Language

ENहिગુ
Scripture Library

Lakshmi Tantra · Chapter 5

5.1

paप़ñcamo'dhyāyaḥ - 5
śrīḥ---
yā sāhaṃtā harerādyā sarvākārā sanātanī/
śuddhānandacidākārā sarvataḥ samatāṃ gatā

5.2

1. atra śāntāvasthā/ dvitīyaśloke uditāvasthā/ tṛtīyaśloke traiguṇyāvasthā mahālakṣmīsamākhyā/ caturthe rajaḥpradhānāvasthā mahāśrīḥ mahālakṣmayaparaparyāyā/ tamaḥ pradhānatayā pūrvādhyāyoktā mahāmāyā/ pañcame pūrvādhyāyoktasattvapradhānā mahāvidyā/
sāhaṃ sisṛkṣayā yuktā svalpālpenātmabindunā/
sṛṣṭiṃ kṛtavatī śuddhāṃ pūrṇaṣāḍ‌guṇyavigrahām

5.3

anujjhitasvarūpāhaṃ madīyenālpabindunā/
mahālakṣmīḥ samākyātā traiguṇyaparivartinī

5.4

rajaḥpradānā tatrāhaṃ mahāśrīḥ parameśvarī/
madīyaṃ yattamorūpaṃ mahāmāyeti sā smṛtā

5.5

madīyaṃ sattvarūpaṃ yanmahāvidyeti sā smṛtā/
ahaṃ ca te ca kāminyau tā vayaṃ tisra ūrjitāḥ

5.6

sṛṣṭavatyastu mithunānyanurūpāṇi ca tridhā/
madīyaṃ mithunaṃ yattanmānasaṃ rucirākṛti

5.7

hiraṇaygarbhaṃ padmākṣaṃ sundaraṃ kamalāsanam/
pradyumnāṃśādidaṃ viddhi saṃbhūtaṃ mayi mānasam

5.8

dhātā vidhirviriñciśca brahmā ca puruṣaḥ smṛtaḥ/
śrīḥ padmā kamalā lakṣmīstatra nārī prakītitā

5.9

saṃkarṣaṇāṃśato dvandvaṃ mahāmāyāsamudbhavam/
trinetraṃ cārusarvāṅgaṃ mānasaṃ tatra yaḥ pumān

5.10

sa rudraḥ śaṃkaraḥ sthāṇuḥ kapardī ca trilocanaḥ/
tatra trayīśvarā bhāṣā vidyā caivākṣarā tathā

5.11

kāmadhenuśca vijñeyā sā strī gauśca sarasvatī/
aniruddhāṃśasaṃbhūtaṃ mahāvidyāsamudbhavam

5.12

mithunaṃ mānasaṃ yattatpuruṣastatra keśavaḥ/
viṣṇuḥ kṛṣṇo hṛṣīkeśo vāsudevo janārdanaḥ

5.13

umā gaurī satī caṇḍā tatra strī subhagā satī/
brahmaṇastu trayī patnī sā babhūva mamājñayā

5.14

rudrasya dīyitā gaurī vāsudevasya cāmbujā/
rajasastamasaścaiva sattvasya ca vivartanam

5.15

ādyaṃ parva tadetatte kathitaṃ mithunatrayam/
madyamaṃ parva vakṣyāmi guṇānāṃ tadidaṃ śṛṇu

5.16

15. ādyaṃ parveti/ rājasyā lakṣmyāḥ pradyumnāṃśāt mānasī sṛṣṭiḥ---viriñciḥ, śrīśca/ tāmasyā mahāmāyāyāḥ saṃkarṣaṇāṃśāt mānasī sṛṣṭiḥ---rudraḥ, trayī ca/ sāttvikyā mahāvidyāyā aniruddhāṃśāt mānasī sṛṣṭiḥ---viṣṇuḥ, gaurī ca/ tataḥ rājasasya viriñceḥ tāmasyā trayyā, tāmasasya rudrasya sāttvikyā gauryā, sāttvikasya viṣṇoḥ rājasyā śriyā ceti dāṃpatyaparikalpanarūpamityarthaḥ/ madhyamaṃ parveti/ dhātrā aṇḍasṛṣṭiḥ/ rudreṇa tadbhedanam/ tatra punaśca dhātrā aṇḍamadhye pradhānasṛṣṭiḥ/ viṣṇunā tatparipālanarūpamityarthaḥ/
bhāṣayā saha saṃbhūya viriñco'ṇḍamajījanat/
madājñayā bibhedaitatsa gauryā saha śaṃkaraḥ

