Mahabharata · Chapter 5.42

tato rājā dhṛtarāṣṭro manīṣī sampūjya vākyaṃ vidureritaṃ tat /
sanatsujātaṃ rahite mahātmā papraccha buddhiṃ paramāṃ bubhūṣan //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

sanatsujāta yadimaṃ śṛṇomi na mṛtyurastīti tavopadeśam /
devāsurā hyācaranbrahmacarya- mamṛtyave tatkatarannu satyam //
sanatsujāta uvāca /

amṛtyuṃ karmaṇā kecinmṛtyurnāstīti cāpare /
śṛṇu me bruvato rājanyathaitanmā viśaṅkithāḥ //

ubhe satye kṣatriyādya pravṛtte moho mṛtyuḥ sammato'yaṃ kavīnām /
pramādaṃ vai mṛtyumahaṃ bravīmi tathā'pramādamamṛtatvaṃ bravīmi //

pramādādvai asurāḥ parābhava- nnapramādādbrahmabhūtāḥ surāśca /
naiva mṛtyurvyāghra ivātti jantū- nna hyasya rūpamupalabhyate hi //

yamaṃ tveke mṛtyumato'nyamāhu- rātmāvāsamamṛtaṃ brahmacaryam /
pitṛloke rājyamanuśāsti devaḥ śivaḥ śivānāmaśivo'śivānām //

asyādeśānniḥsarate narāṇāṃ krodhaḥ pramādo lobharūpaśca mṛtyuḥ /
ahaṃ gatenaiva caranvimārgā- nna cātmano yogamupaiti kaścit //

te mohitāstadvaśe vartamānā itaḥ pretāstatra punaḥ patanti /
tatastāndevā anuviplavante ato mṛtyurmaraṇādabhyupaiti //

karmodaye karmaphalānurāgā- statrānu te yānti na taranti mṛtyum /
sadarthayogānavagamātsamantā- tpravartate bhogabhogena dehī //

tadvai mahāmohanamindriyāṇāṃ mithyārthayogasya gatirhi nityā /
mithyārthayogābhihatāntarātmā smarannupāste viṣayānsamantāt //

abhidhyā vai prathamaṃ hanti lokān kāmakrodhāvanugṛhyāśu paścāt /
ete bālānmṛtyave prāpayanti dhīrāstu dhairyeṇa taranti mṛtyum //

so'bhidhyāyannutpatiṣṇannihanyā- danādareṇāpratibudhyamānaḥ /
nainaṃ mṛtyurmṛtyurivātti bhūtvā evaṃ vidvānyo vinihanti kāmān //

kāmānusārī puruṣaḥ kāmānanu vinaśyati /
kāmānvyudasya dhunute yatkiñcitpuruṣo rajaḥ //

tamoprakāśo bhūtānāṃ narako'yaṃ pradṛśyate /
muhyanta iva dhāvanti gacchantaḥ śvabhramunmukhāḥ //

amūḍhavṛtteḥ puruṣasyeha kuryā- tkiṃ vai mṛtyustārṇa ivāsya vyāghraḥ /
amanyamānaḥ kṣatriya kiñcidanya- nnādhīyate tārṇa ivāsya sarpaḥ //

krodhāllobhānmohabhayāntarātmā sa vai mṛtyustvaccharire ya eṣaḥ /
evaṃ mṛtyuṃ jāyamānaṃ viditvā jñāne tiṣṭhanna bibhetīha mṛtyoḥ / vinaśyate viṣaye tasya mṛtyu- rmṛtyoryathā viṣayaṃ prāpya martyaḥ //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

yānevāhurijyayā sādhulokān dvijātīnāṃ puṇyatamānsanātanāt /
teṣāṃ parārthaṃ kathayantīha vedā etadvidvānnaiti kathaṃ nu karma //
sanatsujāta uvāca /

evaṃ hyavidvānupayāti tatra tatrārthajātaṃ ca vadanti vedāḥ /
saveha āyāti paraṃ parātmā prayāti mārgeṇa nihatya mārgān //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

ko'sau niyuṅkte tamajaṃ purāṇaṃ sa cedidaṃ sarvamanukrameṇa /
kiṃ vāsya kāryamathavā sukhaṃ ca tanme vidvanbrūhi sarvaṃ yathāvat //
sanatsujāta uvāca /

doṣo mahānatra vibhedayoge hyanādiyogena bhavanti nityāḥ /
tathāsya nādhikyamapaiti kiñci- danādiyogena bhavanti puṃsaḥ //

ya etadvā bhagavānsa nityo vikārayogena karoti viśvam /
tathāca tacchaktiriti sma manyate / tathārthayogena bhavanti vedāḥ //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

yasmāddharmānnācarantīha keci- ttathā dharmānkecidihācaranti /
dharmaḥ pāpena pratihanyate svi- dutāho dharmaḥ pratihanti pāpam //
sanatsujāta uvāca /

tasminsthitau vāpyubhayaṃ hi nityaṃ jñānena vidvānpratihanti siddham /
tathānyathā puṇyamupaiti dehī tathāgataṃ pāpamupaiti siddham //

gatvobhayaṃ karmaṇā yujyate sthiraṃ śubhasya pāpasya sa cāpi karmaṇā /
dharmeṇa pāpaṃ praṇudatīha vidvān dharmo balīyāniti tatra viddhiḥ //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

yānihāhuḥ svasya dharmasya lokā- ndvijātīnāṃ puṇyakṛtāṃ sanātanān /
teṣāṃ kramānkathaya tato'pi cānyā- nnaitadvidvanvettumicchāmi karma //
sanatsujāta uvāca /

yeṣāṃ vrate'tha vispardhā bale balavatāmiva /
te brāhmaṇā itaḥ pretya svarge yānti prakāśatām //

yeṣāṃ dharme ca vispardhā teṣāṃ jajjñānasādhanam /
te brāhmaṇā ito muktāḥ svargaṃ yānti triviṣṭapam //

tasya samyaksamācāramāhurvedavido janāḥ /
nainaṃ manyeta bhūyiṣṭhaṃ bāhyamābhyantaraṃ janam //

yatra manyeta bhūyiṣṭhaṃ prāvṛṣīva tṛṇodakam /
annaṃ pānaṃ brāhmaṇasya tañjīvonnānusañjvaret //

yatrākathayamānasya prayacchatyaśivaṃ bhayam /
atiriktamivākurvansa śreyānnetaro janaḥ //

yo vā kathayamānasya hyātmānaṃ nānusañjvaret / brahmasvaṃ nopabhuñjīta tadannaṃ sammataṃ satām /
kuśavalkalacelādyaṃ brahmasvaṃ yogino viduḥ //

yathā khaṃ vāntamaśnāti śvā vai nityamabhūtaye /
evaṃ te vāntamaśnanti svavīryasyopasevanāt //

nityamajñātacaryā me iti manyeta brāhmaṇaḥ /
jñātīnāṃ tu vasanmadhye naivaṃ vindeta kiñcana //

kohyevamantarātmānaṃ brāhmaṇo hantumarhati /
nirliṅgamacalaṃ śuddhaṃ sarvadvandvavivarjitam //

yo'nyathā santamātmānamanyathā pratipadyate /
kiṃ tena na kṛtaṃ pāpaṃ coreṇātmāpahāriṇā //

aśrāntaḥ syādanādātā sammato nirupadravaḥ /
śiṣṭo na śiṣṭavatsa syādbrāhmaṇo brahmavitkaviḥ //

anāḍhyā mānuṣe vitte āḍhyā daive tathā kratau /
te durdharṣā duṣprakampyāstānvidyādbrahmaṇastanum //

sarvānkhiṣṭakṛto devānvidyādya iha kaścana /
na sa māno brāhmaṇasya tasminprayatate svayam //

yamaprayatamānaṃ tu mānayanti samāhitāḥ /
na mānyamāno manyeta nāvamāne'tisañjvaret //

lokaḥ svabhāvavṛttirhi nimeṣonmaṣavatsadā /
vidvāṃso mānayantīha iti manyeta mānitaḥ //

adharmanipuṇā muḍhā loke māyāviśāradāḥ /
na mānyaṃ mānayiṣyanti evaṃ manyeta mānitaḥ //

na vai mānaṃ ca maunaṃ ca sahitau vasataḥ sadā /
ayaṃ hi loko mānasya asau maunasya tadviduḥ //

śrīrhi mānārthasaṃvāsā sā cāpi paripanthinī /
brāhmī sudurlabhā śrīrhi prajñāhīnena kṣatriya //

dvārāṇi tasyeha vadanti santo bahuprakārāṇi durādharāṇi /
satyārjave hrīrdamaśaucavidyā ṣaṇmānamohapratibandhanāni //