Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 6.30

6.30.1

anāśritaḥ karmaphalaṃ kāryaṃ karma karoti yaḥ /
sa sannyāsī ca yogī ca na niragnirna cākriyaḥ //

6.30.2

yaṃ sannyāsamiti prāhuryogaṃ taṃ viddhi pāṇḍava /
na hyasannyastasinkalpo yogī bhavati kaścana //

6.30.3

ārurukṣormuneryogaṃ karma kāraṇamucyate /
yogārūḍhasya tasyaiva śamaḥ kāraṇamucyate //

6.30.4

yadā hi nendriyārtheṣu na karmasvanuṣañjate /
sarvasankalpasannyāsī yogārūḍhastadocyate //

6.30.5

uddharedātmanātmānaṃ nātmānamavasādayet /
ātmaiva hyātmano bandhurātmaiva ripurātmanaḥ //

6.30.6

bandhurātmā'tmanastasya yenātmaivātmanā jitaḥ /
anātmanastu śatrutve vartetātmaiva śatruvat //

6.30.7

jitātmanaḥ praśāntasya paramātmā samāhitaḥ /
śītoṣṇasukhaduḥkheṣu tathā mānāpamānayoḥ //

6.30.8

jñānavijñānatṛptātmā kūṭastho vijitendriyaḥ /
yukta ityucyate yogī samaloṣṭhāśmakāñcanaḥ //

6.30.9

suhṛnmitrāryudāsīnamadhyasthadveṣyabandhuṣu /
sādhuṣvapi ca pāpeṣu samabuddhirviśiṣyate //

6.30.10

yogī yuñjīta satatamātmānaṃ rahasi sthitaḥ /
ekākī yatacittātmā nirāśīraparigrahaḥ //

6.30.11

śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiramāsanamātmanaḥ /
nātyucchritaṃ nātinīcaṃ cailājinakuśottaram //

6.30.12

tatraikāgraṃ manaḥ kṛtvā yatacittendriyakriyaḥ /
upaviśyāsane yuñjyādyogamātmaviśuddhaye //

6.30.13

samaṃ kāyaśirogrīvaṃ dhārayannacalaṃ sthiraḥ /
samprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokathan //

6.30.14

praśāntātmā vigatabhīrbrahmacārivrate sthitaḥ /
pranaḥ saṃyamya maccitto yukta āsīta matparaḥ //

6.30.15

yuñjannevaṃ sadātmānaṃ yogī niyatamānasaḥ /
śāntiṃ nirvāṇaparamāṃ matsaṃsthāmadhigacchati //

6.30.16

nātyaśratastu yogo'sti na caikāntamanaśnataḥ /
na cātisvapraśīlasya jāgrato naiva cārjuna //

6.30.17

yuktāhāravihārasya yuktaceṣṭasya karmasu /
yuktasvapnāvavodhasya yogo bhavati duḥkhahā //

6.30.18

yadā viniyataṃ cittamātmanyevāvatiṣṭhate /
nispṛhaḥ sarvakāmebhyo yukta ityucyate tadā //

6.30.19

yathā dīpo nivātastho neṅgate sopamā smṛtā /
yogino yatacittasya yuñjato yogamātmanaḥ //

6.30.20

yatroparamate cittaṃ niruddhaṃ yogasevayā /
yatra caivātmanātmānaṃ paśyannātmani tuṣyati //

6.30.21

mukhamātyantikaṃ yattadvuddhigrāhyamatīndriyam /
vetti yatra na caivāyaṃ sthitaścalati tattvataḥ //

6.30.22

yaṃ labdhvā cāparaṃ lābhaṃ manyate nādhikaṃ tataḥ /
yasminsthito na duḥkhena guruṇāpi vicālyate //

6.30.23

taṃ vidyādduḥkhasaṃyogavayogaṃ yogasañjñitam /
sa niścayena yoktavyo yogo'nirviṇṇacetasā //

6.30.24

sankalpaprabhavānkāmāṃstyaktvā sarvānaśeṣataḥ /
manasaivendriyagrāmaṃ vinivamya samantataḥ //

6.30.25

śanaiḥ śanairuparamedbhuddhyā dhṛtigṛhītayā /
ātmasaṃsthaṃ manaḥ kṛtvā na kiñcidapi cintayet //

6.30.26

yato yato niścarati manaścañcalamasthiram /
tatastato niyamyaitadātmanyeva vaśaṃ nayet //

6.30.27

praśāntamanasaṃ hyenaṃ yoginaṃ mukhamuttamam /
upaiti ścāntarajasaṃ brahmabhūtamakalmaṣam //

6.30.28

yuñcayevaṃ sadātmānaṃ yogī vimatakalmaṣaḥka /
mukhena brahmasaṃskaparśamatyantaṃ sukhamaśrute //

6.30.29

sarvabhūtasthamātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani /
īkṣate kayogayuktātmā sarvatra samadarśanaḥ //

6.30.30

yo māṃ paśyati sarvatra sarvaṃ ca mayi paśyati /
tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati //

6.30.31

sarvabhūtasthitaṃ yo māṃ bhajatyekatvamāsthitaḥ /
sarvathā vartamāno'pi sa yogī mayi vartate //

6.30.32

ātmaupamyena sarvatra samaṃ paśyati yo'rjuna /
sukhanka vā yadi vā duḥkhaṃ sa yogī maramo mataḥ //
arjuna uvāca /

6.30.33

yo'yaṃ yogastvayā proktaḥ sāmyena madhusūdana /
etasyāhaṃ na paśyāmi cañcalatvātsthitiṃ sthirāṃ //

6.30.34

cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa pramāthi balavaddṛḍham /
tasyāhaṃ nigrahaṃ manye vāyoriva suduṣkaram //
śrībhagavānuvāca /

6.30.35

asaṃśayaṃ mahābāho mano durnigrahaṃ calam /
abhyāsena tu kaunteya vairāgyeṇa ca gṛhyate //

6.30.36

asaṃyatātmanā yogo duṣprāpa iti me matiḥ /
vaśyātmanā tu yatatā śakyo'vāptumupāyataḥ //
arjuna uvāca /

6.30.37

ayatiḥ śraddhayopeto yogāccalitamānasaḥ /
aprāpya yogasaṃsiddhiṃ kāṃ gatiṃ kṛṣṇa gacchati //

6.30.38

kaccinnobhayavibhraṣṭaśchinnābhramiva naśyati /
apratikaṣṭho mahābāho vimūḍho brahmaṇaḥ pathi //

6.30.39

etanme saṃśayaṃ kṛṣṇa chettumarhasyaśeṣataḥ /
tvadanyaḥ saṃśayasyāsya chettā na hyupapadyate //
śrībhagavānuvāca /

6.30.40

pārtha naiveha nāmutra vināśastasya vidyate /
na hi kalyāṇakṛtkaściddurgatiṃ tāta gacchati //

6.30.41

prāpya puṇyakṛtāṃ lokānuṣitvā śāśvatīḥ samāḥ /
śucīnāṃ śrīmatāṃ gehe yogabhraṣṭo'bhijāyate //

6.30.42

athavā yogināmeva kule bhavati dhīmatām /
etaddhi durlabhataraṃ loke janma yadīdṛśyam //

6.30.43

tatra taṃ buddhisaṃyogaṃ labhate paurvadehikam /
yatate ca tato bhūyaḥ saṃsiddhau kurunandana //

6.30.44

pūrvābhyāsena tenaiva hriyate hyavaśe'pi saḥ /
jijñāsurapi yogasya śabdabrahmātivartate //

6.30.45

prayatnādyatamānastu yogī saṃśuddhakilviṣaḥ /
anekanmasaṃsiddhastato yāti parāṃ gatim //

6.30.46

tapasvibhyo'dhiko yogī jñānibhyopi mato'dhikaḥ /
karmibhyaścādhiko yogī tasmādyogī bhāvārjuna //

6.30.47

yogināmapi sarveṣāṃ madgatenāntarātmanā /
śraddhāvānbhajate yo māṃ sa me yuktatamo mataḥ //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc