Kathaka Samhita · Verses 7-2

atha saptamaṃ sthānakam /
ālobhī /
ambhasthāmbho vo bhakṣīya mahasstha maho vo bhakṣīyorjassthorjaṃ vo bhakṣīya rāyaspoṣasstha rāyaspoṣaṃ vo bhakṣīya revatī ramadhvamasminyonā asmin goṣṭhe'yaṃ vo bandhurito māpagāta mā mā hāsiṣṭa bahvīrme bhavata sam̐hitāsi viśvarūpā morjā viśā gaupatyenā prajayā rāyaspoṣeṇa mayi vo rāyaśśrayantām̐ sahasrapoṣaṃ vaḥ puṣeyam //
saṃpaśyāmi prajā ahamiḍāprajaso mānavīḥ / bahvībhavantu no gṛhe //
upa tvāgne dive dive doṣāvastardhiyā vayam / namo bharanta emasi //
rājantamadhvarāṇāṃ gopāmṛtasya dīdivim / vardhamānam̐ sve dame //
sa naḥ piteva sūnave'gne sūpāyano bhava / sacasvā nassvastaye //
agne tvaṃ no antama uta trātā śivo bhavā varūthyaḥ /
taṃ tvā śociṣṭha dīdivassumnāya nūnamīmahe sakhibhyaḥ //
vasuragnirvasuśravā acchā nakṣi dyumattamaṃ rayiṃ dāḥ //
sa no bodhi śrudhī havamuruṣyā ṇo aghāyatassamasmāt //
ūrjā vaḥ paśyāmyūrjā mā paśyata rāyaspoṣeṇa vaḥ paśyāmi rāyaspoṣeṇa mā paśyateḍāsstha madhukṛtassyonā māviśateraṃmado mayi vo rāyaśśrayantām̐ sahasrapoṣaṃ vaḥ puṣeyam

mahi trīṇāmavo'stu dyukṣaṃ mitrasyāryamṇaḥ / durādharṣaṃ varuṇasya //
nahi teṣāmamā cana nādhvasu vāraṇeṣu / īśe ripuraghaśam̐saḥ /
yasmai putrāso aditeḥ pra jīvase martyāya / jyotiryacchantyajasram //
somānam̐ svaraṇaṃ kṛṇuhi brahmaṇaspate / kakṣīvantaṃ ya auśijaḥ //
yo revanyo amīvahā vasuvit puṣṭivardhanaḥ / sa nassiṣaktu yasturaḥ //
mā naśśam̐so araruṣo dhūrtiḥ praṇaṅ martyasya / rakṣā ṇo brahmaṇaspate //
kadā cana starīrasi nendra saścasi dāśuṣe /
upopennu maghavan bhūya innu te dānaṃ devasya pṛcyate ///
pari te dūḍabho ratho'smām̐ aśnotu viśvataḥ / yena rakṣasi dāśuṣaḥ //
acchinno daivyastanturmā manuṣyaśchedi nimrado'sīdamahaṃ taṃ nimṛṇāmi yo'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmo vibhūrasyabhyahaṃ taṃ bhūyāsaṃ yo'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ prabhūrasi prāhaṃ tamatibhūyāsaṃ yo'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ pūṣā mā prapathe pātu pūṣā mā paśupāḥ pātu pūṣā mādhipatiḥ pātu prācī digagnirdevatāgniṃ sa ṛcchatu yo maitasyā diśo'bhidāsati dakṣiṇā digindro devatedram̐ sa ṛcchatu yo maitasyā diśo'bhidāsati pratīcī diksomo devatā somam̐ sa ṛcchatu yo maitasyā diśo'bhidāsatyudīcī diṅ mitrāvaruṇau devatā mitrāvaruṇau sa ṛcchatu yo maitasyā diśo'bhidāsatyūrdhvā digbṛhaspatirdevatā bṛhaspatiṃ sa ṛcchatu yo maitasyā diśo'bhidāsatīyaṃ digaditirdevatāditiṃ sa ṛcchatu yā maitasyā diśo'bhidāsati jyotiṣe tantava āśiṣamāśāste'sā anu mā tanu

dhanaṃ me śam̐sya pāhi tanme gopāya //
mama nāma prathamaṃ jātavedā mātā pitā ca dadhaturnvagre /
tattvaṃ gopāyā punardadai te vayaṃ bibharāma tava nāma //
prajāṃ me narya pāhi tāṃ me gopāya //
imān me mitrāvaruṇau gṛhān gopāyataṃ yuvam /
avinaṣṭānavihrutān pūṣainānabhirakṣatvāsmākaṃ punarāgamāt //
annaṃ me purīṣya pāhi tanme gopāya dhanaṃ me śam̐syājugupastanme punardehi // agne sahasrākṣa śatamūrdhañchatatejaśśataṃ te prāṇāssahasraṃ vyānāḥ // tvam̐ sāhasrasya rāya īśiṣe tasya no rāsva tasya te bhaktivāno bhūyāsma //
mama ca nāma tava jātavedo vāsasī iva vivasānau carāvaḥ //
te bibhṛvo dakṣase jīvase ca yathāyathaṃ nau tanvau jātavedaḥ //
prajāṃ me naryājugupastāṃ me punardehyagne gṛhapate sugṛhapatirahaṃ tvayā gṛhapatinā bhūyāsam̐ sugṛhapatirmayā tvaṃ gṛhapatinā bhūyā asthūri ṇau gārhapatyaṃ dīdāyacchatam̐ himādvāyū annaṃ me purīṣyājugupastanme punardehi

agnihotre stomo yoktavyo yasya vā agnihotre stomo yujyate vasīyān bhavatyupaprayanto adhvaramiti prajā vā imā upa tāssatsatstomastā evopayunaktyasya pratnāmanu dyutamiti devā vai pratnaṃ te satsatstomastāneva prāyukta svargāyopopennu maghavan bhūya innu ta itīyaṃ vā upa svargamevetvāsyāṃ pratitiṣṭhati yā vai prajā ābhaviṣyantīstā upa tā evopayunakti pari te dūḍabho ratha iti stomamevaitayā yuktaṃ parigṛhṇātyagnirmūrdhā divaḥ kakudityeṣā mithunā retasvatī paśavyā yāsau dhurāṃ gāyatrī prathamā saiṣā gāyatryopāsthitobhā vāmindrāgnī āhuvadhyā iti sūryo vā indrasso'gniṃ naktaṃ prāviśatyubhā evainau saheṭṭe yāsau dhurāṃ triṣṭupprathamā saiṣā triṣṭubhopāsthitāyāmiha prathamo dhāyi dhātṛbhirityagnirhyevāsmiṃlloka iha prathamo'dhīyata yāsau dhurāṃ jagatī prathamā saiṣā jagatyopāsthitāyaṃ te yonirṛtviya itīyam̐ hyagneryoniragnissūryasya yāsau dhurāmanuṣṭupprathamā saiṣānuṣṭubhopāsthita // dadhikrāvṇo akāriṣamityeṣā vā agneḥ paśavyā tanūryā dadhikrāvatī tāmevāsya gṛhṇātyupasthāyukā enaṃ paśavo bhavanti paśurvā agniryathā vai gaurjīryati yathāśvo yathā puruṣa evameṣa āhito jīryatyagnyādheyasyargbhirupastheyastanvo vā asyaitāstābhirevainaṃ punarṇavaṃ karoti yacchandobhirupatiṣṭhate tairevainaṃ punarṇavaṃ karoti yathāgra āhita evamasya bhavatyupatiṣṭhate yoga evasyaiṣa dama evāsyaiṣa yācña evāsyaiṣa yathā śreyasa āhṛtya namasyatyevameva tat

agnīṣomīyayā pūrvapakṣa upatiṣṭhetāgnīṣomayorvā etadbhāgadheyaṃ yat paurṇamāsaṃ tābhyāmevainaṃ paridadāti tā enamanapakrāmantau gopāyata aindrāgnyāparapakṣa indrāgnyorvā etādbhāgadheyaṃ yadamāvasyā tābhyāmevainaṃ paridadāti tā enamanapakrāmantau gopāyato'gnīṣomā evainaṃ pūrvapakṣāya paridatta indrāgnī aparapakṣāya saṃpradāyam̐ ha vā enaṃ devā anapakrāmanto gopāyanti ya evaṃ vidvānagnimupatiṣṭhate kasmai kamagnirupasthīyata ityāhuraśitraṃ vā etadagneryadagnimupatiṣṭhate'gnaya evaitadaśitraṃ kriyate sāyamupatiṣṭhate na prātastasmāt sāyamatithaye pratyenaso nota tathā prātaryajñasya yajñasya vā āśīrasti yadagnimupatiṣṭhate'gnihotrasyaivaitāmāśiṣamāśāste prajāpatiḥ prajā asṛjata so'gnimevāgre'sṛjata tasmā etadbhāgadheyamakalpayadyadagnyupasthānaṃ yadagnimupatiṣṭhate svenaivainaṃ bhāgadheyena samardhayatyagnirvai prayuktimabhyakāmayata yathāśvo rathakāmyati yadagnimupatiṣṭhate praivainaṃ yuṅkte kāmamasyardhnoti manuṣyasyennu yaḥ kāmamṛdhnoti sa vasīyān bhavatyṛdhnoti vasīyān bhavati ya evaṃ vidvānagnimupatiṣṭhata upeti saṃbhavatyevaitayāgnirmūrdheti reta evaitayā prasiñcatyubhā vāmindrāgnī iti prāṇāpānau vā indrāgnī prāṇāpānā evaitayā dadhātyayamiha prathamo dhāyīti garbhamevaitayā dadhātyasya pratnāmanu dyutamityūdha evaitayā karotyayaṃ te yonirṛtviya iti janayati caivaitayā vardhayati ca klṛptā ha vā asya prajā jāyate ya evaṃ vidvānagnimupatiṣṭhate

aharvai devānāmāsīdrātryasurāṇāṃ te devāstamaso'ndhaso mṛtyo rātryā abhyāplavamānādabibhayuste chandobhiragnimanvārabhanta gāyatryā vasavastriṣṭubhā rudrā jagatyādityā ambhasstheti paśava indhānā iti manuṣyāste devāstamaso'ndhaso mṛtyo rātryāḥ pāramataranyacchandobhiragnimupatiṣṭhate tamasa evaiṣāndhaso mṛtyo rātryāḥ pāratīrtistvamagne sūryavarcā ityagnaya evaitāmāśiṣamāśāste saṃ māmāyuṣā varcasā sṛjetyātmana evaitāmāśiṣamāśāste saṃ tvamagne sūryasya jyotiṣāgathā ityagnaya evaitāmāśiṣamāśāste // samṛṣīṇām̐ stuteneti cchandām̐si vā ṛṣīṇām̐ stutaṃ chandobhirevainaṃ samardhayati saṃ priyeṇa dhāmneti paśavo vā agneḥ priyaṃ dhāma paśubhirevainaṃ samardhayati samahamāyuṣā saṃ varcasā saṃ prajayā saṃ rāyaspoṣeṇa gmīyetyātmana evaitāmāśiṣamāśāsta indhānāstvā śataṃ himā ityetaddha vai dāśarma āruṇimuvācāgnimādadhivām̐samudgātaḥ kenāgnirupastheya iti tasmai haitadagnyupasthānamuvāca sa hovācānayopastheya indhānāstvā śatam̐ himā iti yo vā etayopatiṣṭhate pāpīyānasmād bhrātṛvyo bhavati pāpīyān sapatnassarvamāyuretyā jīvitorannamattyāyurdhā agne'syāyurme dhehītyātmana evaitāmāśiṣamāśāste vayodhā agne'si vayo me dhehītyātmana evaitāmāśiṣamāśāste tanūpā agne'si tanvaṃ me pāhītyātmana evaitāmāśiṣamāśāste yanme agna ūnaṃ tanvastanma āpṛṇeti yadevāsyonamātmanastadāpūrayate'gnessamidasyabhiśastyā mā pāhi somasya yamasyeti sarvasmādevainametāḥ pāntyagne yat te tapastena taṃ pratitapa yo'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣma iti tenaivainaṃ pratitapati pratiśocati pratitityakti pratyarcati pratiharatyetaddha vā āruṇiruvācaitenāham̐ sarvān sapatnān sarvān bhrātṛvyānabhyabhavamiti śreyāñchreyānātmanā bhavati pāpīyān pāpīyān ya enaṃ dveṣṭi yo'smā arātīyati ya evaṃ vidvānagnimupatiṣṭhate'gne rucāṃ pate namaste ruce mayi rucaṃ dhehīti sarvā eva śucaśśamayitvā rucamātman dhatte citrāvaso svasti te pāramaśīyārvāgvaso svasti te pāramaśīyeti rātrī vai citrāvasurahararvāgvasurahorātrayorevaiṣā parītirna naktaṃ na divārtimārcchati ya evaṃ veda bhaṅge vā ete yajñasyāgnī rātryasā ādityo'harete eva bhaṅge īṭṭa īśvaro bhūtaṃ ca bhaviṣyaccājñātorya evaṃ veda

ambhassthetyambho hyetā mahasstheti maho hyetā ūrjassthetyūrjo hyetā rāyaspoṣasstheti rāyaspoṣo hyetā revatī ramadhvamiti paśavo vai revatīḥ paśava etadyadantarāgnī sva evainā goṣṭhe ramayāmakarasmin yonā ityeṣa hyāsāṃ yonirasmin goṣṭha ityeṣa hyāsāṃ goṣṭho'yaṃ vo bandhurito māpagātetyupopevainaṃ paśavo yanti nāpakrāmanti ya evaṃ vidvānagnimupātiṣṭhata eti vā eṣo'smāllokādyo'gnimupatiṣṭhate'mbhasstheti paśavo vā ambhaḥ paśavo'ntarikṣaṃ paśuṣveva pratitiṣṭhati bibhyati vai devebhyaḥ paśavo devānāmeṣa eko yo'gnimupatiṣṭhate / te'smādīśvarāḥ pratrasassam̐hitāsi viśvarūpetyetāni vai gornāmāni sam̐hitā viśvarūpā gaustānyevāsya gṛhṇātyapratrāsāya sam̐hitāsi viśvarūpeti rūpeṇa rūpeṇa hyeṣā sam̐hitā morjā viśā gaupatyenā prajayā rāyaspoṣeṇetyetairhyeṣā viśantyāviśati mayi vo rāyaśśrayantām̐ sahasrapoṣaṃ vaḥ puṣeyamiti sāhasrīmeva puṣṭiṃ nyaṅkte vatsaṃ parāhanti vatsanikāntāḥ paśavaḥ paśūnāmanukśātyā abhikā enaṃ paśavo bhavanti sapta vai bandhumatīriṣṭakā agnau citya upadhīyante tāstā amuṣmai lokāya sapta grāmyāstā atropadheyā gauścāśvaścāviścājā cāśvataraśca gardabhaśca puruṣo yadgāṃ parāhanti tā evaitadrapadhatte 'tho gavaivainaṃ cinute // ७ / /
saṃ paśyāmi prajā ahamiti sarvā eva prajā avarunddha iḍaprajaso mānavīrityaiḍīrhi prajā mānavīrye ca vai grāmyāḥ paśavo ye cāraṇyāsta ubhaye naktam̐ saṃsṛjyante tasmādapi ye'lpāḥ paśavaste naktaṃ bahava iva dṛśyante ta īśvarā amuṃ lokamanupado yadetadyajurvadatyasminnevaināṃlloke yacchatyagnirvā etasyāsmiṃlloke'gre jāyate ya āhitāgnisso'sya paśūnupajāyamānān hinastyupa tvāgne dive diva ityupaivainaṃ jāyamānebhyaśśamayati doṣāvastardhiyā vayaṃ namo bharanta emasīti namasvatyopāsthita rājantamadhvarāṇāṃ gopāmṛtasya dīdivim / vardhamānam̐ sve dama iti vṛdhadvatyā sa naḥ piteva sūnave'gne sūpāyano bhava sacasvā nassvastaya iti svastimatyāgne tvaṃ no antama ityetaddha vai divodāso bhaimasenirāruṇimuvācāgnimādadhivām̐samudgātaḥ kena gārhapatya upastheya iti tasmai haitā uvāca sa hovācābhirupastheyo'gne tvaṃ no antama uta trātā śivo bhavā varūthya ityeṣā vā agneḥ priyā tanūryā varūthyā priyayaivainaṃ tanvopāsthita dvipadābhirdvipāt puruṣo gṛhā gārhapatyo gṛheṣveva pratitiṣṭhati tisraḥ pūrvāścatasra etāstāssapta sapta grāmyāḥ paśavastānevāvarunddha ūrjā vaḥ paśyāmyūrjā mā paśyatetyūrjameva gṛheṣu paśuṣvātman dhatte'tho yā amūriṣṭakā upadhatte tā evaitat kalpayatīḍāsstha madhukṛta itīḍā hyetā madhukṛtassyonā māviśateraṃmada iti syonā hyetā irayā sahāviśanti mayi vo rāyaśśrayantām̐ sahasrapoṣaṃ vaḥ puṣeyamiti sāhasrīmeva puṣṭiṃ nyaṅkte vatsaṃ parāhanti vatsanikāntāḥ paśavaḥ paśūnāmanukśātyā abhikā enaṃ paśavo bhavantyatho iṣṭakāmevaitāṃ gārhapatya upādhatte

mahi trīṇāmavo'stvityeṣa prājāpatyastricaḥ prājāpatyā imāḥ prajāssarvā eva prajā avarunddhe prajāpatirvā etāḥ prajāpatimevaitadupetya sarvamāptvā sarvamavarudhya somānam̐ svaraṇaṃ kṛṇuhi brahmaṇaspata iti brāhmaṇaspatyā brahmavarcasamevaitayātman dhatte vaiśvadevīrvā etā vaiśvadevīrimāḥ prajā brahmaṇo yoneḥ prajāḥ prajāyante yadeṣā brāhmaṇaspatyā brahmaṇa evainā yoneḥ prajanayatyetābhirvā aditiḥ putrānanvaikṣata yat somamāharannamuṣmāllokāt svasti punarāgacchan saha somena yameva kāmaṃ kāmayate tam̐ spṛṇoti yaṃ kāmayeta svasti punarāgacchediti tametābhiranvīkṣeta svastyeva punarāgacchati // kadā cana starīrasi pari te dūḍabho ratha iti stomasyaivaitadyogaḥ kadā cana starīrasītyetaddha vā āruṇiruvāca na tāvadrātrīm̐ staryamuvasa yāvadetāmṛcamaśṛṇavamiti na rātrīm̐ staryaṃ vasati ya evaṃ veda gāyatro vā agnirgāyatracchandāstaṃ chandasā vyardhayati yadvicchandobhirupatiṣṭhate yadeṣā gāyatryuttamā svenaivainaṃ chandasā samardhayati sarvaṃ vā eṣa āptvā sarvamavarudhya svargaṃ lokameti yo'gnimupatiṣṭhate vyasya prajā chidyate yat putraṃ hvayati prajāmevānusaṃtanoti mānuṣamiva vā etadupāvartata yat putraṃ hvayatyacchinno daivyastanturmā manuṣyaśchedīti devalokaṃ caiva manuṣyalokaṃ ca saṃtanotyubhau lokā ājayati // nimrado'sītyava taṃ gṛhṇāti yo'sya paścād bhrātṛvyo'bhibhūrasītyabhi taṃ bhavati ya enena sadṛṅ prabhūrasi prāhaṃ tamatibhūyāsamityati taṃ krāmati ya evainaṃ pūrvo'tikrānto bhrātṛvyaḥ pūṣā mā prapathe pātu pūṣā mā paśupāḥ pātu pūṣā mādhipatiḥ pātvitīyaṃ vai pūṣā prapathe'ntarikṣaṃ paśupā dyauradhipatirima evainaṃ lokāḥ pāntyagniṃ samindhe'nusaṃtatyai prācī digagnirdevatetyetā eva sa devatā ṛtvā parābhavati ya enametābhyo digbhyo'bhidāsati jyotiṣe tantava āśiṣamāśāsa ityāśiṣamevāśāste yo'sya priyaḥ putrassyāt tasya nāma gṛhṇīyāt tasminneva tā āśiṣo dadhāti

aharvāvāsīnna rātrī sā yamī bhrātaraṃ mṛtaṃ nāmṛṣyata tāṃ yadapṛcchanyami karhi te bhrātāmṛtetyadyetyevābravīt te devā abruvannantardadhāmedaṃ rātrīṃ karavāmeti te rātrīmakurvam̐ste rātryāṃ bhūtāyāṃ paśūnnāpaśyan sāvenna vai paśyantīti sā na vyaucchadaretklasyat paśaṣu tān devā icchantaḥ palyāyanta tām̐śchandobhiranvapaśyam̐stasmācchandobhirnaktamagnirupastheyaḥ paśūnāmanukśātyai nāsmāt paśavastirobhavanti ya evaṃ veda sāvedanu vā akhyanniti sā vyaucchat te devā abruvannamā vai no vasvabhūditi sāmāvasyāmā ha vā asya vasu bhavati vindate'nyasya vasu nāsyānyo vasu vindate ya evaṃ vidvānagnimupatiṣṭhate// devā vā ahno rakṣām̐si niraghnam̐stāni rātrīṃ prāviśam̐stāṃ devā na vyetumadhṛṣṇuvam̐sta indramabruvam̐stvaṃ vai na ojiṣṭho'si tvamimāṃ vīhīti stuta metyabravīnnāstuto vīryaṃ kartumarhāmīti te'bruvanneṣa te'gnirnediṣṭham̐ sa tvā stautviti tamagnirastaut sa stutassarvā mṛdhassarvā nāṣṭrāssarvāṇi rakṣām̐syataradindro yajamāno yadagnimupatiṣṭhate sarvā eva mṛdhassarvā nāṣṭrāssarvāṇi rakṣam̐si tarati nāsya naktaṃ rakṣām̐sīśate ya evaṃ veda tvaṣṭā vai bhūtvā prajāpatiḥ prajā asṛjata tvaṣṭā yajamānassa yadvācāvadat tadabhavadyadvai vācā vadati tadbhavati yadyadeva vācā vadati tat tadbhavati tat tat sṛjate

dhanaṃ me śam̐sya pāhi tanme gopāyeti pravatsyannāhavanīyamupatiṣṭheta dhanasya vā eṣa goptā tadevāsmai paridadāti mama nāma prathamaṃ jātaveda ityāgninaivaitattanvaṃ viparidhatte yathānte sato'gnihotram̐ hutaṃ yatheṣṭamevamasyāpi pravasato bhavati prajā me narya pāhi tāṃ me gopāyeti prajāyā vā eṣa goptā tāmevāsmai paridadātīmānme mitrāvaruṇau gṛhān gopāyataṃ yuvamiti mitreṇa ca vā imāḥ prajā guptāḥ krūreṇa ca mitraṃ mitraḥ krūraṃ varuṇa iyaṃ pūṣaitābhya eva devatābhyo gṛhān paridadātyannaṃ me purīṣya pāhi tanme gopāyetyannasya vā eṣa goptā tadevāsmai paridadāti dhanaṃ me śam̐syājugupastanme punardehīti dhanameva guptaṃ punarātman dhatte'gne sahasrākṣa śātamūrdhañchatateja ityetairvā etau vyṛdhyete vipravasantau prāṇairapānaistejobhirvīyairyadetairupatiṣṭhate taireva samṛdhyete mama ca nāma tava ca jātaveda ityagninaivaitat tanvaṃ yathāyathaṃ kurute prajāṃ me naryājugupastāṃ me punardehīti prajāmeva guptāṃ punarātman dhatte'gne gṛhapata iti nārtimārcchato'gniśca yajamānaśca na bhreṣaṃ nīto'nnaṃ me purīṣyājugupastanme punardehītyannameva guptaṃ punarātman dhatte

pra vedhase kavaye vedyāya vaco vandāru vṛṣabhāya vṛṣṇe/
yato bhayamabhayaṃ tanno astvava devānāṃ yajehīḍyāni //
samidhāgniṃ duvasyata ghṛtairbodhayatātithim / āsmin havyā juhotana //
udagne tava tad ghṛtādarcī rocata āhutam / nim̐sānaṃ juhvo mukhe / /
upa tvā juhvo mama ghṛtācīryantu haryata / agne havyā juṣasva naḥ //
prajā agne saṃvāsayāśāśca paśubhissaha / rāṣṭrāṇyasmā ādhehi yānyāsan savitussave //
sam̐ vassṛjāmi hṛdayam̐ sam̐sṛṣṭaṃ mano astu vaḥ / sam̐sṛṣṭāstanvassantu vassam̐sṛṣṭaḥ prāṇo astu vaḥ //
saṃ yā vaḥ priyāstanvassaṃpriyā hṛdayāni vaḥ //
ātmā vo astu saṃpriyassaṃpriyāstanvo mama //
yo aśvatthaśśamīgarbha āruroha tvayyapi /
taṃ te gṛhṇāmi yajñiyaiḥ ketubhissaha //
mayi gṛhṇāmyahamagre agniṃ rāyaspoṣeṇa saha varcaseha devāḥ /
mayi prajāṃ mayi puṣṭiṃ dadhāmi madema śatahimāssuvīrāḥ //
yo no agniḥ pitaro hṛtsvantaramartyo martyām̐ āviveśa //
tamātmani parigṛhṇīmahe vayaṃ maiṣo asmānavahāya parāgānmā vayametamavahāya parāgāma //
mahī viśpatnī sadanī ṛtasyārvācī etaṃ dharuṇe rayīṇām /
antarvatī janyaṃ jātavedasamadhvarāṇāṃ janayataṃ purogām //
ut samudrānmadhumām̐ ūrmirāgāt sāmrājyāya prataraṃ dadhānaḥ /
amī ca ye maghavāno vayaṃ ceṣamūrjaṃ madhumat saṃbharema //
iyatyagra āsīrado devi prathamānā pṛthagyat //
devairnuttā vyasarpo mahitvā adṛm̐hathāśśarkarābhistriviṣṭapi /
ajayo lokān pradiśaścatasraḥ //
udehyagne adhi mātuḥ pṛthivyā viśa āviśa mahatassadhasthāt //
āśuṃ tvājau dadhire devayanto havyavāhaṃ bhuvanasya gopām //
yadīdaṃ divoṃ yadi vā pṛthivyāssaṃbabhūva sukṛto rarāṇayoḥ //
tayoḥ pṛṣṭhe sīdatu jātavedāḥ prajāmasmabhyaṃ janayan rayiṃ ca //
candramagniṃ candraratham̐ harivrataṃ vaiśvānaramapsuṣadam̐ svarvidam //
vigāhaṃ tūrṇiṃ taviṣībhirāvṛtaṃ bhūrṇiṃ devāsa iha suśriyaṃ dadhuḥ //
yat pṛthivyā anāmṛtam̐ saṃbabhūva tve sacā / tadagniragnaye dadat tasminnādhīyatāmayam //
yadantarikṣasya yaddivo anāmṛtam̐ saṃbabhūva tve sacā//
tadagniragnaye dadat tasminnādhīyatāmayam

ita eva prathamaṃ jajñe agnirebhyo yonibhyo adhi jātavedāḥ //
sa gāyatryāṃ triṣṭubhā jagatyānuṣṭubhā devebhyo havyaṃ vahatu prajānan /
sahāgne agninā jāyasva saha rayyā saha puṣṭyā saha prajayā saha brahmavarcasenājanyagnirhotā pūrvaḥ pūrvebhyaḥ pavamānaḥ pāvakaśśucirīḍyo'surasi prathamajā asurnāmāsurucyase'surahamasustvaṃ kiṃmadyāsurasuṃ karadasorasuṃ pratītana saṃjānīdhvaṃ bhūrbhuvaraṅgirasāṃ tvā devānāṃ vratenādadha ādityānāṃ tvā devānāṃ vratenādadhe dyaurmahnāsi bhūmirbhūmnā tasyāste devyadita upasthe'nnādamanadyāyānnapatyāyādadhe /
āyaṃ gauḥ pṛśnirakramīdasadanmātaraṃ puraḥ / pitaraṃ ca prayansvaḥ //
agne gṛhapate'he budhnya pariṣadya divaḥ pṛthivyāḥ paryantarikṣāllokaṃ vinda yajamānāya pṛthivyā mūrdhan sīda yajñiye loke yo no agne niṣṭyo yo'niṣṭyo'bhidāsatīdamahaṃ taṃ tvayābhinidadhāmi /
yāste śivāstanvo jātavedo yā antarikṣe divi yāḥ pṛthivyām //
tābhissaṃbhūya sagaṇassajoṣā hiraṇyayonirvaha havyamagne //
saṃ tvamagne divyena jyotiṣā bhāhi samantarikṣyeṇa saṃ pārthivena vaiśvānaryā samidhā dīdihī na ūrjasvatyā varcasvatyā bhāsvatyā raśmivatyā jyotiṣmatyā //
yā vājinnagneḥ priyā tanūḥ paśuṣu pavamānā tāmāvaha tayā mā jinva yā vājinnagneḥ priyā tanūrapsu pāvakā tāmāvaha tayā mā jinva yā vājinnagneḥ priyā tanūssūrye śukrā śucimatī tāmāvaha tayā mā jinvaujase balāya tvaudyacche vṛṣṇe śuṣmāyāśastitūrasi vṛtratūrasmān patho jyaiṣṭhyānmā yoṣam //
prācīmanu pradiśaṃ prehi vidvānagneragne puro agne bhaveha /
viśvā āśā dīdyadvibhāhyūrjaṃ no dhehi dvipade catuṣpade //
bhuvaraṅgirasāṃ tvā devānāṃ vratenādadha ādityānāṃ tvā devānāṃ vratenādadhe dyauramahnāsi bhūmirbhūmnā tasyāste devyadita upasthe'nnādamannādyāyānnapatyāyādadhe //
asya prāṇādapānatyantaścarati rocanā / vyakhyanmahiṣo divam //
agne naya mayobho suśeva divaḥ pṛthivyāḥ paryantarikṣāllokaṃ vinda yajamānāya pṛthivyā mūrdhan sīda yajñiye loke yo no agne niṣṭayo yo'niṣṭyo'bhidāsatīdamahaṃ taṃ tvayābhinidadhāmi //
yāste śivāstanvo jātavedo yā antarikṣe divi yāḥ pṛthivyām //
tābhissaṃbhūya sagaṇassajoṣā hiraṇyayonirvaha havyamagne /
saṃ tvamagne divyena jyotiṣā bhāhi samantarikṣyeṇa saṃ pārthivena vaiśvānaryā samidhā dīdihī na ūrjasvatyā varcasvatyā bhāsvatyā raśmivatyā jyotiṣmatyā nāko'si bradhnaḥ pratiṣṭhā saṃkramaṇaṃ bhūrbhuvassvaraṅgirasāṃ tvā devānāṃ vratenādadha ādityānāṃ tvā devānāṃ vratenādadhe dyaurmahnāsi bhūmirbhūmnā tasyāste devyadita upasthe'nnādamannādyāyānapatyāyādadhe //
triṃśaddhāma virājati vākpataṅgā aśiśrayuḥ / prati vastoraha dyubhiḥ //
agne saṃrāḍajaikapādāhavanīya divaḥ pṛthivyāḥ paryantarikṣāllokaṃ vinda yajamānāya pṛthivyā mūrdhan sīda yajñiye loke yo no agne niṣṭyo yo'niṣṭyo'bhidāsatīdamahaṃ taṃ tvayābhinidadhāmi //
yāste śivāstanvo jātavedo yā antarikṣe divi yā pṛthivyām //
tābhissaṃbhūya sagaṇassajoṣā hiraṇyayonirvaha havyamagne /
saṃ tvamagne divyena jyotiṣā bhāhi samantarikṣyeṇa saṃ pārthivena vaiśvānaryā samidhā dīdihī na ūrjasvatyā varcasvatyā bhāsvatyā raśmivatyā jyotiṣmatyā //
yaste apsu mahimā yo vaneṣu ya oṣadhīṣu paśuṣvāviveśa /
yatra yatra bibhrato jātavedā agne tato draviṇodā na ehi //
manuṣvat tvā nidhīmahi manuṣvat samidhīmahi /
agne manuṣvadaṅgiro devān devayate yaja

sapta te agne samidhassapta jihvāssaptarṣayassapta dhāma priyāṇi sapta hotrā anuvidvān sapta yonīm̐rāpṛṇasvā ghṛtena yā te agne pavamānā tanūḥ pṛthivīmanvāviveśa yāgnau yā rathantare yā gāyatre chandasi yā trivṛti stome yānne tāṃ ta etadavarundhe tasyai svāhā yā te agne pāvakā tanūrantarikṣamanvāviveśa yā vāte yā vāmadevye yā traiṣṭubhe chandasi yā pañcadaśe stome yā paśuṣu tāṃ ta etadavarundhe tasyai svāhā yā te agne śucistanūrdivamanvāviveśa yā sūrye yā bṛhati yā jāgate chandasi yā saptadaśe stome yāpsu tāṃ ta etadavarundhe tasyai svāhā // vātaḥ prāṇastadayamātmā purīṣamasi saṃpriyaḥ paśubhiryacchā tokāya tanayāya śaṃ yoḥ prajāṃ me yaccha gharmaśśirastadayamagniḥ purīṣamasi saṃpriyaḥ paśubhissvaditaṃ naḥ pituṃ paca paśūn me yacchārkaścakṣustadasau sūryaḥ purīṣamasi saṃpriyaḥ paśubhiryat te śukra śukraṃ dhāma śukrā tanūśśukraṃ jyotirajasraṃ yat te'nādhṛṣṭaṃ nāmānādhṛṣyaṃ tena tvādadhe varco me yaccha ye'gnayo divo ye'ntarikṣādye pṛthivyāssamājagmuriṣamūrjaṃ vasānāste'smā agnaye draviṇāni dattvā tṛptāḥ prītāḥ punarastaṃ pareta //
kalpetāṃ dyāvāpṛthivī kalpantāmapi oṣadhayaḥ //
kalpantāmagnayaḥ pṛthaṅ mama jyaiṣṭhyāya savratāḥ //
ye'gnayassamanasassacetasa auṣadhīṣvapsu praviṣṭāḥ /
te samrājamabhisaṃyantu sarva ūrjaṃ no dhatta dvipade catuṣpade //
ayamagniśśreṣṭhatamo'yamastu yaśastamaḥ /
ayam̐ sahasrasātamassukṛtaṃ yonimāsadat tato varān vṛṇīmahe //
niṣasāda dhṛtavato varuṇaḥ pastyāsvā / sāmrājyāya sukratuḥ //
pra nūnaṃ brahmaṇaspatirmantraṃ vadatyukthyam /
yasminnindro varuṇo mitro aryamā devā okām̐si cakrire

aditirvai prajākāmaudanamapacat tasyocchiṣṭamāśnāt sā garbhamadhatta tata ādityā ajāyanta ya eṣa odanaḥ pacyata ārambhaṇamevaitat kriyata ākramaṇameva prādeśamātrīssamidho bhavantyetāvān hyātmā prajāpatinā saṃmito'gnervai yā yajñiyā tanūraśvatthe tayā samagacchataiṣāsya ghṛtyā tanūryad ghṛtaṃ yad ghṛtena samidho'nakti tābhyāmevainaṃ tanūbhyām̐ saṃgamayati nirmārgasyādadhātyapagūrtyā vai vīryaṃ kriyate yannirmārgasyādadhātyapagūrtyā eva saṃvatsaro vai prajananamagniḥ prajanayitā tat prajananaṃ yat purā saṃvatsarādagnau samidha ādadhāti prajananādevainaṃ prajanayitā prajanayatyabhaktarturvai puruṣo na hi tadveda yamṛtumabhijāyate yannakṣatraṃ yat samidha ādadhāti ya evāsyarturyannakṣatraṃ tadāpnoti ya eṣa odanaḥ pacyate yonirevaiṣa kriyate yat samidha ādhīyante retastaddhīyate saṃvatsare vai reto hitaṃ prajāyate yat saṃvatsare paryete'gnimādhatte prajātamevainamādhatte dvādaśasu rātrīṣu purādheyāstā hi saṃvatsarasya pratimātho tisṛṣvatho dvayoratho pūrvedyurādheyāsta evāgnimādadhānenādityā vā ita uttamā amuṃ lokamāyam̐ste pathirakṣayasta iyakṣamāṇaṃ pratinudanta taccheṣaṇabhāgā vā ādityā yaducchiṣṭena samidho'nakti tebhya eva prāvocata tebhya evaṃ procya svargaṃ lokamārohati

a vo rājānamadhvarasya rudraṃ hotāram̐ satyayajaṃ rodasyoḥ /
agniṃ purā tanayitnoracittāddhiraṇyarūpamavase kṛṇudhvam //
kaddhiṣṇyāsu vṛdhasāno agne kadvātāya pratavase śubhaṃye //
parijmane nāsatyāya kṣe bravaḥ kadagne rudrāya nṛghne //
agnirhotā sādhvīmakaragna āyūm̐ṣi pavase //
agne pavasva svapā asme varcassuvīryam / dadhadrayiṃ mayi poṣam //
yo aśvasya dadhikrāvṇo akārīt samiddhe agnā uṣaso vyuṣṭau /
anāgasaṃ tamaditiḥ kṛṇotu sa mitreṇa varuṇenā sajoṣāḥ //
mahaścarkarmyarvataḥ kratuprā dadhikrāvṇaḥ puruvārasya vṛṣṇaḥ /
yaṃ pūrubhyo dīdivām̐saṃ nāgniṃ dadathurmitrāvaruṇā taturim //
ṛtāvānaṃ vaiśvānaraṃ vaiśvānarasya sumatau syāma //
ukṣānnāya vaśānnāya somapṛṣṭhāya vedhase / stomairvidhemāgnaye //
tṛṣu yadannā tṛṣuṇā vavakṣa tṛṣu dūtaṃ kṛṇute yahvo agniḥ //
vātasya meḍiṃ sacate nijūrvannāśuṃ na vājayate hinve arvā /
agnirīśe vasavyasyāgnirmahaḥ saubhagasya / tānyasmabhyaṃ rāsate //
tvāmagne vasupatiṃ vasūnāmabhi pramande adhvareṣu rājan /
tvayā vājaṃ vājayanto jayemābhiṣyāma pṛtsutīrmartyānām //
tvaṃ yaviṣṭha dāśuṣo nṝm̐ pāhi śṛṇudhī giraḥ / rakṣā tokamuta tmanā //
tubhyaṃ bharanti kṣitayo yaviṣṭha balimagne antita ota dūrāt /
ā bhandiṣṭhasya sumatiṃ cikiddhi bṛhat te agne mahi śarma bhadram //
kṛṣṇā rajām̐si patsutaḥ prayāṇe jātavedasaḥ / agniryadrodhati kṣami //
tve vasūni pūrvaṇīka hotardoṣā vastorerire yajñiyāsaḥ //
kṣāmeva viśvā bhuvanāni yasmin sam̐ saubhagāni dadhire pāvake /
pra vassakhāyo agnaye stomaṃ yajñaṃ ca dhṛṣṇuyā / arca gāya ca vedhase //
pra vaśśukrāya bhānave bharadhvam̐ havyaṃ matiṃ cāgnaye supūtam //
yo daivyāni mānuṣā janūm̐ṣyantarviśvāni vidmanā jigāti //
vi jyotiṣā vi pājasā //
sa tvamagne pratīkena pratyoṣa yātudhānyaḥ / urukṣayeṣu dīdyat //
tam̐ supratīkam̐ sudṛśam̐ svañcamavidvām̐so viduṣṭaram̐ sapema //
sa yakṣadviśvā vayunāni vidvān pra havyamagniramṛteṣu vocat

yukṣvā hi devahūtamām̐ aśvām̐ agne rathīriva /
ni hotā pūrvyassadaḥ /
uta no deva devām̐ acchā voco viduṣṭaraḥ / śradviśvā vāryā kṛdhi //
tvaṃ ha yadyaviṣṭhya sahasassūna āhuta / ṛtāvā yajñiyo bhuvaḥ //
ayamagnissahasriṇaḥ //
taṃ nemimṛbhavo yathā namasva sahūtibhiḥ / nedīyo yajñamaṅgiraḥ //
kasmai nūnamabhidyave vācā virūpa nityayā / vṛṣṇe codasva suṣṭutim //
kamu ṣvidasya senayāgnerapākacakṣasaḥ / paṇiṃ goṣu starāmahe //
mā no devānāṃ viśaḥ prasnātīrivosrāḥ / kṛśaṃ na hāsuraghnyāḥ /
mā nassamasya dūḍhyaḥ paridveṣaso am̐hatiḥ /
ūrmirna nāvamā vadhīt //
namaste agna ojase gṛṇanti deva kṛṣṭayaḥ / amairamitramardaya //
kuvitsu no gaiṣṭaye'gne saṃveṣiṣo rayim / urukṛduru ṇaskṛdhi //
mā no asmin mahādhane parāvarbhā rabhṛdyathā / saṃvargam̐ saṃ rayiṃ jaya //
parasyā adhi saṃvata ehyū ṣu bravāṇi te

iti śrīyajuṣi kāṭhake carakaśākhāyāmiṭhimikāyāmālobhī nāma saptamaṃ sthānakaṃ saṃpūrṇam