Kauśikapaddhati · Chapter 1.2
[tvaṃ bhūmimatyeṣyojasā tvaṃ vedyāṃ sīdasi cāruradhvare | tvāṃ pavitramṛṣayo bharantastvaṃ punīhi duritānyasmat (19.33.3) iti pavitre antardhāya havirnirvapati devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāmagnaye juṣṭaṃ nirvapāmi iti
]
sāyamprātarhomavaiśvadevapiṇḍapitṛyajñādi uddhṛte'gnau kāryāṇi | 'tvaṃ bhūmim' ityṛcā carmaṇi pavitre nidhāya caturo muṣṭīn nirvapati 'devasya tvā' iti | tūṣṇīṃ caturtham | 'agnaye juṣṭaṃ nirvapāmi' ||
[evam agnīṣomābhyām iti
]
'agnīṣomābhyāṃ juṣṭaṃ nirvapāmi' iti vikāraḥ ||
[indrāgnibhyām ityamāvāsyāyām
nityaṃ pūrvamāgneyam
niruptaṃ pavitrābhyāṃ prokṣati amuṣmai tvā juṣṭam iti yathādevatam
]
'agnaye tvā juṣṭaṃ prokṣāmi' iti | agnīṣomābhyāṃ ca | prokṣaṇaṃ dvayorapi ||
[ulūkhalamusalaṃ śūrpaṃ prakṣālitaṃ carmaṇyādhāya vrīhīnulūkhala opyāvaghnaṃstrirhaviṣkṛtā vācaṃ visṛjati haviṣkṛdā dravehi iti
]
'arātīyoḥ' (10.6.1) ityṛcolūkhalamusalaṃ takṣati 'yattvā śikvaḥ' (10.6.3) ityṛcā prakṣālayati 'yadyatkṛṣṇaḥ' (12.3.13) ityṛcā mārjapati | tataḥ ulūkhale vrīhīnopya 'haviṣkṛdā dravehi' ityanenāvahanti triḥ | tataḥ śūrpaniṣpavanam | tatastriḥ prakṣālanaṃ taṇḍulānām ||
[apahatya suphalīkṛtān kṛtvā triḥ prakṣālya taṇḍulān agne caruryajñiyastvādhyarukṣat (11.1.16) iti carumadhidadhāti
]
'agne caruḥ ityṛcā carumadhidadhāti' ||
[śuddhāḥ pūtāḥ (11.1.17) ityudakamāsiñcati
]
'śuddhāḥ pūtāḥ' ityṛcodakamāsiñcati ||
[brahmaṇā śuddhāḥ (11.1.18) iti taṇḍulān
]
'brahmaṇā śuddhāḥ' ityṛcā taṇḍulānāvapati pavitre antardhānaṃ kṛtvā ||
[pari tvāgne puraṃ vayam (7.71.1) iti triḥ paryagni karoti
]
'pari tvāgne puraṃ vayam' ityṛcā triḥ paryagnikaraṇam ||
nekṣaṇena triḥ pradakṣiṇamudāyauti
[ata ūrdhvaṃ yathākāmam
uttarato'gnerupasādayatīdhmam
uttaraṃ barhiḥ
]
agneruttarata idhmamupasādayati | tato barhiḥ ||
[agnaye tvā juṣṭaṃ prokṣāmi itīdhmam
]
'agnaye tvā juṣṭaṃ prokṣāmi' itīdhmaprokṣaṇam ||
[pṛthivyai iti barhiḥ
]
'pṛthivyai tvā juṣṭaṃ prokṣāmi' iti barhiḥprokṣaṇam ||
[darbhamuṣṭimabhyukṣya paścādagneḥ prāgagraṃ nidadhāti ūrṇamradaṃ prathasva svāsasthaṃ devebhyaḥ iti
]
darbhamuṣṭimabhyukṣya paścādagneḥ stṛṇāti 'ūrṇamradam' iti mantreṇa ||
[darbhāṇāmapādāya ṛṣīṇāṃ prastaro'si (16.2.6) iti dakṣiṇato'gnerbrahmāsanaṃ nidadhati
]
'ṛṣīṇāṃ prastaro'si' iti dakṣiṇato'gnerbrahmāsanaṃ nidadhati | 'bhūpate' iti brahmavaraṇam | tathā ca gobhilabrāhmaṇam | pratyakṣaṃ vā darbhamayaṃ vāsanamudakakamaṇḍaluṃ vā brahmasthāne kuryāt | tato brahmāsanasaṃskāraḥ ||
[purastādagnerāstīrya teṣāṃ mūlānyapareṣāṃ prāntairavacchādayan parisarpati dakṣiṇenāgnimā paścārdhāt
]
tataḥ staraṇaṃ purastādagneriti | kartā bravīti -
pari stṛṇīhi (7.99.1) iti sampreṣyati
[devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ prasūtaḥ praśiṣā paristṛṇāmi iti
]
tato 'devasya tvā' iti stṛṇāti ||
[evamuttarato'yujo dhātūn kurvan
yatra samāgacchanti taddakṣiṇottaraṃ karoti
]
paribhojanīyān stṛṇāti ||
stīrṇaṃ prokṣati haviṣāṃ tvā juṣṭaṃ prokṣāmi iti
nānabhyukṣitaṃ saṃstīrṇamupayogaṃ labheta
naidho'bhyādhānam
nānutpūtaṃ haviḥ
nāprokṣitaṃ yajñāṅgam
tasmin prakṣālitopavātāni nidadhāti
sarvatra eṣā paribhāṣā ||
[sruvamājyadhānīṃ ca
]
sruvamājyadhānīṃ nidadhati ||
vilīnapūtamājyaṃ gṛhītvādhiśṛtya paryagni kṛtvodagudvāsya paścādagnerupasādyodagagrābhyāṃ pavitrābhyāmutpunāti
[viṣṇormanasā pūtamasi
devastvā savitotpunātu
acchidreṇa tvā pavitreṇa śatadhāreṇa sahasradhāreṇa supvotpunāmi iti tṛtīyam
tūṣṇīṃ caturtham
]
'viṣṇormanasā pūtamasi' iti ||
śṛtaṃ havirabhighārayati madhvā samañjan ghṛtavat karātha iti
śṛtaṃ havirabhighārayati 'madhvā samañjan' iti ||
[abhighāryodañcamudvāsayati udvāsayāgneḥ śṛtamakarma havyamā sīda pṛṣṭhamamṛtasya dhāma (PaippS 5.16.3) iti
]
'udvāsayāgneḥ' ityṛcodvāsayati ||
[paścādājyasya nidhāyālaṅkṛtya samānenotpunāti
]
tataḥ paścādājyasya nidhāyālaṅkṛtyājyena carumabhighārya samānenotpunāti ||
adārasṛt (1.22.1) ityavekṣate
uttiṣṭhata (7.72.1-3) ityaindram
carumavekṣate ||
[agnirbhūmyām (12.1.19-21) iti tisṛbhirupasamādadhāti asmai kṣatrāṇi (7.78.2) etamidhmam (10.6.35) iti vā
Original text: Kauśikapaddhati · Edition: Keśava's Kauśikapaddhati on the Kauśikasūtra of the Atharvaveda. Critically edited by V.P. Limaye, R.N. Dandekar, C.G. Kashikar, V.V. Bhide, S.S. Bahulkar, Pune: Tilak Maharashtra Vidyapeeth 1982. · Data entry Ketaki Gokhale · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0