Kaṭhopaniṣadbhāṣya · Chapter 6
2,2.15 //
iti kaṭhavallyāṃ pañcamavallī bhāṣyam // 5 //
atha ṣaṣṭha vallī /
tūlāvadhāraṇenaiva mūlāvadhāraṇaṃ vṛkṣasya yathā kriyate loke, evaṃ saṃsārakāryavṛkṣāvadhāraṇena tanmūlasya brāhmaṇaḥ svarūpāvadidhārayiṣayeyaṃ ṣaṣṭhī vally ārabhyate --
ūrdhvamūlo avākśākha eṣo 'śvatthaḥ sanātanaḥ /
tad eva śukraṃ tad brahma tad evāmṛtam ucyate /
tasmiṃl lokāḥ śritāḥ sarve tad u nātyeti kaścana // etad vai tat
2,3.1 //
ūrdhvamūla ūrdhvaṃ mūlaṃ yat tad viṣṇoḥ paramaṃ padam asyeti so 'yam avyaktādisthāvarāntaḥ saṃsāravṛkṣa ūrdhvamūlaḥ / vṛkṣaś ca vraścanāt / avicchinnajanmajarāmaraṇaśokādyanekānarthātmakaḥ pratikṣaṇam anyathā svabhāvo māyāmarīcyudakagandharvanagarādivad dṛṣṭanaṣṭasvarūpatvād avasāne ca vṛkṣavad abhāvātmakaḥ kadalīstambhavan niḥsāro 'nekaśatapākhaṇḍabuddhivikalpāspadas tattvavijijñāsubhir anirdhāritedantattvo vedāntanirdhāritaparabrahmamūlasāro 'vidyākāmakarmāvyaktabījaprabhavo 'parabrahmavijñānakriyāśaktidvayātmakahiraṇyagarbhāṅkuraḥ sarvaprāṇiliṅgabhedaskandhas tat tat tṛṣṇājalāsekodbhūtadarpano buddhīndriyaviṣayapravālāṅkuraḥ śrutismṛtinyāyavidyopadeśapalāśo yajñadānatapodyanekakriyāsupuṣpaḥ sukhaduḥkhavedanānekarasaḥ prāṇyupajīvyānantaphalas tat tṛṣṇāsalilāvasekaprarūḍhajaṭilīkṛtadṛḍhabaddhamūlaḥ satyanāmādisaptalokabrahmādibhūtapakṣikṛtanīḍaḥ prāṇisukhaduḥkhodbhūtaharṣaśokajātanṛtyagītavāditrakṣvelitāsphoṭitahasitākṛṣṭaruditahāhāmuñcamuñcetyādyanekaśabdakṛtatumulībhūtamahāravo vedāntavihitabrahmātmadarśanāsaṅgaśastrakṛtoccheda eṣa saṃsāravṛkṣo 'śvattho 'śvatthavat kāmakarmavāteritanityapracalitasvabhāvaḥ / svarganarakatiryakpretādibhiḥ śākhābhir avākśākhaḥ / sanātano 'nāditvāc ciraṃ pravṛttaḥ / yad asya saṃsāravṛkṣasya mūlaṃ tad eva śukraṃ śubhraṃ śuddhaṃ jyotiṣmac caitanyātmajyotiḥsvabhāvaṃ tad eva brahma sarvamahattvāt / tad evāmṛtam avināśasvabhāvam ucyate kathyate satyatvāt / vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyam anṛtam anyadato martyam / tasmin paramārthasatye brahmaṇi lokā gandharvanagaramarīcyudakamāyāsamāḥ paramārthadarśanābhāvāvagamanāḥ śritāśritāḥ sarve samastā utpattisthitilayeṣu / tad u tadbrahma nātyeti nātivartate mṛdādikam iva ghaṭādikāryaṃ kaścana kaścid api vikāraḥ / etad vai tat
2,3.1 //
yad idaṃ kiṃca jagat sarvaṃ prāṇa ejati niḥsṛtam /
mahad bhayaṃ vajram udyataṃ ya etad vidur amṛtās te bhavanti
2,3.2 //
yad vijñānād amṛtā bhavantīty ucyate, jagato mūlaṃ tad eva nāsti brahmāsata evedaṃ niḥsṛtam iti tan na / yad idaṃ kiñ ca yat kiṃ cedaṃ jagatsarvaṃ prāṇe / parasmin brahmaṇi satyejati kampate, tata eva niḥsṛtaṃ nirgataṃ satpracalati niyamena ceṣṭate / yad evaṃ jagadutpattyādikāraṇaṃ brahma tanmahadbhayam / mahac ca tad bhayaṃ ca bibhety asmād iti mahadbhayam / vajram udyatam udyatām iva vajram / yathā vajrodyatakaraṃ svāminam abhimukhībhūtaṃ dṛṣṭvā bhṛtyā niyamena tac chāsane vartante, tathedaṃ candrādityagrahanakṣatratārakādilakṣaṇaṃ jagatseśvaraṃ niyamena kṣaṇam apy aviśrāntaṃ vartata ity uktaṃ bhavati / ya etad viduḥ svātmapravṛttisākṣibhūtam ekaṃ brahmāmṛtā amaraṇadharmāṇāste bhavanti
2,3.2 //
bhayād asyāgnis tapati bhayāt tapati sūryaḥ /
bhayād indraś ca vāyuś ca mṛtyur dhāvati pañcamaḥ
2,3.3 //
kathaṃ tadbhayāj jagadvartata ity āha -- bhayād bhītyāsya parameśvarasyāgnis tapati, bhayāt tapati sūryo, bhayād indraś ca vāyuś ca mṛtyur dhāvati pañcamaḥ / na hīśvarāṇāṃ lokapālānāṃ samarthānāṃ satāṃ niyantā ced vajrodyatakaravan na syāt svāmibhayabhītānām iva bhṛtyānāṃ niyatā pravṛtir upapadyate
2,3.3 //
iha ced aśakad boddhuṃ prākśarīrasya visrasaḥ /
tataḥ sargeṣu lokeṣu śarīratvāya kalpate
2,3.4 //
tac ceha jīvann eva ced yady aśakac chaknoti śaktaḥ san jānāty etad bhayakāraṇaṃ brahma boddhum avagantuṃ prak pūrvaṃ śarīrasya visraso 'vasraṃsanāt patanāt saṃsārabandhanād vimucyate / na ced aśakadboddhum, tato 'navabodhāt sargeṣu, sṛjyante yeṣu sraṣṭavyāḥ prāṇina iti sargāḥ pṛthivyādayo lokās teṣu sargeṣu lokeṣu śarīratvāya śarīrabhāvāya kalpate samartho bhavati śarīraṃ gṛhṇātīty arthaḥ // tasmāc charīravisraṃsanāt prāgātmāvabodhāya nāstheyaḥ / yasmād ihaivātmano darśanam ādarśasthasyeva mukhasya spaṣṭamupapadyate na lokāntareṣu brahmalokād anyatra / sa ca duṣprāpaḥ
2,3.4 //
katham ity ucyate --
yathādarśe tathātmani yathā svapne tathā pitṛloke /
yathāpsu parīva dadṛśe tathā gandharvaloke chāyātapayor iva brahmaloke
2,3.5 //
yathādarśe pratibimbabhūtam ātmānaṃ paśyati loko 'tyantaviviktam, tathehātmani svabuddhāvādarśavan nirmalībhūtāyāṃ viviktam ātmano darśanaṃ bhavatīty arthaḥ / yathā svapne 'viviktaṃ jāgradvāsanodbhūtam, tathā pitṛloke 'viviktam eva darśanam ātmanaḥ karmaphalopabhogāsaktatvāt / yathā cāpsv aviviktāvayavam ātmarūpaṃ parīva dadṛśe paridṛśyata iva, tathā gandharvaloke 'viviktam eva darśanam ātmanaḥ / evañ ca lokāntareṣv api śāstraprāmāṇyād avagamyate / chāyātapayor ivātyantaviviktaṃ brahmaloka evaikasmin / sa ca duṣprāpo 'tyantaviśiṣṭakarmajñānasādhyatvāt / tasmād ātmadarśanāyehaiva yatnaḥ kartavya ity abhiprāyaḥ
2,3.5 //
indriyāṇāṃ pṛthagbhāvam udayāstamayau ca yat /
pṛthag utpadyamānānāṃ matvā dhīro na śocati
2,3.6 //
katham asau boddhavyaḥ kiṃ vā tadavabodhe prayojanam ity ucyate -- indriyāṇāṃ śrotrādīnāṃ svasvaviṣayagrahaṇaprayojanena svakāraṇebhya ākāśādibhyaḥ pṛthagutpadyamānānām atyantaviśuddhāt kevalāc cinmātrātmasvarūpāt pṛthagbhāvaṃ svabhāvavilakṣaṇātmakatām, tathā teṣām evendriyāṇām udayāstamayau cotpattipralayau jāgratsvāpnāvasthāpekṣayā nātmanas tāv iti matvā jñātvā vivekato dhīro dhīmān na śocati / ātmano nityaikasvabhāvatvāvyabhicārāc chokakāraṇatvānupapatteḥ / tathā ca śrutyantaraṃ "tarati śokam ātmavit" (ChU 7,1.3) iti
2,3.6 //
indriyebhyaḥ paraṃ mano manasaḥ sattvam uttamam /
sattvād adhi mahānātmā mahato 'vyaktam uttamam
2,3.7 //
yasmād ātmana indriyāṇāṃ pṛthagbhāva ukto nāsau bahir adhigantavyo yasmāt pratyagātmā sa sarvasya, tat katham ity ucyate -- indriyebhyaḥ paraṃ mana ity ādi / arthānām ihendrayasamānajātīyatvād indriyagrahaṇenaiva grahaṇam / pūrvavad anyat / sattvaśabdād buddhir ihocyate
2,3.7 //
avyaktāt tu paraḥ puruṣo vyāpako 'liṅga eva ca /
yaṃ jñātvā mucyate jantur amṛtatvaṃ ca gacchati
2,3.8 //
avyaktāt tu paraḥ puruṣo vyāpako, vyāpakasyāpy ākāśādeḥ sarvasya kāraṇatvād aliṅgo liṅgyate gamyate yena tal liṅgaṃ budhyādi, tad avidyamānaṃ yasya so 'yam aliṅga eva ca / sarvasaṃsāradharmavarjita ity etat / yaṃ jñātvācāryataḥ śāstrataś ca mucyate jantur avidyādihṛdayagranthibhir jīvann eva, patite 'pi śarīre 'mṛtatvaṃ ca gacchati / so 'liṅgaḥ paro 'vyaktāt puruṣa iti pūrveṇaiva sambandhaḥ
2,3.8 //
na saṃdṛśe tiṣṭhati rūpam asya na cakṣuṣā paśyati kaścanainam /
hṛdā manīṣā manasābhikḷpto ya etad vidur amṛtās te bhavanti
2,3.9 //
kathaṃ tarhi tasyāliṅgasya darśanam upapadyata ity ucyate na san dṛśe san darśanaviṣaye na tiṣṭhati pratyagātmano 'sya rūpam / ato na cakṣuṣā sarvendriyeṇa, cakṣurgrahaṇasyopalākṣaṇārthatvāt, paśyati nopalabhate kaścana kaścid apy enaṃ prakṛtam ātmānam / kathaṃ tarhi taṃ paśyed ity ucyate -- hṛdā hṛtsthayā buddhyā / manīṣā manasaḥ saṅkalpādirūpasyeṣṭe niyantṛtveneti manīṭ tayā manīṣāvikalpayitryā buddhyā / manasā mananarūpeṇa samyag darśanenābhikḷpto 'bhisamarthito 'bhiprakāśita ity etat / ātmā jñātuṃ śakya iti vākyaśeṣaḥ / tam ātmānaṃ brahmaitad ye vidur amṛtās te bhavanti
2,3.9 //
yadā pañcāvatiṣṭhante jñānāni manasā saha /
buddhiś ca na viceṣṭati tām āhuḥ paramāṃ gatim
2,3.10 //
sā hṛnmanīṭ kathaṃ prāpyata iti tad artho yoga ucyate -- yadā yasmin kāle svaviṣayebhyo nivartitānyātmany eva pañca jñānāni / jñānārthatvāc chrotrādīnīndriyāṇi jñānāny ucyante / avatiṣṭhante saha manasā yad anugatāni, tena saṃkalpādivyāvṛttenāntaḥkaraṇena / buddhiś cādhyavasāyalakṣaṇā na viceṣṭati svavyāpāreṣu na viceṣṭate na vyāpriyate, tām āhuḥ paramā gatim
2,3.10 //
tāṃ yogam iti manyante sthirām indriyadhāraṇām /
apramattas tadā bhavati yogo hi prabhavāpyayau
2,3.11 //
tām īdṛśīṃ tadavasthāṃ yogam iti manyante viyogam eva santam / sarvānarthasaṃyogaviyogalakṣaṇā hīyam avasthā yoginaḥ / etasyāṃ hy avasthāyām avidyādhyāropaṇavarjitasvarūpapratiṣṭha ātmā / sthirām indrayadhāraṇāṃ sthirām acalām indrayadhāraṇāṃ bāhyāntaḥkaraṇānāṃ dhāraṇam ity arthaḥ / apramattaḥ pramādavarjitaḥ samādhānaṃ prati nityaṃ yatnavāṃs tadā tasmin kāle, yadaiva pravṛttayogo bhavatīti sāmarthyād avagamyate / na hi buddhyādiceṣṭābhāve pramādasaṃbhavo 'sti / tasmāt prāg eva buddhyādiceṣṭoparamād apramādo vidhīyate / athavā yadaivendriyāṇāṃ sthirā dhāraṇā, tadānīm eva niraṅkuśam apramattatvam ity ato 'bhidhīyate 'pramattas tadā bhavatīti / kutaḥ / yogo hi yasmāt prabhavāpyayāv upajanāpāyadharmaka ity arthaḥ / ato 'pāyaparihārāyāpramādaḥ kartavya ity abhiprāyaḥ
2,3.11 //
naiva vācā na manasā prāptuṃ śakyo na cakṣuṣā /
astīti bruvato 'nyatra kathaṃ tad upalabhyate
2,3.12 //
buddhyādiceṣṭāviṣayaṃ ced brahmedaṃ tad iti viśeṣato gṛhyeta, buddhyādyuparame ca grahaṇakāraṇābhāvād anupalabhyamānaṃ nāsty eva brahma / yad dhi karaṇagocaraṃ tad astīti prasiddhaṃ loke viparītaṃ cāsad iti / ataś cānarthako yogo 'anupalabhyamānatvād vā nāstīty upalabdhavyaṃ brahmety evaṃ prāpta idam ucyate / satyam / naiva vācā na manasā na cakṣuṣā nānyair apīndriyaiḥ prāptuṃ śakyata ity arthaḥ / tathāpi sarvaviśeṣarahito 'pi jagato mūlam ity avagatatvād asty eva, kāryapravilāpanasyāstitvaniṣṭhatvāt / tathā hīdaṃ kāryaṃ sūkṣmatāratamyapāramparyeṇānugamyamānaṃ sadbuddhiniṣṭhām evāvagamayati / yadāpi viṣayapravilāpanena pravilāpyamānā buddhis tadāpi sā satpratyayagarbhaiva vilīyate / buddhir hi naḥ pramāṇaṃ sadasator yāthātmyāvagame / mūlaṃ cej jagato na syād asad anvitam evedaṃ kāryam asad ity evaṃ gṛhyeta, na tv etad asti, satyasad ity eva tu gṛhyate, yathā mṛdādikāryaṃ ghaṭādi mṛdādyanvitam / tasmāj jagato mūlam ātmāstīty evopalabdhavyaḥ / kasmāt / astīti bruvato 'stitvavādina āgamārthānusāriṇaḥ śraddadhānād anyatra nāstikavādini nāsti jagato mūlam ātmā niranvayam evedaṃ kāryam abhāvāntaṃ pravilīyata iti manyamāne viparītadarśini, kathaṃ tad brahma tattvata upalabhyate, na kathañcanopalabhyata ity arthaḥ
2,3.12 //
astīty evopalabdhavyas tattvabhāvena cobhayoḥ /
astīty evopalabdhasya tattvabhāvaḥ prasīdati
2,3.13 //
tasmād apohyāsadvādipakṣam āsuram astīty evātmopalabdhavyaḥ satkāryabuddhyādyupādhibhiḥ / yadā tu tadrahito 'vikriya ātmā kāryaṃ ca kāraṇavyatirekeṇa nāsti "vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ mṛttikety eva satyam" (ChU 6,1.4) iti śruteḥ / tadā tasya nirupādhikasyāliṅgasya sadasadādipratyayaviṣayatvavarjitasyātmanas tattvabhāvo bhavati / tena ca rūpeṇātmopalabdhavya ity anuvartate / tatrāpy ubhayoḥ sopādhikanirupādhikayor astitvatattvabhāvayoḥ -- nirdhāraṇārthā ṣaṣṭhī -- pūrvam astīty evopalabdhasyātmanaḥ satkāryopādhikṛtāstitvapratyayenopalabdhasyety arthaḥ / paścāt pratyastamitasarvopādhirūpa ātmanas tattvabhāvo viditāviditābhyāmanyo 'dvayasvabhāvo "neti neti" "asthūlam anaṇv ahrasvam" (BĀU 3,8.8) "adṛśye 'nātmye 'nirukte 'nilayane" (TaittU 2,7.1) ity ādi śrutinirdiṣṭaḥ prasīdatyabhimukhībhavati / ātmaprakāśanāya pūrvam astīty upalabdhavata ity etat
2,3.13 //
yadā sarve pramucyante kāmā ye 'sya hṛdi śritāḥ /
atha martyo 'mṛto bhavaty atra brahma samaśnute
2,3.14 //
evaṃ paramārthātmadarśino yadā yasmin kāle sarve kāmāḥ kāmayitavyasyānyasyābhāvāt, pramucyante, viśīryante, ye 'sya prāk pratibodhād viduṣo hṛdi buddhau śritā āśritāḥ / buddhir hi kāmānām āśrayo nātmā "kāmaḥ saṅkalpaḥ" (BĀU 1,5.3) ity ādiśrutyantarāc ca / atha tadā martyaḥ prāk prabodhād āsīt sa prabodhottarakālam avidyākāmakarmalakṣaṇasya mṛtyor vināśād amṛto bhavati, gamanaprayojakasya mṛtyor vinaśād gamanānupapatter atrehaiva pradipanirvāṇavatsarvabandhanopaśamād brahma samaśnute brahmaiva bhavatīty arthaḥ
2,3.14 //
yadā sarve prabhidyante hṛdayasyeha granthayaḥ /
atha martyo 'mṛto bhavaty etāvad dhy anuśāsanam
2,3.15 //
kadā punaḥ kāmānāṃ mūlato vināśa ity ucyate -- yadā sarve prabhidyante bhedam upayānti vinaśyanti hṛdayasya buddher iha jīvata eva granthayo granthivad dṛḍhabandhanarūpā avidyāpratyayā ity arthaḥ / aham idaṃ śarīraṃ mamedaṃ dhanaṃ sukhī duḥkhī cāham ity evam ādilkṣaṇās tadviparītabrahmātmapratyayopajananād brahmaivāham asmy asaṃsārīti vinaṣṭeṣv avidyāgranthiṣu tannimittāḥ kāmā mūlato vinaśyanti / atha matryo 'mṛto bhavaty etāvad dhy etāvad evaitāvan mātraṃ nādhikam astīty āśaṅkā kartavyā / anuśāsanam anuśiṣṭir upadeśaḥ sarvavedāntānām iti vākyaśeṣaḥ
2,3.15 //
śataṃ caikā ca hṛdayasya nāḍyas tāsāṃ mūrdhānam abhiniḥsṛtaikā /
tayordhvam āyann amṛtatvam eti viṣvaṅṅ anyā utkramaṇe bhavati
2,3.16 //
nirastāśeṣaviśeṣavyāpibrahmātmapratipattyā prabhinnasamastāvidyādigranther jīvata eva brahmabhūtasya viduṣo na gatir vidyate "atra brahma samaśnute" (BĀU 4,4.7) ity uktatvāt "na tasya prāṇā utkāmanti brahmaiva san brahmāpyeti" (BĀU 4,4.6) iti śrutyantarāc ca / ye punar mandabrahmavido vidyāntaraśīlinaś ca brahmalokabhājo ye ca tadviparītāḥ saṃsārabhājaḥ, teṣām eva gativiśeṣa ucyate prakṛtotkṛṣṭabrahmavidyāphalastutaye / kiñ cānyad agnividyā pṛṣṭā pratyuktā ca / tasyāś ca phalaprāptiprakāro vaktavya iti mantrārambhaḥ / tatra -- śataṃ ca śatasaṅkhyākā ekā ca suṣumnā nāma puruṣasya hṛdayād viniḥsṛtā nāḍyaḥ śirāḥ, tāsāṃ madhye mūrdhānaṃ bhittvābhiniḥsṛtā nirgatā ekā suṣumnā nāma / tayāntakāle hṛdaya ātmānaṃ vaśīkṛtya yojayet / tayā nāḍyor dhvam uparyāyan gacchann ādityadvāreṇāmṛtatvam amaraṇadharmatvam āpekṣikam -- "ābhūtasamplavaṃ sthānam amṛtatvaṃ hi bhāṣyate" (ViP 2,8.17) iti smṛteḥ -- brahmaṇā vā saha kālāntareṇa mukhyam amṛtatvam eti bhuktvā bhogān anupamān brahmalokagatān / viṣvaṅnānāvidhagatayo 'nyā nāḍya utkramaṇe bhavanti saṃsārapratipattyarthā eva bhavantīty arthāḥ
2,3.16 //
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo 'ntarātmā sadā janānāṃ hṛdaye saṃniviṣṭaḥ /
taṃ svāc charīrāt pravṛhen muñjād iveṣīkāṃ dhairyeṇa /
taṃ vidyāc chukram amṛtaṃ taṃ vidyāc chukram amṛtam iti
2,3.17 //
idānīṃ sarvavallyarthopasaṃhārārtham āha -- aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo 'ntarātmā sadā janānāṃ sambandhini hṛdaye san niviṣṭo yathā vyākhyātaḥ, taṃ svādātmīyāc charīrāt pravṛhed udyacchen niṣkarṣet pṛthak kuryād ity arthaḥ / kim ivety ucyate -- muñjādiveṣīkāmantasthāṃ dhairyeṇāpramādena / taṃ śarīrān niṣkṛṣṭaṃ cinmātraṃ vidyādvijānīyāc chukraṃ śuddham amṛtaṃ yathoktaṃ brahmeti / dvir vacanam upaniṣat parisamāpty artham iti śabdaś ca
2,3.17 //
mṛtyuproktāṃ naciketo 'tha labdhvā vidyām etāṃ yogavidhiṃ ca kṛtsnam /
brahmaprāpto virajo 'bhūd vimṛtyur anyo 'py evaṃ yo vid adhyātmam eva
2,3.18 //
vidyāstutyartho 'yam ākhyāyikārthopasaṃhāro 'dhunocyate -- mṛtyuproktām etāṃ yathoktāṃ brahmavidyāṃ yogavidhiṃ ca kṛtsnaṃ samastaṃ sopakaraṇaṃ saphalam ity etat / naciketo 'tha varapradānān mṛtyor labdhvā prāpyety arthaḥ / kim? brahma prāpto 'bhūn mukto 'bhavad ity arthaḥ / katham? vidyāprāptyā virajo vigatadharmādharmo vimṛtyur vigatakāmāvidyaś ca san pūrvam ity arthaḥ / na kevalaṃ naciketā evānyo 'pi ya evaṃ naciketovad ātmavid adhyātmam eva nirupacaritaṃ pratyak svarūpaṃ prāpya tattvam evety abhiprāyaḥ / nānyad rūpam apratyag rūpam / tad evam adhyātmam evam uktaprakāreṇa veda vijānātīty evaṃvit so 'pi virajāḥ san brahma prāpya vimṛtyur bhavatīti vākyaśeṣaḥ
2,3.18 //
saha nāv avatu / saha nau bhunaktu / saha vīryaṃ karavāvahai //
tejasvi nāvadhītam astu mā vidviṣāvahai
2,3.19 //
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
iti kaṭhopaniṣadi dvitīyādhyāye tṛtīyā vallī //
śiṣyācāryayoḥ pramādakṛtānyāyena vidyāgrahaṇapratipādananimittadoṣapraśamanārtheyaṃ śāntir ucyate -- saha nāv āvām avatu pālayatu vidyāsvarūpaprakāśanena / kaḥ? sa eva parameśvara upaniṣat prakāśitaḥ / kiñ ca saha nau bhunaktu tatphalaprakāśanena nau pālayatu / sahaivāvāṃ vidyākṛtaṃ vīryaṃ sāmathryaṃ karavāvahai niṣpādayāvahai / kiñ ca tejasvi nau tejasvi naurāvayor yad adhītaṃ tat svadhītam astu / athavā tejasvi nāvāvābhyāṃ yad adhītaṃ tad atīva tejasvi vīryavad astv ity arthaḥ / mā vidviṣāvahai śiṣyācāryāv anyonyaṃ pramādakṛtānyāyādhyayanādhyāpanadoṣanimittaṃ dveṣaṃ mā karavāvahai ity arthaḥ / śāntiḥ śāntiḥ śāntir iti trir vacanaṃ sarvadoṣopaśamanārtham ity om iti
Original text: Kaṭhopaniṣadbhāṣya · Edition: Ten Principal Upaniṣads with Śaṅkarabhāṣya (Works of Śaṅkarācārya in original Sanskrit 1). Delhi : Motilal Banarsidass 1964 (reprint 2007) · Data entry Ivan Andrijanić · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0