Mahabharata · Chapter 13.138

kena saṅkalpitaṃ śrāddhaṃ kasminkāle kimātmakam /
bhṛgvaṅgirasike kāle muninā katareṇa vā //

yena saṅkalpitaṃ caiva tanme brūhi pitāmaha / kāni śrāddheṣu varjyāni kāni mūlaphalāni ca /
dhānyajātyaśca kā varjyāstanme brūhi pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

yathā śrāddhaṃ sampravṛttaṃ yasminkāle sadātmakam /
yena saṅkalpitaṃ caiva tanme śṛṇu janādhipa //

svāyambhuvo'triḥ kauravya paramarṣiḥ pratāpavān /
tasya vaṃśe mahārāja dattātreya iti smṛtaḥ //

dattātreyasya putro'bhūnnimirnāma tapodhanaḥ /
nimeścāpyabhavatputraḥ śrīmānnāma śriyā vṛtaḥ //

pūrṇo varṣasahasrānte sa kṛtvā duṣkaraṃ tapaḥ /
kāladharmaparītātmā nidhanaṃ samupāgataḥ //

nimistu kṛtvā śaucāni vidhidṛṣṭena karmaṇā /
santāpamagamattīpraṃ putraśokaparāyaṇaḥ //

atha kṛtvopakāryāṇi caturdaśyāṃ mahāmatiḥ /
tameva gaṇayañśokaṃ virātre pratyabudhyata //

tasyāsītpratibuddhasya śokena vyathitātmanaḥ /
manaḥ saṃhṛtya viṣaye buddhirvistāragāminī //

tataḥ sañcintayāmāsa śrāddhakalpaṃ samāhitaḥ /
yāni tasyaiva bhojyāni mūlāni ca phalāni ca //

uktāni yāni cānyāni yāni ceṣṭāni tasya ha /
tāni sarvāṇi manasā viniścitya tapodhanaḥ //

amāvāsyāṃ mahāprājño viprānānāyya pūjitān /
dakṣiṇāvartikāḥ sarvā bṛsīḥ svayamathākarot //

sapta viprāṃstato bhojye yugapatsamupānayat /
ṛte ca lavaṇaṃ bhojyaṃ śyāmākānnaṃ dadau prabhuḥ //

dakṣiṇāgrāstato darbhā viṣṭareṣu niveśitāḥ /
pādayoścaiva viprāṇāṃ ye tvannamupabhuñjate //

kṛtvā ca dakṣiṇāgnānvai darbhānsa prayataḥ śuciḥ /
pradadau śrīmate piṇḍānnāmagotramudāharan //

tatkṛtvā sa muniśreṣṭho dharmasaṅkaramātmanaḥ /
paścāttāpena mahatā tapyamāno'bhyacintayat //

akṛtaṃ munibhiḥ pūrvaṃ kiṃ mayedamanuṣṭhitam /
kathaṃ nu śāpena na māṃ daheyurbrāhmaṇā iti //

tataḥ sañcintayāmāsa vaṃśakartāramātmanaḥ / buddhvā'triṃ manasā dadhyau bhagavantaṃ samāhitaḥ /
dhyātamātrastathā cātrirājagāma tapodhanaḥ //

athātristaṃ tathā dṛṣṭvā putraśokena karśitam /
bhṛśamāśvāsayāmāsa vāgbhiriṣṭābhiravyayaḥ //

nime saṅkalpitaste'yaṃ pitṛyajñastapodhana /
mato me pūrvadṛṣṭo'tra dharmo'yaṃ brahmaṇā svayam //

soyaṃ svayabhuvihito dharmaḥ saṅkalpitastvayā /
ṛte svayambhuvaḥ ko'nyaḥ śrāddhe saṃvidhimāharet //

athākhyāsyāmi te putra śrādde yaṃ vidhimuttamam /
svayambhuvihitaṃ putra tatkuruṣva nibodha me //

kṛtvā'gniśaraṇaṃ pūrvaṃ mantrapūrvaṃ tapodhana /
tato'gnaye'tha somāya varuṇāya ca nityaśaḥ //

viśvedavāśca yi nityaṃ pitṛbhiḥ saha gocarāḥ /
tebhyaḥ saṅkalpitā bhāgāḥ svayameva svayambhuvā //

stotavyā ceha pṛthivī lokasyaiva tu dhāriṇī /
vaiṣṇavī kāśyapi ceti tathaivehākṣayeti ca //

udakānayane caiva stotavyo varuṇo vibhuḥ /
tato'gniścaiva somaśca ārādhyāviha te'nagha //

devāstu pitaro nāma nirmitā ye svayambhuvā /
ūṣmapā ye mahābhāgāsteṣāṃ bhāgaḥ prakalpitaḥ //

te śrāddhenārcyamānā vai vimucyante ha kilbiṣāt /
saptakāḥ pitṛvaṃśāstu pūrvadṛṣṭāḥ svayambhuvā //

viśve cāgnimukhā devāḥ saṃkhyātāḥ pūrvameva te /
teṣāṃ nāmāni vakṣyāmi bhāgārhāṇāṃ mahātmanām //

sahaḥ kṛtirvipāpmā ca puṇyakṛtpāvanastathā /
grāmyaḥ kṣemyaḥ samūhaśca divyasānustathaiva ca //

vivasvānvīryavāñśrīmānkīrtimānkṛta eva ca /
jitātmā munivīryaśca dīptaromā bhayaṅkaraḥ //

anukarmā pratītaśca pradātā'pyaṃśumāṃstathā /
śailābhaḥ paramakrodhī dhīroṣṇī bhūpatistathā //

srajo vajrīvarī caiva viśvedevāḥ sanātanāḥ /
vidyudvarcāḥ somavarcāḥ sūryaśrīśceti nāmataḥ //

somapaḥ sūryasāvitro dattātmā puṇḍarīyakaḥ /
uṣṇīnābho nabhodaśca viśvāyurdīptireva ca //

camūharaḥ sureśaśca vyomāriḥ śaṅkaro bhavaḥ /
īśaḥ kartā kṛtirdakṣo bhuvano divyakarmakṛt //

gaṇitaḥ pañcavīryaśca ādityo raśmivāṃstathā /
saptakṛtsomavarcāśca viśvakṛtkavireva ca //

anugoptā sugoptā ca naptā ceśvara eva ca /
kīrtitāste mahābhāgāḥ kālasya gatigocarāḥ //

aśrāddheyāni dhānyāni kodravāḥ pulakāstathā /
hiṅgudraveṣu śākeṣu mūlānāṃ laśunaṃ tathā //

palāṇḍuḥ saubhāñjanakastathā gṛñjanakādayaḥ /
kūśmāṇḍajātyalābuṃ ca kṛṣṇaṃ lavaṇameva ca //

grāmyavārāhamāṃsaṃ ca yaccaivāprokṣitaṃ bhavet / kṛṣṇājaṃ jīrakaṃ caiva śītapākī tathaiva ca /
aṅkurādyāstathā varjyā iha śṛṅgāṭakāni ca //

varjayellavaṇaṃ sarvaṃ tathā jambūphalāni ca / avakṣutāvaruditaṃ tathā śrāddhe ca varjayet /

nivāpe havyakavye vā garhitaṃ ca sudarśanam /
pitaraśca hi devāśca nābhinandanti taddhaviḥ //

caṇḍālaśvapacau varjyau nivāpe samupasthite /
kāṣāyavāsāḥ kuṣṭhī vā patito brahmahā'pi vā //

saṅkīrṇayonirvipraśca sambandhī patitaśca yaḥ /
varjanīya budhairete nivāpe samupasthite //

ityevamuktvā bhagavānsvavaṃśyaṃ tamṛṣiṃ purā /
pitāmahasabhāṃ divyā jagāmātristapodhanaḥ //