Mahabharata · Chapter 12.347

evaṃ stutaḥ sa bhagavān guhyaistathyaiśca nāmabhiḥ / bhagavānviśvasṛksiṃhaḥ sarvamūrtimayaḥ prabhuḥ /
darśayāmāsa munaye rūpaṃ tatparamaṃ hariḥ //

kiñciccandrādviśuddhātmā kiñciccandrādviśeṣavān /
kṛśānuvarṇaḥ kiñcicca kiñciddhiṣṇyākṛtiḥ prabhuḥ //

śukapatranibhaḥ kiñcitkiñcitsphaṭikasannibhaḥ /
nīlāñjanacayaprakhyo jātarūpaprabhaḥ kvacit //

prabālāṅkuravarṇaśca śvetavarṇastathā kvacit /
kvacitsuvarṇavarṇābho vaidūryasadṛśaḥ kvacit //

nīlavairdūryasadṛśa indranīlanibhaḥ kvacit /
mayūragrīvavarṇābho muktāhāranibhaḥ kvacit //

etānbahudhānvarṇānrūpairbibhratsanātanaḥ /
sahasranayanaḥ śrīmāñchataśīrṣaḥ sahasrapāt //

sahasrodarabāhuśca avyakta iti ca kvacit /
onkāramudgiranvakrātsāvitrīṃ ca tadanvayām //

śeṣebhyaścaiva vakrebhyaścaturvedāngiranbahūn /
āraṇyakaṃ jagau devo harirnārāyaṇo vaśī //

vediṃ kamaṇḍaluṃ darbhānmaṇirūpāṃstathā kuśān / ajinaṃ daṇḍakāṣṭhaṃ ca jvalitaṃ ca hutāśanam /
dhārayāmāsa deveśo hastairyajñapatistadā //

taṃ prasannaṃ prasannātmā nārado dvijasattamaḥ /
vāgyataḥ praṇato bhūtvā vavande parameśvaram //

tamuvāca nataṃ mūrdhnā devānāmādiravyayaḥ //
śrībhagavānuvāca /

ekataśca dvitaścaiva tritaścaiva maharṣayaḥ /
imaṃ deśamanuprāptā mama darśanalālasāḥ //

na ca māṃ te dadṛśire na ca drakṣyati kaścana /
ṛte hyaikāntikaśreṣṭhāttvaṃ caivaikāntikottama //

mamaitāstanavaḥ śreṣṭhā jātā dharmagṛhe dvija /
tāstvaṃ bhajasva satataṃ sādhayasva yathāgatam //

vṛṇīṣva ca varaṃ priya mattastvaṃ yadihecchasi /
prasanno'haṃ tavādyeha viśvamūrtirihāvyayaḥ //
nārada uvāca /

adya me tapaso deva yamasya niyamasya ca /
sadyaḥ phalamavāptaṃ vai dṛṣṭo yadbhagavānmayā //

vara eṣa mamātyantaṃ dṛṣṭastvaṃ yatsanātanaḥ /
bhagavanviśvadṛk siṃhaḥ sarvamūrtirmahānprabhuḥ //
bhīṣma uvāca /

evaṃ sandarśayitvā tu nāradaṃ parameṣṭhijam /
uvāca vacanaṃ bhūyo gaccha nārada māciram //

ime hyanindriyāhārā madbhaktāścandravarcasaḥ /
ekāgrāścintayeyurmāṃ naiṣāṃ vighno bhavediti //

siddhā hyete mahābhāgāḥ purā hyekāntino'bhavan /
tamorajobhirnirmuktā māṃ pravekṣyantyasaṃśayam //

na dṛśyaścakṣuṣā yo'sau na spṛśyaḥ sparśanena ca /
na ghreyaścaiva gandhena rasena ca vivarjitaḥ //

satvaṃ rajastamaścaiva na guṇāstaṃ bhajanti vai /
yaśca sarvagataḥ sākṣī lokasyātmeti kathyate //

bhūtagrāmaśarīreṣu naśyatsu na vinaśyati /
ajo nityaḥ śāśvataśca nirguṇo niṣkalastathā //

dvirdvādaśebhyastattvebhyaḥ khyāto yaḥ pañcaviṃśakaḥ /
puruṣo niṣkriyaścaiva jñānadṛśyaśca kathyate //

yaṃ praviśya bhavantīha muktā vai dvijasattamāḥ /
sa vāsudevo vijñeyaḥ paramātmā sanātanaḥ //

paśya devasya māhātmyaṃ mahimānaṃ ca nārada /
śubhāśubhaiḥ karmabhiryo na lipyati kadācana //

satvaṃ rajastamaśceti guṇānetānpracakṣate /
ete sarvaśarīreṣu tiṣṭhanti vicaranti ca //

etānguṇāṃstu kṣetrajño bhuṅkte naibhiḥ sa bhujyate /
nirguṇo guṇabhukcaiva guṇasraṣṭā guṇātigaḥ //

jagatpratiṣṭhā devarṣe pṛthivyapsu pralīyate /
jyotiṣyāpaḥ pralīyante jyotirvāyau pralīyate //

khe vāyuḥ pralayaṃ yāti manasyākāśameva ca /
mano hi paramaṃ bhūtaṃ tadavyakte pralīyate //

avyaktaṃ puruṣe brahmanniṣkriye sampralīyate /
nāsti tasmātparataraḥ puruṣādvai sanātanāt //

nityaṃ hi nāsti jagati bhūtaṃ sthāvarajaṅgamam / ṛte tamekaṃ puruṣaṃ vāsudevaṃ sanātanam /
sarvabhūtātmabhūto hi vāsudevo mahābalaḥ //

pṛthivī vāyurākāśamāpo jyotiśca pañcamam /
te sametā mahātmānaḥ śarīramiti sañjñitam //

tadāviśati yo brahmanna dṛśyo laghuvikramaḥ /
utpanna eva bhavati śarīraṃ ceṣṭayanprabhuḥ //

na vinā dhātusanghātaṃ śarīraṃ bhavati kvacit /
na ca jīvaṃ vinā brahmanvāyavaśceṣṭayantyuta //

sa jīvaḥ parisaṃkhyātaḥ śeṣaḥ sankarṣaṇaḥ prabhuḥ /
tasmātsanatkumāratvaṃ yo'labhatsvena karmaṇā //

yasmiṃśca sarvabhūtāni pradyumnaḥ paripaṭhyate /
tasmātprasūto yaḥ kartā kāraṇaṃ kāryameva ca //

tasmatsarvaṃ sambhavati jagatsthāvarajaṅgamam /
so'niruddhaḥ sa īśāno vyaktiḥ sā sarvakarmasu //

yo vāsudevo bhagavānkṣetrajño nirguṇātmakaḥ /
jñeyaḥ sa eva rājendra jīvaḥ sankarṣaṇaḥ prabhuḥ //

sankarṣaṇācca pradyumno manobhūtaḥ sa ucyate /
pradyumnādyo'nirūddhastu sohankāraḥ sa īśvaraḥ //

mattaḥ sarvaṃ sambhavati jagatsthāvarajaṅgamam /
akṣaraṃ ca kṣaraṃ caiva saccāsaccaiva nārada //

māṃ praviśya bhavantīha muktā bhaktāstu ye mama /
ahaṃ hi puruṣo jñeyo niṣkriyaḥ pañcaviṃśakaḥ //

nirguṇo niṣkalaścaiva nirdvandvo niṣparigrahaḥ /
etattvayā na vijñeyaṃ rūpavāniti dṛśyate //

icchanmuhūrtānnaśyeyamīśo'haṃ jagato guruḥ /
māyā hyeṣā mayā sṛṣṭā yanmāṃ paśyasi nārada //

sarvabhūtaguṇairyuktaṃ naivaṃ tvaṃ jñātumarhasi /
mayaitatkathitaṃ samyaktava mūrticatuṣṭayam //

ahaṃ hi jīvasañjño vai mayi jīvaḥ samāhitaḥ /
maivaṃ te buddhiratrābhūrddṛṣo jīvo mayeti vai //

ahaṃ sarvatrago brahmanbhūtagrāmāntarātmakaḥ /
bhūtagrāmaśarīreṣu naśyatsu na naśāmyaham //

siddhā hi te mahābhāgā narā hyekāntino'bhavan /
tamorajobhyāṃ nirmuktāḥ pravekṣyanti ca māṃ mune //

ahaṃ kartā ca kāryaṃ ca kāraṇaṃ cāpi narāda / na dṛśyaścakṣuṣā devaḥ spṛśyo na sparśanena ca /
āghreyo naiva gandhena rasena ca visarjitaḥ //

satvaṃ rajastamaścaiva na guṇāste bhavanti hi / sa hi sarvagataḥ sākṣī lokasyātmeti kathyate //

hiraṇyagarbho lokādiścaturvakro'niruktagaḥ /
brahmā sanātano devo mama bahvarthacintakaḥ //

lalāṭāccaiva me rudro devaḥ krodhādviniḥsṛtaḥ /
paśyaikādaśa me rudrāndakṣiṇaṃ pārśvamāsthitān //

dvādaśaiva tathā'dityānvāmapārśve samāsthitān /
agrataścaiva me paśya vasūnaṣṭau surottamān //

nāsatyaṃ caiva dasraṃ ca bhiṣajau paśya pṛṣṭhataḥ /
sarvānprajāpatīnpaśya paśya saptaṛrṣīstathā //

vedānyajñāṃśca śataśaḥ paśyāmṛtamathauṣadhīḥ /
tapāṃsi niyamāṃścaiva yamānapi pṛthagvidhān //

tathā'ṣṭaguṇamaiśvaryamekasthaṃ paśya mūrtimat /
śriyaṃ lakṣmīṃ ca kīrtiṃ ca pṛthivīṃ ca kakudminī //

vedānāṃ mātaraṃ paśya matsthāṃ devīṃ sarasvatīm /
dhruvaṃ ca jyotiṣāṃ śreṣṭhaṃ paśya nārada khecaram //

ambhodharānsamudrāṃśca sarāṃsi saritastathā /
mūrtimantaḥ pitṛgaṇāṃścaturaḥ paśya sattama //

trīṃścaivemānguṇānpaśya matsthānmūrtivivarjitān /
devakāryādapi mune pitṛkāryaṃ viśiṣyate //

devānāṃ ca pitṛṇāṃ ca pitā hyeko'hamāditaḥ /
ahaṃ hayaśirā bhūtvā samudre paścimottare //

pibāmi suhutaṃ havyaṃ kavyaṃ ca śraddhayā'nvitam /
mayā sṛṣṭaḥ purā brahmā māṃ yajñamayajatsvayam //

tatastasmai varānprīto dattavānasmyanuttamān /
matputratvaṃ ca kalpādau lokādhyakṣatvameva ca //

ahankārakṛtaṃ caiva nāmaparyāyavācakam /
tvayā kṛtāṃ ca maryādāṃ nātikraṃsyati kaścana //

tvaṃ caiva varado brahmanvarepsūnāṃ bhaviṣyasi /
surāsuragaṇānāṃ ca ṛṣīṇāṃ ca tapodhana //

pitṛṇāṃ ca mahābhāga satataṃ saṃśitavrata /
vividhānāṃ ca bhūtānāṃ tvamupāsyo bhaviṣyasi //

prādurbhāvagataścāhaṃ surakāryeṣu nityadā /
anuśāsyastvayā brahmanniyojyaśca suto yathā //

etāṃścānyāṃśca rucirānbrahmaṇe'mitatejase / evaṃ rudrāya manave indrāyāmitatejase /
ahaṃ dattvā varānprīto nivṛttiparamo'bhavam //

nirvāṇaṃ sarvadharmāṇāṃ nivṛttiḥ paramā smṛtā /
tasmānnivṛttimāpannaścaretsarvāṅganirvṛtaḥ //

vidyāsahāyavantaṃ māmādityasthaṃ sanātanam /
kapilaṃ prāhurācāryāḥ sāṅkhyaniścitaniścayāḥ //

hiraṇyagarbho bhagavāneṣa cchandasi saṃstutaḥ /
sohaṃ yogagatirbrahmanyogaśāstreṣu śabditaḥ //

eṣo'haṃ vyaktimāśritya tiṣṭhāmi divi śāśvataḥ /
tato yugasahasrānte saṃhariṣye jagatpunaḥ //

kṛtvā'tmasthāni bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca /
ekākī vidyayā sārdhaṃ vihariṣye jagatpunaḥ //

tato bhūyo jagatsarvaṃ kariṣyāmīha vidyayā /
asminmūrtiścaturthī yā sā'sṛjaccheṣamavyayam //

sa hi sankarṣaṇaḥ proktaḥ pradyumnaḥ sopyajījanat /
pradyumnādaniruddho'haṃ sargo mama punaḥ punaḥ //

aniruddhāttathā brahmā tannābhikamalodbhavaḥ /
brahmaṇaḥ sarvabhūtāni carāṇi sthāvarāṇi ca //

etāṃ sṛṣṭiṃ vijānīhi kalpādiṣu punaḥ punaḥ / yathā sūryasya gaganādudayāstamane iha /
naṣṭe punarvalātkāla ānayatyamitadyute //