Mahabharata · Chapter 4.9

tatastu te puṇyajalāṃ śivāṃ śubhāṃ maharṣigandharvaniṣevitodakām /
trilokakāntāmavatīrya jāhnavīmṛṣīṃśca devāṃśca pitṛnataparyan // 1 //

varapradānaṃ hyanucintya pārthive hutvā'gnihotraṃ kṛtajapyamaṅgalaḥ /
diśaṃ tathaindrīmabhitaḥ prapedivānkṛtāñjalirdharmamupāhvayacchanaiḥ // 2 //
yudhiṣṭhira uvāca /

varapradānaṃ mama dattavānpitā prasannacetā varadaḥ prajāpatiḥ /
jalārthino me tṛṣitasya sodarā mayā prayuktā viviśurjalāśayam // 3 //

nipātitā yakṣavareṇa te vane mahāhave vajrabhṛteva dānavāḥ /
mayā ca gatvā varado hi toṣito vivakṣatā praśnasamuccayaṃ guruḥ // 4 //

sa me prasanno bhagavānvaraṃ dadau pariṣvajaṃścāha tathaiva sauhṛdāt /
vṛṇīṣva yadvāñchasi pāṇḍunandana sthito'ntarikṣe varado'smi paśya mām // 5 //

sa vai mayokto varadaḥ pitā prabhuḥ sadaiva me dharmaratā matirbhavet /
ime ca jīvantu mamānujāḥ prabho vayaṃ svarūpaṃ ca jayaṃ tathā'pnumaḥ // 6 //

kṣamā ca kīrtiśca yathepsitaṃ bhavedvrataṃ tu satyaṃ ca samāptireva ca /
varo mamaiṣostu yathā'nukīrtito na tanmṛṣā devavṛṣo yathā'bravīt // 7 //
vaiśampāyana uvāca /

ityevamuktvā dharmātmā dharmamevānucintayan /
tadaiva tatprasādena rūpamevābhavatsvayam // 8 //

sa vai dvijātistaruṇastridaṇḍabhṛtkamaṇḍalūṣṇīṣadharo vyajāyata /
suraktamāñjiṣṭhavarāmbaraḥ śikhī pavitrapāṇirdadṛśe tadā'dbhutam // 9 //

tathaiva teṣāmapi dharmacāriṇāṃ yathocitārhābharaṇāmbarasrajaḥ /
kṣaṇena rājannabhavanmahātmanāṃ praśastadharmāgryaphalābhikāṅkṣiṇām // 10 //

navena rūpeṇa viśāmpatiryutastvatharvarūpeṇa babhau pratāpavān /
nibaddhavaiḍūryasitānsakāñcanānnṛpastathā'kṣānpariveṣṭya vāsasaḥ // 11 //

tato virāṭaṃ prathamaṃ yudhiṣṭhiro dadarśa dūrātsusamṛddhatejasam /
anantatejojvalitaṃ hutāśanaṃ durāsadaṃ tīkṣṇaviṣaṃ yathoragam // 12 //

sabhāsadaṃ prāñjalibhirjanairvṛtaṃ vicitranānāvidhaśastrapāṇibhiḥ /
upāyanaughaiḥ praviśadbhirācitaṃ dvijaiśca śikṣākṣaramantradhāribhiḥ // 13 //

gajairudīrmaṃ turagaiśca saṅkulaṃ mṛgadvipaiḥ kubjagaṇaiḥ samāvṛtam . sitocchritoṣṇīṣaniruddhamūrdhajaṃ vicitravaiḍūryavikārakuṇḍalam /
virāṭamāyācca yudhiṣṭhirastadā bṛhaspatiḥ śakramiva triviṣṭape // 14 //

tamāvrajantaṃ prasamīkṣya pāṇḍavaṃ virāṭarājo muditena cakṣuṣā /
papraccha cainaṃ sa narādhipo muhurdvijāśca ye cāsya sabhāsadastadā // 15 //
virāṭa uvāca /

ko vā vijānāti purā'sya darśanaṃ yuvā sabhāṃ yo'yamupaiti māmikām /
rūpeṇa sāreṇa virājayanmahīṃ śriyā hyayaṃ vaiśravaṇo dvijo yathā // 16 //

mṛgendrarāḍvāraṇayūthapopamaḥ prabhātyayaṃ kāñcanaparvato yathā /
virājate pāvakasūryasannibhaṃ sacandranakṣatra ivāṃśumāngrahaḥ // 17 //

na dṛśyate'syānucaro na kuñjaro na coṣṇaraśmyāvaraṇaṃ samucchritam /
na kuṇḍalaṃ nāṅgadamasya na srajo vicitritāṅgaśca rathaśraturyujaḥ // 38 //

kṣātraṃ ca rūpaṃ hi bibhartyayaṃ bhṛśaṃ gajendraśārdūlamaharṣabhopamaḥ /
abhyāgato'smānanalankṛtopi san virocate bhānurivāciroditaḥ // 19 //

vibhātyayaṃ kṣatriya eva sarvathā virāṭa ityevamuvāca taṃ prati /
sasāgarāntāmayamadya medinīṃ praśāsituṃ cārhati vāsavopamaḥ // 20 //

nākṣatriyo nūnamayaṃ bhaviṣyati mūrdhābhiṣiktaḥ pratibhāti māṃ prati /
tulyaṃ hi rūpaṃ pratidṛśyate'sya gajasya siṃhasya tatharṣabhasya // 21 //

yameṣa kāmaṃ parimārgate dvijaḥ sa cāsya sarvaḥ kriyatāmasaṃśayam /
priyaṃ ca me darśanamīdṛśe jane dvijeṣu mukhyeṣu tathā'tithiṣvapi // 22 //

dhaneṣu ratneṣvatha goṣu veśmasu prakāmato me vicaratvavāritaḥ // 23 //
vaiśampāyana uvāca /

evaṃ bruvāṇastamanantatejasaṃ virājamānaṃ sahasotthito nṛpaḥ /
anyena rūpeṇa samīpamāgataṃ tridaṇḍakuṇḍyaṅkuśaśikyapāṇinam // 24 //

samutthitā sā hi sabhā sapārthivā saviprarājanyaviśā saśūdrakā /
sabhāgata prekṣya tapantamarciṣāṃ viniḥsṛtaṃ rāhumukhādyathā ravim // 25 //

sa tena pūrvaṃ jayatāṃ bhavāniha dvijātinokto'bhimukhaḥ kṛtāñjaliḥ /
jayaṃ jayārheṇa sametya vardhito virāṭarājo hyabhivādayacca tam // 26 //

tamabravītprāñjalireṣa pārthivo virāṭarājo madhurākṣaraṃ vacaḥ /
prāptaḥ kutastvaṃ bhagavankimicchasi kva yāsyase kiṃ karavāṇi te dvija // 27 //

śrutaṃ ca śīlaṃ ca kulaṃ ca śaṃsa me gotraṃ tathā nāma ca deśameva te /
satyapratijñā hi bhavanti sādhavo viśeṣataḥ pravrajitā dvijātayaḥ // 28 //

yathā'nurūpaṃ pracarāmi te tvahaṃ na cāvamantā na tavābhibhāṣitam /
apūjitā hyagnisamā dvijātayaḥ kulaṃ daheyuḥ saviṣā ivoragāḥ // 29 //

sarvāṃ ca bhūmiṃ tava dātumutsahe sadaṇḍakośāṃ visṛjāmi te puram /
kasyāsi rājño viṣayādihāgataḥ kiṃ karma cātrācarasi dvijottama // 30 //
vaiśampāyana uvāca /

evaṃ bruvāṇaṃ tamuvāca pārthivaṃ yudhiṣṭhiro dharmamavekṣya cāsakṛt /
satyaṃ vacaḥ ko nviha vaktumutsahedyathāpratijñaṃ tu śṛṇuṣva pārthiva // 31 //

śrutaṃ ca śīlaṃ ca kulaṃ ca karma ca śṛṇuṣva me janma ca deśameva ca /
gurūpadeśānniyamācca me vrataṃ kulakramārthaṃ pitṛbhirniyojitam // 32 //

dvijo vratenāsmi na ca svataḥ prabho sammuṇḍitaḥ pravrajitastridaṇḍabhṛt /
idaṃ śarīraṃ mama paśya mānuṣaṃ samāvṛtaṃ pañcabhireva dhātubhiḥ // 33 //

mameha pañcendriyagātradarśino vadanti pañcaiva pitṝnyathā śrutiḥ /
manuṣyajātitvamacintayannahaṃ na cāsmi tulyaḥ pitṛbhiḥ svabhāvataḥ // 34 //

kaṅko hi nāmnā viṣayaṃ tavāgato vratī dvijātiḥ svakṛtena karmaṇā /
dyūtaprasaṅgādadhano'smi rājansatyapratijñā vratinaścarāmaḥ // 35 //

yudhiṣṭhirasyāpi sakhā'bhavaṃ purā gṛhapraveśī ca śarīrameva ca /
gṛhe ca tasyopitavānahaṃ sukhaṃ rājā'smi tasya svapure'bhavaṃ purā // 36 //

mamājñayā tatra viceruraṅganā mama priyārthaṃ damayanti vājinaḥ /
mayā kṛtaṃ tasya pure tu yatpurā na tatkadācitkṛtavāñjano'nyathā // 37 //

sohaṃ purā tasya vayassamaḥ sakhā carāmi sarvāṃ vasudhāṃ suduḥkhitaḥ /
na tu praśāntiṃ kvacidāptavānahaṃ vratopadeśānniyamena bhārikaḥ // 38 //

vaiyāghrapadyosmi narendra gotratastadeva saukhyaṃ mṛgayāmahe vayam /
kṛtajñabhāvena mayā'nukīrtitaṃ yudhiṣṭhirasyātmasamasya ceṣṭitam // 39 //

imaṃ hi mokṣāśramamāsthitasya me yudhiṣṭhirastulyaguṇo bhavānapi /
na me'sti mātā na pitā na bāndhavā na me'sti rūpaṃ na ratirna santatiḥ // 40 //

sukhaṃ ca duḥkhaṃ ca hi tulyamadya me priyāpriye tulyagate gatāgate /
muktosmi kāmācca dhanācca sāmprataṃ tvadāśraye vastumihābhyupāgataḥ // 41 //

saṃvatsareṇeha samāpyate tvidaṃ mama vrataṃ duṣkarakarmakāriṇaḥ /
tato bhavantaṃ paritoṣya karmabhiḥ punarvrajiṣye ca kutūhalaṃ yataḥ // 42 //

akṣānnivaptuṃ kuśalosmvahaṃ sadā parājitaḥ śakunirutāni cintayan /
mṛgadvijānāṃ ca rutāni cintayannirāśrayaḥ pravrajitosmi bhikṣukaḥ // 43 //
vaiśampāyana uvāca /

tenaivamukte vacane narādhipaḥ kṛtāñjaliḥ pravrajitaṃ vilokya ca /
athābravīddhṛṣṭamanāḥ śubhākṣaraṃ manonugaṃ sarvasabhāgataṃ vacaḥ // 44 //

dadāmi te hanta varaṃ yadīpsitaṃ praśādhi matsyānyadi manyate bhavān /
priyā hi dhūrtā mama cākṣakovidāstvaṃ cāpi devo mama rājyamarhasi // 45 //

samānayānāsanavastrabhojanaṃ prabhrūtamālyābharaṇānulepanam /
sa sārvabhaumopama sarvadā'rhasi priyaṃ hi manye tava nityadarśanam // 46 //

ye tvā'bhidhāveyuranarthapīḍitā dvijātimukhyā yadi vetare janāḥ /
sarvāṇi kāryāṇyahamarthitastvayā teṣāṃ kariṣyāmi na me'tra saṃśayaḥ // 47 //

mamāntike yaśca tavāpriyaṃ caretpravāsaye taṃ paricintya mānavam /
yaccāpi kiñcidvasu vidyate mama prabhurbhavāṃstasya vaśī vaseha ca // 48 //
yudhiṣṭhira uvāca /

ato'bhilāṣaḥ paramo na vidyate na me jitaṃ kiñcana dhāraye dhanam /
na bhojanaṃ kiñcana saṃspṛśeyaṃ haviṣyabhojī niśi ca kṣitīśayaḥ // 49 //

vratopadeśātsamayo hi naiṣṭhiko na krodhitavyaṃ naradeva kasyacit /
evampratijñasya mameha bhūpate nivāsabuddhirbhavitā tu nānyathā // 50 //

evaṃ varaṃ mātsya vṛṇe pradāpitaṃ kṛti bhaviṣyāmi vareṇa te'nagha // 51 //
vaiśampāyana uvāca /

evaṃ tu rājñaḥ prathamaḥ samāgamo babhūva mātsyasya yudhiṣṭhirasya ca /
virāṭarājasya hi tena saṅgamo babhūva viṣṇoriva vajrapāṇinā // 52 //

tamāsanasthaṃ priyarūpadarśanaṃ nirīkṣamāṇo na tatarpa bhūmipaḥ /
sabhāṃ ca tāṃ prajvalayanyudhiṣṭhiraḥ śriyā yathā śakraiva triviṣṭapam // 53 //

evaṃ sa labdhvā nṛpatiḥ samāgamaṃ virāṭarājena nararṣabhastadā /
uvāsa vīraḥ paramārcitaḥ sukhī na cāsya kaściccaritaṃ bubodha tat // 54 //