūhi gāthāṃ subhaṣitāṃ /
etaṃ santaḥ praśaṃsanti dharmeṣu yat subhāṣitaṃ //
tatremāṃ gāthāṃ subhāṣitāṃ daridro 'bravīt* //
ākīrṇāny api śūnyāni bāliśā yatra jantavaḥ /
[_Mvu_1.94_] śūnyāny ākīrṇā ca santi ekenāpi prajānatā //
surūpaṃ nāma rājānaṃ puruṣo etad abravīt* /
jambudvīpena mūlyena śakyaṃ śrotuṃ subhāṣitaṃ //
bodhisatva uvāca //
jambudvīpaṃ ca te demi sarvaṃ yat kiṃci icchasi /
śīghraṃ subhāṣitaṃ brūhi brūhi satyaṃ yad icchasi //
tatremāṃ gāthāṃ subhāṣitāṃ puruṣo 'bravīt* //
ahaṃkāramamakārā mānā yatra samupasthitā / {Senart: nānā}
mānaṃ yatra nirodhāya utpadyante tathāgatāḥ //
satvaraṃ nāma hariṇaṃ lubdhaka idam abravīt* /
iyaṃ subhāṣitā gāthā dehi mānsaṃ śṛṇohi tāṃ //
yadi vināśadharmeṇa mānsenāhaṃ subhāṣitaṃ /
śṛṇomi demi te mānsaṃ kṣipraṃ brūhi subhāṣitaṃ //
tatremāṃ subhāṣitāṃ gāthāṃ lubdhako 'bravīt* //
satāṃ pādarajaḥ śreyo na suvarṇamayo giriḥ /
so pānsu śokahārāya so giri śokavardhana iti //
[_Mvu_1.95_] rājānaṃ nāgabhujaṃ nāma taddāso idam abravīt* /
cāturdvīpena rājyena śakyaṃ prāptuṃ subhāṣitaṃ //
bodhisatvo 'bravīt* //
cāturdvīpaṃ ca te rājyaṃ demi kṣipram udīraya /
etāṃ subhāṣitāṃ vācāṃ mā vilamba bravīhi me ti //
tatremaṃ ślokaṃ subhāṣitaṃ taddāso 'bravīt* //
lomotpāṭanatulyam āhu viduṣaḥ prājñasya yā vikriyā
tasmā jñānabalaṃ sametiya punar doṣāṃ samūlāṃ nayā /
chittvā doṣavivarjitena manasā saṃbhāti saṃghaḥ śuciḥ
bhāti lokaguruḥ satām anugato 'nikṣiptabhāro śuciḥ iti //
evaṃ subhāṣitārthāya prapāte patitaḥ punaḥ /
bhūyaḥ subhāṣitārthāya potas tyakto mahārṇave //
bhūyo akṣīṇi tyaktāni śrutvā gāthāṃ subhāṣitāṃ /
agniskandhe punaḥ patitaḥ śrutvā gātḥāṃ subhāṣitāṃ //
bahūni evamādīni duṣkarāṇi jinarṣabhāḥ /
subhāṣitānām arthāya pratipadyante mahāyaśā //
[_Mvu_1.96_] evam ukte āyuṣmān mahākāśyapaḥ āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // ye punar bho jinaputra bodhisatvāḥ tṛtīyāyāṃ bhūmau vartante kathaṃ caturthāyāṃ bhūmau vivartanti iti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // caturdaśabhir bho dhutadharmadhara ākārair bodhisatvāḥ tṛtīyāyāṃ bhūmau vartamānāḥ caturthāyāṃ bhūmau vivartante // katamehi caturdaśehi // akṣavaṃkadyūtakrīḍānuyogam anuyuktāś ca bhavanti / atyabhīkṣṇaṃ vivekaṃ sevanti / rājyaṃ ca kārāpayamāṇā lobhenābhibhūtā atrāntaravijitavāsināṃ sarvasvahāriṇo bhavanti / aparādhaṃ ca ananuyujyā vadham ākṣepayanti / badhyāṃś ca na saṃgopāyanti / puruṣāṃś ca vadhrayanti / vipratipannāś ca bhavanti / na ca bhogayātrāyāṃ saṃvibhajanti vidyamāneṣu vibhaveṣu / pravrajitvā ca samyaksaṃbuddhānāṃ bhāṣatāṃ vā bāhuśrutyaṃ na paryāpnuvanti / purā praṇidhitvā ca bāhuśrutyaṃ na deśayanti / āmiṣapratibaddhāṃś ca sevanti na dharmapratibaddhā / na cābhīkṣṇaṃ buddhavarṇaṃ bhāṣanti / samyaksaṃbuddhāṃś ca lokasamatāye deśenti / na ca samyaksaṃbuddhāṃ lokottarā iti bodhayanti // imehi bho dhutadharmadhara caturdaśabhir ākāraiḥ bodhisatvāḥ tṛtīyāyāṃ bhūmau vartamānāś caturthāyāṃ bhūmau vivartanti // ye hi kecid bho dhatudharmadhara bodhisatvāḥ tṛtīyāyāṃ bhūmau vartamānāḥ caturthāyāṃ bhūmau vivartensuḥ vivartanti vivartiṣyanti vā sarve te imehi caturdaśehir ākārair nāto bhūya iti //
[_Mvu_1.97_]___evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // ye punar bho jinaputra bodhisatvā avaivartiyā prathamaṃ cittam utpādayanti bodhāya kevarūpeṇa sukhena yujyanti kevattakāś ca satvā sukhasātasaṃgatā bhavantīti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapaṃ gāthābhir adhyabhāṣi //
sarvasatva sukhasātasaṃgatā

saṃbhavanti yad acintyam adbhutaṃ /
jāyate yada mano maharṣiṇāṃ
bodhimārgaparibhāvanātmakaṃ //
saptarātram iti niścayāś ca ye
ye pi te nirayadāruṇālayā /
ye ca pretabhavaneṣu prāṇino
te bhavanti sukhitāś ca nāma //
saptarātraṃ na cyavanti prāṇino
bodhisatvakuśalānukaṃpayā /
kṣubhyate ca vasudhā sasamudrā
saprabho bhramati merumastakaḥ //
bhūmi sandhiṣu ayaṃ pravartate
niścalā nabhasi naātra saṃśayaḥ /
teṣu sarvaśubhakarmarāśināṃ
tejasā bhramati sarvasaṃtataṃ //
[_Mvu_1.98_] atha khalu nāmatidevo nāma trāyastriṃśako bodhisatvo bhūto ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavanto dṛṣṭo tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam abhistutaḥ saṃmukhaṃ vaśībhūtagaṇasya imaiḥ ślokaiḥ //
yasya rūpaṃ hemābhāsaṃ taruṇaravi-avihatavapuṃ virājitatejasā
dvātriṃśadbhiḥ pūrṇaiḥ pūrṇaṃ kuśalacarapuruṣakathitaiḥ sulakṣaṇalakṣaṇaiḥ /
śīlenāgryaṃ saṃpūrṇābhaṃ dharaṇinagagurutarabalaṃ balottamadhāriṇaṃ
te vande śāntaṃ te dāntaṃ . . . smṛtivinayakuśalaṃ surāsurasatkṛtaṃ //
dīrghaṃ kālaṃ citrācāro kuśala ativipulaphalado bhavakṣayakāṃkṣayā
ślāghyair nānaiḥ maitrīpūrvair bahuvividhajanitakuśalaiḥ śamābhimukho muniḥ /
tyaktvā āvāsaṃ nityaṃ vidvān asurasuramahitaṃ sukhitaṃ satvapratibodhane
ikṣvākūnāṃ vaṃśodbhūto dharaṇitalam avatari yaśaḥsthito acalādhṛtiḥ //
māyāyā devyāḥ kukṣismiṃ praviśiṣu sa kumudasadṛśo varo gajarūpavāṃ
evaṃ . . . lokālokaḥ tuṣitavarabhavananilayaṃ vihāya ihāgataḥ /
satvāṃ mattāṃ andhāṃ dṛṣṭvā vimatipathaviṣamapatitāṃ samuddharituṃ prajāḥ
[_Mvu_1.99_] tasmiṃ kāle ratnākīrṇā vividhanidhinicayabharitā cacāla vasundharā
taṃ śākyendraṃ cāritrāḍhyaṃ smṛtinibhṛtam adhiguṇacitaṃ avandi mahāmuniṃ //
prāsādāgre devī māyā surapatipravarabhavane vā sukhaiḥ pravicāryate
nṛtyair gītair lāsyair vādyaiḥ śravaṇahṛdinayanasubhagaiḥ sureṣv iva devatā /
sā devī rājānaṃ khinnaṃ vadati vanavaraṃ mahipate vrajeyaṃ yad'; icchasi
lumbodyānaṃ puṣpākīrṇaṃ madhumadhuraparabhṛtarutaṃ manohṛdinandanaṃ //
gatvā tasmiṃ strībhiḥ sārdhaṃ pravicarati muditasukhitā vane vanalolayā
sā codyānaṃ paryaṇvantī taruṇalatakiśalayadharāṃ dadarśa 'tha lumbinīṃ / {Senart: dadarśatha}
tasyāḥ śākhāṃ . . . gṛhyāna paramaratisukhamuditā salīla-avasthitā
sā tatra śākhāṃ rakṣantī janayi jinam ajitamanasaṃ mahāmunim uttamaṃ //
śītoṣṇe ca dve vāridhāre pravarakusumabharite jinaṃ yatra snapayiṃsu taṃ
devā jāyantaṃ jātamātraṃ nṛpatiṃ surabhuvanamahitaṃ trilokamaheśvaraṃ /
sānukrośaṃ lokātītaṃ śaraṇam iha divi ca bhuvi cā jarāmaraṇāntakaṃ

aprāptaṃ taṃ bhūmau dhīraṃ kamaladalasadṛśanayanaṃ surāsuranandanaṃ //
hṛṣṭā tuṣṭā devā sarve tridaśaprabhṛtibhavanacyutā pratisthihiṣur vanaṃ
[_Mvu_1.100_] ikṣvākūnāṃ vaṃśodbhūto dharaṇitalam avatari yaśasthito acalādhṛti /
vikramāṃś ca sapta pūrṇaṃ mṛgavṛṣarājāmatir iva rasamānīkaṃ
jyeṣṭho śreṣṭho lokāgro haṃ na ca mama puna jaramaraṇā hato bhav'; upadravaḥ //
chatraṃ daivaṃ ratnākīrṇaṃ sphaṭikarucirakusumacitraṃ sitābhrasitaprabhaṃ
hastā muktaṃ sthāye sāmaṃ samabhicchadi nṛpatitanayaṃ vihāyase utthitaṃ /
vālaiś cougraiḥ śaṃkhājābhair mṛdubhir upacitam anupamaṃ divaukasanirmitaṃ
uccair daṇḍaṃ muktāśvetaṃ bhramati maṇikanakavikṛtaṃ sucāmaravījanaṃ //
dundubhyo cā meghonnādā pavanakhagagaganaparigā nadanti mahatsvarāḥ
puṣpaughāś cā divyā sṛṣṭā marubhi jinabalavaramukhe sacandanacūrṇitāḥ /
saṃtoṣātīśayayuktebhiḥ suramarū jayati sukhakaro rase ravaṇīśataiḥ
kṣubdhāsannā nānāratnā udadhibhuvi talasalilayos tathāgatatejasā iti //
_____iti śrīmahāvastu-avadāne tṛtīyā bhūmiḥ samāptā
[_Mvu_1.101_] evam ukte āyuṣmān mahākāśyapo āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // ye punar bho jinaputra bodhisatvā avivartikatāye sansthihanti kevattakāni karmāṇi asthānatāye samupacaranti iti //
tataḥ kātyāyanasthavīro jinaśāstraviśāradaḥ /
kāśyapaṃ dhutadharmāṇaṃ gāthābhir adhyabhāṣata //
yāni karmāṇi sevante bodhisatvā vijānatha /
asthānatāye na sevante yāni tāni vijānatha //
mātaraṃ pitaraṃ caivāpy arahantaṃ tathaiva ca /
jīvitā na viropenti bodhisatvā mahāyaśāḥ //
saṃghaṃ ca te na bhindanti na ca stūpabhedakā /
na te tathāgate cittaṃ dūṣayanti kathaṃcana //
na te pāpāni sevante viparītāye dṛṣṭiye /
alpaṃ kṛtaṃ na nāśenti kiṃ mama punar yaṃ bahuṃ //
saṃsarantā ca saṃsāre na jātu dṛṣṭipūrvake /
pratirajyanti dharmārthe puṇye vā jñānapūrvake //
yasya vṛkṣasya chāyāyāṃ sīdanti ca śayanti ca /
na tasya patrahiṃsā ca na ghātenti ca roṣitāḥ //
daśa karmapathāṃ kuśalāṃ sevanti puruṣottamā /
[_Mvu_1.102_] na ca mantraṃ prayojenti parasya dehaghātakaṃ //
karmasaṃniśritāḥ santaḥ kautūhalaviniḥśritāḥ /
āpatsu na viṣīdanti na ca modanti vṛddhiṣu //
kāyakarma vacīkarma manokarma tathaiva ca /
adhyāśayāś ca pariśuddhāḥ dānapāramitā ca yā //
aṣṭamīprabhṛtiṃ bhūmīṃ gatā te anivartiyā /
ekāṃśena śubhaṃ karma sevanti lokapūjitāḥ //
prathamāṃ ca upādāya bhūmīṃ yāvac ca saptamī /
vyāmiśraṃ karma sevanti bhūmīṣv etāsu janottamā //
evamādīni karmāṇi sevamānā mahānarāḥ /

lokānām anukaṃpārthaṃ pūrenti bhūmayo daśeti //
evam ukte āyuṣmāṃ mahākāśyapo āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // ye punaḥ bho jinaputra bodhisatvā avaivartikā sāmante pṛthagjanatāye apāyāṃ yānti āhosvidaṃ neti / sāmante pṛthagjanatāye avarāvarāś ca gatiyo gacchanti āhosvidaṃ neti // evam ukte āyuṣmāṃ mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // ye ime bho dhutadharmadhara bodhisatvā avaivartikadharmā te saptasu bhūmiṣu na kathaṃcit kiñcit kadācit* yadṛcchayā nirayaṃ pi gacchanti tiryagyoniṃ vā gacchanti daridrā vā bhavanti
[_Mvu_1.103_] durbalā vā // atha khalu brāhmaṇā bhavanti pratyekabrāhmaṇā vā indrāś ca upendrāś ca yakṣādhipatayaś ca yakṣāś ca nāgāś ca nāgarājānaś ca gandharvā gandharvādhipatayaś ca cakravartinaś ca prādeśyāś ca rājānaḥ agrāmātyāś ca śreṣṭhinaś ca janapadapradhānāś ca rājaputrāś ca śreṣṭhiputrāś ca agramahiṣīputrāś ca nāyakāś ca sarvaśauryavīryāś ca bhavanti balasampannāḥ ca bhavanti ullokanīyāś cāvalokanīyāś cābhivandanīyāś cādeyavākyāś ca bahujanapriyāś ca bahujanakāntāś ca bahujanamanāpāś ca saṃkīrtanīyāś ca prahlādanīyāś ca mahādhanāś ca mahāvibhavāś ca mahāparivārāś ca mahotsāhā mahātejāś ca bhavanti // yadi kecit kathaṃcit āryāpavādahetoḥ saptasu bhūmiṣu vartamānā avīciṃ mahānirayaṃ gacchanti atha khalu pratyekanirayaṃ gacchanti / preteṣu atyantakāyeṣu nopapadyanti / asureṣu nopapadyanti / kṣudratiryagyoniṃ na gacchanti / uttarakuruṣu na upapadyanti / strītvaṃ na gacchanti / vipaṇḍakatvaṃ na gacchanti // atha khalu sarvāsu daśabhūmiṣu puruṣā bhavanti sarvāṃgapratyaṃgopetāḥ avikalendriyā // yaś ca bodhisatvo bodhisatvaṃ jīvitād vyaparopayati samyaksaṃbuddhaśrāvakaṃ vā śrotāpannaṃ vā ye vā satvā pratyekabuddhatvāya viniṣṭhās tathārūpaṃ
[_Mvu_1.104_] pudgalaṃ jīvitād vyaparopayitvā nirayaṃ gacchati // yaṃ bodhisatvāḥ saptasu bhūmiṣu prāṇātipātaṃ vā karonti adattaṃ vā haranti sarvaparipūrṇaṃ vā akuśalakarma na samarthaṃ bodhisatvaṃ nirayaṃ nayituṃ // yāni ca karmāṇi bodhisatvaiḥ purato praṇidhānasyopacitāni akuśalāni tāni ca prathamacittotpādāya āvṛtāni tiṣṭhanti yathā mahatā śailena mṛgasaṃgho // asaṃprāptasya praṇidhicittaṃ dvitīyatṛtīyacaturthapaṃcamaṣaṣṭhasaptamāsu jātiṣu vipacyati antaśo śīrṣaparitāpenāpi //
___evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // ye punar bho jinaputra bodhisatvā avaivartikā samyaksaṃbuddhān ārādhayitvā agārasthā anagāriyaṃ pravrajanti te tathāgatāḥ kevarūpeṇa ovādena ovadanti iti //
tataḥ kātyāyanasthaviraḥ kāśyapaṃ idam abravīt* /
dṛṣṭānte hi viviktābhiḥ kathābhiḥ anupūrvaśaḥ //
bodhisatvacaritaṃ mahāpakaṃ
jātakāparamateṣu kovidā /
deśayanti damadānasaṃvaraṃ
bodhisatvapariṣāya īśvarā //
yo mahājanahitāya sevate
karmam apratisamaṃ narottamaḥ /
ity eva taṃ ca matimāṃ tathāgato
bodhisatvapariṣāya bhāṣati //
so prabhuḥ bhagavato pravucyati
jñānapūrvakam upeti duṣkaraṃ /
[_Mvu_1.105_] tasya loki sadṛśo sudurlabho
bodhisatva iti śāsane jinaḥ //
evam ādikaṃ bho dhutadharmadhara samyaksaṃbuddhā bodhisatvaparṣāyaṃ dharmaṃ deśayantīti //
___evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam idam uvāca // yānīmāni bho jinaputra jātakāni jinabhāṣitāni imāni kutaḥprabhṛtikāni vijñeyānīti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam idam uvāca // yānīmāni bho dhutadharmadhara jātakāni jinabhāṣitāni imāṃ aṣṭamāṃ bhūmīṃ prapadyantīti //
___evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam idam uvāca // kutaḥ prabhṛti bho jinaputra bodhisatvāḥ sarvasvaparityāgāṃś ca parityajanti duṣkaraparityāgāṃś ceti // evam ukte mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // aṣṭamāṃ bhūmiṃ prabhṛti bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ sarvasvaparityāgāṃś ca parityajanti duṣkaraparityāgāṃ ca kurvanti iti // aṣṭamāṃ bhūmiṃ prabhṛti bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ samyaksaṃbuddhapūjayā pūjayitavyā iti // tatredam ucyate //
aṣṭamāṃ prabhṛti bhūmiṃ bodhisatvā jinātmaja /
samyaksaṃbuddhā iti draṣṭavyā ataḥ prabhṛty anivartiyāḥ //
ataḥ prabhṛti dhyānāni gambhīrāṇi labhanti te /
[_Mvu_1.106_] ataḥ prabhṛti uttaptaṃ jñānaṃ teṣāṃ pravartate //
ataḥ prabhṛti bhāṣanti vācāṃ jñānapurogamāṃ /
ataḥ prabhṛti kucchattā āyuṃ muñcanti paṇḍitāḥ //
ataḥ prabhṛti yā śuddhā tāṃ jātim anuyānti te /
ataḥ prabhṛti yaṃ śuddhaṃ tad rūpam anubhavanti te //
ataḥ prabhṛti yaṃ liṅgaṃ icchanti bhavanti tathā /
ataḥ prabhṛti yaṃ devaṃ icchanti bhavanti tathā //
ataḥ prabhṛti tirthikā vā bhavanti bhavasūdanāḥ /
ataḥ prabhṛti kucchanti kāmāṃ śaṃsanti nirvṛtiṃ //
ataḥ prabhṛti bhūyiṣṭhā bhavanti vadatāṃ varāḥ /
śiṣyā devātidevānāṃ saṃbuddhānāṃ yaśasvināṃ //
adhyeṣyanti tataḥ paretya buddhair dharmaprakāśanaiḥ /
dharmaṃ deśayatha prājñā pratigṛhṇatha ṛṣidhvajaṃ //
ataḥ prabhṛti vinayanti arhatve subahuṃ janaṃ /
ataḥ prabhṛti vinayanti śaikṣabhūmau bahuṃ janaṃ //

ataḥ prabhṛti anubaddhā devā yakṣā saguhyakāḥ /
bodhisatvaṃ mahāsatvaṃ yāvat prāptā svayaṃbhūtā //
ataḥ prabhṛti tad rūpaṃ agryaṃ sadevake loke /
ataḥ prabhṛti varṇo pi tejokīrtiyaśobalaṃ /
[_Mvu_1.107_] lokena viṣamaṃ bhavati bodhisatvānam uttamaṃ //
anutpādāc ca buddhānāṃ paṃcābhijñā bhavanti te /
naiṣkramyam anuvarṇayanti kāmeṣu doṣadarśinaḥ //
ataḥ prabhṛti devāś ca asurā brahmaṇā saha /
guṇaiḥ teṣāṃ anurajyantā āgacchanti kṛtāṃjalī //
vaśibhūtāna yā ceṣṭā bodhisatvāna tādṛśī /
aṣṭamābhūmiṃ yā ceṣṭā bhavanti tādṛśī tathā //
evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // ye ime bho jinaputra bodhisatvā avaivartikāḥ cakravartirājyāni kārayanti kevarūpaṃ dharmaṃ deśayanti satvānāṃ anutpāde ca buddhānāṃ kevarūpeṇa saṃgraheṇa satvā saṃgṛhṇanti kevarūpāṃ ca janatāṃ upekṣanta iti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // ye ime bho dhutadharmadhara bodhisatvā avaivartikā cakravartirājyāni kārayanti te satvānām evaṃ dharmaṃ deśayanti // daśakuśalakarmapathasamāyuktā satvānām anudarśayanti // mā bhavantu prāṇivadham adattaharaṇaṃ rakṣitavyāni paradārāṇi anṛtapiśunaparuṣam abaddhapralāpābhidhyāvyāpādamithyādarśanāni varjayitavyāni iti deśenti // hiraṇyasuvarṇasya dhanasya agrato niveśanasya rāśayo upasthāpayitvā evaṃ ca vadanti
vaikaliyaṃ yasya yena ito sa gṛhṇatu dhanaṃ /
[_Mvu_1.108_] dharmalabdhā mama bhogā mā bhavanto viṣīdatha //
ahaṃ mālyaṃ ca gandhaṃ ca dhūpaṃ cūrṇaṃ manoramaṃ /
dadāmi mā viṣīdantu bhavanto ramyatām iti //
evam ukte mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // kevarūpaiḥ karmabhir bodhisatvānāṃ cakravartirājyāni kārayamāṇānāṃ saptaratnāni bhavanti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapaṃ gāthābhiḥ adhyabhāṣe //
yatha labhati manujavṛṣabho cāturdvīpo prabhūtadhanakośo /
sapta ratanāni rājā ahaṃ idam udīrayiṣyāmi //
taruṇaravimaṇḍalanibhaṃ pravaradaśaśatārasaṃcayamanojñaṃ /
cakraratanaṃ naravaro purimakuśalasaṃbhavaṃ labhati //
paricāravidhisaṃyuktaṃ dadāti dānam anavadyasaṃkalpe /
ajitajayam apratihataṃ tena naravaro labhati cakraṃ //
himanicayakumudavarṇaṃ saptāṅgapratiṣṭhitaṃ mahānāgaṃ /
anilabalatulyavegaṃ hastiratanam adbhutaṃ labhati //
durgeṣu ca viṣameṣu ca saṃkramam arisūdano pratiṣṭhapiya /
tena khagapathegāmiṃ gajavararatanaṃ . . . labhati //
tada bhṛṅganīlaṃ suvarṇamanilajavakeśariṃ samudyatapādaṃ /
pratilabhati turagaratanaṃ sukṛtakuśalasaṃcayo rājā //
[_Mvu_1.109_] hayanavarehi parivahī mātāpitaraṃ guruṃ tathācāryaṃ /
tena kuśalena rājā aśvaratanaṃ adbhutaṃ labhati //
maṇiratanam anupamavarṇaṃ vaiḍūryeṇa śīram anupasaṃpannā /
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
labhati pramadāṃ manāpāṃ ratanavaram anantabalavīryaiḥ //
pūrvabhave hi nivāse svadārasantoṣasaṃyamābhirato /
āsīc ca narādhipatī strīratanaṃ tena so labhati //
āḍhyaṃ vividhadhanavaraṃ prabhūtanidhinicayasaṃcayopetaṃ /
gṛhapatiratanam udāra pratilabhati mahāvaśī rājā //
vividhadhanasaṃcayānāṃ dātā guruṣu gurugauravopeto /
tena sa gṛhapatiratanaṃ pratilabhati prabhūtadhanakuśalaṃ //