5.17

aṇḍamadhye pradānaṃ yatkāryamāsīttu vedhasaḥ/
tadetatpālayāmāsa padmayā saha keśavaḥ

5.18

tadetanmadhyamaṃ parva guṇānāṃ parikīrtitam/
tṛtīyaṃ parva vakṣyāmi tadihaikamanāḥ śṛṇu

5.19

18. tṛtīyaṃ parveti/ viṣṇornābhisaroruhāt hiraṇyagarbhasya trayyā saha prādurbhāvaḥ/ nābhipadmaṃ tadudbhūtaṃ dvandvaṃ ceti trayaṃ samuditaṃ mahaditi kathyate/ tasmādahaṃkārādikrameṇa prapañcasṛṣṭirūpa mityarthaḥ/
aṇḍamadhye pradhānaṃ hi yattatsadasadātmakam/
traiguṇyaṃ prakṛtirvyoma svabhāvo yonirakṣaram

5.20

tadetatsalilīkṛtya tattvamavyaktasaṃjñakam/
hṛṣīkeśaḥ sa bhagavān padmayā saha vidyayā

5.21

apsu saṃśayanaṃ cakre nidrāyogamupāgataḥ/
yā sā proktā mahākālī sā nidrā tāmasī hyabhūt

5.22

śayānasya tadā padmamabhūnnābhyāṃ puraṃdara/
tatkālamayamākhyātaṃ paṅkajaṃ yadapaṅkajam

5.23

jalādhikaraṇaṃ padmamādhāraḥ puṣkaraṃ tathā//
cakraṃ ca puṇḍarīkaṃ cetyevaṃ nāmāni tasya tu

5.24

śakraḥ---
cidacittattvamākhyātaṃ cetanaścitprakītitaḥ/
acit traiguṇyamityuktaṃ kīdṛk kālo'paraḥ smṛtaḥ

5.25

śrīḥ---
acidaṃśo'paraḥ kālasraiguṇyamaparaṃ smṛtam/
balādikaṃ tu yatpūrvaṃ ṣāḍ‌guṇye trikamīritam

5.26

25. trikamiti/ balaiśvaryavīryarūpamityarthaḥ/
tadetatkālarūpeṇa sṛṣṭau saṃparivartate/
svataścāpariṇāmīdaṃ traiguṇyaṃ pariṇāmi tat

5.27

kālakālyātmakaṃ dvandvamacidetatprakīrtitam/
sṛjantyā vividhān bhāvānmama devyā mahāśriyaḥ

5.28

27. kālaḥ kṣaṇādiḥ/ kālyaṃ triguṇaṃ tadvikārajātaṃ ca/
kālo'yaṃ karaṇatvena vartate manmayaḥ sadā/
tasmātkālamayātpadmādviṣṇunābhisamudbhavāt

5.29

brahmā vedamayo jajñe sa trayyā saha vīryavān/
hiraṇyagarbha ukto yaḥ pūrvaṃ lakṣmīsamudbhavaḥ

5.30

mahākālīsamudbhatā yā sā nārī trayī smṛtā/
tadetanmithunaṃ jajñe viṣṇornābhisaroruhāt

5.31

padmaṃ padmodbhavadvandvaṃ tadetat tritayaṃ saha/
mahāṃstāmasa ākyāto vikāraḥ pūrvakairbudhaiḥ

5.32

31. padmodbhavadvandvaṃ hiraṇyagarbhastrayī ca/
prāṇo hiraṇyagarbhaśca buddhiśceti tridhā bhidā/
padmapuṃsrīsamālambānmahattvaṃ tasya śabdyate

5.33

32. prāṇaḥ hiraṇyagarbhaḥ buddhiriti mahato bhedāḥ/
guṇaḥ prāṇasya tu spando buddheradyavasāyatā/
dharmādikamadharmādyaṃ dvayaṃ puṃso guṇo mataḥ

5.34

33. puṃsa iti/ hiraṇyagarbhasyetyarthaḥ/
dharmo jñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryaṃ ceti varṇitaḥ/
dharmādiko guṇo yasmādadharmādyāḥ prakīrtitāḥ

5.35

34. yasmāditi/ dharmādīnāṃ viparyāsā adharmaḥ, ajñānam, avairāgyam, anaiśvaryaṃ ceti jñeyā ityartaḥ/
mahāntamāviśantyenaṃ prerayāmi svasṛṣṭaye/
preryamāṇāttatastasmādahaṃkāraśca jajñivān

5.36

pūrvaṃ yaḥ śaṃkaraḥ prokto mahāmāyāsamudbhavaḥ/
yā patnī tasya gaurī sā jajñe'bhimatiratra tu

5.37

36. ahaṃkārasyaivābhimatiriti guṇaḥ ākhyāntaraṃ ca/
āviśyāmumahaṃkāraṃ sṛṣṭaye prerayāmyaham/
sa babhūva tridhā pūrvaṃ guṇavyatikarāttadā

5.38

tāmasastatra bhūtādistasya sarvamidaṃ śrṛṇu/
bhūtādeḥ śabdatanmātraṃ tanmātrācchabdasaṃbhavaḥ

5.39

38. tāmasāhaṃkārasya bhūtādiriti, sāttvikāhaṃkārasya vaikārika iti, rājasāhaṃkārasya taijasa iti ca nāmāntaraṃ bodhyam/
matpreritācchabdamātrātsparśamātraṃ babhūva ha/
sparśastu sparśatanmātrāttanmātrātpreritānmayā

5.40

tadāsīdrūpatanmātraṃ tasmācca preritānmayā/
rūpamāvirbabhūvādyaṃ rasamātraṃ tataḥ param

5.41

rasamātrānmayā kṣiptāttasmājjajñe rasastataḥ/
gandhatanmātramapyāsīttasmācca preritānmayā

5.42

śuddho gandhaḥ samudbhūta itīyaṃ bhautikī bhidā/
mātrāṇi sūkṣmabhūtāni sthūlabhūtāni cāpare

5.43

śabdādayaḥ samākhyātā guṇāḥ śabdādayastu ye/
sthūlabhūtavisargāste nānye śabdādayo guṇāḥ

5.44

śāntatvaṃ caiva ghoratvaṃ mūḍhatvaṃ ceti tat tridhā/
sattvādyunmeṣarūpāṇi tāni sūkṣmeṣu santi na

5.45

tena tanmātratā teṣāṃ sūkṣmāṇāṃ parikīrtitā/
sukhaduḥkhādidāyitvāt sthūlatvamitaratra tu

5.46

sthūlānāmeva bhūtānāṃ tridhāvasthā prakīrtitā/
sūkṣmāsca pitṛjāścaiva prabhūtā iti bhedataḥ

5.47

ghaṭādyā vividhā bāhyāḥ prabhūtā iti śabdyate/
śuklaśoṇitasaṃbhūtā viśeṣāḥ pitṛjāḥ smṛtāḥ

5.48

sūkṣmāstu pañcabhūtāḥ syuḥ sūkṣmadehavyapāśrayāḥ/
sargo bhūtādijo hyevaṃ kramaśaḥ parikīrtitaḥ

5.49

48. śabdatanmātrāt śabdaḥ sparśatanmātraṃ ca jātam/ sparśatanmātrāt sparśaḥ rūpatanmātraṃ ca jātam/ rupatanmātrāt rūpaṃ rasatanmātraṃ ca jātam/ rasatanmātrāt rasaḥ gandhatanmātraṃ ca jātam/ gandhatanmātrāt gandho jāta ityatratyā prakriyā/ sāṃkhyāstu---bhūtādereva sarveṣāṃ tanmātrāṇāmutpattiṃ vadanti/ aupaniṣadaprakriyā tu---bhūtādeḥ śabdatanmātram, tasmādākāśaḥ, tasmāt sparśatanmātram, tasmādvāyuḥ; tasmāt rūpatanmātram, tasmādagniḥ, tasmāt rasatanmātram, tasmāt jalam, tasmāt gandhatanmātram, tasmāt pṛthivī jāteti/
ahaṃkārasya yāvaṃśau rajaḥsattvasamāśrayau/
vaikārika iti proktaḥ sāttvikoṃ'śastayoḥ paraḥ

5.50

taijasaḥ kathitaḥ sadbhistayoḥ sṛṣṭimimāṃ śrṛṇu/
vaikārikādahaṃkārādāsīcchrotrādidhīndriyam

5.51

karmendriyaṃ ca vāgādi taijasātsaṃpravartate/
ubhayasmāttataścāsīd buddhikarmendriyaṃ manaḥ

5.52

51. vaikārikāt jñānendriyāṇāṃ, taijasāt karmendriyāṇāṃ cotpattiriti bhedaparikalpanamatra/ aupaniṣadāstu---sarveṣāmapīndriyāṇāṃ vaikārikādutpattimācakṣate/ tathā manasa ubhayendriyatvaṃ sāṃkhyamatarītyā/ aupaniṣadamate tu jñānendriyatvameva.
śrotraṃ tvak caiva cakṣuśca jihvā ghrāṇaṃ ca pañcamam/
buddhīndriyāṇi pañcāhuḥ śaktireṣā madātmikā

5.53

vāk ca hastau ca pādau ca tathopasthaṃ ca pāyu ca/
karmendriyāṇi pañcāhuḥ śaktireṣā madātmikā

5.54

yā sā vijñānaśaktirme pāraṃparyakramāgatā/
buddhīndriyāṇyadhiṣṭhāya viṣayeṣu pravartate

5.55

kriyāśaktisca yā sā me pāraṃparyakramāgatā/
karmendriyāṇyadhiṣṭhāya kartavyeṣu pravartate

5.56

śrotrasya viṣayaḥ śabdaḥ śravaṇaṃ ca kriyā matā/
tvacaśca viṣyaḥ sparśaḥ sparśanaṃ ca kriyā matā

5.57

cakṣuṣo viṣayo rūpaṃ darśanaṃ ca kriyā matā/
jihvāyā viṣayo rasyo rasanaṃ ca kriyā matā

5.58

ghrāṇasya viṣayo gandha āghrāṇaṃ ca kriyā matā/
vṛttayo viṣayeṣvasya śrotrādeḥ śravaṇādayaḥ

5.59

ālocanāni kathyante dharmimātragrahaśca saḥ/
dik ca vidyuttathā sūryaḥ somo vasumatī tathā

5.60

59. ālocanaṃ nāma śabdādidharmāṇāṃ sphuṭagrahaṇamantarā vastumātragrahaṇam/ tadapyasphuṭameva/ āhuśca---"asti hyālocanaṃ jñānaṃ prathamaṃ nirvikalpakam/ bālamūkādivijñānasadṛśaṃ mugdhavastukam//" iti/
adidaivamiti proktaṃ kramācchrotrādipañcake/
adhibhūtamiti proktaḥ śabdādyo viṣayaḥ kramāt

5.61

śrotrādipañcakaṃ tvetadadhyātmaṃ parikīrtitam/
śrotrādeḥ sāttvikātsṛṣṭirviyadādivyapekṣayā

5.62

tena bhautikamityuktaṃ kramācchrotrādipañcakam/
vācastu viṣayaḥ śabdo vacanaṃ ca kriyā matā

5.63

hastendriyasya cādeyamādānaṃ ca kriyā matā/
pādendriyasya gantavyaṃ gamanaṃ ca kriyā matā

5.64

upasthasya tadānandyamānandaśca kriyā matā/
visṛjyaṃ viṣayaḥ pāyorvisargaśca kriyā matā

5.65

hastādikaṃ catuṣkaṃ yattatpañcaviṣayātmakam/
agnirindraśca viṣṇuśca tathaivādyaḥ prajāpatiḥ

5.66

mitraśceti kramājjñeyā adidevā vicakṣaṇaiḥ/
śabdaḥ pañcātmakaṃ caiva vāgāderviṣayo hi yaḥ

5.67

so'dhibhūta iti prokto vāgādyadhyātmamucyate/
manastu sahakāryasminnubhayatrāpi pañcake

5.68

jñānendriyagaṇaiścaitadvikalpaṃ tanute manaḥ/
vikalpo vividhā klṛptistacca proktaṃ viśeṣaṇam

5.69

dharmeṇa saha saṃbandho dharmiṇaśca sa ucyate/
vikalpaḥ pañcadhā jñeyo dravyakarmaguṇādibhiḥ

5.70

daṇḍīti dravyasaṃyogācchuklo guṇasamanvayāt/
gacchatīti kriyāyogātpumān sāmānyasaṃsthiteḥ

5.71

ḍitthaḥ śabdasamāyogāditīyaṃ pañcadhā sthitiḥ/
karmendriyagaṇaiścaitatsaṃkalpaṃ tanute manaḥ

5.72

audāsīnyacyutiryā sā saṃkalpodyoganāmikā/
ahaṃkāreṇa caitasminrubhayatra gaṇe sthitiḥ

5.73

jñānendriyagaṇe so'yamabhimānena vartate/
deśakālānvayo jñāturabhimānaḥ prakīrtitaḥ

5.74

mamādya purato bhātītyevaṃ vastu pratīyate/
karmendriyagaṇe tveṣa saṃrambheṇa pravartate

5.75

saṃkalpapūrvarūpastu saṃrambhaḥ parikīrtitaḥ/
buddhiradhyavasāyena jñānendriyagaṇe sthitā

5.76

buddhiradhyavasāyārthāvadhāraṇamudīryate/
avadhāraṇamarthānāṃ niścayaḥ parikīrtitaḥ

5.77

karmendriyagaṇe buddhiḥ prayatnena pravartate/
trayodaśavidhaṃ jñeyaṃ tadetatkaraṇaṃ budhaiḥ

5.78

bāhyaṃ daśavidhaṃ jñeyaṃ tridhāntaḥkaraṇaṃ smṛtam/
trayoviṃśatirete tu vikārāḥ parikīrtitāḥ

5.79

karaṇāni daśa trīṇi sūkṣmāṃśāḥ sthūlasaṃbhavāḥ/
etatsṛkṣmaśarīraṃ tu virājaḥ parikīrtitam

5.80

vyaṣṭayaḥ sūkṣmadehāśca pratijīvaṃ vyavasthitāḥ//
apavarge nivartante jīvebhyaste svayonijāḥ

5.81

anyonyānugraheṇaite trayoviṃśatirutthitāḥ/
mahadādyā viśeṣāntā hyaṇḍamutpādayanti te

5.82

tadaṇḍamabhavaddhaimaṃ sahasrāṃśusamaprabham/
tasmin prajāpatirjajñe virāḍ‌ devaścaturmukhaḥ

5.83

82. atra pūrvokta eva sṛṣṭikramo manvādisṛṣṭyā saha saṃkalayyocyate/
virājaśca manurjajñe manoste mānavāḥ smṛtāḥ/
marīcipramukhāstebhyo jagadetaccarācaram

5.84

prakāro'yaṃ mamodyatyā leśataste pradarśitaḥ/
svataḥ śuddhāpi cicchaktiḥ saṃviddhānādyavidyayā

5.85

duḥkhaṃ janmajarādyutthaṃ tatrasthā pratipadyate/
śuddhavijñānasaṃbandhācchuddhakarmasamanvayāt/
yadā dhunotyavidyāṃ tāṃ tadā sānandamaśnute

iti śrīpāñcarātrasāre lakṣmītantre prākṛtasṛṣṭiprakāśo nāma pañcamo'dhyāyaḥ
********iti pañcamo'dhyāyaḥ********

Original text: lakṣmītantram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc