Mahabharata · Chapter 6.6

ukto dvīpasya sankṣepo vidhivadbuddhimaṃstvayā /
tattvajñaścāsi sarvasya vistāraṃ brūhi sañjaya //

yāvānbhūmyavakāśo'yaṃ dṛśyate śaśalakṣaṇe /
tasya pramāṇāṃ prabrūhi tato vakṣyasi pippalam //
vaiśampāyana uvāca /

evaṃ rājñā sa pṛṣṭastu sañjayo vākyamabravīt / 6-6-3xa sañjaya uvāca / prāgāyatā mahārāja ṣaḍete varṣaparvatāḥ /
avagāḍhā hyubhayataḥ samudrau pūrvapaścimau //

himavānhemakūṭaśca niṣadhaśca nagottamaḥ /
nīlaśca vaidūryamayaḥ śvetaśca śaśisannibhaḥ //

sarvadhātuvicitraśca śrṛṅgavānnāma parvataḥ /
ete vai parvatā rājansiddhacāraṇasevitāḥ //

eṣāmantaraviṣkambhā yojanāni sahasraśaḥ /
tatra puṇyā janapadāstāni varṣāṇi bhārata //

vasanti teṣu satvāni nānājātīni sarvaśaḥ . idaṃ tu bhārataṃ varṣaṃ tato haimavataṃ param // 6-6-8a tataḥ kimpuruṣāvāsaṃ varṣaṃ himavataḥ param / hemakūṭātparaṃ caiva harivarṣaṃ pracakṣate //

dakṣiṇena tu nīlasya niṣadhasyottareṇa tu /
vrāgāyato mahābhāga mālyavānnāma parvataḥ //

tataḥ paraṃ mālyavataḥ parvato gandhamādanaḥ . parimaṇḍalastayormadhye meruḥ kanakaparvataḥ /
taruṇādityasankāśo vidhūma iva pāvakaḥ //

yojanānāṃ sahasrāṇi ṣoḍaśādhaḥ kila smṛtaḥ . ūrdhvaṃ ca caturaśītirdvātriṃśanmūrdhni vistṛtaḥ /
adhastāccaturaśītiryojanānāṃ mahīpate //

ūrdhvammadhaśca tiryakva merurāvṛtya tiṣṭhati /
tasya pārśveṣvamī dvīpāścatvāraḥ sasthitā vibho //

bhadrāśvaḥ ketumālaśca jambūdvīpaśca bhārata /
uttarāścaiva kuravaḥ kṛtapuṇyapratiśrayāḥ //

vihagaḥ sumukho yastu suparṇasyātmajaḥ kila /
sa vai vicintayāmāsa sauvarṇānvīkṣya vāyasān //

meruruttamamadhyānāmadhamānāṃ ca pakṣiṇām /
aviśeṣakaro yasmāttasmādenaṃ tyajāmyaham //

tamādityo'nuparyeti satataṃ jyotiṣāṃ varaḥ /
candramāśca sanakṣatro vāyuścaiva pradakṣiṇaḥ //

saparvato mahārāja divyapuṣpaphalānvitaḥ /
bhavanairāvṛtaḥ sarvairjāmbūnadapariṣkṛtaiḥ //

tatra devagaṇā rājangandharvāsurarākṣasāḥ /
apsarogaṇasaṃyuktāḥ śaile krīḍanti sarvadā //

tatra brahmā ca rudraśca śakraścāpi sureśvaraḥ /
sametya vividhairyajñairyajante'nekadakṣiṇaiḥ //

tumbururnāradaścaiva viśvāvasurhahāhuhūḥ /
abhigamyāmaraśreṣṭhāṃstuṣṭuvurvividhaiḥ stavaiḥ //

saptarṣayo mahātmānaḥ kaśyapaśca prajāpatiḥ /
tatra gacchanti bhadraṃ te sadā parvaṇi parvaṇi //

tasyaiva mūrdhanyuśanāḥ kāvyo daityairmahīpate /
imāni tasya ratnāni tasyeme ratnaparvatāḥ //

tasmātkubero bhagavāṃścaturthaṃ bhāgamaśrute /
tataḥ kalāṃśaṃ vittasya manuṣyebhyaḥ prayacchati //

pārśve tasyottare divyaṃ sarvartukusumaiścitam /
karṇikāravanaṃ ramyaṃ śilājālasamudgatam //

tatra sākṣātpaśupatirdivyairbhūtaiḥ samāvṛtaḥ /
umāsahāyo bhagavānramate bhūtabhāvanaḥ //

karṇikāramayī mālāṃ bibhratpādāvalambinīm /
tribhirnetraiḥ kṛtodyotastribhiḥ sūryairivoditaiḥ //

tamugratapasaḥ siddhāḥ suvratāḥ satyavādinaḥ /
paśyanti nahi durvṛttaiḥ śakyo druṣṭuṃ maheśvaraḥ //

tasya śailasya śikharātkṣīradhārā nareśvara /
viśvarūpā'parimitā bhīmanirghātaniḥsvanā //

puṇyā puṇyatamairjuṣṭā gaṅgā bhāgīrathī śubhā /
plavantīva pravegena hrade candramasaḥ śubhe //

tayā hyutpāditaḥ puṇyaḥ sa hradaḥ sāgaropamaḥ /
tāṃ dhārayāmāsa tadā durdharāṃ parvatairapi //

śataṃ varṣasahasrāṇāṃ śirasaiva maheśvaraḥ /
merostu paścime pārśve ketumālo mahīpate //

jambūkhaṇḍe tu tatraiva mahājanapado nṛpa /
āyurdaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ tatra bhārata //

suvarṇavarṇāśca narāḥ striyaścāpsarasopamāḥ /
anāmayā vītaśokā nityaṃ muditamānasāḥ //

jāyante mānavāstatra niṣṭaptakanakaprabhāḥ /
gandhamādanaśrṛṅgeṣu kuberaḥ saha rākṣasaiḥ //

saṃvṛto'psarasāṃ saṅghairmodate guhyakādhipaḥ /
gandhamādanapārśve tu para tvaparagaṇḍikāḥ //

ekādaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ paramāyuṣaḥ . tatra kṛṣṇā narā rājaṃstejoyuktā mahābalāḥ /
striyaścotpalavarṇābhāḥ sarvāḥ supriyadarśanāḥ //

nīlātparataraṃ śvetaṃ śvetāddhairaṇyakaṃ param /
varṣamairaṣvataṃ rājannānājanapadāvṛtam //

dhanuḥsaṃsthe mahārāja dve varṣe dakṣiṇottare /
ilāvṛttaṃ madhyamaṃ tu pañca dīrghāṇi caiva hi //

uttarottarametebhyo varṣamudricyate guṇaiḥ /
āyuḥpramāṇamārogyaṃ dharmataḥ kāmato'rthataḥ //

samanvitāni bhūtāni teṣu varṣeṣu bhārata /
evameṣā mahārāja parvataiḥ pṛthivī citā //

hemakūṭastu sumahānkailāso nāma parvataḥ . 6-6-41byatra vaiśravaṇo rājanguhyakaiḥ saha modate //

tatra devo mahādevo nityamāste sahomayā /
śīte śilātale ramye devarṣigaṇapūjitaḥka //

astyuttareṇa kailāsaṃ mainākaṃ parvataṃ prati /
hiraṇyaśrṛṅgaḥ sumahāndivyo maṇimayo giriḥ //

tasya pārśve mahaddivyaṃ śubhraṃ kāñcanavālukam /
ramyaṃ bindusaro nāma yatra rājā bhagīrathaḥ //

dṛṣṭvā bhāgīrathīṃ gaṅgāmuvāsa bahulāḥ samāḥ /
yūpā maṇimayāstatra caityāścāpi hiraṇmayāḥ //

tatreṣṭvā tu gataḥ siddhiṃ sahasrākṣo mahāyaśāḥ /
sraṣṭā bhūtapatiryatra sarvalokānsanātanān //

upāsyate tigmatejā yatra bhūtaiḥ samantataḥ /
naranārāyaṇau brahmā manuḥ sthāṇuśca pañcamaḥ //

tatra divyā tripathagā prathamaṃ tu pratiṣṭhitā /
brahmalokādapakrāntā saptadhā pratipadyate //

vasvaukasārā nalinī pāvanī ca sarasvatī /
jambūnadī ca sītā ca gaṅgā sindhuśca saptamī //

acintyā divyasankāśā prabhoreṣaiva saṃvidhiḥ /
upāsate yatra satraṃ sahasrayugaparyaye //

dṛśyā'dṛśyā ca bhavati tatra tatra sarasvatī /
etā divyāḥ sapta gaṅgāstriṣu lokeṣu viśrutāḥ //

rakṣāṃsi vai himavati hemakūṭe tu guhyakāḥ /
sarpā nāgāśca niṣadhe gokarṇaṃ ca tapovanam //

devāsurāṇāṃ sarveṣāṃ śvetaparvata ucyate / gandharvā niṣadhe nityaṃ nīle brahmarṣayastathā /
śrṛṅgavāṃstu mahārāja devānāṃ pratisañcaraḥ //

ityetāni mahārāja sapta varṣāṇi bhāgaśaḥ /
bhūtānyupaniviṣṭāni gatimanti dhruvāṇi ca //

teṣāmṛddhirbahuvidhā dṛśyate daivamānuṣī /
aśakyā parisaṃkhyātuṃ śraddheyā tu bubhūṣatā //

yāṃ tu pṛcchasi māṃ rājandivyāmetāṃ śaśākṛtim / pārśve śaśasya dve varṣe ukte ye dakṣiṇottare /
karṇau tu śākadvīpaśca kāśyapadvīpa eva ca //

tāmraparṇīśiro rājañchrīmānmalayaparvataḥ /
etaddvitīyaṃ dvīpasya dṛśyate śaśasaṃsthitam //