nayanayajñaṃ medhāviṃ vyaktaṃ nāyakadhvajaṃ cāturdvīpaṃ /
pariṇāyakaratanavaraṃ pratilabhati mahīpatiḥ virato //
mārgagato praṇaṣṭānāṃ hatahatanayanānāṃ deśayi mārgaṃ /
tena pariṇāyakavaraṃ labhati ratanaṃ uttamanāyakaṃ //
etair dhutadharmadharā karmehi samutthitāni ratanāni /
tena ca eva narendro dharmeṇa mahīṃ praśāsayati //
[_Mvu_1.110_] evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // ye ime hi bho jinaputra bodhisatvāḥ prathamacittam utpādayanti te katibhir ākāraiś caturthyāṃ bhūmau vartamānāḥ pañcamāyāṃ bhūmau vivartante // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam etad uvāca // ye ime bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ prathamacittotpādā saptabhir ākāraiś caturthyāṃ bhūmau vartamānāḥ paṃcamāyāṃ bhūmau vivartante // katamehi saptahi // bhikṣuṇīdūṣakāś ca bhavanti / puruṣadūṣakāś ca bhavanti / paṇḍakadūṣakāś ca bhavanti / mantrabalena cāpi parasya asantaṃ rogam utpādayanti / suśīlavantāṃś ca śīlāc cyāvayanti / ahirīkāś ca bhavanti / anotrāpiṇaś ca bhavanti // ye kecid bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ prathamaṃ cittam utpādayanti te imebhiḥ saptabhir ākāraiś caturthāyāṃ bhūmau vartamānāḥ paṃcamāyāṃ bhūmau vivartanti //
ity eṣā bhumir upadiṣṭā caturthī sugatātmaja /
ramaṇīyā bodhisatvānāṃ ye te bodhiparāyaṇā iti //
_____iti śrīmahāvastu-avadāne caturthī bhūmiḥ samāptā //
evam ukte āyuṣmān mahākāśyapo āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam etad uvāca // bho jinaputra bodhisatvā avaivartikā caturthībhūmito ye paṃcamāṃ bhūmiṃ saṃkrāmanti teṣāṃ katamaṃ sandhicittaṃ bhavatīti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // ādīptāṃ sarvabhavāṃ paśyanti rāgadveṣamohebhyaḥ / aśaraṇyaṃ nirānandaṃ sandhicittaṃ catuḥpaṃcamānantaraṃ bhavatīti //
___evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // ye punar bho
[_Mvu_1.111_] jinaputra samyaksaṃbuddhena bhagavatā paṃcamāyāṃ bhūmau samyaksaṃbuddhāḥ pūjitās teṣāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ kāni nāmāni gotrāṇi kevattā śrāvakasannipātā kevattikā prabhā kevattikam āyuḥpramāṇam iti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākaśyapaṃ gāthābhiḥ adhyabhāṣi //
śākyamuni nāma jinavaro abhūṣi vaśibhūtakoṭiparivāro /
vyāmaprabho girighano kanakagirinibho nihataśatruḥ //
ṣaḍvarṣasahasrāṇi āyuḥ puruṣottamasya tatkālaṃ /
nāmaṃ tasya yaśavrato abhūṣi atisundaro buddho //
gotreṇa gautamo 'sau ayaṃ ca bhagavān tadāsi śreṣṭhisuto /
yvāgūdānaṃ datvā buddhapramukhe kṛtā praṇidhiḥ //
yaṃ maye kuśalam upacitaṃ saṃśliṣya saṃghe arhante dattvā /
tena paramārthadarśī bhaveyam akhilaṃ mamaṃ puṇyaṃ //
antim'; avataraṇagāmī sundaro sudarśano nāma narasiṃhaḥ /
bhāradvājasagotro prabhā ca daśayojanā tasya //
vaśibhūtānāṃ koṭī parivāro tasya satvasārasya /
daśavarṣasahasrāṇi āyuḥ tada māradamakasya //
[_Mvu_1.112_] rājā ca cakravartī abhūṣi dharaṇīṃdharo ti nāmena /
so taṃ jinaṃ sudarśanaṃ saśiṣyasaṃghaṃ idam uvāca //
sarvaṃ hitopadhānaṃ ahaṃ ti demi iti paṇḍito avacī /
evaṃ ca bhaveyam ahaṃ praṇidhesi paraṃ praṇidhi rājā //
jarāmaraṇasya sāgaragatāṃ alīno janatāṃ tāreyyaṃ /
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
anupahatakuśalamūlo abhūṣi bhagavāṃ nareśvaro nāma /
gotreṇa ca vāsiṣṭho ābhā daśayojanā tasya //
vaśibhūtānāṃ koṭī parivāro tasya dvādaśa āsi /
nava ca varṣasaharāṇi manujāna tadā abhūṣy āyuḥ //
rājā ca cakravartī abhūṣi aparājito ti nāmena /
so daśabalaṃ narendraṃ prasannacitto idam uvāca //
saptaratanāṅgacitrā imāṃ anekaratanasampattīyo /
śīti catur uttarā tava vibhū vihārān ahaṃ demi //
so taṃ dānaṃ dattvā tasmiṃ nareśvarake anupraṇidhiṃ /

praṇidhesi evaṃ bhaveyam adhigaccheyaṃ jinabalāni //
vijayo nāma amātyo abhūṣi pūrvaṃ jinaḥ suprabho nāma /
[_Mvu_1.113_] gotreṇa kāśyapo 'sau prabhā ca daśayojanā tasya //
tasya ca śiṣyasaṃgho aṣṭādaśa koṭī dhutarajānāṃ /
viṃśan narāṇa āyuḥ varṣasahasrāṇi tatkālaṃ //
so vandya jinavaraṃ taṃ vijayo nimantrayī bhavanirghātiṃ /
adhivāsayati daśabalo atha vijayo harṣito āsi //
agreṇa praṇītena ca adhigatasvādena bhakṣyabhojyena /
saṃntarpayitvānugataṃ praṇidhesi tadā anupraṇidhiṃ //
so 'ham api bhaveyam evaṃ naravaramahito naramaruṇa hitakaro/
tenāpi nāyakavaro daśabalo bhave vādiśārdūlo //
āsīt pūrvaṃ buddhas tathāgato ratanaparvato nāma /
gotreṇa gautamo 'sau prabhā ca daśayojanā tasya //
triṃśat manuṣyakoṭyo parivāro āsi dāntacittānāṃ /
varṣasahasrāṇi viṃśaṃ āyuḥ tadāsi manuṣyāṇāṃ //
rājā ca cakravartī abhūṣi tatkālam acyuto nāma /
jinakramāṇi nipīḍiya idam avaci varaṃ naramarūṇāṃ //
prāsādasahasrāṇi mahyaṃ naranāgā caturaśītiṃ /
[_Mvu_1.114_] tāni samalaṃkṛtāni saśiṣyasaṃghasya ahaṃ demi //
adhivāsanāṃ viditvā rājā . . . . . . prītamano /
anupraṇidhiṃ praṇidhesi purato varalakṣaṇadharasya //
kuśalena anena ahaṃ kuśalopacitavarāṇāṃ caritānāṃ /
durantakavīryakarmo bhaveya nātho anāthānāṃ //
gaganatalavimalacitto saṃbuddho kanakaparvato nāma /
abhūṣi naratāmahito kauṇḍinyo nāma gotreṇa //
tasya śubhakarmajātā śarīraprabhā abhū yojanāni ṣaṭ* /
paṃca vaśībhūtānāṃ koṭīyo ca parivāro 'sya //
daśa ṣaḍvarṣā āyuṃ tadā abhūṣi manujānāṃ ca caturdaśa sahasrāṇi /
varṣāṇāṃ saptatriṃśa varṣasahasrāṇi ityeva //
āsi tada cakravartī rājā priyadarśano ti nāmena /
saptaratanadyutīmān* caturdvīpaḥ pṛthivipālo //
so kanakavarṇaparvataṃ saṃbuddhaṃ kramavareṣu nipatitvā /
yācati sāmātyagaṇo muktāhārāntapuro prāha //
mama nagaranigamabharitaṃ rājyaṃ caturo mahādhanadvīpāḥ /
tān tava dadāmi vīrā saśiṣyasaṃghasya nirapekṣaḥ //
[_Mvu_1.115_] yad bhojanaṃ ṛṣīṇāṃ yad vastraṃ yā ca oṣadhividhīyo /
yāni śayanāsanāni ca prāsādavare tathā yeva //
niḥsṛṣṭam eva sarvaṃ paribhojyaṃ yasya dvādaśākāraṃ /
mama pravararūpadhāri anukampārthaṃ kuruhi karuṇāṃ //
etad dattvā dānaṃ so pārthivalambako anupraṇidhiṃ /

praṇidhesi prītimānaso purato saṃpūrṇakuśalasya //
paramārthaṃ śūkṣmadarśi vaiśāradyavarapāramiprāptaḥ /
tenāhaṃ nāyakavaro bhaveya sarvopadhikṣayakaro //
dvātriṃśalakṣaṇadharo bhagavān nāmena puṣpadanto ti /
abhūt paramārthadarśi vatso gotreṇa saṃbuddho //
tasyāpi yojanāni nava śarīraprabhā jinapravarasya /
vaśibhūtakoṭiyo catustriṃśad daśabale samanubaddhāḥ //
paṃcāśaṃ ca abhūṣi varṣasahasrāṇi āyuḥparimāṇaṃ /
manujāna evaṃ na vimati kāryā tatropadeśasmiṃ //
pārthivo caiva narapatī taṃ kālaṃ āsi durjayo nāma /
apagamya puṣpadantaṃ vandati pādāṃ saparivāraḥ //
[_Mvu_1.116_] kṛtakarapuṭo prasannaḥ naraprabho puṣpadantam idam āha /
adhivāsayatu me daśabalo saptāhaṃ bhojanavidhānaṃ //
adhivāsanaṃ viditvā rājāsya durjayarddhi bala eva / {Senart: durjayordhvabala}
chādayati medinitalaṃ suvarṇapaṭṭehi rucirehi //
tatra ratanāmayāni vinikṣipati āsanāni citrāṇi /
bhojanavidhiṃ ca citrāṃ sthāpayati sugandhipratyagrāṃ //
saptaratanāmayāni chatrāṇi naramarūṇāṃ aṣṭaśataṃ /
dhārenti bhūṣaṇadharā citrābharaṇadhāriṇo puruṣā //
evaṃ ekaikasya vaśibhūtasya dhārenti hṛdimano /
chatraratanaṃ vicitraṃ śaśiśaṃkhatalopamaṃ vimalaṃ //
santarpayitva rājā saparivāraṃ puṣpasāhvayaṃ sugataṃ /
atha manasā praṇidheti tadā va so taṃ anupraṇidhiṃ //
tvam iva-m-ahaṃ saṃbuddho dharmaṃ prakāśayeya naramarūṇāṃ /
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
dvātriṃśallakṣaṇadharo nāmena lalitavikramo saṃbuddho /
āsi bhagavāṃ bhavanudo vāsiṣṭhagotro dhutakileśo //
tasya ca svaśarīrajātā prabhā abhū yojanāni triṃśa duve /
[_Mvu_1.117_] vaśibhūtakoṭiyo ca triṃśa naravarasya parivāro //
āyuṃ tadā narāṇāṃ varṣasahasrāṇi āsi caturaśītiṃ /
rājā ca tadā āsī caturaṃgabalo priyo manāpo //
prāsādakoṭiyo ca catvāriṃśaṃ anekaratanānāṃ /
kārayati bhūmipālo pravaraṃ ekaṃ ca prāsādaṃ //
śayyāsanaṃ ca vipulaṃ kārayate pārthivo nirupavadyaṃ /
bhojanagilānapraccayam ṛṣiyogyaṃ sanniveśeti //
bhagavato niryātitvā saśiṣyasaṃghasya so anupraṇidhiṃ /
praṇidheti hṛṣṭacitto rājā purato daśabalasya //
durlabhasadṛśo asamaḥ daśabalo ca jarāmaraṇavimatimathano /
bhaveyaṃ śreṣṭho naramaruṇāṃ kugaṇīgaṇavacanamathano //
dvātriṃśalakṣaṇadharo bhagavāṃ āsī mahāyaśo nāma /

gotreṇa kāśyapo so vistīrṇayaśo amitakīrtiḥ //
śarīrabhāsā tasya paṃcāśaṃ yojanāni puṇyavato /
vaśibhūtakoṭiyo ca tasyāsī paṃcapaṃcāśaṃ //
varṣasahasrāṇi tadā caturaśītiṃ āyuḥparimāṇaṃ /
[_Mvu_1.118_] āsi tadā manujānāṃ caturguṇa eṣa caturaśīti //
rājā tadā abhūṣī nāmena so mṛgapatisvaro nāma /
cāturdvīpādhipatir vipulabalavaro ajitacakro //
so ratnaskandhaśākhāṃ vanakhaṇḍāṃ yojanāni ṣaṇṇavati /
kārāpayi bhūmipati pravarāṃ varavastrasaṃchannāṃ //
vaiḍūryamaṇitalāṃ ca kṛtvāna vasudhāṃ vibhūṣaṇavicitrāṃ /
aguruvaradhūpagandhāṃ sugandhapuṣpāvakīrṇatalāṃ //
taṃ tatra vādisiṃhaṃ ṛṣabhaṃ so bhojanena saptāhaṃ /
tarpayati bhūmipālo prasannacitto praṇītena //
taṃ suravaravana-upamaṃ tato vanaṃ tasya satvasārasya /
niryātayati prasanno divāvihāraṃ daśabalasya //
dattvā sa rājā . . . mahāyaśasya saśiṣyasaṃghasya /
rājā udagracitto praṇidheti tadā anupraṇidhiṃ //
bahujanamahito svayaṃbhu ananyaneyo bhaveya sarvajño /
kuśalena hi me tena tathāgatabalo vibhū bhomi //
vipulabalapuṇyakośo nayānayajño jino ratanacūḍo /
[_Mvu_1.119_] āsi abhinīlanetro nirupamaguṇasaṃcayo dhīro //
tasya ca prabhā śarīre yojanaśatavistarā samantena /
bhāradvājasagotro sa sarvadarśī tadā āsi //
tasya saṃgho āsī navanavati koṭiyī dhūtarajānāṃ /
varṣāṇāṃ ca sahasrāṇi caturāśītiṃ tadā āyuṃ //
rājā tada cakravarti abhūṣi cāturdvīpo mahisthāmo /
nāmena maṇiviṣāṇo śāsati dharmeṇa yo janatāṃ //
dvānavati koṭinayutāṃ prāsādānām anekarūpāṇāṃ /
kārayati bhūmipālo taṃ ratanajinaṃ samuddiśya //
so pravarakāñcananibhaṃ naramarugaṇasatkṛtaṃ ratanacūḍaṃ /
bhojayati saparivāraṃ varṣāṇi daśa aviśrāmaṃ //
prathamadivasaṃ ca sugataṃ bhojetvā sārdhaṃ śiṣyasaṃghena /
niryāteti naravaro prāsādavarāṃ guṇadharasya //
so taṃ dānaṃ datvā tasya mahāpudgalasya rājavaro /
anupraṇidheti praṇidhiṃ prasannacitto jinasakāśaṃ //
ucchinnamohajālo prasannacitto asaṃgapratibhāno /
tāreyya sarvajanatāṃ saṃsāramahārṇave patitāṃ //
evam eva aprameyā paṃcamyāṃ bhūmiyāṃ puruṣasiṃhāḥ /
[_Mvu_1.120_] pratyekajinā tathāpi śaikṣāśaikṣā ca jinaputrāḥ //
saṃpūjitā bhagavatā ime tathānye tathāgatāḥ sarve /

samupacita kuśalamūlaṃ arthe jagatasya sarvasya //
evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // ye bho jinaputra bodhisatvā bodhāye praṇidhenti te katibhir ākāraiḥ pañcamāyāṃ bhūmau vartamānāḥ ṣaṣṭhāyāṃ bhūmau vivartanti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyanaḥ āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // caturbhi bho jinaputra ākārair dhutadharmadhara bodhisatvā bodhāye ye praṇidhenti paṃcamāyāṃ bhūmau vartamānāḥ ṣaṣṭhyāṃ bhūmau vivartanti // katamehi caturhi // samyaksaṃbuddhānuśāsane pravrajitvā yogācārehi sārdhaṃ sambhuvaṃ kurvanti / aṣṭamake dhutavedanāgṛddhā bhāvanā uttrasanti / śamathavipaśyanābhāvanābahulāś ca abhīkṣṇaṃ viharanti / ālaṃbaṇālaṃbaṇacittaṃ hetuśo parikalpenti // ye hi keci bho dhutadharmadhara bodhisatvā bodhāya praṇidhento paṃcamāyāṃ bhūmau vartamānā ṣaṣṭhyāṃ bhūmau vivartanti sarve te imehi caturhi ākārehi vivartensuḥ vivartanti vivartiṣyanti vā //
ity eṣā paṃcamī bhūmī vyākṛtā saṃnidarśitā /
teṣāṃ bahuvidhapuṇyānāṃ bodhisatvāna māriṣa iti //
_____iti śrīmahāvastu-avadāne paṃcamī bhūmiḥ samāptā //
[_Mvu_1.121_] tataḥ sthaviraḥ kāśyapaḥ kātyāyanam athābravīt* /
kiṃ cittaṃ bodhisatvānāṃ paṃcamāyāṃ vipaścitāṃ //
tataḥ kātyāyanasthaviraḥ munikāśyapaṃ dhutadharmadharaṃ gāthayādhyabhāṣi //
alpāsvādanibaddho 'yaṃ lokāvarto 'tidāruṇaḥ /
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . jāyate //
evam ukte āyuṣmān mahākāśyapaḥ āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // kṣetram iti //
tataḥ sthaviraḥ kātyāyanaḥ mahākāśyapam athābravīt* /
śrūyatāṃ lokanāthānāṃ kṣetraṃ tatvārthaniśritaṃ //
upakṣetraṃ ca vakṣyāmi teṣāṃ paramavādināṃ /
tāni niśamya vākyāni śāsanaṃ ca naravara //
ekaṣaṣṭiṃ trisahasrāṇi buddhakṣetraṃ parīkṣitaṃ /
ato caturguṇaṃ jñeyam upakṣetraṃ tathāvidhaṃ //
evam ukte āyuṣmāṃ mahākāśyapaḥ āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // kiṃ punar bho jinaputra sarveṣu buddhakṣetreṣu utpadyanti samyaksaṃbuddhā utāho keṣucid eva utpadyanti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapaṃ gāthābhiḥ adhyabhāṣe //
kiṃcit eva bhavati apariśūnyaṃ
[_Mvu_1.122_] kṣetram apratimarūpadharehi /
kṣetrakoṭinayutāni bahūni
śūnyakāni puruṣapravarehi //
durlabho hi varalakṣaṇadhārī
dīrghakālasamudāgatabuddhī /
sarvadharmakuśalo atitejaḥ
sarvasatvasukhatādharasatvo iti //
evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // khalu bho jinaputra ko hetuḥ kaḥ pratyayaḥ yaṃ ekasmiṃ kṣetre dvau samyaksaṃbuddhau nopapadyanti iti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapaṃ gāthābhiḥ adhyabhāṣate //
yat kāryaṃ naranāgena buddhakarma suduḥkaraṃ /
tat sarvaṃ paripūreti eṣā buddhāna dharmatā //
asamartho yadi siyād buddhadharmeṣu cakṣumāṃ /
tato duve mahātmānau utpadyete tathāgatau //
taṃ cāsamarthasadbhāvaṃ varjayanti maharṣiṇāṃ /
tasmāt duve na jāyante ekakṣetre nararṣabhau //
na jātu sāvaśeṣeṣu buddhadharmeṣu śruyyate /
nirvṛtāḥ puruṣaśreṣṭhā atītādhve jinātmajā //
[_Mvu_1.123_] anāgatā atikrāntā saṃbuddhā ye ca sāṃprataṃ /
kṛtena buddhadharmeṇa nirvāyanti narottamā iti //
evam ukte āyuṣmān mahākāśyapaḥ āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // katamāni bho jinaputra samprati anyāni buddhakṣetrāṇi yatraitarhi samyaksaṃbuddhā dharmaṃ deśayantīti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapaṃ gāthābhir adhyabhāṣe //
purastime diśo bhāge buddhakṣetraṃ sunirmitaṃ /
tatra mṛgapatiskandho nāmena jinapuṅgavaḥ //

purastime diśo bhāge buddhakṣetraṃ kṛtāgadaṃ /
tatra siṃhahanur nāma jino dvātriṃśalakṣaṇaḥ //
purastime diśo bhāge buddhakṣetraṃ vibhūṣitaṃ /
tatra lokagurur nāma sarvadarśī mahāmuniḥ //
purastime diśo bhāge buddhakṣetram akaṇṭhakaṃ /
tatra jñānadhvajo nāma śāstā śāsati prāṇināṃ //
purastime diśo bhāge buddhakṣetram avekṣitaṃ /
tatra kanakabimbābho jino nāmena sundaraḥ //
dakṣiṇasmiṃ diśo bhāge buddhakṣetraṃ drumadhvajaṃ /
tatra anihato nāma saṃbuddho devananditaḥ //
dakṣiṇasmiṃ diśo bhāge buddhakṣetraṃ manoramaṃ /
tatra nāmena saṃbuddho cārunetro mahāmuniḥ //
[_Mvu_1.124_] dakṣiṇasmiṃ diśo bhāge buddhakṣetram akardamaṃ /
tatra nāmena saṃbuddho mālādhārī vināyakaḥ //
paścimasmiṃ diśo bhāge buddhakṣetram avigrahaṃ /
tatra nāmena saṃbuddho ambaro bhavasūdanaḥ //
uttarasmiṃ diśo bhāge buddhakṣetraṃ manoramaṃ /
tatra nāmena saṃbuddho pūrṇacandro vidhiśrutaḥ //
heṣṭimasmiṃ diśo bhāge buddhakṣetraṃ suniṣṭhitaṃ /
tatra nāmena saṃbuddho dṛḍhabāhus tathāgataḥ //
upariṣṭā diśo bhāge buddhakṣetram anuddhṛtaṃ /
tatra buddho mahābhāgo nāmena arisūdanaḥ //
buddhakṣetrasahasrāṇi anekāni ataḥ paraṃ /
buddhakṣetrasahasrāṇāṃ koṭī na prajñāyate 'parā //
buddhakṣetrāṇāṃ śūnyānāṃ koṭī na prajñāyate 'ntarā /
lokadhātūsahasrāṇāṃ koṭī na prajñāyate 'ntarā //
yathā saṃsāracakrasya pūrvā koṭī na prajñāyate /
tathāiva lokadhātūnāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate //
atikrāntānāṃ buddhānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate /
praṇidhentāna bodhāya pūrvā koṭī na prajñāyate //
avaivartikadharmāṇāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate /
abhiṣekabhūmiprāptānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate //
[_Mvu_1.125_] tuṣiteṣu vasantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate /
tuṣitebhyaś cyavantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate //
mātu kukṣau śayantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate /
sthitānāṃ mātuḥ kukṣau tu pūrvā koṭī na prajñāyate //
jāyamānānāṃ vīrāṇāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate /
jātānāṃ lokanāthānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate //
aṅkeṣu gṛhyamāṇānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate /
pādāni vikramantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate //

mahāhāsaṃ hasantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate /
diśāṃ vilokayantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate //
aṅkena dhāriyantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate /
upanīyamānānāṃ gandharvaiḥ pūrvā koṭī na prajñāyate //
pūrebhyo niṣkramantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate /
bodhimūlam upentānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate //
prāpnuvantānāṃ tathāgatajñānaṃ pūrvā koṭī na prajñāyate /
dharmacakraṃ pravartentānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate //
satvakoṭī vinentānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate /
siṃhanādaṃ nadantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate //
āyuḥsaṃskāraṃ utsṛjantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate /
nirvāyantānāṃ vīrāṇāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate //
[_Mvu_1.126_] nirvṛtānāṃ śayantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate /
dhyāpiyantānāṃ vīrāṇāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate //
evam etaṃ yathābhūtaṃ śāstupūgaṃ vijānatha /
kvacit kvacit ca saṃbuddho buddhakṣetreṣu dṛśyate //
evam ukte āyuṣmān mahākāśyapo āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // yadi bho jinaputrā ettakā samyaksaṃbuddhā eko ca samyaksaṃbuddho aparimitān satvā parinirvāpayati nanu acireṇa kālena sarvasatvān parinirvāpayiṣyanti / evam ayaṃ lokaḥ sarveṇa sarvaśūnyaṃ bhaviṣyati sarvasatvavirahita iti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapa gāthābhiḥ adhyabhāṣe //
samanantarasaṃpūraṃ śūnyaṃ bhavatu sarvadā /
apratiṣṭham anālambanaṃ niviṣṭaṃ bhavatu sarvadā //
yattikā pṛthivīdhātu satvā bahutarakā ato /
pṛthagjanā khu nirdiṣṭā tena paramadarśinā //
śṛṇvatāṃ puruṣavarasya śāsanaṃ bahunāṃ kutaḥ /
paryanto bheṣyati satvānām iti uktaṃ maharṣiṇeti //
evam ukte āyuṣmān mahākāśyapo āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // ye ime bho
[_Mvu_1.127_] jinaputra satvā samyaksaṃbodhāye praṇidhenti te te katibhir ākāraiḥ ṣaṣṭhyāyāṃ bhūmau vartamānāḥ saptamāyāṃ bhūmau vivartanta iti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // dubhi khalu bho dhutadharmadhara ākārair bodhisatvā bodhāya praṇidhento ṣaṣṭhyāyāṃ bhūmau vartamānāḥ saptamāyāṃ bhūmau vivartanti // katamehi dubhi // saṃjñāvedayitanirodhasamāpattiyo ca spṛhayanti yasmiṃś ca kāle samyaksaṃbuddhā satvaparijñayā ahaṃ mahātmā śamīkaro tti devatāṃ satkṛtya avahitaśrotā śṛṇvanti // ye hi kecid bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ ṣaṣṭhyāyāṃ bhūmau vartamānāḥ saptamāyāṃ bhūmau vivartensu vivartanti vivartiṣyanti vā sarve imehi dubhi ākārehi vivartanti vivartensu vivartiṣyanti iti //
evaṃ eṣā ṣaṣṭhī bhūmir bhavati teṣāṃ guṇavarāṇāṃ /
hariṇapatīnāṃ hitāna maharṣiṇāṃ bodhisatvānām iti //
_____iti śrīmahāvastu-avadāne ṣaṣṭhī bhūmiḥ samāptā //
evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // ye ime bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ avaivartikāḥ ṣaṣṭhāto bhūmito saptamāṃ bhūmiṃ saṃkramanti teṣāṃ kevarūpaṃ sandhicittaṃ bhavatīti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapaṃ gāthābhir adhyabhāṣata //
ātmadamathe pravartayate cittaṃ paramamahājanahitāna /
yat saptamāṃ bhūmi saṃkramanti tathā bhūmiṣu tatsandhicittam iti //
[_Mvu_1.128_] evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // ye ime bho jinaputra bodhisatvā avaivartikāḥ te prathamāyāṃ bhūmau upādāya kevarūpeṇa kāyakarmeṇa samanvāgatā bhavanti kevarūpeṇa vācākarmeṇa samanvāgatā bhavanti kevarūpeṇa manakarmeṇa samanvāgatā bhavanti kevarūpeṇa sattvena samanvāgātā bhavanti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // ye ime bho dhutadharmadhara bodhisatvā avaivartikās teṣāṃ prathamāṃ bhūmim upādāya imāni karmāṇi bhavanti // praṇātipātavairamaṇaṃ prāṇātipātavairamaṇasya va varṇaṃ bhāṣanti tadadhyāśayān bhūmiṣu satvān praśaṃsanti ye na paraṃ ca kiṃcit pāpamitrasaṃyogena prāṇāṃ jīvitād vyaparopayanti // paraṃ saptahi bhūmīhi tehi vikrośamānehi satvehi karuṇāṃ pratilabhitvā śīlaṃ samādiyitvā rājyaṃ vā parityajya yad vā tad vā aiśvaryaṃ tyaktvā agārebhyo 'nagāriyaṃ pravrajitvā prāṇātipātavairamaṇasya bahulaṃ dharmaṃ deśayanti //
___bhūtapūrvaṃ ca bho dhutadharmadhara saptamāyāṃ bhūmau vartamāno ayaṃ paramapuruṣo rājā kuśo nāma babhūva // tasya devī apratimā nāma abhūṣī yā iyaṃ yaśodharā rāhulaśirisya mātā // yo cāyaṃ etarahi kalipuruṣo devadattaḥ so tadā jaṭharo nāma pradeśarājā babhūva // tāṃ śrutvā devīm apratiṃāṃ kāmarāgo mānasaṃ paryādinnavāṃ // so rājñaḥ kuśasya dūtam apreṣaye //
dehi apratimāṃ devīṃ mama bhāryā bhaviṣyatīti /
atha na dāsi yuddhaṃ te sajjaṃ sajjaya vāhanaṃ //
yat te vyavasitaṃ rāja tad anupreṣayasva me /
[_Mvu_1.129_] atha nānupreṣayasi me sarājyo vasam eṣyasi //
evaṃ śrutvā kuśo rājā bhāriyām idam abravīt* /
śṛṇohi devi jaṭharasya vacanaṃ brūhi niścayaṃ //
tato devī aśruvegaṃ pramuṃcitvā rājānaṃ kuśam uvāca //

bhadra vata ahaṃ chedye ahaṃ bhedye narādhipa /
tvayā anatiriccāpi śastrehi pāramiṃ gatā //
jaṭharasya śiraṃ rāja paśya samakūṭaṃ mayā /
chinnaṃ rudhirasaṃklinnaṃ tava pādeṣu veṣṭatu //
mayā tu jantunā tyaktaḥ sonāhārīkṛtaṃ śaraḥ /
jaṭharasya bhittvā svadehaṃ bhūyo bhetsyati medinīṃ //
aśvapṛṣṭhe rathe skandhe vāraṇasya kṛtaṃ mayā /
yodhanaravarāgre ca jaṭharasyāntaṃ kṛtaṃ mahaṃ //
ahaṃ mantre ahaṃ sandhyā ahaṃ vacanakartṛme /
aghātyam api ghātaye hetubhiḥ kāraṇaiḥ tathā //
dvābhyāṃś ca parimokṣeyaṃ aham eva niropama /
mama māyā hy asaṃkhyeyā lokaḥ tṛṇamayo mama //
[_Mvu_1.130_] gandhamālyadharo rājā prāsādatalagocaraḥ /
strīsahasrāṃkam āsṛtya yathā ca nirutsuko siyā iti //
atha bho jinaputra devī apratimā tathārūpaṃ upāyam ādeśayi yenopāyena rājā jaṭharo viśvasta antaḥpuraṃ rājñaḥ kuśasya praviśi vaśam upāgato devyā apratimāyā // atha sā devī apratimā rājño jaṭharasya hṛdaye padaṃ dakṣiṇaṃ kṛtvā savyaṃ pādaṃ gulphe pratiṣṭhāpya ślokān imān agāsi //
yāṃ puṣpitāṃ vanalatāṃ bhramarāḥ pibanti
puṣpāgame kusumareṇuvicitrapakṣā /
naiva tvayā kupuruṣa śrutapūrvarūpaṃ
nātrāpare madhukarāḥ praṇayaṃ karonti //
yāṃ padminīṃ vanagajo aruhe kadācit*
paṃke jalapralulitāṃ madanāturāṅgaḥ /
naiva tvayā kupuruṣa śrutapūrvarūpaṃ
nātrāpare vanagajāḥ praṇayaṃ karonti //
yā bhūmipālamahitasya ure vitīrṇā
muktākalāpa iva saṃramate niśāyāṃ /
kamalāṃ tuvaṃ vyavasito anavadyagātrīṃ
prāptuṃ mahītalagato iva pūrṇacandram iti //
[_Mvu_1.131_] atha khalu bho dhutadharmadhara rājā jaṭharo tasmiṃ kāle vikrośati // prasīda devi śaraṇaṃ prayacchatheti // tāṃ devīm apratimāṃ kuśo rājā uvāca //
abhayaṃ dadāhi devī kāpuruṣasya śaraṇaṃ upagatasya /
tasya kṛtāṃjalipuṭasya yāvaṃ eṣu hi satāṃ dharma iti //
bhūtapūrvaṃ bho dhutadharmadhara eṣo bhagavān ugro nāma nāgarājā ahituṇḍikena mantrauṣadhibalair vaśanītaḥ sambādham āpanno babhūva // so ca pramādāt* ahituṇḍiko bhraṣṭamantro babhūva // atha tasya ugrasya nāgarājño etad abhavat* // prāpyo khalv ayaṃ mama kāpuruṣo bhasmīkartum iti / api tu naitad asmākam anurūpaṃ dharmarakṣānuraktānām iti // ślokān uvāca //
yo pi tuvaṃ mama prāpyo bhasmīkartuṃ svatejasā /
bhraṣṭamantrasya te demi abhayaṃ jīva me ciram iti //
bhūtapūrvaṃ bho dhutadharmadhara eṣa eva bhagavān siṃho mṛgarājā eṣa cāyaṃ kupuruṣadevadatto lubdhako babhūva // athainaṃ siṃhayogyāvasthopavane vanavicāriṃ ekacaraṃ upāsīnaṃ viśvastaṃ nirviceṣṭaṃ nirvṛtam aparipaśyantaṃ pūrvāśayopacitabaddhavairaḥ lubdhako digdheṣuṇā aviddha // so ca viddhaḥ stimito gambhīradhairyopapannaḥ svabale paryavasthitaḥ asantrasta
[_Mvu_1.132_] īṣadunnataśirodharo tadā tam asatpuruṣaṃ bhītaṃ layanam upagataṃ niśāmya cintām āpannaḥ // prāpyo khalv ayaṃ mama adhamapuruṣo giriśikharaguhāvṛkṣarasātalagato pi hantuṃ / api tu na vaireṇa vairāṇi śāmyante iti kṛtvā imaṃ ślokam uvāca //
viṣaliptena viddho 'haṃ śareṇa marmaghātinā /
adyaivaṃ na bhavet tasya bhītasya nāsti te bhayam iti //
bhūtapūrvaṃ bho dhutadharmadhara eṣaiva bhagavān sārthavāho babhūva saṃmataḥ // sārtho cānenaiva asatpuruṣeṇa devadattena deśikena sārthacaurair upaskṛtena kāntārādhvānamārgapratipannaḥ // pūrvavairānuṣaṅgapratibaddhamānasas taṃ sārthacaurair ghātāpayitum upasaṃkrāntaḥ // taiś ca vāṇijaiḥ sārthavāhapramukhais te caurā nigṛhītā deśikapūrvaṃgamāś ca vadham upanīyantā vikrośantā aśaraṇāḥ sārthavāham eva śaraṇam upagatāḥ deśikaś ca parādhāparāddhaḥ kṛtāṃjalipuṭaḥ sārthavāham abhayaṃ yāci // tasya bhavaśatasahasraparicitā karuṇāvihāriṇo karuṇā samutthitā prāṇahareṣu api teṣu abhayaṃ dattvā deśikam uvāca //
anuvātaṃ mayā muktaḥ dhūmo deśaṃ vināśayet* /
deśikaṃ saha caurebhyaḥ anujānāmi jīvitam iti //

bhūyaś ca bho dhutadharmadhara iminā eva ca bhagavatā rājñā satā agramahiṣyāḥ mahāparādhāparāddhāyā
[_Mvu_1.133_] vadhasthānaprāptāyāḥ yācintyā abhayaṃ dattaṃ / pūrvopacitamārdavārjavasaṃpanna agramahiṣīṃ śāntvayitvā imaṃ ślokam uvāca //
hantāsyā āmapātreṇa śastraṃ kāyena pātayet* /
abhayan te ahaṃ demi tac ca sthānaṃ yathāpuram iti //
evam ādīni bho dhutadharmadhara duṣkaraśatasahasrāṇi kṛtāni bodhisatvehi ye avaivartikā evaṃ kāyena evaṃ vācā evaṃ manasā // bahuvidhaguṇayuktā saṃsāraṃ saṃsarantā bodhisatvāś ca bhavanti / api tu karmavaśam upāgamya guṇasaṃkṣepakīrtitakriyā te bodhisatvā bhavanti / dṛḍhavikramā dhṛtiyuktāḥ satyapratijñā ārjavā aśaṭhā bhavanti / akṛpaṇāś ca bhavanti / alolāś ca bhavanti / mārdavāś ca bhavanti / sānukrośāś ca vimardasahāś ca aparyādinnacittāś ca alolitacittāś ca durdharṣāś ca durjayāś ca satvayuktāś ca tyāgasaṃpannāś ca pratijñāsaṃpannāś ca bhavanti / pratibhānavantāś ca vicitrapratibhānavantāś ca nayanasaṃpannāś ca atittigāś ca bhavanti / paramārthābhiniviṣṭāś ca bhavanti / saṃgṛhītagrāhiṇaś ca bhavanti / śucisamācārāś ca bhavanti / āniṃjyacittāś ca bhavanti / atīva bahumānayuktāś ca bhavanti / gurujanasajjana-upacārasaṃpannāś ca bhavanti / upāyakuśalāś ca bhavanti / sarvakāryeṣu sandhigrahasaṃyojakāś ca bhavanti / rājakāryeṣu padasandhividuṣaś ca bhavanti / pariṣāskhalitavacanā ugravacanamarṣayitāraś ca bhavanti / jñānaketavo bahujanasaṃgrahakuśalāś ca bhavanti / samacittā anupakruṣṭavṛttidvārāś ca bhavanti / prasiddhakarmāntā abhyupapattikuśalāś ca bhavanti / paraduḥkheṣu parikaraṇakuśalāś
[_Mvu_1.134_] ca bhavanti / āsvādādīnaveṣu aśithilamadhurāś ca kutsitadarśaneṣu doṣasamudghātakuśalāś ca bhavanti / parakopīnacchādaneṣu aparikhinnāś ca bhavanti / phalanirvṛtyaparikāṃkṣiṇaḥ rāgadveṣamohavivekakuśalamūlāś ca bhavanti / kleśavyayaśamābhyupakārakuśalāś ca bhavanti / sarvopakāriṣu vicikitsāparivarjitāś ca bhavanti / sarvadharmeṣu aparikhinnasaṃkalpāś ca bhavanti / gambhīrabuddhadharmeṣu īhopasaṃpannāś ca bhavanti / paramārthādhigame anupaliptakāyakarmavākkarmamanokarmāś ca bhavanti / bhavasajjīvatatve aparāmṛṣṭaśubhakarmāś ca bhavanti / jñānaparamā asaṃkliṣṭapratibhānāś ca bhavanti / buddhaviṣayābhilāṣiṇaḥ apratyādeśanaparāś ca bhavanti / jñānaketava akhinnavacanāḥ pravarjanākuśalāś ca bhavanti / aduṣṭasvabhāvagatā parābhavāpagatāś ca bhavanti / vigatasāvadyāś ca bhavanti / trividhauddhatyaparivartijatāś ca bhavanti / sthitalapā akāmakāminaś ca bhavanti / amaithunagāminaḥ sarvasatvasaṃgrahaṇāvidūṣakāś ca lokam anupraviṣṭāḥ kṛtaniścayabalādhānāś ca bhavanti / sarvakarmeṣu nānāsthānāsthānakuśalāś ca bhavanti satvādyāś ca ity evaṃ guṇasaṃpannā bhavanti / puṅgavā asaṃkhyeyaguṇadhīrā satveṣu samabuddhino bhavanti ca / atra ucyate //
na śakyaṃ gaganasya antaṃ gantuṃ sarvavihaṃgamaiḥ /
na śakyaṃ sarvasatvehi guṇā jñātuṃ svayambhuvām iti //
ye ca bho dhutadharmadhara lokahitasukhārthaṃ mantrā vā agadā vā satvānām upakārāye
[_Mvu_1.135_] kalpenti sarve te bodhisatvehi praṇītā // yāni ca bhaiṣajyāni loke pracaranti satvānāṃ hitasukhārthaṃ sarvāṇi tāni bodhisatvebhyaḥ upaśiṣṭāni // yāni ca śāstrāṇi tattvaniścayayuktāni loke pracaranti sarvāṇi tāni bodhisatvanītāni // yac ceha loke saṃkhyāgaṇanaṃ mudrāsthānāni ca sarvā eṣā bodhisatvānāṃ nīti // yā vā imā loke saṃjñā brāhmī puṣkarasārā kharostī yāvanī brahmavāṇī puṣpalipī kutalipī śaktinalipī vyatyastalipī lekhalipī mudrālipī ukaramadhuradaradacīṇahūṇāpīrā vaṅgā sīphalā tramidā dardurā ramaṭhabhayavaicchetukā gulmalā hastadā kasūlā ketukā kusuvā talikā jajarideṣu akṣabaddhaṃ sarvā eṣā bodhisatvānāṃ nīti // kanakarajatatraputāmrasīsamaṇiratanakṣetrāṇi sarvāṇy etāni bodhisatvānāṃ nītiḥ // yāni yāni ca kāraṇāni lokasya upakārāye kalpenti sarvāṇy etāni bodhisatvanītāni // tatredam ucyate //
lokasya arthaviduṣaḥ puruṣapradhānāḥ
saṃsāram apratisamāḥ parivartamānāḥ /
śreyaś caranti marumānuṣaguhyakānāṃ
paramo hi samudāgama īśvarāṇām iti //
[_Mvu_1.136_] evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // ye te bho jinaputra avaivartikās teṣāṃ kiṃ cittam utpadyate // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // ye te bho dhutadharmadhara bodhisatvā avaivartikās teṣāṃ saptamāto bhūmito aṣṭamāṃ bhūmiṃ saṃkramantānāṃ mahākaruṇāsaṃprayuktaṃ cittam utpadyate //
___ity eṣā saptamā bhūmi bodhisatvānam ucyate iti //
_____iti śrīmahāvastu-avadāne saptamā bhūmiḥ samāptā //
evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // bhagavatā bho jinaputra samyaksaṃbuddhena śākyamuninā prathamādvitīyātṛtīyācaturthāpaṃcamāṣaṣṭhāsaptamāsu bhūmiṣu vartamānena yeṣu samyaksaṃbuddheṣu kuśalam avaropitaṃ teṣāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ kāni nāmānīti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // yeṣu bho dhutadharmadhara samyaksaṃbuddheṣu bhagavatā śākyarājavaṃśaprasūtena kuśalamūlam upacitaṃ teṣāṃ vipulabalavarakīrtināṃ nāmāni śṛṇu // prathamataḥ satyadharmavipulakīrtiḥ tataḥ sukīrtiḥ lokābharaṇaḥ vidyutprabhaḥ indratejaḥ brahmakīrtiḥ vasundharaḥ supārśvaḥ anupavadyaḥ sujyeṣṭhaḥ sṛṣṭarūpaḥ praśastaguṇarāśiḥ meghasvaraḥ hemavarṇaḥ sundaravarṇaḥ mṛgarājaghoṣaḥ āśukārī dhṛtarāṣṭragatiḥ kokābhilāṣitaḥ jitaśatruḥ supūjitaḥ yaśarāśiḥ amitatatejaḥ sūryaguptaś candrubhānuḥ niścitārthaḥ kusumaguptaḥ padmābhaḥ prabhaṃkaraḥ dīptatejaḥ satvarājā

[_Mvu_1.137_] gajadevaḥ kuñjaragatiḥ sughoṣaḥ samabuddhiḥ hemavarṇalambadāmaḥ kusumadāmaḥ ratnadāmaḥ alaṃkṛtaḥ vimuktaḥ ṛṣabhagāmī ṛṣabhaḥ devasiddhayātraḥ supātraḥ sarvabandhaḥ ratnamakuṭaḥ citramakuṭaḥ sumakuṭaḥ varamakuṭaś calamakuṭaḥ vimalamakuṭaḥ lokaṃdharaḥ vipulojaḥ aparibhinnaḥ puṇḍarīkanetraḥ sarvasahaḥ brahmaguptaḥ subrahmaḥ amaradevaḥ arimardanaś candrapadmaḥ candrābhaś candratejaḥ susomaḥ samudrabuddhiḥ ratanaśṛṅgaḥ sucandradṛṣṭiḥ hemakroḍaḥ abhinnarāṣṭraḥ avikṣiptāṃśaḥ puraṃdaraḥ puṇyadattaḥ haladharaḥ ṛṣabhanetraḥ varabāhuḥ yaśodattaḥ kamalākṣaḥ dṛṣṭaśaktiḥ naraṃpravāhaḥ pranaṣṭaduḥkhaḥ samadṛṣṭiḥ dṛḍhadevaḥ yaśaketuś citracchadaś cārucchadaḥ lokaparitrātā duḥkhamuktaḥ rāṣṭradevaḥ rudradevaḥ bhadraguptaḥ udāgataḥ askhalitapravarāgraḥ dhanunāśaḥ dharmaguptaḥ devaguptaḥ śucigātraḥ prahetiḥ prathamaśatam āryapakṣasya // bhagavān dharmadhātuḥ guṇaketuḥ jñānaketuḥ satyaketuḥ puṣpaketuḥ vajrasaṃghātaḥ dṛḍhahanuḥ dṛḍhasandhiḥ atyuccagāmī vigataśatruḥ citramālaḥ ūrdhvasadhniḥ guṇaguptaḥ ṛṣiguptaḥ pralambabāhuḥ ṛṣidevaḥ sunetraḥ sāgaradharapuruṣaḥ sulocanaḥ ajitacakraḥ unnataḥ ajitapuṣyalaḥ purāṣaḥ maṅgalyaḥ mubhujaḥ siṃhatejaḥ tṛptavasantagandhaḥ avadhyaparamabuddhiḥ nakṣatrarājaḥ bahurāṣṭraḥ āryākṣaḥ suguptiḥ prakāśavarṇaḥ samṛddharāṣṭraḥ kīrtanīyaḥ dṛḍhaśāktiḥ harṣadattaḥ yaśadattaḥ nāgabāhuḥ vigatareṇuḥ śāntareṇuḥ dānapraguruḥ udāttavarṇaḥ balabāhuḥ
[_Mvu_1.138_] amitaujaḥ dhṛtarāṣṭraḥ devalokābhilāṣitaḥ pratyagrarūpaḥ devarājaguptaḥ dāmodaraḥ dharmarājaḥ caturasravadanaḥ yojanābhaḥ padmoṣṇīṣaḥ sphuṭavikramaḥ rājahaṃsagāmī svalakṣaṇamaṇḍitaḥ śiti cūḍaḥ maṇimakuṭaḥ praśastavarṇaḥ devābharaṇaḥ kalpaduṣyaguptaḥ sādhurūpaḥ akṣatabuddhiḥ lokapadmaḥ gambhīrabuddhiḥ śakrabhānuḥ indradhvajaḥ dānavakulaḥ manuṣyadevaḥ manuṣyadattaḥ somacchatraḥ ādityadattaḥ yāmaguptaḥ nakṣatraguptaḥ sumitrarūpaḥ satyabhānuḥ puṣyaguptaḥ vṛhaspatiguptaḥ gaganagāmī śubhanāthaḥ suvarṇaḥ kanakākṣaḥ prasannabuddhiḥ avipranaṣṭarāṣṭraḥ udagragāmiḥ śubhadantaḥ suvimaladantaḥ suvadanaḥ kulanandanaḥ janakṣatriyaḥ lokakṣatriyaḥ anantaguptaḥ dharmaguptaḥ sūkṣmavastraḥ dvitīyaṃ śatam āryapakṣasya // pratyāsannabuddhiḥ satvasahaḥ manuṣyanāgaḥ upasenaḥ suvarṇacārī prabhūtavarṇaḥ subhikṣākāntaḥ bhikṣudevaḥ prabuddhaśīlaḥ nahīnagarbhaḥ anālambhaḥ ratanamudraḥ hārabhūṣitaḥ prasiddhavedanaḥ sugandhivastraḥ suvijṛmbhitaḥ amitalocanaḥ udāttakīrtiḥ sāgararājaḥ mṛgadevaḥ kusumahesthaḥ ratnaśṛṅgaś citravarṇaḥ padmarajavarṇaḥ samantagandhaḥ udāraguptaḥ praśāntarogaḥ pradakṣiṇārthaḥ saṃkṣiptabuddhiḥ anantacchatraḥ yojanasahasradarśī utpalapadmanetraḥ atipuruṣaḥ anivartikabalaḥ svaguṇaśākhaḥ saṃcitoraḥ mahārājaḥ cārucaraṇaḥ prasiddharaṃgaḥ trimaṅgalaḥ
[_Mvu_1.139_] suvarṇasenaḥ vartitārthaḥ asaṃkīrṇaḥ devagarbhaḥ suprītyaratiḥ vimānarājā parimaṇḍanārthaḥ devasatvaḥ vipulatarāṃśaḥ salīlagajagāmī virūḍhabhūmir iti //
_____iti śrīmahāvastu-avadāne aṣṭamā bhūmiḥ samāptā
tato bhūyo dhutadharmadhara ato 'nantaraṃ bhagavāñ citrabhānuḥ cārubhānuḥ dīptabhānuḥ rucitabhānuḥ asitabhānuḥ hemarathaḥ cāmīkaragauraḥ rajakarathaḥ suyakṣaḥ akṣobhyaḥ apariśrotavāhanaḥ devālaṃkṛtaḥ subhūṣitakhaṇḍaḥ śithilakuṇḍalaḥ maṇikarṇaḥ sulakṣaṇaḥ suviśuddhaḥ vimalajendraḥ devacūḍaḥ mandāravagandhaḥ pataṃgacaraś cārugandhaḥ indracūrṇaḥ śailarājaketuḥ arimardanaḥ maṇicakraḥ vimalottarīyaḥ satyābharaṇaḥ dṛḍhavīryaḥ nandiguptaḥ ānandamālaḥ cakravālaguptaḥ dṛḍhamūlaḥ ānandacandraḥ brahmadhvaṃsadevaḥ saumyavatsabāhuḥ samīkṣitavadanaḥ satyāvatāraḥ supratiṣṭhitabuddhiḥ hāraśītalāṃgaḥ sukhaprabhaḥ bhūrisatvaḥ bhadraguptaś candraśubhaḥ bhadratejaḥ iṣṭarūpaś cakravartidattaḥ suvicakṣaṇagātraḥ vaiśrāvaṇarājā samṛddhayajñaḥ saṃmataraśmiḥ darśanakṣamaḥ srajamālādhārī suvarṇaviṣāṇaḥ bhūtārthaketuḥ ratnarudhiraketuḥ mahārṣacūḍaḥ tejaguptaḥ varuṇarājaḥ udāttavastraḥ vajraguptaḥ dhanyabhānuḥ uttaptarāṣṭraḥ viśālaprabhaḥ lokasundaraḥ abhirūpaḥ hiraṇyadhanyaśirikaḥ prabhūtadehakarṇaḥ
[_Mvu_1.140_] prāgajitaḥ vicitramakuṭaḥ dānavaguptaḥ rāhuvamī puṇyarāśiḥ salilaguptaḥ śamitaśatruḥ ratnayūpaḥ suvikalpāṅgaḥ ajitabalaḥ satyanāmaḥ aviraktarāṣṭraḥ vaiśvānaraguptaḥ madhuravadanaḥ kusumotpalaḥ uttarakururājaḥ añjalimālādhārī dhanapatiguptaḥ taruṇārkabhānuḥ anurūpagātraḥ ratnakaraṇḍaketuḥ mahākośaḥ bahulakeśaḥ puṣpamaṃjarimaṇḍitaḥ anapaviddhakarṇaḥ anāviddhavarṇaḥ sitāsitalocanaḥ araktapravāḍaḥ siṃhoraskaḥ ariṣṭanemiḥ bahurājā // navamāyāṃ bhūmau prathamaṃ śatam āryapakṣe // bhūmidevaḥ puṇḍarīkākṣaḥ sādhuprabhaḥ jyotiguptaḥ bahuprabhaḥ satyaṃvacaḥ bhavadevaguptaḥ saṃvṛttatejaḥ nirupaghātaḥ jānutrastaḥ ratnaśayanaḥ kusumaśayanaḥ citraśayanaḥ dantaśayanaḥ supratiṣṭhitacaraṇaḥ sarvadevaguptaḥ arajottarīyaḥ svāyaṃbhavendraḥ prasannavarṇaḥ bhavaketuḥ kṣīrapūrṇāmbhyaḥ anantabuddhiḥ kanakanāgarājatejaḥ bandhanāntakaraḥ anugravarṇakṣemaguptaḥ jinakāntāraḥ vimalaḥ marīcijālaḥ ajitasenarājā kanakarāśiḥ gauraḥ padmamālaḥ rājakṣetraguptaḥ samapakṣaś cāturdevaḥ devaguptaḥ puṣkalāṅgaḥ dvijātirājaḥ bahusenaḥ kumudagandhaḥ śavalāśvaḥ ṣaḍviṣāṇapātaḥ surabhicandanaḥ rājā sahasradātā abhayadevaḥ arinihantā vimalaśikharaḥ durārohabuddhiḥ yajñakoṭiguptaḥ ratnacaṃkramaḥ jālāntaraḥ pariśuddhakarmaḥ kāmadevaḥ gururatnaḥ

[_Mvu_1.141_] śatasahasramātā śuciprarohaḥ stimitarājā vṛddhadevaḥ gurujanapūjitaḥ jayantadevaḥ sujātabuddhiḥ samīkṣitārthaḥ ujjhitaparaḥ devābhikaḥ asuradevaḥ gandharvagītaḥ vīṇāravaghoṣaḥ śuddhadantaḥ sudantaś cārudantaḥ amṛtaphalaḥ mārgodyotayitā maṇikuṇḍaladharaḥ hemajālaprabhaḥ nāgabhogabāhuḥ kamaladharaḥ aśokasatvaḥ lakṣmīputraḥ sunirmitarūpaḥ īśvaraguptaḥ lokapālarājā sunidhyānaḥ agrapuruṣaḥ anihatavarṇaḥ kundapuṣpagandhaḥ aṅkuśaḥ ārdravallipratirūpaḥ kāryatāvicāraḥ svatejadīptaḥ prakāśadharmaḥ āryavaṃśaketuḥ devarājaprabhaḥ pratyakṣadevaḥ ahibhānurāgaḥ kusumottarīyaḥ avirasaḥ prathamarājā puṇḍarīkarājā subhikṣarājaḥ // dvitīyo āryapakṣaḥ navamāyāṃ bhūmau // snigdhagātraḥ paramārthasatvaḥ aklinnagātraḥ dharmaśūraḥ sutīrthaḥ lokālokanihitamallaḥ kundapuṣpagandhaḥ niraṃkuśaḥ anotaptagātraḥ upādhyāyarājā pravarāgramatiḥ anabhibhūtayaśaḥ anupacchinnālambhaḥ devaguruḥ ratnapuṣpaḥ śuddhasatvaḥ vaiḍūryaśikharaś citramālyaḥ sugandhakāyaḥ anantakośaḥ samamathitaḥ satyaprabhaḥ adīnagāmī suvikrāntaḥ asaṃbhrāntavacanaḥ gurudevaḥ naradevaḥ naravāhanaḥ ratnahastaḥ lokapriyaḥ parinditārthaḥ aviśuṣkamūlaḥ aparitṛṣitaḥ sarvaśilparājaḥ grahakośaḥ anuraktarāṣṭraḥ śivadattamālaḥ śikharadattaḥ citramālaḥ mahāvimānaḥ anotaptagātraś citrahemajālaḥ śāntarajaḥ saṃgṛhītapakṣaḥ aprakṛṣṭaḥ raktacandanagandhaḥ acalitasumanaḥ upacitahanu jvalitayaśā racitamālaḥ śiramakuṭaḥ tejaguptarājā iti //
_____śrīmahāvastu-avadāne navamī bhūmiḥ samāptā //
[_Mvu_1.142_] evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // ye punar bhojinaputra bodhisatvāḥ paripiṇḍatakuśalamūlāḥ kṛtakarmāṇaḥ navamāṃ bhūmiṃ samatikramya daśamāṃ bhūmiṃ paripūrayitvā tuṣitabhavanam upagamya manujabhavam abhikāṃkṣamāṇāḥ mātuḥ kukṣim avataranti apunāvartam evam ādīni kṛtvā saṃkīrtaya paramapudgalānām āścaryādbhutadharmā asādhāraṇā pratyekabuddhādibhiḥ vaśibhūtagaṇādibhiś ca śaikṣapṛthagjanādibhiś ceti // evam ukte mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // garbhāvakrāntisaṃpannāś ca samyaksaṃbuddhā bhavanti / garbhasthitisaṃpannāś ca jātisaṃpannāś ca / janetrīsaṃpannāś ca bhavanti samyaksaṃbuddhā / abhiniṣkramaṇasaṃpannāś ca bhavanti samyaksaṃbuddhāḥ / vīryasaṃpannāś ca bhavanti samyaksaṃbuddhāḥ / jñānādhigamanasaṃpannāś ca bhavanti samyaksaṃbuddhāḥ //
___kathaṃ bho dhutadharmadhara garbhāvakrāntisaṃpannāḥ samyaksaṃbuddhā bhavanti //
tuṣitabhavanā śirighano purimakuśalamūlasaṃcayo vīraḥ /
avalokayati atiśayen'; olokitāni cyavanakāle //
cintayati evaṃ hitakaro cintām arthāvahāṃ naramarūṇāṃ /
amaravarasaṃparivṛto devagaṇagurur mahāpuruṣo //
cyavituṃ samayo khu dāni me saṃprati satvā mahāndhakāragatā /
hatanayanā kaluṣanayanā māṃ prāpya tasmād vīmucyante //
[_Mvu_1.143_] kā dāni śīlasaṃvare evaṃ nārī ratā upaśame ca /
agrakulīnā suvacā tyāgarucimārdavavatī ca //
tejasvinī ca . . . . . kā nu khalu hatatamarāgadoṣā ca /
rūpaguṇapāramigatā ahīnavṛttā vipulapuṇyā //
kā māṃ samarthā dhārayituṃ daśa māsāṃ kā ca pratyarahasaukhyā /
bhave mama kā nu jananī kukṣim aham upaimi kasyādya //

paśyati vilokayanto rājño śuddhodanasya orodhe /
nārīm amaravadhunibhāṃ vidyullatānibhāṃ atha māyāṃ //
so tāṃ niśāmya jananīm āmantrayati amarān* cyaviṣyāmi /
antimam upetya vāsaṃ garbhe suramānuṣahitārthaṃ //
taṃ avaca devasaṃgho kṛtāṃjalipuṭo varābharaṇadhārī /
ṛdhyatu uttamapudgala praṇidhi tava ahīnaguṇapuṇyā //
vayam api lokahitā bahu manoramāṃ ośiritvā kāmaratiṃ /
pūjārtham aninditasya manuṣyaloke vasiṣyāmo //
kiṃ cāpi viprayogaṃ tvayā na icchāma bhūtasaṃghaguru /
api tu aravindanayanā bhaviṣyasi gatī naramarūṇāṃ //
[_Mvu_1.144_] evaṃ khalu bho dhutadharmadhara samyasaṃbuddhā garbhāvakrāntisaṃpannāś ca bhavanti //
___kathaṃ ca bho dhutadharmadhara samyaksaṃbuddhā garbhasthitisaṃpannā bhavanti // bodhisatvāḥ khalu bho dhutadharmadhara mātuḥ kukṣigatā mātur yoniṃ niśrāya tiṣṭhanti / mātuḥ pṛṣṭhaṃ niśrāya tiṣṭhanti / mātur udaraṃ niśrāya tiṣṭhanti / mātuḥ pārśvaṃ niśrāya tiṣṭhanti // viṣṭambhitayā bho dhutadharmadhara kusūtraṃ pravāḍavaiḍūryamaṇim upālambya na kvacid upalabhyate pradeśas tu asti sarvaśas tathā bodhisatvā mātuḥ kukṣau na tiṣṭhanti tiṣthanti ca / bodhisatvaṃ punaḥ khalu bho dhutadharmadhara mātuḥ kukṣigataṃ devasaṃghāḥ upasaṃkramya pṛcchanti prahvāḥ kṛtāṃjalipuṭāḥ sumuhūrtaṃ sudivasaṃ prītamanasaḥ / tāṃ ca devasaṃghān tathā pṛcchamānāṃ bodhisatvā pratyabhinandanti dakṣiṇakaram utkṛṣya mātaraṃ ca na bādhanti // na kho punar bho dhutadharmadhara bodhisatvā mātuḥ kukṣigatā utkuṭakena pārśvena vā yathā kathaṃcid vā sthitā bhavanti / atha khalu bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ paryaṅkam ābhuṃjitvā niṣaṇṇā bhavanti mātaraṃ ca na bādhanti // bodhisatvāḥ kho punar bho dhutadharmadhara mātuḥ kukṣigatā ca santo bhavavādikathāṃ kathayanti kuśalamūlata iti // bodhisatvasya khalu punar bho dhutadharmadhara mātuḥ kukṣigatasya pūjārthaṃ satatasamitaṃ divyāni tūryāṇi vādyanti na kadācid divā vā rātrau vā tiṣṭhanti // bodhisatvaṃ ca bho dhutadharmadhara
[_Mvu_1.145_] mātuḥ kukṣigataṃ pūjārthaṃ apsaraśatasahasrāṇi sandarśayanti divyaṃ puṣpavarṣaṃ divyaṃ cūrṇavarṣaṃ noparamante kadācit* // mātuḥ kukṣim ādau kṛtvā bodhisatvānāṃ yāvat parinirvṛtā daśabalā ca divyā ca agurudhūpā noparamanti // na khalu bho dhutadharmadhara bodhisatvā mātāpitṛnirvṛttā bhavanti / atha khalu svaguṇanirvṛttā upapādukā bhavanti // tatredam ucyate //
atha sā kamaladalanayana anubaddhā gandharvabahubhi śyāmā /
sahitaṃ pi taṃ sumadhuraṃ śuddhodanam abravīt* māyā //
eṣā samādiyāmi prāṇehi ahiṃsaṃ brahmacaryaṃ ca /
viramāmi cāpy adinnā madyād anibaddhavacanāc ca //
paruṣavacanāc ca naravara prativiramāmi tathaivaṃ paiśunyā /
anṛtavacanāc ca narapati viramāmi ayaṃ mama chando //
parakāmeṣu ca īrṣyāṃ na saṃjaneṣyaṃ nāpi abhidrohaṃ /
bhūteṣu maitracittā mithyādṛṣṭiṃ ca vijahāmi //
ekādaśaprakāraṃ śīlaṃ sevāmy ahaṃ pṛthivīpāla /
rajanīm imām anūnām evaṃ me jāyate chando //
api ca khalu bhūmipālā kāmavitarko mā māṃ pratikāṃkṣi /
prekṣasva mā ti adharmo bhaveya mayi brahmacāriṇiye //
saṃkalpaṃ prapūreṣyan ti pārthivo bhāriyām idam avocat* /
[_Mvu_1.146_] abhirama bhavanavaragatā ahaṃ ca rājyaṃ ca te vaśyaṃ //
sā strīsahasram agryaṃ anuraktaṃ gṛhya taṃ vimānavaraṃ /
abhiruhya sanniṣīde manāpaparipūrṇaparivārā //
sā kaṃcid eva kālaṃ tasmiṃ himapāṇḍupuṇḍarīkanibhe /
śayane praśamadamaratā tuṣṇībhāvena kṣepayate //
atha kautūhalamano saṃjaniyā bahudevakanyā varamālyadharāḥ /
jinamātuḥ upagatā draṣṭumanā prāsādasundarāgreṇa sthitā //
upasaṃkramitva śayanopagatāṃ māyāṃ niśāmya varavidyunibhāṃ/
prītisukhaṃ vipulaṃ saṃjaniyā atha saṃpravarṣi divijaṃ kusumaṃ//
mānuṣyakaṃ pi kila īdṛśakaṃ rūpaṃ sujātam idam āścaryaṃ /
kiṃcit kālaṃ sthihiya antarato nāyaṃ samā maruvadhūhi bhave //
līlāṃ niśāmayatha he sakhikā pramadāye yādṛśīṃ yathopayikāṃ /
śayane virocati manaṃ harati vibhrājate kanakarītiḥ iva sā //
iyaṃ taṃ dhareṣyati mahāpuruṣaṃ atyantadānadamaśīlarataṃ /

[_Mvu_1.147_] sarvāśravāntakaraṇaṃ virajaṃ kiṃ hāyate tava narendravadhū //
cāpodare karatalapratime vararomarājini citrastavane /
iha vāsam abhyupagato varado avimrakṣito aśucinā bhagavāṃ //
anurūpā tvaṃ ca pramadā pravarā mātā sa caiva puruṣapravaro /
putro bhavāntakaraṇo bhagavāṃ kiṃ hāyate tava narendravadhū iti //
yasyāṃ khalu bho dhutadharmadhara jātīyāṃ bodhisatvamātaro caramabhavikaṃ bodhisatvaṃ dhārayanti tasyāṃ jātau pramadāvarāṇāṃ pariśuddhaṃ paripūrṇam akhaṇḍaṃ brahmacaryaṃ bhavati // manasāpi tāsāṃ pramadottamānāṃ rāgo notpadyate sarvapuruṣeṣu bhartāram ādau kṛtvā // bodhisatve ca bho dhutadharmadhara mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātā divyavastrasaṃvṛtaśarīrā ca bhavati divyābharaṇadhāriṇī ca susnātocchādanaparimardanapariṣekaṃ ca apsarogaṇāḥ bodhisatvamātuḥ pratijāgaranti // bodhisatve mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātuḥ devakanyāśatasahasrehi sārdhaṃ hāsyaṃ bhavati // tathā prasuptāṃ ca bodhisatvamātaraṃ devakanyā mandāravapuṣpadāmaiḥ parivījayanti agrayauvanamaṇḍaprāptā // yadā ca tasyā pramadottamāyāḥ bodhisatvaḥ kukṣim avatarati na bodhisatvamātā kānicid duḥkhāny anubhavati yathānyā pramadā // tuṣitabhavanam ādau kṛtvā sarveṣāṃ bodhisatvānāṃ paṃca nīvaraṇāni
[_Mvu_1.148_] viṣkambhitāni bhavanti aprāpte dharmarājye // paripūrṇehi ca daśahi māsehi sarve bodhisatvāḥ mātuḥ kukṣau prādurbhavanti dakṣiṇena pārśvena na ca taṃ pārśvaṃ bhidyate / na cātra kiṃcid vilambaṃ bhavati jāta ity evaṃ bhavati // tatredam ucyate //
atha pratipūrṇe daśame māse mātā prabhūtapuṇyasya /
śuddhodanaṃ upagamya idam abravīt* dṛṣṭasaṃkalpā //
udyānagamanabuddhī utpannā me narādhipā śīghraṃ /
sajjehi vāhanaṃ me yathocitāṃ caivam ārakṣāṃ //
etaṃ śrutvā vacanaṃ rājā śuddhodano suprītamano /
ālapati sābhilāṣaṃ parivāravaraṃ pṛthivipālo //
śīghraṃ gajaturagavatīṃ senāṃ padātisamākulāṃ vipulāṃ /
prāsaśaraśakticitrāṃ sajjiya prativedayadhvaṃ mama //
catughoṭāna tatha aśvarathāna daśaśatasahasrā yujyantu /
pravarā kāñcanaghaṇṭāravāṇi madhurānunādāni //
aṃjanaghanasadṛśānāṃ nāgānāṃ varmadhāriṇāṃ śīghraṃ /
pratidheyatha adhimātrā sajjāni daśaśatasahasrāṇi //
āyuktavarmakavacā śūrā sajjībhavantu anivartyā /
sajjībhavantu capalaṃ viṃśatsāhasriyo teṣāṃ //
[_Mvu_1.149_] vipula sakiṃkiṇiraṇitaṃ sahemajālaṃ uḍāra-aśvarathaṃ /
varamālyavastradhāriṇo pramadā dhārentu devīye //
lumbinivanaṃ ca śīghraṃ vyapagatatṛṇareṇupatrasaṃkāraṃ /
suśodhitaṃ manojñaṃ kuruta devīye devabhuvanaṃ vā //
ekaikaṃ ca drumavaraṃ kukūlapaṭṭorṇakośikārehi /
kalpayatha kalpavṛkṣāṃ yathā divi devapravarasya //
sādhū ti pratiśrutvā tasya vacanena narendragarbhasya /
nacireṇa yathājñaptaṃ kṛtam iti prativeditaṃ rājñaḥ //
sā salīlacāruvadanā mātā mārabalasaṃpramathanasya /
abhirūhi saparivārā tāni manojñāni yānāni //
sā vividhābharaṇavatī pādaugharathaughasaṃkulā . . . . /
śobhati susaṃprayātā senā manujapradhānasya //
avagāhya tad vanavaraṃ māyā sakhisaṃvṛtā jinajanetrī /
vicarati citrarathe iva amaravaravadhū ratividhijñā //
sā krīḍārtham upagatā plākṣṇā śākhāṃ bhujebhiḥ avalambya /
pravijṛmbhitā salīlaṃ tasya yaśavato jananakāle // {Senart: pratijṛmbhitā}
atha viṃśa sahasrāṇi apratimāni tadā apsaravarāṇāṃ /
daśanakhakṛtāṃjalipuṭā māyām abhinandiya bhaṇanti //
[_Mvu_1.150_] adya jarājātimathanaṃ janayiṣyasi amaragarbhasukumāraṃ /

devī divi bhuvi mahitaṃ hitaṃ hitakaraṃ naramarūṇāṃ //
mā khu janayī viṣādaṃ parikarma vayaṃ tavaṃ kariṣyāmaḥ /
yat kartavyam udīraya dṛśyatu kṛtam eva mā cintā //
mātaram abādhamāno prādurbhūto manāpo māyāye /
dakṣiṇapārśvena muniḥ susaṃprajāno paramavādī //
atha vividharatananicayā nagaranagarā anekasahasrāṇi /
prajvali prabhā ca vimalā prādurbhūte naravarendre ti //
na khalu bho dhutadharmadhara so asti satvo satvanikāye yo caramāṃ jātiṃ samanantarajātaṃ bodhisatvaṃ samartho vyākartuṃ anyatra śuddhāvāsebhyo devebhyaḥ // tatredam ucyate //
aṃśukasuveṣṭitaśirā aṣṭa sahasrā maheśvaravarāṇāṃ /
brāhmaṇaveṣadhārāṇāṃ abhigacchi puraṃ kapilavastu //
te rājakuladvāre varavasanadharā varābharaṇadhārī /
apagamya muditamanasā pratihāram uvāca satvavarā //
śuddhodhanam upagamya brūvīhi ime lakṣaṇaguṇavidhijñā /
tiṣṭhanti aṣṭasahasraṃ praviśed iti yady anumatante //
etaṃ śrutvā vacanaṃ pratihārarakṣo upetya rājavaraṃ /
[_Mvu_1.151_] kṛtāṃjalipuṭaḥ praṇamya idaṃ uvāca narādhipatiṃ //
sukhaṃ atulabala dīptida kāraya rājyaṃ ciraṃ nihataśatruḥ /
dvāre te amarasadṛśā tiṣṭhanti praveṣṭum icchanti //
pratipūrṇavimalanayanā madhurasvaramattavāraṇavicārī /
bhavanti mama teṣu saṃkā na te manuṣyā marusutās te //
parikaṃkramatāṃ teṣāṃ dharaṇirajaḥ kramavarā na saṃkirati /
na ca teṣu sandhiśabdaś caṃkramatā śruyyati kadācit* //
gambhīramadhuraceṣṭā āryakārā praśāntadṛṣṭipathā /
vipulāṃ janenti prītiṃ janasya samudīkṣamāṇasya //
niḥsaṃśayaṃ naravarā putravaraṃ upagatā tavaṃ draṣṭuṃ /
devagaṇapuruṣapradevaṃ abhivādya nandituṃ narasiṃhaṃ //
etaṃ śrutvā vacanaṃ pratihārarakṣaṃ narādhipovāca /
mayi bho kṛtābhyanujñā praviśantu niveśanam udāraṃ //
amarapravaragaṇas te gaganasamanibhā viśuddhākarmāntā /
praviśensuḥ pārthivakulam ahīnakulavaṃśamukhyasya //
śuddhodano pi rājā maheśvarāṃ dūrato niśāmetvā /
[_Mvu_1.152_] pratyutthita āsanāto saparijano gauravabalena //
abhivādate narapatiḥ svāgatam anurāgataṃ ca sarveṣāṃ /
prītā sma darśanena praśamadamabalena ca bhavatāṃ //
saṃvidyante imāni varāsanāni vararūpavikṛtāni /
āstāṃ tāva bhavanto asmākam anugrahārthāya //
atha teṣv āsanavareṣu kanakarajatavarṇacitrapādeṣu /
vigatamadamānadarpāḥ te tatra sukhaṃ niṣīdensuḥ //
te kaṃcid eva kālaṃ niṣaṇṇamātrā narādhipam uvāca /
śṛṇvatu bhavāṃ prayojanaṃ yaṃ asmākam iha gamanāya //

sarvānavadyagātro putras tavaṃ anujāto . . . . . . /
lakṣaṇapāramiprāpto . . . . . . . . . . . . . . . . //
vayam api lakṣaṇakuśalā doṣaguṇāṃ lakṣaṇair vijānāma /
yadi na guru tava sutan te paśyema mahāpuruṣarūpaṃ //
so vadati etha paśyatha suvyapadeśakṣemaṃ mama putraṃ /
marumanujakīrtiyaśasaṃ lakṣaṇaguṇapāramiprāptaṃ //
atha mṛdukakācalindikapraveṇiśayitaṃ ca kanakavarṇābhaṃ /
upanayati pārthivavaro naramaruparivanditaṃ sugataṃ //
ālokayitva dūrā maheśvarāḥ kramavarān naravarasya /
[_Mvu_1.153_] mūrdhnā vigalitamakuṭā dharaṇivaratale praṇipatensuḥ //
gokṣīravimalacandraṃ mahītale mūrdhnaṃ pratiṣṭhāpetvā /
daśabalam abhinandantāḥ sthitā sucirakālam abhikāṃkṣitaṃ iti //
jātā khalu bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ sarvāṇi mānuṣyakāni śilpāni anācāryakā py anutiṣṭhanti //
___na khalu bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ tuṣitabhavanāt prabhṛti kāmāṃ pratisevanti // bho jinaputra ko hetuḥ kaḥ pratyayaḥ yaṃ aprahīṇehi kleśehi bodhisatvāḥ kāmāṃ na pratisevanti rāhulaś ca katham utpanna iti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // paripiṇḍatvāt kuśalasya bodhisatvā kāmāṃ na pratisevanti kalyāṇādhyāśayatvāt* agrādhyāśayatvāt praṇītādhyāśayatvāc ca bodhisatvā kāmāṃ na pratisevanti / akāmakāmitvāt* jñānadhvajatvāt* atatparāyaṇatvāt spṛhānupasthitatvāt bodhisatvāḥ kāmāṃ na pratisevanti / āryatvāt* anīcatvāt kuśalaparibhāvitatvāc ca bodhisatvāḥ kāmān na pratisevante paramapuruṣasaṃbhāvitatvāc ca lokasya samyaksaṃbuddho bhaviṣyatīti // atha rāhulas tuṣitakāyāc cyavitvā mātuḥ yaśodharāyāḥ kṣatriyakanyāyāḥ kukṣim avatīrṇa iti // evam anuśruyate bho dhutadharmadhara // rājānaś cakravartinaḥ aupapādukā babhūvu // tadyathā kusumacūḍaḥ hemavarṇaḥ gāndharvaḥ sumālaḥ ratnadaṇḍaḥ suvimānaḥ
[_Mvu_1.154_] ārjavaḥ māndhātā sunayaḥ suvastraḥ bahupakṣaḥ toragrīvaḥ maṇivirajaḥ pavanaḥ marudevaḥ supriyaḥ tyāgavāṃ śuddhavaṃśaḥ durāroha iti ity evam ādayaś cakravartigaṇāḥ aupapādukā āsan na tathā rāhulabhadra iti //
___kathaṃ bho dhutadharmadhara bodhisatvā abhiniṣkramaṇasaṃpannā bhavanti // bhūtapūrvaṃ bho jinaputra bodhisatvo abhiniṣkrāntaḥ // rājakulagataś chandakaṃ gāthayādhyabhāṣate //
kṣipraṃ chandaka kaṇṭhakam upanītvā mā ciraṃ vilambāhi /
saṃgrāmam ahaṃ durjayaṃ jayiṣye adya bhava vūdagro //
so vāṣpapūrṇavadano pariniḥśvasanto
chandakaḥ saśokaravitāni samutthitāni /
vāṣpāṇi muñcati imāni prabodhanārthaṃ
suptasya pārthivajanasya . . . . . . //
kiṃ dāni āvigalitā varakośabhārā
vāṣpaughasaṃstaragatā madanābhibhūtā /
lālasyasokaparidevitakāla eva
suptā idāni yada jāgraṇadeśakālaḥ //
devī pi nāma suciraṃ pratijāgaritvā
saudāmanīpratimarūpanibhā śayānā /
niryāṇakālasamaye naralambakasya
varasurapure suravadhūpratimā salīlā //
[_Mvu_1.155_] sā dāni tasya mahiṣī manujeśvarasya
mātā savatsalaviśālasucārunetrā /
saṃpaśyamāna karuṇaṃ priyaviprayogaṃ
nidrābhibhūta na vijānati ālapantaṃ //
sā dāni kuñjaravarāśvasamāptayodhā
nārācaprāsaśaraśaktivicitravarmā /
senā kahiṃ vasati kaṃ vā guṇaṃ karoti
yā śākyapuṅgavaṃ na budhyati niṣkramantaṃ //
kaṃ bodhayāmi mama ko nu bhave sahāyo
kiṃ vā karomi divase api vipranaṣṭe /

hā hemakāñcananibhena kila vihīno
rājā jahiṣyati sabandhujano śarīraṃ //
taṃ devasaṃgha avacī madhurapralāpī
kiṃ chandakā lapasi kiṃ ti vihanyitena /
naitasya mārakaputrāṇy api udyatāni
vighnaṃ samartha janayeyu kuto punas tvaṃ //
bherimṛdaṅga yadi śaṃkhasahasraśabdaṃ
kuryāt kocit kapilavastuni bodhanārtha /
naitad vibuddhi amareśvara-m-ādikehi
taṃ sopitaṃ puravaraṃ hi samṛddhavāraṃ //
paśyāsi tāva gagane maṇiratnacūḍā
[_Mvu_1.156_] devā divi gurukṛtasya vasānuvartī /
prahvā kṛtāṃjalapuṭā praṇipatya mūrdhnā
tvaṃ bandhu tvaṃ ca śaraṇaṃ ti namasyamānā //
tat sādhu kaṇṭhakam upānaya nāyakasya
gokṣīrahemavapuṣaṃ sahajaṃ turaṃgaṃ /
na hy asti so bhuvi divi naralambakasya
yo vighnaṃ kuryā upanehi turaṃgaśreṣṭhaṃ //
so taṃ praphullakumudākarakundagauraṃ
saṃpūrṇacandravapuṣaṃ sahajaṃ turaṃgaṃ /
tasya mahāguṇadharasya vacābhitunno
suśrūṣakāri upanāmayate rudanto //
eṣo ti nātha varalakṣaṇabhūṣitāṅgo
sajjaḥ sudyotacaraṇo lalitāgragāmī /
yaṃ dāni te 'dhyavasitaṃ vararūpadhāri
tan te samṛdhyatu viśālabhujāntarāṃśā //
śatruś ca te 'grabala durbalabhagnaśūko
śīghraṃ tapetu tava tejavarābhibhūtaḥ /
āsā ca te naralambaka mahārthayuktā
saṃpūryatāṃ kanakaparvatasannikāśā //
ye tubhya vighrakarā te tu apakramantu
[_Mvu_1.157_] śreyāvahā tu ti balaṃ vipulaṃ labhantu /
yaṃ ca vrataṃ samupagacchasi tasya pāraṃ
gacchāsi mattavaravāraṇakhelagāmi //
maṇikuṭṭimā ca vasudhā rājakule kaṇṭhakasya pādehi /
samanihatā rasati madhuraṃ niśāṃ sphurati adbhutaṃ śabdaṃ //
caturaś ca lokapālā vigalitamakuṭā pralambavaramālāḥ /
kaṇṭhakapādeṣu karāṃ nyasanti raktotpalasakāśāṃ //
agrato vajravaradharo tridaśagurū ābaddhamaṇīcūḍo /
indro sahasranayano gacchati purato naravarasya //

Original text: Mahāvastu-avādana · Edition: Émile Senart, 3 vols., Paris 1882-1897. Cf. also : Emmanuel Faure, B. Oguibénine, M. Yamazaki, and Y. Ousaka Mahāvastu-avādana, vol.I: word index and reverse word index Tokyo 2003 (Philologica Asiatica, Monograph Series 20) The Chuo Academic Research Institute (Tokyo, 2003 (July)) · Data entry Emmanuel Fauré · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc