Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 13.47

13.47.1

ṛṣirāsītkṛte tāta taṇḍirityeva viśrutaḥ /
daśavarṣasahasrāṇi tena devaḥ samādhinā //

13.47.2

ārādhito'bhūdbhaktena tasyodarkaṃ niśāmaya /
sa dṛṣṭavānmahādevamastauṣīcca stavairvibhum //

13.47.3

[iti taṇḍistapoyogātparamātmānamavyayam /
cintayitvā mahātmānamidamāha suvismitaḥ //

13.47.4

yaṃ paṭhanti sadā sāṅkhyāścintayanti ca yoginaḥ / paraṃ pradhānaṃ puruṣamadhiṣṭhātāramīśvaram /

13.47.5

utpattau ca vināśe ca kāraṇaṃ yaṃ vidurbudhāḥ /
devāsuramunīnāṃ ca paraṃ yasmānna vidyate //

13.47.6

ajaṃ tamahamīśānamanādinidhanaṃ prabhum /
atyantasukhinaṃ devamanaghaṃ śaraṇaṃ vraje //

13.47.7

evaṃ bruvanneva tadā dadarśa tapasānnidhim /
tamavyayamanaupamyamacintyaṃ śāśvataṃ dhruvam //

13.47.8

niṣkalaṃ sakalaṃ brahma nirguṇaṃ guṇagocaram /
yogināṃ paramānandamakṣaraṃ mokṣasañjñitam //

13.47.9

manorindrāgnimarutāṃ viśvasya brahmaṇo gatim् /
agrāhyamacalaṃ śuddhaṃ buddhigrāhyaṃ manomayam //

13.47.10

durvijñeyamasaṅkhye duṣprāpamakṛtātmabhiḥ /
yoni viśvasya jagatastamasaḥ parataḥ param //

13.47.11

yaḥ prāṇavantamātmānaṃ jyotirjīvasthitaṃ manaḥ / taṃ devaṃ darśanākāṅkṣī bahūnvarṣagaṇānṛṣiḥ /
tapasyugre sthito bhūtvā dṛṣṭvā tuṣṭāva ceśvaram // ]
taṇḍiruvāca /

13.47.12

pavitrāṇāṃ pavitrastvaṃ gatirgatimatāṃvara //

13.47.13

atyugraṃ tejasāṃ tejastapasāṃ paramaṃ tapaḥ /
viśvāvasuhiraṇyākṣapuruhūtanamastṛta //

13.47.14

bhūrikalyāṇada vibho paraṃ satyaṃ namostu te /
jātīmaraṇabhīrūṇāṃ yatīnāṃ yatatāṃ vibho //

13.47.15

nirvāṇada sahasrāṃśo namaste'stu sukhāśraya /
brahmā śatakraturviṣṇurviśvedevā maharṣayaḥ //

13.47.16

na vidustvāṃ tu tattvena kuto vetsyāmahe vayam /
tvattaḥ pravartate sarvaṃ tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam //

13.47.17

kālākhyaḥ puruṣākhyaśca brahmākhyaśca tvameva hi /
tanavaste smṛtāstisraḥ purāṇajñaiḥ surarṣibhiḥ //

13.47.18

adhipauruṣamadhyātmamadhibhūtādhidaivatam /
adhilokādhivijñānamadhiyajñastvameva hi //

13.47.19

tvāṃ viditvā'tmadevasthaṃ durvidaṃ daivatairapi /
vidvāṃso yānti nirmuktāḥ paraṃ bhāvamanāmayam //

13.47.20

anicchatastava vibho janmamṛtyuranekataḥ /
dvāraṃ tu svargamokṣāṇāmākṣeptā tvaṃ dadāsi ca //

13.47.21

tvaṃ vai svargaśca mokṣaśca kāmaḥ krodhastvameva ca /
satvaṃ rajasmamaścaiva adhaścordhvaṃ tvameva hi //

13.47.22

brahmā bhavaśca viṣṇuśca skandendrau savitā yamaḥ /
varuṇendū manurdhātā vidhātā tvaṃ dhaneśvaraḥ //

13.47.23

bhūrvāyuḥ salilāgniśca khaṃ vāgbuddhiḥ sthitirmatiḥ /
karma satyānṛte cobhe tvamevāsti ca nāsti ca //

13.47.24

indriyāṇīndriyārthāśca prakṛtibhyaḥ paraṃ dhruvam /
viśvāviśvaparo bhāvaścintyācintyastvameva hi //

13.47.25

yaccaitatparamaṃ brahma yacca tatparamaṃ padam /
yā gatiḥ sāṅkhyayogānāṃ sa bhavānnātra saṃśayaḥ //

13.47.26

nūnamadya kṛtārthāḥ sma nūnaṃ prāptāḥ satāṃ gatim /
yāṃ gatiṃ prārtayantīha jñānanirmalabuddhayaḥ //

13.47.27

ayo mūḍhāḥ sma suciramimaṃ kālamacetasā /
yanna vidmaḥ paraṃ devaṃ śāśvataṃ yaṃ vidurbudhāḥ //

13.47.28

seyamāsāditā sākṣāttvadbhaktirjanmabhirmayā /
bhaktānugrahakṛddevo yaṃ jñātvā'mṛtamaśnute //

13.47.29

devāsuramunīnāṃ tu yacca guhyaṃ sanātanam /
guhāyāṃ nihitaṃ brahmi durvijñeyaṃ munerapi //

13.47.30

sa eṣa bhagavāndevaḥ sarvakṛtsarvatomukhaḥ /
sarvātmā sarvadarśī ca sarvagaḥ sarvaveditā //

13.47.31

dehakṛddehabhṛddehī dehabhugdehināṃ gatiḥ /
prāṇakṛtprāṇabhṛtprāṇī prāṇadaḥ prāṇināṃ gatiḥ //

13.47.32

adhyātmagatiriṣṭānāṃ dhyāyināmātmavedinām /
apunarbhavakāmānāṃ yā gatiḥ so'yamīśvaraḥ //

13.47.33

ayaṃ ca sarvabhūtānāṃ śubhāśubhagatipradaḥ / ayaṃ ca janmamaraṇe vidadhyātsarvajantuṣu /
ayaṃ saṃsiddhikāmānāṃ yā gatiḥ soyamīsvaraḥ /

13.47.34

bhūrādyānsarvabhuvanānutpādya sadivaukasaḥ /
dadhāti devastanubhiraṣṭābhiryo bibharti ca //

13.47.35

ataḥ pravartate sarvamasminsarvaṃ pratiṣṭhitam /
asmiṃśca pralayaṃ yāti ayamekaḥ sanātanaḥ //

13.47.36

ayaṃ sa satyakāmānāṃ satyalokaḥ paraṃ satām /
apavargaśca muktānāṃ kaivalyaṃ cātmavedinām //

13.47.37

ayaṃ brahmādibhiḥ siddhairguhāyāṃ gopitaḥ prubhuḥ /
devāsuramanuṣyāṇāmaprakāśo bhavediti //

13.47.38

taṃ tvāṃ devāsuranarāstattvena na vidurbhavam / mohitāḥ khalvanenaiva hṛdisthenāprakāśinā

13.47.39

ye cainaṃ pratipadyante bhaktiyogena bhāvitāḥ /
teṣāmevātmanātmānaṃ darśayatyeṣa hṛcchayaḥ //

13.47.40

yaṃ jñātvā na punarjanma maraṇaṃ cāpi vidyate /
yaṃ viditvā paraṃ vedyaṃ veditavyaṃ na vidyate //

13.47.41

yaṃ labdhvā paramaṃ lābhaṃ nādhikaṃ manyate budhaḥ /
yāṃ sūkṣmāṃ paramāṃ prāptiṃ gacchannavyayamakṣayam //

13.47.42

yaṃ sāṅkhyā guṇatattvajñāḥ sāṅkhyaśāstraviśāradāḥ / sūkṣmajñānatarāḥ sūkṣmaṃ jñātvā mucyanti bandhanaiḥ

13.47.43

yaṃ ca vedavido vedyaṃ vedānte ca pratiṣṭhitam /
prāṇāyāmaparā nityaṃ yaṃ viśanti japanti ca //

13.47.44

onkārarathamāruhya te viśanti maheśvaram /
ayaṃ sa devayānānāmādityo dvāramucyate //

13.47.45

ayaṃ ca pitṛyānānāṃ candramā dvāramucyate /
eṣa kāṣṭhā diśaścaiva saṃvatsarayugādi ca //

13.47.46

divyādivyaḥ paro lābha ayane dakṣiṇottare /
enaṃ prajāpatiḥ pūrvamārādhya bahubhiḥ stavaiḥ //

13.47.47

prajārthaṃ varayāmāsa nīlalohitasañjñitam /
kragbhiryamanuśāsanti tattve karmaṇi bahvṛcāḥ //

13.47.48

yajurbhiryattridhā vedyaṃ juhvatyadhvaryavo'dhvare /
sāmabhiryaṃ ca gāyanti sāmagāḥ śuddhabuddhayaḥ //

13.47.49

ṛtaṃ satyaṃ paraṃ brahma stuvantyātharvaṇā dvijāḥ /
yajñasya paramā yoniḥ pariścāyaṃ paraḥ smṛtaḥ //

13.47.50

rātryahaḥ śrotranayanaḥ pakṣamāsaśirobhujaḥ /
ṛtuvīryastapodhairyo hyabdaguhyorupādavān //

13.47.51

mṛtyuryamo hutāśaśca kālaḥ saṃhāravegavān /
kālasya paramā yoniḥ kālaścāyaṃ sanātanaḥ //

13.47.52

candrādityau sanakṣatrau grahāśca saha vāyunā /
dhruvaḥ saptarṣayaścaiva bhuvanāḥ sapta eva ca //

13.47.53

pradhānaṃ mahadavyaktaṃ viśeṣāntaṃ savaikṛtam /
brahmādistambaparyantaṃ bhūtādi sadasacca yat //

13.47.54

aṣṭau prakṛtayaścaiva prakṛtibhyaśca yaḥ paraḥ /
asya devasya yadbhāgaṃ kṛtsnaṃ samparivartate //

13.47.55

etatparamamānandaṃ yattacchāśvatameva ca /
eṣā gatirviraktānāmeṣa bhāvaḥ paraḥ satām //

13.47.56

etatpadamanudvignametadbrahma sanātanam /
śāstravedāṅgaviduṣāmetaddhyānaṃ paraṃ padam //

13.47.57

iyaṃ sā paramā kāṣṭhā iyaṃ sā paramā kalā /
iyaṃ sā paramā siddhiriyaṃ sā paramā gatiḥ //

13.47.58

iyaṃ sā paramā śāntiriyaṃ sā nirvṛtiḥ parā /
yaṃ prāpya kṛtakṛtyāḥ sma ityamanyanta yoginaḥ //

13.47.59

iyaṃ tuṣṭiriyaṃ siddhiriyaṃ śrutiriyaṃ smṛtiḥ /
adhyātmagatiriṣṭānāṃ viduṣāṃ prāptiravyayā //

13.47.60

yajatāṃ kāmayānānāṃ makhairvipuladakṣiṇaiḥ /
yā gatiryajñaśīlānāṃ sā gatistvaṃ na saṃśayaḥ //

13.47.61

samyagyogajapaiḥ śāntirniyamairdehatāpanaiḥ /
tapyatāṃ yā gatirdeva paramā sā gatirbhavān //

13.47.62

karmanyāsakṛtānāṃ ca viraktānāṃ tatastataḥ /
yā gatirbrahmisadane sā gatistvaṃ sanātana //

13.47.63

apunarbhavakāmānāṃ vairāgye vartatāṃ ca yā /
prakṛtīnāṃ layānāṃ ca sā gatistvaṃ sanātana //

13.47.64

jñānavijñānayuktānāṃ nirupākhyā nirañjanā /
kaivalyā yā gatirdeva paramā sā gatirbhavān //

13.47.65

vedaśāstrapurāṇoktāḥ pañca tā gatayaḥ smṛtāḥ /
tvatprasādāddhi labhyante na labhyante'nyathā vibho //

13.47.66

iti taṇḍistaporāśistuṣṭāvesānamātmanā /
jagau ca paramaṃ brahma yatpurā lokakṛjjagau //
upamanyuruvāca /

13.47.67

evaṃ stuto mahādevastaṇḍinā brahmavādinā /
uvāca bhagavāndeva umayā sahitaḥ prabhuḥ //

13.47.68

brahmā śatakraturviṣṇurviśvedevā maharṣayaḥ /
na vidustvāmiti tatastuṣṭaḥ provāca taṃ śivaḥ //

13.47.69

akṣayaścāvyayaścaiva bhavitā duḥkhavarjitaḥ /
yaśasvī tejasā yukto divyajñānasamanvitaḥ //

13.47.70

ṛṣīṇāmabhigamyaśca sūtrakartā sutastava /
matprasādāddvijaśreṣṭha bhaviṣyati na saṃśayaḥ //

13.47.71

kaṃ vā kāmaṃ dadāmyadya brūhi yadvatsa kāṅkṣase /
prāñjaliḥ sa uvācedaṃ tvayi bhaktirdṛḍhā'stu me //
upamanyuruvāca /

13.47.72

etāndattvā varāndevo vandyamānaḥ surarṣibhiḥ /
stūyamānaśca vibudhaistatraivāntaradhīyata //

13.47.73

antarhite bhagavati sānuge yādaveśvara /
ṛṣirāśramamāgamya mamaitatproktavāniha //

13.47.74

yāni ca prathitānyādau taṇḍirākhyātavānmama mānāni mānavaśreṣṭha tāni tvaṃ śṛṇu siddhaye //

13.47.75

daśa nāmasahasrāṇi deveṣvāha pitāmahaḥ /
sarvasya śāstreṣu tathā daśa nāmaśatāni ca //

13.47.76

guhyānīmāni nāmāni taṇḍirbhagavato'cyuta /
devaprasādāddeveśaḥ purā prāha mahātmane //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc