Mahabharata · Chapter 13.47
ṛṣirāsītkṛte tāta taṇḍirityeva viśrutaḥ /
daśavarṣasahasrāṇi tena devaḥ samādhinā //
ārādhito'bhūdbhaktena tasyodarkaṃ niśāmaya /
sa dṛṣṭavānmahādevamastauṣīcca stavairvibhum //
[iti taṇḍistapoyogātparamātmānamavyayam /
cintayitvā mahātmānamidamāha suvismitaḥ //
yaṃ paṭhanti sadā sāṅkhyāścintayanti ca yoginaḥ / paraṃ pradhānaṃ puruṣamadhiṣṭhātāramīśvaram /
utpattau ca vināśe ca kāraṇaṃ yaṃ vidurbudhāḥ /
devāsuramunīnāṃ ca paraṃ yasmānna vidyate //
ajaṃ tamahamīśānamanādinidhanaṃ prabhum /
atyantasukhinaṃ devamanaghaṃ śaraṇaṃ vraje //
evaṃ bruvanneva tadā dadarśa tapasānnidhim /
tamavyayamanaupamyamacintyaṃ śāśvataṃ dhruvam //
niṣkalaṃ sakalaṃ brahma nirguṇaṃ guṇagocaram /
yogināṃ paramānandamakṣaraṃ mokṣasañjñitam //
manorindrāgnimarutāṃ viśvasya brahmaṇo gatim् /
agrāhyamacalaṃ śuddhaṃ buddhigrāhyaṃ manomayam //
durvijñeyamasaṅkhye duṣprāpamakṛtātmabhiḥ /
yoni viśvasya jagatastamasaḥ parataḥ param //
yaḥ prāṇavantamātmānaṃ jyotirjīvasthitaṃ manaḥ / taṃ devaṃ darśanākāṅkṣī bahūnvarṣagaṇānṛṣiḥ /
tapasyugre sthito bhūtvā dṛṣṭvā tuṣṭāva ceśvaram // ]
taṇḍiruvāca /
pavitrāṇāṃ pavitrastvaṃ gatirgatimatāṃvara //
atyugraṃ tejasāṃ tejastapasāṃ paramaṃ tapaḥ /
viśvāvasuhiraṇyākṣapuruhūtanamastṛta //
bhūrikalyāṇada vibho paraṃ satyaṃ namostu te /
jātīmaraṇabhīrūṇāṃ yatīnāṃ yatatāṃ vibho //
nirvāṇada sahasrāṃśo namaste'stu sukhāśraya /
brahmā śatakraturviṣṇurviśvedevā maharṣayaḥ //
na vidustvāṃ tu tattvena kuto vetsyāmahe vayam /
tvattaḥ pravartate sarvaṃ tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam //
kālākhyaḥ puruṣākhyaśca brahmākhyaśca tvameva hi /
tanavaste smṛtāstisraḥ purāṇajñaiḥ surarṣibhiḥ //
adhipauruṣamadhyātmamadhibhūtādhidaivatam /
adhilokādhivijñānamadhiyajñastvameva hi //
tvāṃ viditvā'tmadevasthaṃ durvidaṃ daivatairapi /
vidvāṃso yānti nirmuktāḥ paraṃ bhāvamanāmayam //
anicchatastava vibho janmamṛtyuranekataḥ /
dvāraṃ tu svargamokṣāṇāmākṣeptā tvaṃ dadāsi ca //
tvaṃ vai svargaśca mokṣaśca kāmaḥ krodhastvameva ca /
satvaṃ rajasmamaścaiva adhaścordhvaṃ tvameva hi //
brahmā bhavaśca viṣṇuśca skandendrau savitā yamaḥ /
varuṇendū manurdhātā vidhātā tvaṃ dhaneśvaraḥ //
bhūrvāyuḥ salilāgniśca khaṃ vāgbuddhiḥ sthitirmatiḥ /
karma satyānṛte cobhe tvamevāsti ca nāsti ca //
indriyāṇīndriyārthāśca prakṛtibhyaḥ paraṃ dhruvam /
viśvāviśvaparo bhāvaścintyācintyastvameva hi //
yaccaitatparamaṃ brahma yacca tatparamaṃ padam /
yā gatiḥ sāṅkhyayogānāṃ sa bhavānnātra saṃśayaḥ //
