Mahabharata · Chapter 1.65

ya ete kīrtitā brahmanye cānye nānukīrtitāḥ /
samyaktāñśrotumicchāmirājñaścānyānsahasraśaḥ // 1 //

yadarthamiha sambhūtā devakalpā mahārathāḥ /
bhuvi tanme mahābhāga samyagākhyātumarhasi //
vaiśampāyana uvāca /

rahasyaṃ khalvidaṃ rājandevānāmiti naḥ śrutam /
tattu te kathayiṣyāmi namaskṛtvā svayambhuve //

triḥsaptakṛtvaḥ pṛthivīṃ kṛtvā niḥkṣitrayāṃ purā /
jāmadagnyastapastepe mahendre parvatottame //

tadā niḥkṣatriye loke bhārgaveṇa kṛte sati /
brāhmaṇānkṣatriyā rājansutārthinyo'bhicakramuḥ //

tābhiḥ saha samāpeturbrāhmaṇāḥ saṃśitavratāḥ /
ṛtāvṛtau naravyāghra na kāmānnānṛtau tathā //

tebhyaśca tebhire garbhaṃ kṣatriyāstāḥ sahasraśaḥ /
tataḥ suṣuvire rājankṣatriyānvīryavattarān //

kumārāṃśca kumārīśca punaḥ kṣatrābhivṛddhaye /
evaṃ tadbrāhmaṇaiḥ kṣatraṃ kṣatriyāsu tapasvibhiḥ //

jātaṃ vṛddhaṃ ca dharmeṇa sudīrgeṇāyuṣānvitam /
catvāro'pi tato varṇā babhūvurbrāhmaṇottarāḥ //

abhyagacchannṛtau nārīṃ na kāmānnānṛtau tathā /
tathaivānyāni bhūtāni tiryagyonigatānyapi //

ṛtau dārāṃśca gacchanti tattathā bharatarṣabha /
tato'vardhanta dharmeṇa sahasraśatajīvinaḥ //

tāḥ prajāḥ pṛthivīpāla dharmavrataparāyaṇāḥ /
ādhibhirvyādhibhiścaiva vimuktāḥ sarvaśo narāḥ //

athemāṃ sāgaropāntāṃ gāṃ gajendragatākhilām /
adhyatiṣṭhatpunaḥ kṣatraṃ saśailavanapattanām //

praśāsati punaḥ kṣatre dharmeṇemāṃ vasundharām /
brāhmaṇādyāstato varṇā lebhire mudamuttamām //

kāmakrodhodbhavāndoṣānnirasya ca narādhipāḥ /
dharmeṇa daṇḍaṃ daṇḍeṣu praṇayanto'nvapālayan //

tathā dharmapare kṣatre sahasrākṣaḥ śatakratuḥ /
svādu deśe ca kāle ca vavarṣāpyāyayanprajāḥ //

na bāla eva mriyate tadā kaścijjanādhipa /
na ca striyaṃ prajānāti kaścidaprāptayauvanām //

evamāyuṣmatībhistu prajābhirbharatarṣabha /
iyaṃ sāgaraparyantā sasāpūryata medinī //

ījire ca mahāyajñaiḥ kṣatriyā bahudakṣiṇaiḥ /
sāṅgopaniṣadānvedānviprāścādhīyate tadā //

na ca vikrīṇate brhama brāhmaṇāśca tadā nṛpa /
na ca śūdrasamabhyāśe vedānuccārayantyuta //

kārayantaḥ kṛṣiṃ gobhistathā vaiśyāḥ kṣitāviha /
yuñjate dhuri no gāśca kṛśāṅgāṃścāpyajīvayan //

phenapāṃśca tathā vatsānna duhanti sma mānavāḥ /
na kūṭamānairvaṇijaḥ paṇyaṃ vikrīṇate tadā //

karmāṇi ca naravyāghra dharmopetāni mānavāḥ /
dharmamevānupaśyantaścakrurdharmaparāyaṇāḥ //

svakarmaniratāścāsansarve varṇā narādhipa /
evaṃ tadā naravyāghra dharmo na hrasate kvacit //

kāle gāvaḥ prasūyante nāryaśca bharatarṣabha /
bhavantyṛtuṣu vṛkṣāṇāṃ puṣpāṇi ca phalāni ca //

evaṃ kṛtayuge samyagvartamāne tadā nṛpa /
āpūryata mahī kṛtsnā prāṇibhirbahubhirbhṛśam //

evaṃ samudite loke mānuṣe bharatarṣabha /
asurā jajñire kṣetre rājñāṃ tu manujeśvara //

ādityairhi tadā daityā bahuśo nirjitā yudhi /
aiśvaryāddhaṃśitāḥ svargātsambabhūvuḥ kṣitāviha //

iha devatvamicchanto mānuṣeṣu tapasvinaḥ /
jajñire bhuvi bhūteṣu teṣu teṣvasurā vibho //

goṣvaśveṣu ca rājendra kharoṣṭramahiṣeṣu ca /
kravyātsu caiva bhūteṣu gajeṣu ca mṛgeṣu ca //

jātairiha mahīpāla jāyamānaiśca tairmahī /
na śaśākātmanātmānamiyaṃ dhārayituṃ dharā //

atha jātā mahīpālāḥ kecidbahumadānvitāḥ /
diteḥ putrā danoścaiva tadā lokādiha cyutāḥ //

vīryavanto'valiptāste nānārūpadharā mahīm /
imāṃ sāgaraparyantāṃ parīyurarimardanāḥ //

brāhmaṇānkṣatriyānvaiśyāñśūdrāṃścaivāpyapīḍayan /
anyāni caiva satvāni pīḍayāmāsurojasā //

trāsayanto'bhinighnantaḥ sarvabhūtagaṇāṃśca te /
viceruḥ sarvaśo rājanmahīṃ śatasahasraśaḥ //

āśramasthānmaharṣīṃśca dharṣayantastatastataḥ /
abrahmaṇyā vīryamadā mattā madabalena ca //

evaṃ vīryabalotsiktairbhūriyaṃ tairmahāsuraiḥ /
pīḍyamānā mahī rājanbrahmāṇamupacakrame //

na hyamī bhūtasatvaughāḥ pannagāḥ sanagāṃ mahīm /
tadā dhārayituṃ śekurākrāntāṃ dānavairbalāt //

tato mahī mahīpāla bhārārtā bhayapīḍitā /
jagāma śaraṇaṃ devaṃ sarvabhūtapitāmaham //

sā saṃvṛtaṃ mahābhāgairdevadvijamaharṣibhiḥ /
dadarśa devaṃ brahmāṇaṃ lokakartāramavyayam //

gandharvairapsarobhiśca bandikarmasu niṣṭhitaiḥ /
vandyamānaṃ mudopatairvavande cainametya sā //

atha vijñāpayāmāsa bhūmistaṃ śaraṇārthinī /
sannidhau lokapālānāṃ sarveṣāmeva bhārata //

tatpradhānātmanastasya bhūmeḥ kṛtyaṃ svayambhuvaḥ /
pūrvamevābhavadrājanviditaṃ parameṣṭhinaḥ //

sraṣṭā hi jagataḥ kasmānna sambudhyeta bhārata /
sasurāsuralokānāmaśeṣeṇa manogatam //

tāmuvāca mahārāja bhūmiṃ bhūmipatiḥ prabhuḥ /
prabhavaḥ sarvabhūtānāmīśaḥ śambhuḥ prajāpatiḥ //
brahmovāca /

yadarthamabhisamprāptā matsakāśaṃ vasundhare /
tadarthaṃ sanniyokṣyāmi sarvāneva divaukasaḥ //

uttiṣṭha gaccha vasudhe svasthānamiti sā'gamat /
vaiśampāyana uvāca /
ityuktvā sa mahīṃ devo brahmā rājanvisṛjya ca /
ādideśa tadā sarvānvibudhānbhūtakṛtsvayam //

asyā bhūmernirasituṃ bhāraṃ bhāgaiḥ pṛthakpṛthak /
asyāmeva prasūyadhvaṃ tirodhāyeti cābravīt //

tathaiva ca samānīya gandharvāpsarasāṃ gaṇān /
uvāca bhagavānsarvānidaṃ vacanamarthavat //
brahmovāca /

svaiḥ svairaṃśaiḥ prasūyadhvaṃ yatheṣṭaṃ māneṣeṣu ca /
vaiśampāyana uvāca /
atha śakrādayaḥ sarve śrutvā suragurorvacaḥ /
tathyamarthyaṃ ca pathyaṃ ca tasya te jagṛhustadā //

atha te sarvaśoṃśaiḥ svairgantuṃ bhūmiṃ kṛtakṣaṇāḥ /
nārāyaṇamamitraghnaṃ vaikuṇṭhamupacakramuḥ //

yaḥ sa cakragadāpāṇiḥ pītavāsāḥ śitiprabhaḥ /
padmanābhaḥ surārighnaḥ pṛthucārvañcitekṣaṇaḥ //

prajāpatipatirdevaḥ suranātho mahābalaḥ /
śrīvatsāṅko hṛṣīkeśaḥ sarvadaivatapūjitaḥ //

taṃ bhuvaḥ śodhanāyendra uvāca puruṣottamam /
aṃśenāvataretyevaṃ tathetyāha ca taṃ hariḥ //