Mahabharata · Chapter 6.30
anāśritaḥ karmaphalaṃ kāryaṃ karma karoti yaḥ /
sa sannyāsī ca yogī ca na niragnirna cākriyaḥ //
yaṃ sannyāsamiti prāhuryogaṃ taṃ viddhi pāṇḍava /
na hyasannyastasinkalpo yogī bhavati kaścana //
ārurukṣormuneryogaṃ karma kāraṇamucyate /
yogārūḍhasya tasyaiva śamaḥ kāraṇamucyate //
yadā hi nendriyārtheṣu na karmasvanuṣañjate /
sarvasankalpasannyāsī yogārūḍhastadocyate //
uddharedātmanātmānaṃ nātmānamavasādayet /
ātmaiva hyātmano bandhurātmaiva ripurātmanaḥ //
bandhurātmā'tmanastasya yenātmaivātmanā jitaḥ /
anātmanastu śatrutve vartetātmaiva śatruvat //
jitātmanaḥ praśāntasya paramātmā samāhitaḥ /
śītoṣṇasukhaduḥkheṣu tathā mānāpamānayoḥ //
jñānavijñānatṛptātmā kūṭastho vijitendriyaḥ /
yukta ityucyate yogī samaloṣṭhāśmakāñcanaḥ //
suhṛnmitrāryudāsīnamadhyasthadveṣyabandhuṣu /
sādhuṣvapi ca pāpeṣu samabuddhirviśiṣyate //
yogī yuñjīta satatamātmānaṃ rahasi sthitaḥ /
ekākī yatacittātmā nirāśīraparigrahaḥ //
śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiramāsanamātmanaḥ /
nātyucchritaṃ nātinīcaṃ cailājinakuśottaram //
tatraikāgraṃ manaḥ kṛtvā yatacittendriyakriyaḥ /
upaviśyāsane yuñjyādyogamātmaviśuddhaye //
samaṃ kāyaśirogrīvaṃ dhārayannacalaṃ sthiraḥ /
samprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokathan //
praśāntātmā vigatabhīrbrahmacārivrate sthitaḥ /
pranaḥ saṃyamya maccitto yukta āsīta matparaḥ //
yuñjannevaṃ sadātmānaṃ yogī niyatamānasaḥ /
śāntiṃ nirvāṇaparamāṃ matsaṃsthāmadhigacchati //
nātyaśratastu yogo'sti na caikāntamanaśnataḥ /
na cātisvapraśīlasya jāgrato naiva cārjuna //
yuktāhāravihārasya yuktaceṣṭasya karmasu /
yuktasvapnāvavodhasya yogo bhavati duḥkhahā //
yadā viniyataṃ cittamātmanyevāvatiṣṭhate /
nispṛhaḥ sarvakāmebhyo yukta ityucyate tadā //
yathā dīpo nivātastho neṅgate sopamā smṛtā /
yogino yatacittasya yuñjato yogamātmanaḥ //
yatroparamate cittaṃ niruddhaṃ yogasevayā /
yatra caivātmanātmānaṃ paśyannātmani tuṣyati //
mukhamātyantikaṃ yattadvuddhigrāhyamatīndriyam /
vetti yatra na caivāyaṃ sthitaścalati tattvataḥ //
yaṃ labdhvā cāparaṃ lābhaṃ manyate nādhikaṃ tataḥ /
yasminsthito na duḥkhena guruṇāpi vicālyate //
taṃ vidyādduḥkhasaṃyogavayogaṃ yogasañjñitam /
sa niścayena yoktavyo yogo'nirviṇṇacetasā //
sankalpaprabhavānkāmāṃstyaktvā sarvānaśeṣataḥ /
manasaivendriyagrāmaṃ vinivamya samantataḥ //
śanaiḥ śanairuparamedbhuddhyā dhṛtigṛhītayā /
ātmasaṃsthaṃ manaḥ kṛtvā na kiñcidapi cintayet //
yato yato niścarati manaścañcalamasthiram /
tatastato niyamyaitadātmanyeva vaśaṃ nayet //
praśāntamanasaṃ hyenaṃ yoginaṃ mukhamuttamam /
upaiti ścāntarajasaṃ brahmabhūtamakalmaṣam //
yuñcayevaṃ sadātmānaṃ yogī vimatakalmaṣaḥka /
mukhena brahmasaṃskaparśamatyantaṃ sukhamaśrute //
sarvabhūtasthamātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani /
īkṣate kayogayuktātmā sarvatra samadarśanaḥ //
yo māṃ paśyati sarvatra sarvaṃ ca mayi paśyati /
tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati //
sarvabhūtasthitaṃ yo māṃ bhajatyekatvamāsthitaḥ /
sarvathā vartamāno'pi sa yogī mayi vartate //
ātmaupamyena sarvatra samaṃ paśyati yo'rjuna /
sukhanka vā yadi vā duḥkhaṃ sa yogī maramo mataḥ //
arjuna uvāca /
yo'yaṃ yogastvayā proktaḥ sāmyena madhusūdana /
etasyāhaṃ na paśyāmi cañcalatvātsthitiṃ sthirāṃ //
cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa pramāthi balavaddṛḍham /
tasyāhaṃ nigrahaṃ manye vāyoriva suduṣkaram //
śrībhagavānuvāca /
asaṃśayaṃ mahābāho mano durnigrahaṃ calam /
abhyāsena tu kaunteya vairāgyeṇa ca gṛhyate //
asaṃyatātmanā yogo duṣprāpa iti me matiḥ /
vaśyātmanā tu yatatā śakyo'vāptumupāyataḥ //
arjuna uvāca /
ayatiḥ śraddhayopeto yogāccalitamānasaḥ /
aprāpya yogasaṃsiddhiṃ kāṃ gatiṃ kṛṣṇa gacchati //
kaccinnobhayavibhraṣṭaśchinnābhramiva naśyati /
apratikaṣṭho mahābāho vimūḍho brahmaṇaḥ pathi //
etanme saṃśayaṃ kṛṣṇa chettumarhasyaśeṣataḥ /
tvadanyaḥ saṃśayasyāsya chettā na hyupapadyate //
śrībhagavānuvāca /
pārtha naiveha nāmutra vināśastasya vidyate /
na hi kalyāṇakṛtkaściddurgatiṃ tāta gacchati //
prāpya puṇyakṛtāṃ lokānuṣitvā śāśvatīḥ samāḥ /
śucīnāṃ śrīmatāṃ gehe yogabhraṣṭo'bhijāyate //
athavā yogināmeva kule bhavati dhīmatām /
etaddhi durlabhataraṃ loke janma yadīdṛśyam //
tatra taṃ buddhisaṃyogaṃ labhate paurvadehikam /
yatate ca tato bhūyaḥ saṃsiddhau kurunandana //
pūrvābhyāsena tenaiva hriyate hyavaśe'pi saḥ /
jijñāsurapi yogasya śabdabrahmātivartate //
prayatnādyatamānastu yogī saṃśuddhakilviṣaḥ /
anekanmasaṃsiddhastato yāti parāṃ gatim //
tapasvibhyo'dhiko yogī jñānibhyopi mato'dhikaḥ /
karmibhyaścādhiko yogī tasmādyogī bhāvārjuna //
yogināmapi sarveṣāṃ madgatenāntarātmanā /
śraddhāvānbhajate yo māṃ sa me yuktatamo mataḥ //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0