nūnamadya kṛtārthāḥ sma nūnaṃ prāptāḥ satāṃ gatim /
yāṃ gatiṃ prārtayantīha jñānanirmalabuddhayaḥ //
ayo mūḍhāḥ sma suciramimaṃ kālamacetasā /
yanna vidmaḥ paraṃ devaṃ śāśvataṃ yaṃ vidurbudhāḥ //
seyamāsāditā sākṣāttvadbhaktirjanmabhirmayā /
bhaktānugrahakṛddevo yaṃ jñātvā'mṛtamaśnute //
devāsuramunīnāṃ tu yacca guhyaṃ sanātanam /
guhāyāṃ nihitaṃ brahmi durvijñeyaṃ munerapi //
sa eṣa bhagavāndevaḥ sarvakṛtsarvatomukhaḥ /
sarvātmā sarvadarśī ca sarvagaḥ sarvaveditā //
dehakṛddehabhṛddehī dehabhugdehināṃ gatiḥ /
prāṇakṛtprāṇabhṛtprāṇī prāṇadaḥ prāṇināṃ gatiḥ //
adhyātmagatiriṣṭānāṃ dhyāyināmātmavedinām /
apunarbhavakāmānāṃ yā gatiḥ so'yamīśvaraḥ //
ayaṃ ca sarvabhūtānāṃ śubhāśubhagatipradaḥ / ayaṃ ca janmamaraṇe vidadhyātsarvajantuṣu /
ayaṃ saṃsiddhikāmānāṃ yā gatiḥ soyamīsvaraḥ /
bhūrādyānsarvabhuvanānutpādya sadivaukasaḥ /
dadhāti devastanubhiraṣṭābhiryo bibharti ca //
ataḥ pravartate sarvamasminsarvaṃ pratiṣṭhitam /
asmiṃśca pralayaṃ yāti ayamekaḥ sanātanaḥ //
ayaṃ sa satyakāmānāṃ satyalokaḥ paraṃ satām /
apavargaśca muktānāṃ kaivalyaṃ cātmavedinām //
ayaṃ brahmādibhiḥ siddhairguhāyāṃ gopitaḥ prubhuḥ /
devāsuramanuṣyāṇāmaprakāśo bhavediti //
taṃ tvāṃ devāsuranarāstattvena na vidurbhavam / mohitāḥ khalvanenaiva hṛdisthenāprakāśinā
ye cainaṃ pratipadyante bhaktiyogena bhāvitāḥ /
teṣāmevātmanātmānaṃ darśayatyeṣa hṛcchayaḥ //
yaṃ jñātvā na punarjanma maraṇaṃ cāpi vidyate /
yaṃ viditvā paraṃ vedyaṃ veditavyaṃ na vidyate //
yaṃ labdhvā paramaṃ lābhaṃ nādhikaṃ manyate budhaḥ /
yāṃ sūkṣmāṃ paramāṃ prāptiṃ gacchannavyayamakṣayam //
yaṃ sāṅkhyā guṇatattvajñāḥ sāṅkhyaśāstraviśāradāḥ / sūkṣmajñānatarāḥ sūkṣmaṃ jñātvā mucyanti bandhanaiḥ
yaṃ ca vedavido vedyaṃ vedānte ca pratiṣṭhitam /
prāṇāyāmaparā nityaṃ yaṃ viśanti japanti ca //
onkārarathamāruhya te viśanti maheśvaram /
ayaṃ sa devayānānāmādityo dvāramucyate //
ayaṃ ca pitṛyānānāṃ candramā dvāramucyate /
eṣa kāṣṭhā diśaścaiva saṃvatsarayugādi ca //
divyādivyaḥ paro lābha ayane dakṣiṇottare /
enaṃ prajāpatiḥ pūrvamārādhya bahubhiḥ stavaiḥ //
prajārthaṃ varayāmāsa nīlalohitasañjñitam /
kragbhiryamanuśāsanti tattve karmaṇi bahvṛcāḥ //
yajurbhiryattridhā vedyaṃ juhvatyadhvaryavo'dhvare /
sāmabhiryaṃ ca gāyanti sāmagāḥ śuddhabuddhayaḥ //
ṛtaṃ satyaṃ paraṃ brahma stuvantyātharvaṇā dvijāḥ /
yajñasya paramā yoniḥ pariścāyaṃ paraḥ smṛtaḥ //
rātryahaḥ śrotranayanaḥ pakṣamāsaśirobhujaḥ /
ṛtuvīryastapodhairyo hyabdaguhyorupādavān //
mṛtyuryamo hutāśaśca kālaḥ saṃhāravegavān /
kālasya paramā yoniḥ kālaścāyaṃ sanātanaḥ //
candrādityau sanakṣatrau grahāśca saha vāyunā /
dhruvaḥ saptarṣayaścaiva bhuvanāḥ sapta eva ca //
pradhānaṃ mahadavyaktaṃ viśeṣāntaṃ savaikṛtam /
brahmādistambaparyantaṃ bhūtādi sadasacca yat //
aṣṭau prakṛtayaścaiva prakṛtibhyaśca yaḥ paraḥ /
asya devasya yadbhāgaṃ kṛtsnaṃ samparivartate //
etatparamamānandaṃ yattacchāśvatameva ca /
eṣā gatirviraktānāmeṣa bhāvaḥ paraḥ satām //
etatpadamanudvignametadbrahma sanātanam /
śāstravedāṅgaviduṣāmetaddhyānaṃ paraṃ padam //
iyaṃ sā paramā kāṣṭhā iyaṃ sā paramā kalā /
iyaṃ sā paramā siddhiriyaṃ sā paramā gatiḥ //
iyaṃ sā paramā śāntiriyaṃ sā nirvṛtiḥ parā /
yaṃ prāpya kṛtakṛtyāḥ sma ityamanyanta yoginaḥ //
iyaṃ tuṣṭiriyaṃ siddhiriyaṃ śrutiriyaṃ smṛtiḥ /
adhyātmagatiriṣṭānāṃ viduṣāṃ prāptiravyayā //
yajatāṃ kāmayānānāṃ makhairvipuladakṣiṇaiḥ /
yā gatiryajñaśīlānāṃ sā gatistvaṃ na saṃśayaḥ //
samyagyogajapaiḥ śāntirniyamairdehatāpanaiḥ /
tapyatāṃ yā gatirdeva paramā sā gatirbhavān //
karmanyāsakṛtānāṃ ca viraktānāṃ tatastataḥ /
yā gatirbrahmisadane sā gatistvaṃ sanātana //
apunarbhavakāmānāṃ vairāgye vartatāṃ ca yā /
prakṛtīnāṃ layānāṃ ca sā gatistvaṃ sanātana //
jñānavijñānayuktānāṃ nirupākhyā nirañjanā /
kaivalyā yā gatirdeva paramā sā gatirbhavān //
vedaśāstrapurāṇoktāḥ pañca tā gatayaḥ smṛtāḥ /
tvatprasādāddhi labhyante na labhyante'nyathā vibho //
iti taṇḍistaporāśistuṣṭāvesānamātmanā /
jagau ca paramaṃ brahma yatpurā lokakṛjjagau //
upamanyuruvāca /
evaṃ stuto mahādevastaṇḍinā brahmavādinā /
uvāca bhagavāndeva umayā sahitaḥ prabhuḥ //
brahmā śatakraturviṣṇurviśvedevā maharṣayaḥ /
na vidustvāmiti tatastuṣṭaḥ provāca taṃ śivaḥ //
akṣayaścāvyayaścaiva bhavitā duḥkhavarjitaḥ /
yaśasvī tejasā yukto divyajñānasamanvitaḥ //
ṛṣīṇāmabhigamyaśca sūtrakartā sutastava /
matprasādāddvijaśreṣṭha bhaviṣyati na saṃśayaḥ //
kaṃ vā kāmaṃ dadāmyadya brūhi yadvatsa kāṅkṣase /
prāñjaliḥ sa uvācedaṃ tvayi bhaktirdṛḍhā'stu me //
upamanyuruvāca /
etāndattvā varāndevo vandyamānaḥ surarṣibhiḥ /
stūyamānaśca vibudhaistatraivāntaradhīyata //
antarhite bhagavati sānuge yādaveśvara /
ṛṣirāśramamāgamya mamaitatproktavāniha //
yāni ca prathitānyādau taṇḍirākhyātavānmama mānāni mānavaśreṣṭha tāni tvaṃ śṛṇu siddhaye //
daśa nāmasahasrāṇi deveṣvāha pitāmahaḥ /
sarvasya śāstreṣu tathā daśa nāmaśatāni ca //
guhyānīmāni nāmāni taṇḍirbhagavato'cyuta /
devaprasādāddeveśaḥ purā prāha mahātmane //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0