Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 6.38

6.38.1

paraṃ bhūyaḥ pravakṣyāmi jñānānāṃ jñānamuttamam /
yajjñātvā munayaḥ sarve parāṃ siddhimito gatāḥ //

6.38.2

idaṃ jñānamupāśritya mama sādharmyamāgatāḥ /
sarge'pi nopajāyante pralaye na vyathanti ca //

6.38.3

mama yonirmahadbrahma tasmingarbhaṃ dadhāmyaham /
sambhavaḥ sarvabhūtānāṃ tato bhavati bhārata //

6.38.4

sarvayoniṣu kaunteya mūrtayaḥ sambhavantiḥ yāḥ /
tāsāṃ brahma mahadyonirahaṃ bījapradaḥ pitā //

6.38.5

satvaṃ rajastama iti guṇāḥ prakṛtisambhavāḥ /
nibadhnanti mahābāho dehe dehinamavyayam //

6.38.6

tatra sattvaṃ nirmalatvātprakāśakamanāmayam /
sukhasaṅgena badhnāti jñānasaṅgena cānagha //

6.38.7

rajo rāgātmakaṃ viddhi tṛṣṇāsaṅgasamudbhavam /
tannibadhnāti kaunteya karmasaṅgena dehinam //

6.38.8

tamastvajñānajaṃ viddhi mohanaṃ sarvadehinām /
pramādālasyanidrābhistannibadhnāti bhārata //

6.38.9

satvaṃ sukhe sañjayati rajaḥ karmaṇi bhārata /
jñānamāvṛtya tu tamaḥ pramāde sañjayatyuta //

6.38.10

rajastamaścābhibhūya satvaṃ bhavati bhārata /
rajaḥ satvaṃ tamaścaiva tamaḥ satvaṃ rajastathā //

6.38.11

sarvadvāreṣu dehe'sminprākāśa upajāyate /
jñānaṃ yadā tadā vidyādvivṛddhaṃ satvamityuta //

6.38.12

lobhaḥ pravṛttirārambhaḥ karmaṇāmaśamaḥ spṛhā /
rajasyetāni jāyante vivṛddhe bharatarṣabha //

6.38.13

aprakāśo'pravṛttiśca pramādo moha eva ca /
tamasyetāni jāyante vivṛddhe kurunandana //

6.38.14

yadā satve pravṛddhe tu pralayaṃ yāti dehabhṛt /
tadottamavidāṃ lokānamalānpratipadyate //

6.38.15

rajasi pralayaṃ gatvā karmasaṅgiṣu jāyate /
tathā pralīnastamasi mūḍhayoniṣu jāyate //

6.38.16

karmaṇaḥ sukṛtasyāhuḥ sātvikaṃ nirmalaṃ phalam /
rajasastu phalaṃ duḥkhamajñānaṃ tamasaḥ phalam //

6.38.17

satvātsañjāyate jñānaṃ rajaso lobha eva ca /
pramādamohau tamaso bhavato'jñānameva ca //

6.38.18

ūrdhvaṃ gacchanti satvasthā madhye tiṣṭhanti rājasāḥ /
jaghanyaguṇavṛttasthā agho gacchanti tāmasāḥ //

6.38.19

nānyaṃ guṇebhyaḥ kartāraṃ yadā draṣṭā'nupaśyati /
guṇebhyaśca paraṃ vetti madbhāvaṃ so'dhigacchati //

6.38.20

guṇānetānatītya trīndehī dehasamudbhavān /
janmamṛtyujarāduḥkhairvimukto'mṛtamaśrute //
arjuna uvāca /

6.38.21

kairliṅgaistrīnguṇānetānīto bhavati prabho /
kimācāraḥ kathaṃ caitāṃstrīnguṇānativartate //
śrībhagavānuvāca /

6.38.22

prakāśaṃ ca pravṛttiṃ ca mohameva ca pāṇḍava /
na dveṣṭi sampravṛttāni na nivṛttāni kāṅkṣati //

6.38.23

udāsīnavadāsīno guṇairyo na vicālyate /
guṇā vartanta ityeva yo'vatiṣṭhati neṅgate //

6.38.24

samaduḥkhasukhaḥ svasthaḥ samaloṣṭāśmakāñcanaḥ /
tulyapriyāpriyo dhīrastulyanindātmasaṃstutiḥ //

6.38.25

mānāpamānayostulyastulyo mitrāripakṣayoḥ /
sarvārambhaparityāgī guṇātītaḥ sa ucyate //

6.38.26

māṃ ca yo'vyabhicāreṇa bhaktiyogena sevate /
sa guṇānsamatītyaitānbrahma bhūyāya kalpate //

6.38.27

brahmaṇo hi pratiṣṭhāhamamṛtasyāvyayasya ca /
śāśvatasya ca dharmasya sukhasyaikāntikasya ca //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc