Kramadīpikā with the commentary · Chapter 8
iti śrī-keśava-bhaṭṭācārya-viracitāyāṃ krama-dīpikāyāṃ saptamaḥ paṭalaḥ |
||7||
(8)
aṣṭamaṃ paṭalam
athāntaraṃ vaśyakaraḥ prayogaḥ kathyate-
athocyate vaśya-vidhiḥ purokta-
daśārṇato 'ṣṭādaśa-varṇataś ca |
smṛtyaiva yau sarva-jagat priyatvaṃ
manū manujñasya sadā vidhattaḥ
pūrvokta-daśākṣarasyāṣṭadaśākṣarasya ca yau mantrau smaraṇa-mātreṇa sādhakasya sarva-jana-vallabhatvaṃ sarvadā kurutaḥ
phullair vanya-pasūnair amum aruṇatarair arcayitvā dinādau
nityaṃ nitya-kriyāyāṃ ratamathadinamadhyokta-kptyā mukundam |
aṣṭopetaṃ sahasraṃ daśa-lipim anuvarya japed yaḥ sa mantrī
kuryād vaśyāny avaśyaṃ mukhara-mukha-bhuvāṃ maṇḍalān maṇḍalāni
puṣpitaiḥ vanodbhava-puṣpair atilohitam amuṃ mukundaṃ nityaṃ sarvadā nitya-karmānuṣṭhāna-niṣṭhaṃ dinādau prati pratyahaḥ madhyāhnokta-pūjā-prakāreṇa pūjayitvā yo mantrī daśākṣaraṃ mantra-śreṣṭham aṣṭādhikaṃ sahasraṃ japet | maṇḍalād eva pañcāśad-dinād arvāk mukhara-mukha-bhuvāṃ vidvad-brāhmaṇānāṃ maṇḍalāni samūhān avaśyaṃ vaśyāni kuryād vaśayatīty arthaḥ
kṣatriya-vaiśya-śūdrasyāpi prayoga-trayaṃ darśayati-
jātī-prasūnair vara-gopa-veṣaṃ
krīḍā-rataṃ rakta-hayāri-puṣpaiḥ |
nīlotpalair gīti-rataṃ purovad
iṣṭvā nṛpādīn vaśayet krameṇa
vara-gopa-veṣaṃ śreṣṭha-gopa-rūpa-dharaṃ śrī-kṛṣṇaṃ vicintya jātī-puṣpaiḥ pūrvokta-prakāreṇa pūjayitvā daśākṣara-mantram aṣṭottara-sahasraṃ japtvā kṣatriyaṃ vaśayet krīḍāsaktaṃ dhyātvā rakta-karavīra-puṣpaiḥ pūrvokta-prakāreṇa pūjayitvā daśākṣara-mantram aṣṭottaraṃ sahasraṃ japtvā vaiśyaṃ vaśayet gīti-rataṃ gītāsaktaṃ dhyātvā nīlotpalaiḥ pūrvokta-prakāreṇa pūjayitvā daśākṣara-mantram aṣṭottara-sahasraṃ japtvā śūdraṃ vaśayet ity anena prakāreṇa nṛpādīn vaśayed ity arthaḥ
prayogāntaram āha-
sita-kusuma-sametais taṇḍulair ājya-siktair
daśa-śatam atha hutvā nityaśaḥ sapta-rātram |
kaca-bhuvi ca lalāṭe bhasma tad dhārayannā
vaśayati manujas trīṃ sāpi nṝṃs tadvad eva
śveta-puṣpa-sahitaiḥ śveta-taṇḍulair ghṛta-miśrita-daśākṣara-mantreṇa daśa-śataṃ hutvā nityaśaḥ sapta-dina-paryantaṃ tad anu tad dhoma bhasma kaca bhuvi śirasi lalāṭe ca dhārayan nā puruṣaḥ manuja-strīṃ manuṣya-nārīm iti rudra-dharaḥ | taruṇīṃ striyaṃ vaśayatīti tripāṭhitaḥ | sāpi strī anena prayogeṇa nṝn vaśayed ity arthaḥ
prayogāntaram āha-
tāmbūla-vastra-kusumāñjana-candanādyaṃ
japtaṃ sahasra-trayam anyatareṇa manvoḥ |
yasmai dadāti manu-vit sajano 'sya maṅkṣu
syāt kiṅkarā na khalu tatra vicāraṇīyam
tāmbūlaṃ vastraṃ puṣpaṃ kajjalaṃ candanaṃ ca etad yad anyad vastu manvor daśāṣṭādaśākṣarayor anyatareṇaikena sahasra-trayaṃ saṃjaptaṃ yasmai janāya dadāti sādhakaḥ sa naro 'sya sādhakasya maṅkṣu śīghraṃ vaśyo bhavati | nātra saṃśaya ity arthaḥ
prayogāntaram āha-
rāja-dvāre vyavahāre sabhāyā
dyūte vāde cāṣṭa-yuktaṃ śataṃ ca |
japtvā vācaṃ prathamām īrayed yo
vartetāsau tatra tatropaviṣṭān
rāja-samīpe kraya-vikraye sadasi akṣa-krīḍādau vāde ca yo manvor ekam aṣṭottara-śataṃ japtvā prathamata eva yāṃ vācaṃ vadati tayaiva vācā tatra vādādau upaviṣṭān asau varteta taj-jayī bhavatīty arthaḥ
prayogāntaram āha-
āsīnaṃ muramathanaṃ kadamba-mūle
gāyantaṃ madhurataraṃ vrajāṅganābhiḥ |
smṛtvāgnau madhu-militair mayūrakedhmair
hutvāsau vaśayati mantravit trilokīm
kadamba-mūle upaviṣṭaṃ muramathanaṃ kṛṣṇaṃ gopībhir madhurataraṃ gāyantaṃ dhyātvā vahnau madhu-snutair mayūra-kedhmair apāmārga-samidbhir hutvā asau sādhako loka-trayaṃ vaśayati
prayogāntaram āha-
rāsa-madhya-gatam acyutaṃ smaran
yo japed daśa-śataṃ daśākṣaram |
nityaśo jhaṭiti māsato naro
vāñchitām abhivahet sa kanyakām
yo naraḥ pūrvokta-rāsa-madhya-gataṃ kṛṣṇaṃ dhyāyan daśākṣaraṃ mantraṃ pratyahaṃ daśa-śataṃ japet sa māsaikena śīghram eva vāñchitāṃ kanyāṃ prāpnoti ||8||
-o)O(-
prayogāntaram āha-
tuṅga-kundam adhirūḍham acyutaṃ
vā vicintya dinaśaḥ sahasrakam |
sāṣṭakaṃ japati sā hi maṇḍalād
vāñchitaṃ varam upaiti kanyakā
ucca-kadamba-vṛkṣa-sthaṃ vicintya pratyaham aṣṭottara-sahasraṃ daśākṣaraṃ yā kanyakā japati sā hi niścayena maṇḍalād ekona-pañcāśad dinād arvāk vāñchita-varaṃ prāpnoti
samāna-phalaṃ prayogāntaram āha-
nṛtyantaṃ vraja-sundarī-jana-karāmbhojāni saṃgṛhya taṃ
dhyātvāṣṭādaśa-varṇakaṃ manu-varaṃ lakṣaṃ japan mantravit |
lājānam athavā madhu-plutatarair hutvāyutaṃ cūrṇakair
uddhoḍhuṃ prajapec ca tāvad acirād ākāṅkṣitāṃ kanyakām
acirāt śīghraṃ vāñchitāṃ kanyāṃ pariṇetuṃ mantravit sādhakaḥ gopa-yuvatī-hasta-padmāni saṃgṛhya dhṛtvā nṛtyantaṃ taṃ prasiddhaṃ śrī-kṛṣṇaṃ dhyātvā lakṣa-mātra-parimitam aṣṭādaśākṣaraṃ mantra-śreṣṭhaṃ japet | athavā lājānāṃ cūrṇair madhu-drutatarair ghṛta-madhu-śarkarā-pracurānvitaiḥ madhunā dravībhūtair iti rudradharaḥ | daśa-sahasraṃ hutvā tāvad eva saṃkhyaṃ japed ity arthaḥ
prayogāntaram āha-
aṣṭādaśākṣareṇa dvija-tarujais trimadhvaktair ayutam |
kuśais tilair vā sa-taṇḍulair vaśayituṃ dvijān juhuyāt
dvijān brāhmaṇān vaśayitum aṣṭādaśākṣara-mantreṇa dvija-tarujaiḥ palāśa-vṛkṣa-samudbhavaiḥ samidbhis tri-madhurāktaiḥ ghṛta-madhu-śarkarā-miśritair ayutaṃ daśa-sahasraṃ juhuyāt athavā tri-madhv-aktaiḥ kuśais tilaiḥ taṇḍulair vā juhuyāt
prayogāntaram āha-
kṛtamāla-bhavair vaśayen nṛpatīn
mukulaiś ca kuruṇṭakajaiś ca tathā |
viśām ikṣur akair api pāṭalajair
itarān api tadvad atho vaśayet
kṛta-māla-bhavaiḥ rāja-vṛkṣa-samudbhavaiḥ mukulaiḥ kalikābhiḥ hutvā nṛpatīn kṣatriyān vaśayen | kuruṇṭakajaiś ca jhiṇṭī-samudbhavaiḥ mukulair hutvā veśyāṇ vaśayet | ikṣu-rasaiḥ ikṣurakair iti pāṭhe kokilākṣomathīn atha ity arthaḥ | pāṭala-samudbhavaiḥ mukulair vā hutvā itarān śūdrān vaśayet | anukta-saṅkhyā homasya boddhavyā tasyā eva prakaraṇatvād iti
______________________________
prayogāntaram āha-
abhinavaiḥ kamalair aruṇotpalaiḥ
samadhurair api campaka-pāṭalaiḥ |
pratihuned ayutaṃ kramaśo 'cirād
vaśayituṃ mukhajādivarāṅganāḥ
śīghraṃ mukhajādi-varāṅganā brāhmaṇādi-striyo vaśayituṃ caturbhir dravyaiḥ samadhurair madhura-traya-militaiḥ kramaśaḥ pratyekaṃ sārdha-sahasra-dvayaṃ kṛtvā daśa-sahasraṃ pratihunet juhuyāt | dravyāṇy āha-nūtanaiḥ śveta-padmaiḥ raktotpalaiś campaka-puṣpaiḥ pāṭala-puṣpaiḥ
______________________________
prayogāntaram āha-
hayāri-kusumair navais trimadhurāplutair nityaśaḥ
sahasram ṛṣi-vāsaraṃ pratihunen niśīthe budhaḥ |
sugarvita-dhiyaṃ haṭhāt jhaṭiti vārayoṣām asau
karoti nija-kiṅkarīṃ smara-śilī-mukhair arditām
hayāri-kusumaiḥ karavīra-kusumaiḥ nūtanaiḥ tri-madhura-miśritaiḥ pratyahaṃ sahasraṃ ṛṣi-vāsaraṃ sapta-vāsaraṃ budhaḥ sādhako niśīthe rātrau pratyahaṃ pratidinaṃ juhuyāt asau ahaṅkāravatīṃ vārayoṣāṃ veśyākāma-vāṇaiḥ pīḍitāṃ haṭhāt balāt jhaṭiti śīghraṃ nija-dāsīṃ karoti
______________________________
prayogāntaram āha-
paṭu-saṃyutais trimadhurārdratarair
api sarṣapair daśa-śataṃ tritayam |
niśi juhvato 'sya hi śacī-dayito 'py
avaśo vaśī bhavati kiṃ nv apare
lavaṇa-saṃyutaiḥ kaṭu-saṃyutair iti pāṭhe kaṭuka-saṃyutair ity arthaḥ | madhurārdratarair ghṛta-madhu-śarkarā-snigdhaiḥ | apiḥ samuccaye sarṣapair daśa-śataṃ tritayaṃ tri-sahasraṃ niśi rātrau juhvataḥ puruṣasya śacī-dayitaḥ indro 'pi avaśo vaśī bhavati kiṃ punar anye
______________________________
prayogāntaram āha-
atha bilvajaiḥ phala-samit prasavac-
chadanair madhu-drutatarair havanāt |
kamalaiḥ sitākṣata-yutaiś ca pṛthak
kamalāṃ cirāya vaśayed acirāt
bilva-vṛkṣodbhavaiḥ phala-samit-puṣpa-patraiḥ śveta-padmair atyanta-madhurāplutaiḥ sitākṣata-yutaiḥ śarkarā-taṇḍula-miśritaiḥ sitājya-sahitair iti pāṭhe sitāśarkarā ājyaṃ ghṛtaṃ tat-sahitaiḥ pṛthak ekaikaṃ vastu-tri-sahasra-homāt cira-kālam acirāt śīghraṃ kamalāṃ lakṣmīṃ vaśayet | atra saṅkhyā-samanantaroktā
______________________________
prayogāntaram āha-
apahṛtya gopa-vanitāmbarāṇyāmā
hṛdayaiḥ kadambam adhirūḍham acyutam |
prajapet smaran niśi sahasram ānayed
drutam urvaśīm api haṭhād daśāhataḥ
hṛdayaiḥ amā saha haṭhāt gopa-yuvatī-vastrāṇy apahṛtya gṛhītvā kadamba-vṛkṣam adhirūḍhaṃ kṛṣṇaṃ smaran niśi rātrau sahasraṃ japet sa daśāhato daśa-divasa-madhye haṭhān mantrasya balāt urvaśīm api deva-veśyām api vaśam ānayet nija-nikaṭam iti śeṣaḥ
______________________________
mantrayor māhātmyam āha-
bahunā kim atra kathitena mantrayor
anayoḥ sadṛk na hi paro vaśī kṛtau |
abhikṛṣṭi-karmaṇi vidagdha-yoṣitāṃ
kusumāyudhāstra-maya-varṣmaṇor iha
atra granthe bahunā kathitena kiṃ prayojanam ? anayor daśāṣṭādaśākṣarayoḥ sadṛk samaḥ vaśīkaraṇe iha jagati aparo nāsti | kimbhūtayor nagara-strīṇām ākarṣaṇa-karmaṇi kāmāstra-śarīrayoḥ
______________________________
mokṣa-sādhaka-prayogāntaram āha-
vande kundendu-gauraṃ taruṇam aruṇa-pāthoja-patrābha-netraṃ
cakraṃ śaṅkhaṃ gadābje nija-bhuja-parighair āyatair ādadhānam |
divyair bhūṣāṅga-rāgair nava-nalina-lasan-mālayā ca pradīptaṃ
prodyat-pītāmbarāḍhyaṃ munibhir abhivṛtaṃ padma-saṃsthaṃ mukundam
mukundaṃ vande | kunda-puṣpaṃ candraś ca tadvat śuklaṃ tathā yuvānaṃ tathā rakta-padma-sadṛśa-locanaṃ tathā dīrghair nija-bāhu-parighair mud-garākāra-sva-bāhubhiḥ śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ ca dhārayantaṃ tathā deva-yogyālaṅkārāṅga-rāgaiḥ navāni yāni padmāni teṣāṃ lasantī dedīpyamānā yā mālā tayā ca pradīptaṃ tathā dedīpyamāna-haridrābha-vastra-yuktaṃ tathā nāradādibhir veṣṭitaṃ tathā paṅkajāsīnam
______________________________
evaṃ dhyātvā pumāṃsaṃ sphuṭa-hṛdaya-sarojam āsīnāmādyaṃ
sāndrābhoja-cchaviṃ vā druta-kanaka-nibhaṃ vā japed arka-lakṣam |
manvor ekaṃ dvitārāntaritamathahuned arka-sāhasram idhmaiḥ
kṣīra-drutyaiḥ payoktaiḥ sa-madhu-ghṛta-sitenāthavā pāyasena
evaṃ-vidhaṃ pūrvoktaṃ mukundaṃ dhyātvā praphulla-hṛdaya-padmāsanopaviṣṭaṃ tathā ādyaṃ prathamaṃ sa-jala-jalada-śyāmaṃ sāndrābhoja-cchavim iti pāṭhe masṛṇa-padma-kāntiṃ vā dhyātvā divtārāntaragaṃ praṇava-dvaya-madhya-gataṃ manvor daśāṣṭādaśākṣarayor ekam arka-lakṣaṃ dvādaśa-lakṣaṃ japet | atha japānantaram arka-sahasraṃ idhmaiḥ samidbhiḥ kṣīra-drutyair aśvatthodumbara-plakṣa-nyagrodhānyatama-samudbhavaiḥ payoktaiḥ dugdha-plutaiḥ athavā ghṛta-madhu-śarkarā-sahitena paramānnena juhuyāt
______________________________
tato lokādhyakṣaṃ dhurva-citi-sad-ānanda-vapuṣaṃ
nije hṛt-pāthoje bhava-timira-sambheda-mihiram |
nijaikyena dhyāyan manum amala-cetāḥ pratidinaṃ
tri-sāhasraṃ japyāt prayajatu sāyāhna-vidhinā
tatas tad-anantaraṃ lokādhyakṣaṃ loka-svāminam | avināśi-jñānaṃ tat-sukha-svarūpa-śarīraṃ saṃsārāndhakāra-viccheda-sūryam amuṃ kṛṣṇaṃ nija-hṛdaya-padme nijaikyena svābhedena bhāvayan amala-cetāḥ nirmalāntaḥkaraṇaḥ pratidinaṃ tri-sahasraṃ sahasra-trayaṃ juhuyāt tathā pūrvokta-sāyāhna-pūjā-prakāreṇa pūjayatu homam api karotu
______________________________
vidhiṃ yo 'muṃ bhaktyā bhajati niyataṃ susthira-matir
bhavāmbhodhiṃ bhīmaṃ viṣama-viṣaya-grāha-nikaraiḥ |
taraṅgair uttuṅgair jani-mṛti-samākhyāiḥ pravitataṃ
samuttīryānantaṃ vrajati paramaṃ dhāma sa hareḥ
sa sthira-matiḥ pumān amuṃ vidhiṃ prakāraṃ niyataṃ satataṃ bhaktyā bhajati sevate sa bhavāmbhodhiṃ saṃsāra-sāgaraṃ samuttīrya hareḥ ananyaṃ na vidyate anyo yasmāt sarva-mayam utkṛṣṭaṃ dhāma prāpnoti | kīdṛśaṃ ? ambhodhir iva bhayaṅkaraṃ kair viṣamā durnivārā ye viṣayāḥ śabdādayaṃ athavā srak-candana-vanitādyāḥ ta eva grāha-rūpā makara-kacchapādyās teṣāṃ nikaraiḥ samūhaiḥ | tathā janma-maraṇa-nāma-dheyais taraṅgair uttuṅgair mahadbhir vistīrṇam
______________________________
gṛṇaṃs tasya nāmāni śṛṇvaṃs tadīyāḥ
kathāḥ saṃsmaraṃs tasya rūpāṇi nityam |
namaṃs tat-padāmbhoruhaṃ bhakti-namraḥ
sa pūjyo budhair nitya-yuktaḥ sa eva
sa puruṣaḥ budhaiḥ prājñaiḥ pūjyaḥ sa eva ca nitya-yukto nitya-yoga-bhāk | kiṃ kurvan ? asya śrī-kṛṣṇasya nāmāni gṛṇan vadan, tadīyāḥ kathā ākalpayan | tasya śrī-kṛṣṇasya rūpāṇi mūrtīḥ sarvadā dhyāyan | tat-padāmbhoruhaṃ śrī-kṛṣṇa-pāda-padmaṃ bhakti-namraḥ sevā'vanataḥ adhika-namratva-khyāpanārthaṃ paunaruktyam
idānīṃ parama-mantra-dvayaṃ kathayati-
vakṣye manu-dvamathātirahasyam anyat
saṃkṣepato bhuvana-mohana-nāma-dheyam |
brahmendra-vāmanayanendubhir ādimānyas
tat-pūrvako viyadṛṣīka-yuteśaṅe-hṛt
athānantaram anyat mantra-dvayam atigopyaṃ jagan-mohana-saṃjñakaṃ svalpoktyā vakṣye | brahma ka-kāraḥ | indro la-kāraḥ | vāma-nayanaṃ dīrgha-ī-kāraḥ | indur anusvāraḥ | etaiḥ saṃyuktaḥ kāma-bīja-rūpaḥ prathamo mantra uddhṛtaḥ | tat-pūrvakaḥ viyat ha-kāraḥ ṛṣīka iti svarūpaṃ tābhyāṃ yukta īśa-śabdaḥ hṛṣīkeśa iti svarūpaṃ ṅe caturthy-eka-vacanaṃ hṛn namaḥ | klīṃ hṛṣīkeśāya namaḥ iti dvitīyo mantraḥ | atrāyaṃ puruṣottama-mantra iti bhairava-tripāṭhinaḥ
ṛṣy-ādikam āha-
manvos tu saṃmohana-nārado muniḥ
chandas tu gāyatram udīritaṃ budhaiḥ |
trailokya-saṃmohana-viṣṇu-retayoḥ
syād devatā vacmy adhunā ṣaḍ-aṅgakam
anayor mantrayoḥ saṃmohana-nārado muniḥ | chandaḥ punar gāyatram | mantrajñaiḥ kathitaṃ trailokya-saṃmohana-viṣṇur devateti
adhunā ṣaḍ-aṅgaṃ vadāmi-
aklīb-adīrghaiḥ sa-lavais tad api ca kalāsanārūḍhaiḥ |
uktaṃ pūrvavad āsana-vinyāsāntaṃ samācared atha tu
ṛ-ṝ---varjita-ṣaṭ-dīrgha-svaraiḥ bindu-sahitaiḥ kalety akṣara-dvaya-sambaddhaiḥ klāṃ klīṃ klūṃ klaiṃ klauṃ klaḥ ebhis tat ṣaḍ-aṅgam uktam | athānantaraṃ pūrvavad daśākṣara-kathita-pūjā-paryantaṃ kāryam
______________________________
karayoḥ śākhāsu tale nyasya ṣaḍ-aṅgāni cāṅgulīṣu śarān |
manu-puṭita-mātṛkārṇair nyasyāṅge 'ṅgāni vinyasec ca śarān
karayoḥ śākhāsu aṅgulīṣu ubhaya-kara-tale ca ṣaḍ-aṅgāni vinyasya punar aṅgulīṣu ca kāma-bāṇān vinyasya ādy-anta-sthita-mantra-mātṛkākṣair mātṛkā-sthāneṣu vinyasya dīrgha-yukta-kāma-bījaiḥ ṣaḍ-aṅgāni sva-śarīre vinyasya bāṇa-nyāsaṃ ca kuryāt
______________________________
bāṇa-nyāsa-sthānāny āha-
kāsya-hṛdaya-liṅgāṅghriṣukara-śākhābhir namo 'ntakān ṅe 'ntān |
śoṣaṇa-mohana-sandīpana-tāpana-mādanān kramaśaḥ
śiro-vadana-hṛdaya-liṅga-pādeṣu aṅgulībhiḥ aṅguṣṭhādika-niṣṭha-kāntābhiḥ ekaikayā aṅgulyā caturthī namaḥ-pada-sahitān vakṣyamāṇān pañca-bāṇān krameṇa vinyaset
______________________________
bāṇa-nāmāny āha-
pañcaite samproktā hrāṃ-hrīṃ-klīṃ-klūṃ sa ādikā bāṇāḥ |
saṃmohanam atha jagataṃ dhyāyet puruṣottamaṃ samāhita-dhīḥ
hrāṃ-hrīṃ-klīṃ-klūṃ sa etāni pañca-bījāni ekaikāni ādau yeṣāṃ evaṃ ete pañca-bāṇāḥ śoṣaṇādayaḥ proktāḥ | prayogas tu-hrāṃ śoṣaṇāya namaḥ ity aṅguṣṭhena śirasi hrīṃ mohanāya namaḥ iti tarjanyā mukhe ity ādi athānantaram | saṃyata-cittaḥ tribhuvana-vaśya-karaṃ puruṣottamaṃ cintayet
______________________________
dhyānam āha-
divya-tarūdyānodyad-rucira-mahā-kalpa-pādapādhastāt |
maṇi-maya-bhūtala-vilasad-bhadra-payo-janma-pīṭha-niṣṭhasya
viśva-prāṇasyodyat-pradyotana-sama-dyuteḥ suparṇasya |
āsīnam unnatāṃse vidruma-bhadrāṅgam aṅgajonmathitam
cakra-darāṅkuśa-pāśān sumano-bāṇekṣu-cāpa-kamala-gadāḥ |
dadhataṃ svadorbhir aruṇāyata-vipula-vighūrṇitākṣi-yuga-nalinam
maṇimaya-kirīṭa-kuṇḍala-hārāṅgada-kaṅkaṇorbhir asanādyaiḥ |
aruṇair mālya-vilepair ādīptaṃ pīta-vastra-paridhānam
nija-vāmoru-niṣaṇṇāṃ śliṣyantīṃ vāma-hasta-ghṛta-nalinām |
kildyad-yoniṃ kamalāṃ madana-mada-vyākulojjvalāṅgalatām
surucira-bhūṣaṇa-mālyānulepanāṃsu-sita-vasana-parivītām |
nija-mukha-kamala-vyāpṛta-caṭulāsita-nayana-madhukarāṃ taruṇīm
śliṣyantaṃ vāma-bhujā-daṇḍena dṛḍhaṃ dhṛtekṣu-cāpena |
taj-janita-para-nirvṛti-nirbhara-hṛdayaṃ carācaraika-gurum
sura-ditija-bhujaga-guhyaka-gandharvādy-aṅganā-jana-sahasraiḥ |
mada-manmathālasāṅgair abhivītaṃ divya-bhūṣaṇollasitaiḥ
ātmābhedatayetthaṃ dhyātvaikākṣaram athāṣṭa-varṇaṃ vā |
prajaped dina-kara-lakṣaṃ trimadhura-siktais tu kiṃśuka-prasavaiḥ
nava-ślokānāṃ kulakam | ittham evaṃ vāsudevaṃ dhyātvā ekākṣara-kāma-bījam athavāṣṭākṣara-mantraṃ dinakara-lakṣaṃ dvādaśa-lakṣaṃ japet | kīdṛśam ? dhyātvā deva-sambandhi-vṛkṣodyāne kalpa-vṛkṣodyāne udyan vṛddhiṃ gacchan manoharo yaḥ pārijāta-vṛkṣas tasya tale garuḍasyonnatāṃse upaviṣṭam | kīdṛśasya garuḍasya ? padmarāgādi-ghaṭita-bhū-bhāga-śobhamāna-śreṣṭha-padma-pīṭhopaviṣṭasya tathā sakala-jīva-bhūtasya parameśvarasyāṃśatvāt tathā udita-sūrya-sama-kānteḥ | kīdṛśaṃ vāsudevam ? pravāla-sundarāṅgaṃ, kāma-vyākulitaṃ sva-dorbhiḥ sva-bāhubhir dakṣiṇa-vāma-krameṇa cakra-śaṅkhāṅkuśa-pāśa-puṣpa-śarekṣu-cāpa-padma-gadāḥ bibhrāṇaṃ tathā raktaṃ dīrghaṃ bṛhad-vighūrṇitaṃ
netra-dvaya-rūpaṃ padmaṃ yasya sa tathā tam, padma-rāgādi-maṇi-ghaṭita-śiro 'laṅkāra-karṇa-bhūṣaṇam uktāhāra-bāhu-bhūṣaṇa-kara-mūla-bhūṣaṇa-mudrikā-kṣudra-ghaṇṭikā-prabhṛtibhiḥ rakta-mālya-gandhaiś ca dedīpyamānaṃ tathā pīte vāsasī paridhānam ācchādanaṃ yasya sa tathā taṃ tathā dhṛtekṣu-cāpena vāma-bāhu-daṇḍena dṛḍhaṃ yathā syād evaṃ śriyam āliṅganam |
kīdṛśīm ? svīya-vāmoru-deśe upaviṣṭāṃ, tathā āliṅgantīṃ, tathā vāma-hasta-gṛhīta-padmāṃ, tathā sarasī-bhūta-guhyāṃ tathā kāmena vyākulīkṛtā anāyattī-kṛtā aṅga-latā yasyās tāṃ manoharāṇi alaṅkāra-māla-candanāni yasyās tāṃ tathā śveta-vastra-paridhānāṃ tathā kṛṣṇa-mukha-padme vyāpṛtaṃ samyag vyāpāra-yuktaṃ caṭulaṃ manoharaṃ cañcalaṃ vā asitaṃ śyāmaṃ yan netraṃ sa eva madhukaro bhramaraḥ yasyās tāṃ tathā taruī̀eīṃ yuvatīm | punaḥ kīdṛśīm ? priyāliṅgana-janita-parama-sukha-pūrṇa-hṛdayaṃ tathā jagad-guruṃ tathā deva-daitya-sarpa-deva-yoni-deva-gāyana-vidyādhara-strī-sahasrair madatayā kāmena ca stambha-yuktam aṅgaṃ yeṣāṃ tair devārhaṇa-bhūṣaṇa-dīptair veṣṭitaṃ kayā
yuktyā ātmaikyena dhyātvā || KrdC_8.30-38 ||
juhuāt taraṇi-sahasraṃ vimalaiḥ salilaiś ca tarpayet tāvat |
viṃśaty-arṇe prokte yantre dinaśo 'mum arcayet bhaktyā
dhyāna-japānantaraṃ ghṛta-madhu-śarkarā-sahitaiḥ palāśa-puṣpair dvādaśa-sahasraṃ juhuyāt | homānantaraṃ nirmalair jalair dvādaśa-sahasraṃ tarpaṇaṃ kuryāt | viṃśaty-arṇeti | pūrvokta-viṃśaty-akṣarodita-pīṭha-vidhānena tan-mantroddhṛta-yantre amuṃ kṛṣṇaṃ bhaktyā pratidinaṃ pūjayet
______________________________
pūjā-prakāram āha sārdhaṃ catuḥślokena | garuḍa-mantram āha-
pīṭha-vidhau pakṣy-ante rājāya-śiro 'munābhi-pūjyāhi-ripum |
harim āvāhya skandhe tasyārghādyaiḥ samarcya bhūṣāntai
aṅgāni ca bāṇāṃś ca nyāsa-kramataḥ kirīṭam api śirasi |
śravasoś ca kuṇḍale 'ri-pramukhāni praharaṇāni pāṇiṣu ca
śrīvatsa-kaustubhau ca stanayor ūrdhve gale ca vanamālām |
pīta-vasanaṃ nitambe vāmāṅke śriyam api sva-bījena
iṣṭvātha karṇikāyām aṅgāni vidigdaśāsu dikṣu śarān |
koṇeṣu pañcamaṃ punar agny-ādi-daleṣu śaktayaḥ pūjyāḥ
pūjā-vidhau pakṣi-śabdānte rājāyeti svarūpaṃ śiraḥ svāhā anena prakāreṇa pīṭha-madhye ahi-ripuṃ garuḍaṃ sampūjya tasya garuḍasya pṛṣṭhe śrī-kṛṣṇam āvāhyāvāhanādi yathāvat kṛtvārghādyair bhūṣāntair upacāraiś ca sampūjya aṅgāni ca sampūjya pañca-bāṇāṃś ca sampūjya bhūṣaṇāni ca sampūjya dig-daleṣu śaktayaḥ pūjyā iti anenānvayaḥ |
etad eva spaṣṭayati-nyāsa-kramata ity ādinā | yatra parameśvarāṅge yasya nyāsaḥ | tasya pūjā boddhavyā tatra śirasi kirīṭaṃ api-pāda-pūraṇe śrotrayoḥ kuṇḍale ari-mukhāni cakrādīni praharaṇāni āyudhāni hasteṣu stanayo ūrdhvaṃ hṛdi śrīvatsa-kaustubhau gale vana-mālām āpāda-lambinīṃ padma-mālāṃ nitambe kaṭyāṃ haridrābha-vastraṃ vāmāṅge vāma-bhāge lakṣmīṃ ca sva-bījena śrī-bījena iṣṭvā sampūjya karṇikāyāṃ dig-vidiśāsu koṇeṣu dikṣu ca aṅgāni pūrvavat sampūjya dikṣu śarān agny-ādi-koṇeṣu ca pañcamaṃ bāṇaṃ pūjayet punar agny-ādi-daleṣu aṣṭau śaktayaḥ pūjyāḥ || KrdC_8.40-43 ||
śakti-varṇān āha-
lakṣmīḥ sarasvatī svarṇābhe aruṇatare rati-prītyau |
kīrtiḥ kāntiś ca site tuṣṭiḥ puṣṭiś ca marakata-pratime
svarṇābhe pīta-varṇe aruṇatare atirakte site śukle marakata-pratime haridrā-varṇe
etāḥ śaktayaḥ kimbhūtāḥ ?
divyāṅga-rāga-bhūṣāmālya-dukūlair alaṅkṛtāṅga-latāḥ |
smerānanāḥ smārārtādhṛta-cāmara-cāru-kara-talā etāḥ
deva-yogyānulepanālaṅkāra-granthita-puṣpa-sūkṣma-vastrair bhūṣita-dehā aṅga-latā-śabdaḥ svarūpa-vācī tathā īsad-dhāsya-vadanā tathā kāma-bāṇa-pīḍitāḥ tathā gṛhīta-cāmara-manoharās tāḥ
lokeśā bahir arcyāḥ kathitety arcā manu-dvayodbhūtā |
prāyaḥ puruṣottama-vidhir evaṃ hi sa nocyate 'tra bahulatvāt
tad bahir indrādayaḥ vajrādayaś ca pūjyāḥ ity evaṃ pūjā mantra-dvaya-sambhavā kathitā prāyo bāhulyena puruṣottama-mantra-kathita-prakāro 'py evaṃ paraṃ sa iha spaṣṭīkṛtya nocyate bahu-vaktavyatvāt prāyaḥ puruṣottama-vidher evam ihānyato 'vagantavyam iti ṭīkāntara-sammataṃ pāṭhāntaram
sammohana-gāyatrīm āha-
trailokya-mohanāyety uktvā vidmaha iti smarāyeti |
tat dhīmahīti tan no 'nte viṣṇus tad anu pracodayāt
trailokya-mohanāyeti svarūpam uktvā tad-anantaraṃ vidmaha iti smarāyeti tad-anu dhīmahīti tan no viṣṇuḥ pracodayād iti svarūpaṃ vadet
prabhāvam āha-
japyaiṣā hi japādau durita-harī śrī-karī japārcana-havanaiḥ |
prokṣayatu śuddhi-vidhaye 'rcāyām anayātma-yāga-bhū-dravyāṇi
eṣā gāyatrī japāt pūrvaṃ japanīyā sva-mantra-japa-pūjā-homaiḥ punaḥ pāpa-nāśinī lakṣmī-pradā ca bhavati | anayā gāyatryā ca pūjāyāṃ śuddhy-artham ātma-yāga-bhū-dravyāṇi ātmānaṃ yāga-bhuvaṃ dravyāṇi ca prokṣayatu
mantra-dvaya-sādhāraṇa-tarpaṇam āha-
manvor ekena śataṃ tarpayen mohanī-prasūna-yutair yaḥ |
toyair dinaśaḥ prātaḥ sa tu labhate vāñchitān ayatnataḥ kāmān
yaḥ pūrvokta-mantrayor ekena mohanī-puṣpa-miśritaiḥ śakrāsana-padmāsana-puṣpa-sahitair jalaiḥ prati pratyahaṃ śataṃ tarpayet | sa vāñchitān kāmān anāyāsena prāpnoti
mantra-dvaya-sambandhi-prayogāntaram āha-
hutvāyutaṃ huta-śeṣa-sampātājyena tāvad abhijaptena |
bhojayatu svāmīkaṃ ramaṇī-ramaṇo 'pi tāṃ sva-vaśatāṃ netum
ghṛtena vahnāv ayutaṃ āhuti-śeṣa-ghṛtena mantra-japtena ramaṇī sva-vaśatāṃ netuṃ prāpayituṃ ātmīyaṃ kāmukaṃ bhojayatu kāmukaḥ striyaṃ bhojayatu
aṣṭādaśārṇa-vihitā vidhayaḥ kāryā vaśyata ābhyām |
manvor anayoḥ sadṛgbhyo vaina manus trailokya-vaśya-karmaṇi jagati
aṣṭādaśākṣara-mantra-kathitā vaśya-kāriṇaḥ prayogā ābhyāṃ mantrābhyāṃ kāryā hi niścayena jagati sakala-jagad-āyattatā-kārye anayoḥ samāno 'nyomantro nāsti
atraikārṇa-japādāv athavā kṛṣṇaḥ sa-veṇu-gatir dhyeyaḥ |
aruṇa-rucirāṅga-veśaḥ kandarpo vā sapāśa-śṛṇi-cāpeṣu
atra samanantarokta-dvaya-madhye ekākṣara-mantrasya japa-pūjā-homādau kṛṣṇo bhāvanīyaḥ | kīdṛk ? sa-veṇu-gatir iti vaṃśottha-gāna-paraḥ | tathā lohita-manohara-śarīrābharaṇaḥ | athavā, atraiva mantra-japādau pāśāṅkuśa-dhanur-bāṇa-dharaḥ kāmadevo dhyeyaḥ | mantrasyādi-devātmakatvād iti bhāvaḥ
prakṛtam upasaṃharati-
yas tv ekataraṃ manum etayor vimala-dhīḥ sadā bhajati mantrī |
so 'mutrāpi ca siddhiṃ vipulām ihātitarām eti
yo mantrī anayor mantrayor ekaṃ mantra-śreṣṭhaṃ sadā japādibhiḥ sevate, sa iha loke 'mutra ca atyarthaṃ vipulāṃ siddhiṃ prāpnoti
atha rukmiṇī-vallabha-mantram uddharati-
atha satya-śauri ca tṛtīya-turyakāḥ
śikhi-vāma-netra-śaśi-khaṇḍa-maṇḍitāḥ |
jaya-kṛṣṇa-yugmaka-nirantarātma-bhū-
śikhi-śakti-ḍāsya-vṛta-sakta-varṇakāḥ
pranimadhyato mudita-cetase tatas
tyaparakta-dṛgyaguru-mārutākṣarāḥ |
sa-caturthi-kṛṣṇa-padam ikṣu-kārmuko
daśa-varṇakaś ca manuvaryakas tv asau
salavādharrācala-sutāramākṣaraiḥ
puṭitaḥ kramo krama-gataiḥ samudgavat |
iti danta-sūrya-vasu-varṇa uddhṛtaḥ
kavitānurañjana-ramākaro 'gha-hṛt
satyo da-kāraḥ | śaurir dha-kāraś ca | tṛtīya-turyeti ja-kāraḥ jha-kāraś ca | ete catvāro varṇāḥ pratyekaṃ śikhī rephaḥ vāma-netram ī-kāraḥ śaśi-khaṇḍo binduḥ | etaiḥ śobhanāḥ sambaddhā ity arthaḥ | tathā ca, drīṃ dhrīṃ jrīṃ jhrīṃ iti | tad anu jaya-kṛṣṇeti tripāṭhi-govinda-miśra-prabhṛtayaḥ | vastutaḥ jaya-kṛṣṇeti padasya yugmaṃ tad-anu nirantareti svarūpam ātma-bhūḥ ka-kāraḥ śikhī rephaḥ śaktir ī-kāraḥ | tathā krī-svarūpam | tad anu ḍa-svarūpaṃ āsya-vṛtam ā-kāraḥ ḍā-svarūpam | sakta iti svarūpaṃ pranimadhyato pranīti akṣarayor madhye mudita-cetase iti tato ni-śabdānte tyeti svarūpaṃ tad anu pa-svarūpam | rakto rephaḥ | dṛg i-kāraḥ prathamātikrame kāraṇābhāvāt hrasva-i-kāro labhyate | tathā ca,
pri iti svarūpaṃ tato ya iti svarūpaṃ gurur ā-kāraḥ | yā iti svarūpam | tad anu māruto ya-kāraḥ | tad-anu sa-caturthi-kṛṣṇa-padam kṛṣṇāyeti svarūpam | tad-anu ikṣu-kārmukaḥ kāma-bījaṃ | tad-anu pūrvokta-daśākṣara-mantraḥ | tad anu lavo binduḥ tat-sahitā dharā ai-kāraḥ aiṃ iti svarūpam | acalaḥ parvataḥ tat-sutā pārvatī bhuvaneśvarī-bījam ity arthaḥ | ramā śrī-bījam | ebhis tribhir bījair mantrānte pratiloma-paṭhitaiḥ aiṃ hrīṃ śrīṃ ante śrīṃ hrīṃ aiṃ iti samudgavat sampuṭavat puṭito 'yaṃ dvipañcāśad-varṇo mantraḥ siddho bhavati |
mantra-varṇa-saṅkhyām āha-itīti | danta = 32, sūrya = 12, vasu = 8 | ebhir militaiḥ saṅkhyā dvipañcāśad-varṇātmako (52) mantro bhavatīty arthaḥ | kīdṛśaḥ ? kavitālokānurāga-lakṣmī sampādakaḥ tathāgha-hṛt pāpa-hartā || KrdC_8.54-56 ||
mantra-svarūpam-aiṃ hrīṃ śrīṃ drīṃ jrīṃ jhrīṃ jaya kṛṣṇa jaya kṛṣṇa nirantara-krīḍāsakta-pramudita-cetase nitya-priyāya kṛṣṇāya krīṃ gopī-jana-vallabhāya svāhā śrīṃ hrīṃ aiṃ ||
asya mantrasya ṛṣy-ādikam ity āha-
mukha-vṛtta-nanda-yuta-nārado muniḥ
chanda uktam amṛtādikaṃ virāṭ |
trijagad vimohana-samāhvayo hariḥ
khalu devatāsya munibhiḥ samīritā
mukha-vṛttam ā-kāraḥ nandeti svarūpam ābhyāṃ yuto nāradaḥ | tathā ca ānanda-nārada-ṛsiḥ amṛtādikaṃ virāṭ chandas trailokya-mohano harir devatā nāradādibhir munibhiḥ kathitā
aṅga-vidhiṃ darśayati-
vasu-mitra-bhūdhara-gajātma-diṅmayair
mamanu-varṇakais tripuṭa-saṃsthitaiḥ pṛthak |
nija-jāti-yuṅ-nigaditaṃ ṣaḍ-aṅgakaṃ
kriyayaiva tat khalu janānurañjanam
vasuḥ = 8, mitraḥ = 12, bhūdharaḥ = 7, gajaḥ = 8, ātmā = 1, dik = 10 | etat saṅkhyākair mantrākṣarais tripuṭa-saṃsthitaiḥ | tathā ca aiṃ hrīṃ śrīṃ drīṃ vrīṃ jrīṃ jhrīṃ jaya-kṛṣṇa aiṃ hrīṃ śrīṃ hṛdayāya namaḥ | aiṃ hrīṃ śrīṃ jaya-kṛṣṇa-nirantara-krīḍāsakta aiṃ hrīṃ śrīṃ śirase svāhā - ity ādi kriyayaiva ṣaḍ-aṅga-kriyayaiva sarva-janānurāgaṃ janayati
nyāsam āha-
atha saṃviśodhya tanu-mukta-mārgataḥ
viracayya pīṭham api ca sva-varṣmaṇā |
karayor daśākṣara-vidhi-kramān nyaset
sa ṣaḍ-aṅga-sāyakam anaṅga-pañcakam
athānantaraṃ tanuṃ śarīram ukta-mārgataḥ pūrvokta-bhūta-śuddhyāḥ prakāreṇa saṃśodhyānantaraṃ sva-varṣmaṇā sva-śarīreṇa pīṭham āracayya karayoḥ kara-yugale daśākṣarokta-prakāreṇa ṣaḍ-aṅga-ṣaṭkaṃ sāyakān ca śoṣaṇādīn bāṇān anaṅga-pañcakaṃ kāma-bīja-manmatha-kandarpa-makara-dhvaja-manobhūta-saṃjñakaṃ kāma-pañcakaṃ nyaset
imam evārthaṃ vivicya darśayati-
manunā triśo nyasatu sarvatas tanau
smara-sampuṭais tad anu mātṛkākṣaraiḥ |
daśa-tattvakādi-daśa-varṇa-kīrtitaṃ
tv atha mūrti-pañjara-vasānam ācaret
manunā mūla-mantreṇa pūrvaṃ śarīre tri-vyāpakaṃ kuryāt | tad-anantaraṃ prativarṇaṃ kāma-bīja-puṭitair mātṛkākṣaraiḥ triśo nyasatu | daśa-varṇa-kīrtitaṃ daśākṣarokta-daśa-tattvakān nyaset | tattva-nyāsādi-mūrti-pañjarāntaṃ vinyasya
sṛjati sthitī daśa-ṣaḍ-aṅga-sāyakān
nyasatāt tato 'nyad akhilaṃ puroktavat |
pravidhāya sarva-bhuvanaika-sākṣiṇaṃ
smaratān mukundam anavadya-dhīra-dhīḥ
sṛṣṭi-sthitī samācaret daśāṅgāni ṣaḍ-aṅgāni bāṇāṃś ca dehe vinyaset | tad-anantaram ātmārcanādy-akhilaṃ pūrvavat kṛtvā sakala-loka-draṣṭāraṃ śrī-kṛṣṇaṃ smaratāt cintayatu, nirmalāsthirā buddhir yasya sa tathā tādṛśaḥ sādhakaḥ
dhyānam āha-
atha bhūdharodadhi-pariṣkṛte maho-
nnata-śāla-gopura-viśāla-vīthike |
ghana-cumby-udagrasita-saudha-saṅkule
maṇi-harmya-vistṛta-kapāṭa-vedike
athānantaraṃ svake pure maṇi-maṇḍape sura-pādapasya kalpa-vṛkṣasyādho maṇi-maya-bhūtale parisphurat pṛthu-siṃha-vaktra-caraṇāmbujāsane sthūla-siṃha-mukhākāra-pādānvita-pīṭha-padmāsane samupaviṣṭam acyutam abhicintayet | kīdṛśe pure ? bhūdharāḥ parvatāḥ udadhiḥ samudraḥ etaiḥ pariṣkṛte veṣṭite tathā mahonnataḥ atyuccaḥ śālaḥ prakāro gopuraṃ bahir-dvāraṃ ca yatra tasmin tathā viśālā mahatī vīthikā panthāḥ yatra tatra karmadhārayaḥ tathā megha-sparśi atiśuddha-dhavala-gṛha-vyāpte tathā maṇi-maya-gṛhe vistīrṇāḥ kapāṭāḥ tathā vedikā pariṣkṛta-bhūmir yatra tatra
punaḥ kīdṛśe pure ?
dvija-bhūpa-viṭ-caraṇa-janmanāṃ gṛhair
vividhaiś ca śilpi-jana-veśmabhis tathā |
ibhasaptyurabhrakharadhenusairbhac-
chagalālayaiś ca lasitaiḥ sahasraśaḥ
sahasraśo lokair brāhmaṇa-kṣatriya-vaiśya-śūdrāṇāṃ nānā-prakāra-gṛhaiḥ tathā śilpi-janānāṃ gṛhas tathā hasty aśvameṣa-gardabha-dhenu-mahiṣa-cchagalānāṃ gṛhaiḥ śobhite
punaḥ kīdṛśe ?
vivadhāpaṇāśrita-mahājanāhṛta-
kraya-vikraya-draviṇa-sañcayāñcite |
janamānasāhṛti-vidagdha-sundarī-
jana-mandiraiḥ suruciraiś ca maṇḍite
nānā-prakāra-vipaṇi-samāśrite mahā-janāhṛta-kraya-vikraya-draviṇa-saṃcaya-vyāpte | punaḥ kīdṛśe ? janānāṃ cittāpaharaṇe caturāḥ ye veśyā-janās teṣāṃ gṛhaiḥ śobhamānair alaṅkṛte
punaḥ kīdṛśe pure ?
pṛthu-dīrghakā-vimala-pāthasi sphurad-
vikacāravinda-makaranda-lampaṭaiḥ |
vara-haṃsa-sāras-rathāṅganāmabhir
vihagair vighuṣṭa-kakubhi svake pure
sthūla-sarovara-nirmalodake dedīpyamāna-vikasita-kamala-makarandākhya-rasa-lolupaiḥ śreṣṭha-haṃsa-sārasa-cakravāka-saṃjñakaiḥ pakṣibhir dhvanitā diśo yasmin
punaḥ kīdṛśe maṇi-maṇḍape ?
surapādapaiḥ surabhi-puṣpa-lolupa-
bhramarākulair vividha-kāmadair nṝṇām |
śiva-manda-māruta-calac-chikhair vṛte
maṇi-maṇḍape ravi-sahasra-prabhe
kalpa-vṛkṣaiḥ sugandhi-puṣpa-lubdha-bhramara-vyāptair manuṣyāṇāṃ vividha-kāmadaiḥ śubha-manda-māruta-calad-agra-bhāgais tair veṣṭite | sūrya-sahasra-māna-prabhe
punaḥ kīdṛśe ?
maṇi-dīpikā-nikara-dīpitāntare
tanu-citra-vistṛta-vitāna-śālini |
lalite pikasvara-vicitra-dāmabhiḥ
susugandhi gandha-salilokṣita-sthale
maṇir eva dīpikā tasyāḥ samūhe prakāśita-madhya-bhāge | punaḥ kīdṛśe ? sūkṣma-vicitra-vistīrṇa-candrātapa-yukte | punaḥ kīdṛśe ? vikasita-nānā-prakāra-puṣpa-mālābhiḥ śobhite atisurabhi-salila-sikta-sthāne
punaḥ kīdṛśe ?
pramadā-śatair mada-vighūrṇitekṣaṇair
mada-jālasaiḥ kara-vilola-cāmaraiḥ |
abhisevite skhalita-mañju-bhāṣitaiḥ
stana-bhāra-bhaṅgura-kṛśāvalagnakaiḥ
strī-śatair mada-vighūrṇita-netrair mada-janitālasya-sahitaiḥ hasta-sthita-cañcala-cāmarair īṣat-skhalita-manohara-vacanaiḥ stana-bhāra-namra-sūkṣma-madhya-pradeśaiḥ paritaḥ sevite
kathambhūtasya surapādapasya ?
avirāma-dhāra-maṇi-varya-varṣiṇaḥ
śrama-hānidāmṛta-rasa-cyuto 'py adhaḥ |
sura-pādapasya maṇi-bhūtalollasat
pṛthu-siṃha-vaktracaraṇāmbujāsane
aviśrānta-maṇi-śreṣṭha-dhārā-varṣiṇaḥ | punaḥ kīdṛśasya ? śrama-hānikarāmṛta-rasa-śrāviṇaḥ
kīdṛśam acyutam ?
abhicintayet sukha-niviṣṭam acyutaṃ
nava-nīla-nīra-ruha-komala-cchavim |
kuṭilāgra-kuntala-lasat-kirīṭakaṃ
smita-puṣpa-ratna-racitāvataṃsakam
nūtana-nīlotpala-ramya-kāntim | punaḥ kīdṛśam ? kuṭilāgra-keśeṣu sphurat kirīṭaṃ yasya tam | punaḥ kīdṛśam ? smitam īṣad vikasitaṃ puṣpaṃ ratnāni ca te racito 'vataṃso yena tam
punaḥ kīdṛśam ?
sulalāṭam unnasamudañcita-bhruvaṃ
vipulāruṇāyata-vilola-locanam |
maṇi-kuṇḍalāsra-paridīpta-gaṇḍakaṃ
nava-bandhu-jīva-kusumāruṇādharam
tathā śobhamāna-lalāṭaṃ tathā ucca-nāsikam udgacchad-bhrū-latākam, tathā sthūlāruṇa-varṇa-dīrgha-cañcala-nayanaṃ, tathā maṇi-maya-kuṇḍala-kiraṇa-pariśobhita-gaṇḍa-sthalaṃ yathā nūtana-bandhu-jīva-puṣpa-sadṛśāruṇādharam
punaḥ kīdṛśaṃ parameśvaram ?
smita-candrikojjvalita-diṅmukhaṃ sphurat
pulaka-śramāmbu-kaṇa-maṇḍitānanam |
sphurad-aṃśu-ratna-gaṇa-dīpta-bhūṣaṇot-
tama-hāra-dāmabhir upaskṛtāṃsakam
hāsa-candra-kiraṇa-dhavalī-kṛta-diṅ-mukhaṃ tathā sphurad-romāñca-janya-prasveda-bindu-śobhita-vadanam | punaḥ kīdṛśam ? sphurad-dedīpyamāna-kiraṇa-ratna-samūha-prakāśamāna-bhūṣaṇa-śreṣṭha-hāra-mālābhiḥ śobhita-skandham
punaḥ kīdṛśam ?
ghana-sāra-kuṅkuma-vilipta-vigrahaṃ
pṛthu-dīrgha-ṣaḍ-dvaya-bhujā-virājitam |
taruṇābja-cāru-caraṇābja-maṅgalon-
mathitāṅgam aṅkaga-karāmbuja-dvayam
punaś candana-kuṅkumābhyāṃ parilipta-śarīraṃ punaḥ sthūla-dīrgha-dvādaśa-hastair virājitaṃ tathā nūtanāruṇa-varṇa-padma-sadṛśa-caraṇa-padmaṃ punaḥ kāma-pīḍita-dehaṃ punaḥ svāṅke āropita-hasta-dvayam
svāṅka-stha-bhīṣmaka-sutoru-yugāntara-sthalaṃ
tāṃ tapta-hema-rucim ātma-bhujāmbujābhyām |
śliṣyantam ārdra-jaghanām upagūhamānām
ātmānam āyata-lasat-kara-pallavābhyām
punaḥ svāṅke sthitāyā rukmiṇyā ūru-dvayābhyantare vidyamānaṃ | punas tāṃ rukmiṇīṃ tapta-suvarṇa-kāntiṃ svīya-hasta-padmābhyām āliṅgantam | kīdṛśīṃ tām ? ārdra-jaghanām punar ātmānam śrī-kṛṣṇaṃ dīrgha-manohara-pāṇi-pallavābhyāṃ āliṅgantīm
ānandodreka-nighnāṃ mukulita-nayanendīvarāṃ srasta-gātrīṃ
prodyad-romāñca-sāndra-śrama-jala-kaṇikā-mauktikālaṅkṛtāṅgīm |
ātmany ālīna-bāhyāntara-karaṇa-gaṇām aṅgakair nistaraṅgair
majjantīṃ līna-nānā-matim atula-mahānanda-sandoha-sindhau
punaḥ svātmānandodreka-vyāptāṃ | punaḥ mudrita-nayana-nīlotpalāṃ | punaḥ prodyat-tanu-pulaka-janya-niviḍa-prasveda-bindu-rūpa-mauktika-śobhita-dehāṃ | punaḥ ātmani śrī-kṛṣṇe samyag-vilīna-bāhyābhyantarendriya-samūhāṃ | punar vyāpāra-rahitaiḥ śarīraāvayavair atiśayita-mahānanda-samūha-sāgare nimagnāṃ | punaḥ vigata-cañcala-matim
punaḥ kīdṛśaṃ parameśvaram ?
satyājāmbavatībhyāṃ
divya-dukūlānulepanābharaṇābhyām |
manmatha-śara-mathitābhyāṃ
mukha-kamala-cañcala-locana-bhramarābhyām
satyabhhāmā-jāmbavatībhyām āliṅganam | kathambhūtābhyām ? utkṛṣṭāni paṭṭa-vastrānulepanābharaṇāni yayos tābhyāṃ | punaḥ kāma-śara-pīḍitābhyāṃ | punaḥ kṛṣṇa-mukha-viṣayaka-cañcala-netra-bhramarābhyām
bhujaga-yugalāśliṣṭābhyāṃ
śyāmāruṇa-lalita-komalāṅga-latābhyām |
āśliṣṭm ātma-dakṣiṇa-
vāma-gatābhyāṃ karollasat kamalābhyām
punaḥ parameśvarasya bhuja-yugalenāliṅgitābhyām | yathā-krama-nīlāruṇa-varṇe manohare komale cāṅga-late yayos tābhyāṃ | punaḥ parameśvarasya dakṣiṇa-vāma-gatābhyāṃ | punaḥ pāṇi-sphurita-padmābhyām
punaḥ kīdṛśam ?
pṛṣṭagayā kalinda-sutayā kara-kamala-yujā
samparirabdham añjana-rucā madana-mathitayā |
padma-gadā-rathāṅga-dara-bhṛd-bhuja-yugalaṃ
dor-dvaya-sakta-vaṃśa-vilasan-mukha-sarasi-ruham
parameśvara-pṛṣṭha-deśa-vartinyā yamunayā hasta-dhṛta-kamalayā samāliṅgitam | kimbhūtayā śyāmayā ? punaḥ kāma-pīḍitayā | punaḥ kīdṛśaṃ parameśvaram ? padma-gadā-śaṅkha-cakra-yukta-hasta-catuṣṭayaṃ hasta-dvaya-dhṛta-vaṃśa-vilasan-mukha-kamalam
dikṣu bahiḥ surarṣi-yatibhiḥ khecara-parivṛḍhair
bhakti-bharāvanamra-tanubhiḥ stuti-mukhara-mukhaiḥ |
santata-sevyamānam amanovacana-viṣayakam
artha-catuṣṭaya-pradam amuṃ tribhuvana-janakam
tṛtīya-paṭalokta-krameṇety arthaḥ | punaḥ bahir dikṣu devarṣi-yatibhiḥ khecara-mukhyair bhakty-atiśaya-namra-dehaiḥ | parivṛḍhaiḥ pradhānaiḥ stutibhiḥ vācāla-vadanair nirantaraṃ sevitaṃ punaḥ manaso vācām agocaraṃ punar dharmārtha-kāma-mokṣa-phala-catuṣṭaya-pradaṃ punas trailokya-janakam
sāndrānanda-mahābdhi-magnam amala-dhāmni svake 'vasthitaṃ
dhyātvaivaṃ paramaṃ pumāṃsam anaghāt samprāpya dīkṣāṃ guroḥ |
labdhvāmuṃ manum ādareṇa sita-dhīr lakṣaṃ japed yoṣitāṃ
vārtākarṇana-darśanādi-rahito mantrī gurūṇām api
punar niviḍānanda-mahā-samudra-magnam | svīye nirmale tejasi-tad-rūpeṇāvasthitam evam ukta-rūpaṃ parameśvaraṃ vicintya niṣpāpāt guror dīkṣā-mantropadeśa-vidhiṃ prāpyāmuṃ mantraṃ labdhvā tīkṣṇa-buddhiḥ ādarāt lakṣam ekaṃ japet | kīdṛśaḥ sādhakaḥ ? strīṇāṃ vṛddhānām api kathā-śravaṇa-nirīkṣaṇa-parāṅmukhaḥ
homaṃ sevāṃ cāha-
juhuyāc ca daśāṃśakaṃ hutāśe
sasitākṣaudra-ghṛtena pāyasena |
prathamodita-pīṭha-varyake 'muṃ
paryajen nityam anityatā-vimuktaye
hutāśe vahnau daśāṃśakaṃ | ayutam ekaṃ śarkarā-madhu-ghṛta-yuktena paramānnena juhuyāt | kiṃ ca pūrvokta-daśāṣṭādaśākṣara-kathite pīṭha-śreṣṭhe nityam amuṃ yajet | kim artham ? anityaḥ saṃsāras tasya pariharaṇāya
ārabhyātha vibhūti-nyāsa-kramataḥ śarāntam abhyarcya |
mūrty-ādy-aṅgāntaṃ cātmānaṃ viṃśaty-arṇodita-yantra-vare
madhya-bījaṃ parito varuṇendu-yamendra-dikṣu saṃlikhya |
bīja-catuṣkaṃ tad api catvāriṃśadbhir akṣarair dvy-adhikaiḥ
śiṣṭaiḥ praveṣṭya śiva-hari-vasv-ādy-aśriṣv atha kramād vilikhet |
vāṅ-māyā-śrī-mantrās tadvad rakṣo 'mbupānilāśriṣu ca
śeṣaṃ pūrvoditavad vidhāya pīṭhaṃ yathāvad abhyarcya |
saṅkalayya mūrtim atrāvāhyābhyarcayatu madhya-bīje tam
ārabhyety ādi vibhūti-pañjaram ārabhya nyāsa-krameṇa bāṇa-paryantaṃ pūjayitvā mūrti-nyāsam ārabhyāṅga-nyāsa-paryantaṃ cātma-rūpaṃ sampūjya pūrvokta-viṃśaty-akṣara-mantroktaṃ yantra-śreṣṭha-karṇikā-madhya-sthita-vahni-pura-yuga-madhye madhyama-bīja-madhye bījam iti pāṭha-svarasāt hal-lekhā-bījam iti rudradhara-govinda-miśra-prabhṛtayaḥ | parastah-madhyama-bījam iti pāṭhe kāma-bījaṃ vilikhya tat-paritaś ca paścimottara-pūrva-dakṣiṇa-dikṣu bīja-catuṣkaṃ drīṃ trīṃ jīṃ jhrīṃ iti bīja-catuṣṭayaṃ vilikhya tad api bīja-catuṣṭayaṃ dvi-catvāriṃśat japādi-svāhāntaiḥ śiṣṭair mantrākṣarair upari veṣṭayet | anantaraṃ śiva īśānaḥ harir indraḥ pūrvādi dig ity arthaḥ | vasur agniḥ āgneyādika evaṃ nairṛtī-vāruṇī-vāyavī-dig
eteṣu koṇeṣu krameṇa vāg-bhava-bhuvaneśvarī-śrī-bījāni trir āvṛtya vilikhet |
avaśiṣṭaṃ pīṭha-vidhānaṃ pūrvavat samāpya pīṭhaṃ yathāvat pūjayitvā tatra pīṭhe karṇikā-madhya-sthita-kāma-bīje rukmiṇī-vallabha-mūrtiṃ saṅkalpya dhyātvā tam āvāhya pūjayet || KrdC_8.82-85 ||
mukha-dakṣa-savya-pṛṣṭhaga-bījeṣv arcyās tu śaktayaḥ kramaśaḥ |
rukmiṇy-ādyāḥ ṣaṭsv atha koṇeṣv aṅgāni keśareṣu śarān
anantaraṃ devasya san-mukha-dakṣiṇa-vāma-pṛṣṭha-pradeśa-gateṣu bīja-catuṣṭayeṣu rukmiṇy-ādyāḥ śaktayaḥ pūjyāḥ ṣaṭ-koṇeṣu aṅgāni keśareṣu śarān pūjayet
lakṣmy-ādyā dala-madhyeṣv agny-ādiṣu tad bahir dhvaja-pramukhān |
agre ketuṃ śyāma pṛṣṭhe vipam aruṇam amala-rakta-rucī
pārśva-dvaye nidhīśau santata-dhārābhivṛṣṭa-dhana-puñjau |
heramba-śāstṛ-durgā-viṣvaksenān vidikṣu vahny-ādi
vidruma-marakata-dūrvā-svarṇābhān bahir athendra-vajrādyān |
yajana-vidhānam itīritam āvṛti-saptaka-yutaṃ mukundasya
agny-ādi-patra-madhyeṣu lakṣmy-ādyā pūjyāḥ | tatra bahir-bhāge dhvaja-prabhṛtīn pūjayet | anantaraṃ devasya san-mukhe śyāma-varṇa-ketu-nāmānaṃ gaṇaṃ pūjayet | deva-pṛṣṭha-bhāge aruṇa-varṇaṃ garuḍaṃ pūjayet | deva-pārśva-dvaye nirmala-rakta-rucīr nidhīśvarau pūjyau kīdrśau ? nirantara-dhārābhir vṛṣṭa-dhana-samūhau |
vahny-ādi-vidikṣu herambādīn pravālādi-varṇān pūjayet | anantaraṃ bahir-dikṣu indrādi-loka-pālān tathā varjārdy-āyudhāni pūjayet | iti pūrvokta-prakāreṇa mukundasya śrī-kṛṣṇasyāvaraṇa-saptakaṃ pūjā-vidhānaṃ kathitam iti || KrdC_8.87-89 ||
ity arcayann acyutam ādareṇa
yo 'muṃ bhajen mantravaraṃ jitātmā |
so 'bhyarcya divya-janair janānāṃ
hṛn-netra-paṅkeruha-tigma-bhānuḥ
iti amunā prakāreṇa yo jitendriyo acyutaṃ kṛṣṇaṃ bhaktyā pūjayan amuṃ mantra-śreṣṭhaṃ sevate sa puruṣaḥ surair api pūjyate | kīdṛśaḥ ? lokānāṃ hṛdaya-padma-locana-padmayoḥ sūryaḥ sarva-jana-vaśīkaraṇa-mantraḥ samartha ity api pāṭhaḥ
sita-śarkarottara-payaḥ-pratipattyā
paritarpayed dina-mukhe dina-śastam |
salilaiḥ śataṃ śata-makha-śriyam eṣa
sva-vibhūty-udanvati karoty uda-bindum
sita-śarkarā-pradhāna-pratipattyā dugdha-buddhyāḥ jalair eva dina-mukhe prātaḥ-kāle pratidinaṃ śata-kṛtvas taṃ tarpayet | anantaraṃ sādhakaḥ svādhipatya-samudre indrasya lakṣmīṃ jala-binduvat
vidala-halaiḥ sumanasaḥ sumanobhir
ghanasāra-candana-bahu-drava-magnaiḥ |
manunāmunā havanato 'yuta-saṅkhyaṃ
trijagat priyaḥ sa manuvit kavirāṭ syāt
anena mantreṇa sumanaso jātī-mālatīnām adheyasya sumanobhiḥ puṣpaiḥ vikasi | taiḥ karpūra-yukta-candanasya bahu-drava-vyāptair ayuta-saṅkhyaṃ havanato 'yuta-home na sa mantrī trailokyasya priyaḥ kavi-śreṣṭhaś ca bhavati
dhyānād evāsya sadyas tridaśa-mṛga-dṛśor vaśyatāṃ yānty avaśyaṃ
kandarpārtājapādyaiḥ kim atha na sulabhaṃ mantrato 'smān narasya |
spardhām uddhūya citraṃ mahad idam api naisargikīṃ śaśvad enaṃ
sevete mantri-mukhyaṃ sarasija-nilayā cāpi vācām adhīśā
asya rukmiṇī-vallabhasya dhyānāt śīghraṃ tridaśa-mṛga-dṛśaḥ devāṅganā avaśyaṃ vaśyatām āyāttatāṃ prāpnuvanti | kathambhūtāḥ ? kāma-pīḍitā | athānantaraṃ japa-homādināsmāt mantrāt sādhakasya kiṃ na sulabham | api tu sarvam eva sulabham ity arthaḥ | kiṃ ca, idam api mahac citraṃ yat sarasija-nilayā lakṣmīḥ vācām adhīśā sarasvatī ca svābhāvikīm asūyāṃ tyaktvā nityam enaṃ sādhaka-śreṣṭhaṃ sevete
ādhi-vyādhi-jarāpamṛtyu-duritair bhūtaiḥ samastair viṣair
daubhāgyena daridratādibhir asau dūraṃ vimuktaś ciram |
sat-putraiḥ susutāsumitranivahair juṣṭokhilābhiḥ sadā
sampadbhiḥ parijuṣṭa īḍita-yaśā jīved anekāḥ samāḥ
kiṃ ca mano-duḥkha-roga-jarāpamṛtyu-śoka-śūnyaḥ sakala-prāṇibhir viṣaiḥ tathā duradṛṣṭena tathā daridratādibhir atiśayena parityakto bahu-kālaṃ vyāpya-viśiṣṭa-putra-sametaḥ sat-putrī-mitra-samūhena sevitaḥ sadā samṛddhaḥ īdita-yaśāḥ stuta-yaśāḥ asau sādhakaḥ anekāḥ samā hāyanāni jīvet
mantrāntarebhyo 'syātiśayitvam āha-
akhila-manuṣu mantrā vaiṣṇavā vīryavanto
mahitatara-phalāḍhyās teṣu gopāla-mantrāḥ |
prabalatara ihaiṣo 'mīṣu saṃmohanākhyo
manur anupama-sampat-kalpanākalpa-śākhī
sarveṣu mantreṣu vaiṣṇava-mantrā atiśayena savīryāḥ teṣv api vaiṣṇava-mantreṣu gopāla-mantrā atipūjita-phala-yuktāḥ teṣv api gopāla-mantreṣu eṣa saṃmohanākhya-mantraḥ prabalataraḥ prakṛṣṭa-bala-yuktaḥ | punaḥ nirupamaiśvarya-dānaika-kalpa-vṛkṣaḥ
manum imam atihṛdyaṃ yo bhajed bhakti-namro
japa-huta-yajanādyair dhyānavān mantri-mukhyaḥ |
truṭita-sakala-karma-granthir udbuddha-cetāḥ
vrajati sa tu padaṃ tan nitya-śuddhaṃ murāreḥ
yo mantri-mukhyaḥ sādhaka-śreṣṭhaḥ dhyāna-yuktaḥ bhaktyā ārādhyatva-jñānena imaṃ mantraṃ manoharaṃ japa-dhyāna-homādibhir bhajet sa murāres tat-prasiddhaṃ padaṃ vrajati prāpnoti murā avidyā tasyā nāśakasya padam | kīdṛśaṃ padam ? avināśi sarva-kāluṣya-rahitam | sa kīdṛśaḥ ? vināśita-sakala-karma-bandhanaḥ | punaḥ kīdṛśaḥ ? udbuddha-cetā vastu-grahaṇonmukha-cittaḥ
atha yogam āha-
aṅgīkṛtyaikam eṣāṃ manum atha japa-homārcanādyair manūnām
aṣṭāṅgotsāritāriḥ pramudita-pariśuddha-prasannāntarātmā |
yogī yuñjīta yogān samucita-vihṛti-svapna-bodhā hṛtiḥ syāt
prāgāsyaś cāsane sve sumṛduni samukhaṃ mīlitākṣo niviṣṭaḥ
eṣāṃ manūnāṃ mantrāṇāṃ madhye ekaṃ manum mantra-japa-homādibhiḥ svīkṛtya vaśīkṛtya aṣṭāṅgena yama-niyama-prāṇāyāma-pratyāhāra-dhyāna-dhāraṇā-samādhi-lakṣaṇena utsāritās tyaktāḥ kāma-krodhādayo 'rayo yena sa tathā harṣita-nirmala-prasanna-citto yogī prāg-vadanaḥ san yogān citta-vṛtti-nirodhādīn karotu | kīdṛśo yogī ? yathocita-vihāra-nidrā-prabodhāhāraḥ | punaḥ svakīye sukomale āsane samupaviṣṭaḥ | punaḥ kīdṛśaḥ ? sukhenānāyasena saṃmīlite mudrite akṣiṇī yena saḥ ||97||
viśvaṃ bhūtendriyāntaḥkaraṇa-mayaminendv-agni-rūpaṃ samastaṃ
varṇātmaitat pradhāne kala-nayana-maye bīja-rūpe dhruveṇa |
nītvā tat-puṃsi bindv-ātmani tam api parātmany atho kāla-tattve
taṃ vai śaktau cid-ātmany api nayatu ca tāṃ kevale dhāmni śānte
etad-varṇātmakaṃ samastaṃ viśvaṃ bhūtendriyāntaḥ-karaṇa-rūpaṃ sūryendv-agni-rūpaṃ pradhāne prakṛti-rūpe kāma-bīje praṇavena nītvā tatra vilīnaṃ vicintya tat kāma-bījaṃ bindv-ātmani prasiddhe 'nusvārākhye tam api bindv-ātmānaṃ nādākhye kāla-tattve paramātmani saṃharet tam api kāla-tattvaṃ cid-rūpāyāṃ śaktau saṃharet tām api śaktiṃ kevale tejo-maye sva-prakāśe dhāmni tejasi śānte sarvopadrava-rahite nayatu
kīdṛśe ?
nirdvandve nirviśeṣe niratiśaya-mahānanda-sāndre 'vasānā-
pete 'rthe kṛṣṇa-pūrvamala-rahita-girāṃ śāśvate svātmanīttham |
saṃhṛtyābhyasya bījottamam atha śanakair līna-niśvāsa-cetāḥ
prakṣīṇāpuṇya-puṇyo nirupama-para-saṃvit-svarūpaḥ sa bhūyāt
nirdvandve śītoṣṇādi-dvandva-viśeṣa-rahite viśeṣo vaidharmyaṃ tad-rahite atyantānanda-ghane anante kṛṣṇa-govindādi-nirmala-śabdānāṃ pratipādye ātma-svarūpe ittham amunā prakāreṇa saṃhṛtya saṃhāraṃ kṛtvā kāma-bījaṃ japan | athānantaraṃ svayam eva niścala-śvāsa-citto bhūtvā prakṣīṇa-pāpa-puṇyaś ca bhūtvā sa yogī nirupamaḥ parama-saṃvin-mayo bhavati
mūlādhāre tri-koṇe taruṇataraṇibhābhāsvare vibhramantaṃ
kāmaṃ bālārka-kālānala-jaṭhara-kuraṅgāṅka-koṭi-prabhāsam |
vidyun-mālā-sahasra-dyuti-rucira-hasad-bandhu-jīvābhirāmaṃ
traiguṇyākrānta-binduṃ jagad-udaya-layaikānta-hetuṃ vicintya
trikoṇātmake mūlādhāre udyad-ādityavat prakāśamāne bhramamāṇaṃ kāma-bījaṃ nūtanāditya-pralaya-kālīna-vahni-candra-koṭi-tulya-kāntiṃ punas taḍin-mālā-sahasra-kāntiṃ punaḥ nūtana-puṣpita-bandhukavan manoharaṃ sattvādi-guṇa-trayeṇa vyāpto 'nusvāra-saṃjñako bindur yena taṃ punaḥ viśvotpatti-nāśaika-kāraṇam
tasyordhve visphurantīṃ sphuṭa-rucira-taḍit-puñja-bhābhāsvarābhām
udgacchantīṃ suṣumṇā-saraṇim anu-śikhām ālalāṭendu-bimbam |
cin-mātrāṃ sūkṣma-rūpāṃ kalita-sakala-viśvāṃ kalāṃ nāda-gamyāṃ
mūlaṃ yā sarva-dhāmnāṃ smaratu nirupamāṃ huṅkṛtodañciteraḥ
tasya kāma-bījasya upari bidnu-gata-kuṇḍalinīṃ śaktiṃ dīpyamānāṃ cintayatu | kimbhūtām ? pravyakta-manohara-vidyut-sahasravat prakāśamāna-kāntiṃ, punaḥ lalāṭa-candra-bimbāntaṃ suṣumṇā-randhraṃ yāntīṃ, punaḥ anu anugatā bīja-gata-biimbātmake vahni-śikhā jvālā yasyāṃ sā tathā tām | punaḥ kimbhūtām ? cit-svarūpām | punaḥ durlakṣāṃ | punar āpta-sakala-viśvāṃ | punaḥ kalā-rūpām | punaḥ nādānumeyāṃ | punaḥ sarva-tejasāṃ mūla-bhūtām | kīdṛśo 'dhikārī ? huṅkāreṇa udañcita ūrdhvam utpāṭita iro vāyur apānākhyo yena sa tathā
nītvā tā śanakair adhomukha-sahasrārāruṇābjodara-
dyotat-pūrṇa-śaśāṅka-bimbam amutaḥ pīyūṣa-dhārā-sṛtim |
raktāṃ mantramayīṃ nipīya ca sudhā-nisyanda-rūpāṃ viśed
bhūyo 'py ātma-niketanaṃ punar api protthāya pītvā viśet
tāṃ kuṇḍalinīṃ śaktiṃ śanakair yathā syād evam adhomukha-sahasra-dalāruṇa-kamala-madhya-dyotamāna-pūrṇa-candra-maṇḍalaṃ nītvā asmāc candra-bimbād amṛta-dhārā-vṛṣṭiṃ rakta-varṇāṃ varṇātmikām amṛta-srava-rūpāṃ pāyayitvā ātma-niketanaṃ mūlādhāre praveśayet | bhūyo 'nantaram api tathaiva tām utthāpya tathā kṛtvā punas tathā nija-sthānaṃ prāpayed iti
etādṛśābhyāsasya phalam āha-
yo 'bhyasyaty anudinam evam ātmano 'ntaṃ
bījeśaṃ durita-jarāpamṛtyu-rogān |
jitvāsau svayam iva mūrtimān anaṅgaḥ
saṃjīvec cira-malinīlakeśa-pāśaḥ
yaḥ pratyaham anena prakāreṇa śarīra-madhye kāma-bījam abhyasyaty ātmano 'ntaṃ mano-layāntam idam abhyasyatīti kriyā-viśeṣaṇam asau sādhakaḥ durita-jarāpamṛtyu-rogān parābhūya svayam eva deha-dhāri-kandarpo bhūtvā cira-kālaṃ jīvati | kīdṛśaḥ ? bhramara-varṇavat śyāma-keśa-samūhaḥ
sphuṭa-madhura-padārṇa-śreṇir atyadbhutārthā
jhaṭiti-vadana-padmād visphuraty asya vāṇī |
api ca sakala-mantrās tasya sidhyanti maṅkṣu
vyuparama-ghana-saukhyaikāspadaṃ vartate saḥ
asya sādhakasya mukha-kamalān śīghraṃ sarasvatī prabhavatī | kimbhūtā ? pravyakta-manohara-pada-varṇa-samūhātmikā atyāścarya-viṣayā kintu asya sādhakasya maṅkṣu anye 'pi mantrāḥ sidhyanti kiṃ ca sa sādhakaḥ aviśrānta-niviḍa-sukha-mātra-sthānṃ bhūtvā tiṣṭhati
bhrāmyan-mūrtiṃ mūla-cakrād anaṅga
svābhir bhābhīrakta-pīyūṣa-yugbhiḥ |
viśvākāśaṃ pūrayantaṃ vicintya
pratyāveśyās tatra vaśyāya sādhyāḥ
nāryo naro vā nagarī sabhāpi vā
praveśitās tatra niśāta-cetasā |
syuḥ kiṅkarās tasya jhaṭity anārataṃ
cirāya tan nighna-dhiyo na saṃśayaḥ
mūla-cakrān mūlādhāre atra saptamy-arthe pañcamī bhramaṇa-mūrtiṃ kāma-bījaṃ svakīyābhir dīptibhir lohitāmṛta-yuktābhir brahmāṇḍa-madhya-pradeśe pūryamāṇaṃ dhyātvā niśāta-cetasā tīkṣṇa-matinā tatra nārī-prabhṛtayaḥ sādhyāvaśyārthaṃ pratyāveśyāḥ prakṣeptavyā | anantaraṃ tatra praveśitāḥ praveśa-prāpitāḥ strī-prabhṛtayas tan-nimagna-dhiyas tena hṛta-cittāḥ | tasya sādhakasya śīghraṃ cira-kālam ājñā-kāriṇo bhavanti nātra sandehaḥ || KrdC_8.105-106 ||
taraṇi-dala-sanāthe śakra-gopāruṇe yo
ravi-śaśi-śikhi-bimba-prasphurac-cāru-madhye |
hṛdaya-sarasije 'muṃ śyāmalaṃ komalāṅgaṃ
susukham upaniviṣṭaṃ taṃ smared vāsudevam
tad-dvādaśa-dala-yukte hṛdaya-kamale indra-gopākhyo rakta-kīṭa-viśeṣaḥ tadvad aruṇe sūrya-vahni-candra-maṇḍala-śobhita-cāru-madhya-pradeśe amuṃ śyāma-varṇaṃ komalāṅgaṃ sukumārāṅgaṃ sukha-prakāreṇopaviṣṭaṃ vāsudevaṃ cintayet
pādāmbhoja-dvaye 'ṅguly-amala-kiśalayeṣv ābalau san-nakhānāṃ
sat-kūrmodāra-kāntau prapada-yuji lasaj-jaṅghikā-daṇḍayoś ca |
jānvor ūrvoḥ piśaṅge nava-vasana-vare mekhalā-dāmni nābhau
romāvalyām udārodara-bhuvi vipule vakṣasi prauḍha-hāre
ādi-puṃsaḥ śrī-kṛṣṇasya pādāmbhojam ārabhya hasitānteṣu sthāneṣu vakṣyamāṇeṣu śanair yathā syāt tathā iti kramataḥ sthāna-kramataḥ sthāna-krameṇa svīyaṃ manaḥ sthāpayatu | tathā pāda-padma-dvaye prathamaṃ manaḥ sthāpayet | tad-anantaraṃ pūrvaṃ pūrvaṃ apohyāpara-sthāneṣu mano nidadhyād aṅgulya evāmala-kiśalayā nirmala-pallavās teṣu | tad anu nakhānāṃ śobhamāna-paṅktau tad-anu prapada-yuji pāda-dvaye | kīdṛśe ? kūrma-pṛṣṭhavad upari-bhāge unnate | tad-anu dedīpyamāna-jaṅghā-dvaye | tad-anu jānu-dvaye ūru-dvaye pīta-varṇe nūtana-vastrayoḥ śreṣṭhe kṣudra-ghaṇṭikā-mālāyāṃ nābhi-pradeśe tan-niṣṭha-roma-paṅktau ca vipulodara-sthāne mahāhāra-yukte vistīrṇe vakṣasi
śrīvatse kaustubhe ca sphuṭa-kamala-lasad-baddha-hṛd-dāmni bāhvor
mūle keyūra-dīpte jagad-avana-paṭau dor-dvaye kaṅkaṇāḍhye |
pāṇi-dvandvāṅguli-sthe 'timadhura-rava-saṃlīna-viśve ca veṇau
kaṇṭhe sat-kuṇḍalosrasphuṭa-rucira-kapola-stha-dvandvake ca
śrīvatse vipra-pādāvaghāta-tarjanyordhva-romātmake kaustubhe hṛdaya-niviṣṭa-maṇi-viśeṣe vikasita-padma-mālāyāṃ keyūra-śobhita-bāhvor mūle saṃsāra-rakṣaṇa-dakṣe kaṅkaṇa-yukte bāhu-dvaye hasta-dvayāṅguli-niṣṭhe atimadhura-śabdena magnaṃ jagat-trayaṃ yena evambhūte veṇau | tad-anu kaṇṭhe ramya-kuṇḍala-kiraṇa-prakāśita-manohara-kapola-stha-yugale
karṇa-dvandve ca ghoṇe nayana-nalinayor bhrū-vilāse lalāṭe
keśeṣv ālola-barheṣv atisurabhi-manojña-prasūnojjvaleṣu |
śoṇe vinyasta-veṇāv adhara-kiśalaye danta-paṅktyāṃ smitākhye
jyotsnāyām ādi-puṃsaḥ krama iti ca śanaiḥ svaṃ manaḥ saṃnidhattām
karṇa-dvaye nāsā-yugale netra-padma-dvaye bhrū-vikṣepe lalāṭe cañcala-mayūra-puccha-yukteṣu atisugandhita-manohara-puṣpojjvaleṣu keśeṣu śoṇa-varṇe āropita-veṇau adhara-pallave danta-paṅktyāṃ smitam ākhyā nāma yasyā tasyāṃ jyotsnāyām candra-kāntau jyotsnā-tulye smite
yāvan mano-vilayam eti harer udāre
manda-smite 'bhyasatu tāvad anaṅga-bījam |
aṣṭādaśārṇam athavāpi daśārṇakaṃ vā
mantrī śanair atha samāhita-mātariśvā
harer udāre śobhamāne manda-smite mano yāvad vilayam viśeṣato layam eti tāvad anaṅga-bījam aṣṭādaśārṇam daśārṇaṃ vā prajapatu | kimbhūtaḥ ? samāhita-mātariśvā pratyāharīkṛtaḥ prāṇa-vāyuḥ
āropyāropya manaḥ padāravindādi-manda-hasitāntam |
tatra vilāpya kṣīṇe cetasi sukha-cit-sad-ātmako bhavati
manaḥ padāravindam ārabhya īsad-hāsya-paryantaṃ samāropyānantaram | tatra vilāpya līnaṃ kṛtvā kṣīṇe śuddhe citte sati sukha-jñāna-sad-ātmako bhavati sādhakaḥ
nyāsa-japa-homa-pūjā-tarpaṇa-mantrābhiṣeka-viniyogānām |
dīpikayaiva mayodbhāṣitaḥ kramaḥ kṛtsna-mantra-gaṇa-kathitānām
kṛṣṇa-mantra-samūha-kathitānāṃ nyāsa-japādīnāṃ krama-dīpikayaiva kramaḥ prakāśitaḥ
saṃśaya-timira-cchidurā saiṣā krama-dīpikā kareṇa sadbhiḥ |
kara-dīpikeva dhāryā sasneham aharniśaṃ samasta-sukhāptyai
saiṣā krama-dīpikā sādhu-janaiḥ sa-snehaṃ yathā syāt tathā kara-dīpikeva dhāryā | kimbhūtā ? saṃśaya-rūpāndhakāra-cchedayitrī anyāpi tailādi-sneha-sahitaṃ yathā syāt tathā dhāryate andhakāra-nāśinī bhavati | kim arthaṃ dhāryā ? samasta-sukha-prāpty-artham
jagad idam anubiddhaṃ yena yasmāt prasūte
yad anu tatam ajasraṃ pāti cādhiṣṭhitā yam |
yad uru maha udarcir yaṃ vidhatte ca gopī
tam amṛta-sukha-bodha-jyotiṣaṃ naumi kṛṣṇam
jagad idam anuviddham anusyūtaṃ yena jyotiṣā yasmāt parameśvarāt imaṃ jana-lokaṃ saṃsārākhyaṃ prasūte prasūtiṃ prānotīty arthaḥ | yasminn ity api pāṭhaḥ | tathā parameśvaram adhiṣṭhātāram āśritā satī anutataṃ vistṛtaṃ jagat ajasraṃ sarvadā pāti rakṣati yasya parameśvarasya ūru vipulaṃ mahaḥ tejaḥ tat udarcis tat-tejasā udita-dīptiḥ satī yaṃ pratibimba-rūpeṇa dhatte tam uktānandaṃ sva-prakāśaṃ naumi staumi
yaś cakraṃ nija-keli-sādhanam adhiṣṭhāna-sthito 'pi prabhur
dattaṃ manmatha-śatruṇāvana-kṛte vyāvṛtta-lokāttikam |
dhatte dīpta-navena śobhanam aghāpetātta-māyaṃ dhruvaṃ
vande kāya-vimardanaṃ vadha-kṛtāṃ bhuñjad-dyukaṃ yādavam
yaḥ parameśvaraḥ śrī-kṛṣṇaḥ vakṣyamāṇa-lakṣaṇaṃ cakraṃ dhatte taṃ vande ity anvayaḥ | kathambhūtaṃ cakram ? nija-keli-sādhanaṃ nija-yuddha-krīḍā-karaṇam | kīdṛśaḥ parameśvaraḥ ? adhiṣṭhāna-sthito 'pi samādhi-sthito 'pi | yad vā, bāhya-sthito 'pi prabhuḥ svāmī | punaḥ kīdṛśaiḥ ? manmatha-śatruṇā mahā-devena avane avana-kṛte sarva-loka-rakṣārthaṃ dattam | punar dūrīkṛtātivṛṣṭy-anāvṛṣṭy-ādy-apadravaṃ, punaḥ dīpta-navena iva śobhanaṃ dedīpyamānam | kiṃ bhūtaṃ kṛṣṇam ? pāpa-rahitaṃ svīkṛta-māyaṃ punar dhruvam avināśinaṃ punar vadha-kṛtām upadrava-kāriṇāṃ kāya-vimardanaṃ śarīra-nāśakaṃ punaḥ bhuñjad-dyukaṃ bhuñjat-svarga-lokaṃ punar jātyāyād avam ity arthaḥ
| atra padye cakra-bandhe grantha-kartā sva-nāma prakṣiptavān iti bodhyam
Original text: Kramadīpikā with the commentary by Govindabhaṭṭācārya · Edition: Sudhakar Malaviya, Benares : Krishnadas Academy, 1989 (Krishnadas Sanskrit Series, 119). · Data entry Jan Brzezinski · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0