Mahabharata · Chapter 6.27
jyāyasī cetkarmaṇaste matā buddhirjanārdana /
tatkiṃ karmaṇi ghore māṃ niyojayasi keśava //
vyāmiśreṇeva vākyena buddhiṃ mohayasīva me /
tadekaṃ vada niścitya yena śreyo'hamāpnuyām //
śrībhagavānuvāca /
loke'smindvividhā niṣṭhā purā proptā mayā'nagha /
jñānayogena sāṅkhyānāṃ karmayogena yoginām //
na karmaṇāmanārambhānnaiṣkarmyaṃ puruṣo'śrute /
na ca sannyasanādeva siddhiṃ samadhigacchati //
na hi kaścitkṣaṇamapi jātu tiṣṭhatyakarmakṛt /
kāryate hyavaśaḥ karma sarvaḥ prakṛtijairguṇaiḥ //
karmendriyāṇi saṃyamya ya āste manasā smaran /
indriyārthānvimūḍhātmā mithyācārāḥ sa ucyate //
yastvindriyāṇi panasā niyamyāramabhate'rjuna /
karmendriyaiḥ karmayogamasaktaḥ sa viśiṣyate //
niyataṃ kuru karma tvaṃ jyāyo hyakarmaṇaḥ /
śarīrayātrāpi ca te na pratiddhyedakarmaṇaḥ //
yajñārthātkarmaṇo'nyatra loko'yaṃ karmabandhanaḥ /
tadarthaṃ karma kaunteya muktasaṅgaḥ samācara //
sahayajñāḥ prajāḥ sṛṣṭvā purovāca prajāpatiḥ /
anena prasaviṣyadhvameṣa vo'stviṣṭakāmadhuk //
devānbhāvayatā'nena te devā bhāvayantu vaḥ /
parasparaṃ bhāvayantaḥ śreyaḥ paramavāpsyatha //
iṣṭānbhogānhi vo devā dāsyante yajñabhāvitāḥ /
tairdattānapradāyaibhyo yo bhuṅkte stena eva saḥ //
yajñaśiṣṭāśinaḥ santo mucyante sarvakilbiṣaiḥ /
bhuñjate te tvaghaṃ pāpā ye pacantyātmakāraṇāt //
annādbhavanti bhūtāni parjanyādannasambhavaḥ /
yajñādbhavati parjanyo yajñaḥ karmasamudbhavaḥ //
karma brahmodbhavaṃ viddhi brahmā'kṣarasamudbhavam /
tasmātsarvagataṃ brahma nityaṃ yajñe pratiṣṭhitam //
evaṃ pravartitaṃ cakraṃ nānuvartayatīha yaḥ /
aghāyurindriyārāmo moghaṃ pārtha sa jīvati //
yastvātmaratireva syādātmatṛptaśca mānavaḥ /
ātmanyeva ca santuṣṭastasya kāryaṃ na vidyate //
naiva tasya kṛtenārtho nākṛteneha kaścana /
na cāsya sarvabhūteṣu kaścidarthavyapāśrayaḥ //
tasmādasaktaḥ satataṃ kāryaṃ karma samācara /
asakto hyācarankarma paramāpnoti purūṣaḥ //
karmaṇaiva hi saṃsiddhimāsthitā janakādayaḥ /
lokasangrahamevāpi sampaśyankartumarhasi //
yadyadācarati śreṣṭhastattadevetaro janaḥ /
sa yatpramāṇaṃ kurute lokastadanuvartate //
na me pārthāsti kartavyaṃ triṣu lokeṣu kiñcana /
nānavāptamavāptavyaṃ varta eva ca karmaṇi //
yadi hyahaṃ na varteyaṃ jātu karmaṇyatandritaḥ /
mama varnmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ //
utsīdeyurime lokā na kuryāṃ karma cedaham /
sankarasya ca kartā syāmupahanyāmimāḥ prajāḥ //
saktāḥ karmaṇyavidvāṃso yathā kurvanti bhārata /
kuryādvidvāṃstathā'saktaścikīrṣurlokasangraham //
na buddhibhedaṃ janayedajñānāṃ karmasaṅginām /
joṣayetsarvakarmāṇi vidvānyuktaḥ samācaran //
prakṛteḥ kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāṇi sarvaśaḥ /
ahaṅkāravimūḍhātmā kartāhamiti manyate //
tattvavittu mahābāho guṇakarmavibhāgayoḥ /
guṇā'nuṇeṣu vartanta iti matvā na sañjate //
prakṛterguṇasammūḍhāḥ sañjante guṇakarmasu /
tānakṛtsnavido mandānkṛtsnavinna vicālayet //
mayi sarvāṇi karmāṇi sannyasyādhyātmacetasā /
nirāśīrnirmamo bhūtvā yudhyasva vigatajvaraḥ //
ye me matamidaṃ nityamanutiṣṭhanti mānavāḥ /
śraddhāvanto'nasūyanto mucyante te'pi karmabhiḥ //
ye tvetadabhyasūyanto nānutiṣṭhanti me matam /
sarvajñānavimūḍhāṃstānviddhi naṣṭānacetasaḥ //
sadṛśaṃ ceṣṭate svasyāḥ prakṛterjñānavānapi /
prakṛtiṃ yānti bhūtāni nigrahaḥ kiṃ kariṣyati //
indriyasyendriyasyārthe rāgadveṣau vyavasthitau /
tayorna vaśamāgacchettau hyasya paripanthinau //
śreyānsvadharmo viguṇaḥ paradharmātsvanuṣṭhitāt /
svadharme nidhanaṃ śreyaḥ paradharmo bhayāvahaḥ //
arjuna uvāca /
atha kena prayukto'yaṃ pāpaṃ carati pūruṣaḥ /
anicchannapi vārṣṇeya balādiva niyojitaḥ //
śrībhagavānuvāca /
kāma eṣa krodha eṣa rajoguṇasamudbhavaḥ /
mahāśano mahāpāpmā viddhyenamiha vairiṇam //
dhūmenāvriyate vahniryathā'darśo malena ca /
yatholbenāvṛto garbhastathā tenedamāvṛtam //
āvṛtaṃ jñānametena jñānino nityavairiṇā /
kāmarūpeṇa kaunteya duṣpūreṇānalena ca //
indriyāṇi mano buddhirasyādhiṣṭhānamucyate /
etairvimohayatyeṣa jñānamāvṛttya dehinam //
tasmāttvamindriyāṇyādau niyamya bharatarṣabha /
pāpmānaṃ prajahi hyenaṃ jñānavijñānanāśanam //
indriyāmi parāṇyāhurindriyebhyaḥ paraṃ manaḥ /
manasastu parā buddhiryo buddheḥ paratastu saḥ //
evaṃ buddheḥ paraṃ buddhāḥ saṃstabhyātmānamātmanā /
jahi śatruṃ mahābāho kāmarūpaṃ durāsadam //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0