Kalika Purana · Chapter 88

//aurva uvāca//
jyeṣṭha daśaharāyāṃ tu viṣṇoriṣṭiṃ nṛpa śṛṇu/
yena vā vidhinā kuryādiṣṭiṃ viṣṇornṛpaḥ sadā

pratyabdaṃ pārthivaḥ kuryāt pratimāṃ kāñcanīṃ hareḥ/
anyatejīmayīṃ vāpi dāravīṃ vā śilāmayīm

tāṃ pratiṣṭhāpya vidhinā mānonmānaistu silpibhiḥ/
pratiṣṭhāṃ vidhivat tasyāḥ kuryād vipraiḥ purohitaiḥ

tāṃ saṃsthāpya surāgāre svayaṃ vā yatnataḥ kṛte/
vāsudevasya bījena pūrvoktavidhinā tathā

sarvopacārairbhaktyā nu vāsudevaṃ prapūjayet/
pūjānte saṃskṛte vahnau kuṇḍamadhye sthito dvijaḥ

ājyaiḥ sahasraṃ juhuyādāhutīnāṃ hareḥ priyam/
saṃpūjya vāsudevaṃ tu homaṃ kṛtvā tato dvijaḥ

nṛpasyānumate tāṃ tu pratimāṃ maṇḍalaṃ nayet/
pratimāyāḥ kapolau dvau spṛṣṭvā dakṣiṇapāṇinā

prāṇapratiṣṭhāṃ kurvīta tasyāṃ devasya vai hareḥ/
kṛtāyāṃ tu pratiṣṭhāyāṃ prāṇānāṃ nṛpasattama

viṣṇuprāṇāstāṃ pratimāmāyānti niyataṃ svayam/
prāṇeṣvathāgateṣvasyāṃ devatvaṃ niyataṃ bhavet

akṛtāyāṃ pratiṣṭhāyāṃ prāṇānāṃ pratimāsu ca/
yathāpūrvaṃ tathābhāvaḥ svarṇādīnāṃ na viṣṇutā

anyeṣāmapi devānāṃ pratimāsvapi pārthiva/
prāṇapratiṣṭhā kartavyā tasyā devatvasiddhaye

suvarṇaṃ tu suvarṇaṃ syācchilā dāru tathā śilā/
anyacca svasvarūpaṃ syāt prāṇasthānamṛte sadā

vāsudevasya bījena tad viṣṇorityanena ca/
tathaivāṅgāṅgimantrābhyāṃ pratiṣṭhāmācareddhareḥ

tathaiva hṛdaye'ṅguṣṭhaṃ dattvā śaśvacca mantravit/
ebhirmantraiḥ pratiṣṭhāpya hṛdaye'pi samācaret

asyai prāṇāḥ pratiṣṭhantu asyai prāṇāḥ kṣarantu yat/
asau devatvasaṃkhyāyai svāheti yajuruccaran

aṅgamantrairaṅgimantrairvaidikairityanena ca/
prāṇapratiṣṭhāṃ sarvatra pratimāsu samācaret

pratimāpūjane kuryādātmanyapi ca mantravit/
prāṇapratiṣṭhāṃ prathamaṃ pūjābhāgaviśuddhaye

asmin prāṇapratiṣṭhāṃ tu pratimāpūjanādṛte/
na kaścit tu budhaḥ kuryāt kṛtvā mṛtyumavāpnuyāt

viṣṇoriṣṭimimāṃ kṛtvā daśamyāṃ pārthivottamaḥ/
tasyāmeva tu pūrṇāyāṃ pratimāṃ sthāpayet tataḥ

evaṃ daśaharāyāṃ tu kṛtveṣṭiṃ pārthivo hareḥ/
sarvān kāmānavāpnoti nirvighno'pi sa jāyate

śrīpaṃcamyāṃ śriyaṃ devīṃ kundaiḥ saṃpūjayetsadā/
vāsavaṃ gajarājasthamupahāraistathottamaiḥ

lakṣmyāstantraṃ mahāmantraṃ vāsavasya puroditam/
atrāpi pūjane grāhyaṃ maṇḍalādi yathākramam

evaṃ kṛte pūjane tu śrīpaṃcamyāṃ viśeṣataḥ/
śrīyuto nṛpatirbhūyānna śrīhānimavāpnuyāt

sadācāraviśeṣo'yaṃ kathitastava pārthiva/
niṣedhe tu viśeṣāṃśca śṛṇu yena śriyeṣyate

asaṃpūjya tathā viṣṇum̐ śivamagniṃ purandaram/
adattvā ca tathā dānaṃ na bhuñjīta nṛpaḥ kvacit

hāvayedagnihotraṃ tu nityameva purohitaiḥ/
akṛtvā cāgnihotraṃ tu bhuñjannarakamāpnuyāt

nārakṣite gṛhe rājā ratnadīpavivarjite/
svapet tathā striyā sārdhaṃ na kadācan saṃviśet

bhuktvānnaṃ śrīphalaṃ nādyāt tathā dhātrīphalaṃ nṛpaḥ/
buddhikṣayakarā hyotā māṣa āsavamṛttikāḥ

nimbāṭarūṣacyutāśca buddhivṛddhikarā matāḥ/
buddhikṣayakarān nityaṃ tvajedrājā ca bhojane

bhakṣayedanvahaṃ buddhivṛddhihetuṃ nṛpottamaḥ/
na paryāyavihīnaṃ tu prārohedāsanaṃ nṛpaḥ

na yānaṃ na gajaṃ nāśvamāroheddhīnamāsanaiḥ/
naikastu vicaredrājā kadācidapi nirjane

madahetuṃ na bhuṃjīyāt kadācidapi bhojane/
kadācinnāpi seveta hyaṣṭamyāṃ māṃsamaithune

darśaśrāddhaṃ gayāśrāddhaṃ tilaistarpaṇameva ca/
na jīvatpitṛko bhūpa kuryāt kṛtvāghamāpnuyāt

na kṣetrajādīṃstanayān rājye rājābhiṣecayet/
pitṛṇāṃ śūddhaye nityamaurase tanaye sati

aurasaḥ kṣetrajaścaiva dattaḥ kṛtrima eva ca/
gūḍhotpanno'paviddhaśca bhāgārhāstanayā ime

kānīnaśca sahoḍhaśca krītaḥ paunarbhavastathā/
svayaṃdattaśca dāsaśca ṣaḍate putrapāṃsulāḥ

abhāve pūrvapūrvoṣāṃ parān samabhiṣecaye/
paunarbhavaṃ svayaṃdattaṃ dāsaṃ rājye na yojayet

dattādyāścāpi tanayā nijagotreṇa saṃskṛtāḥ/
āyānti putratāṃ samyaganyabījasamudbhavāḥ

piturgotreṇa yaḥ putraḥ saṃskṛtaḥ pṛthivīpateḥ/
ācūḍāntaṃ sa putraḥ na putratāṃ yāti cānyataḥ

cūḍādyā yadi saṃskārā nijagotreṇa saṃsthitāḥ/
dattādyāstanayāste syuranyathā dāsa ucyate

ūrdhvaṃ tu paṃcamād varṣād dattādyāṃśca sutānnṛpa/
gṛhītvā paṃcavarṣīyaṃ putreṣṭiṃ prathamaṃ caret

paunarbhavaṃ tu tanayaṃ jātamātraṃ samānayet/
kṛtvā paunarbhavaṣṭomaṃ jātamātrasya tasya vai

sarvāṃstu kuryāt saṃskārān jātakarmādikānnaraḥ/
kṛte paunarbhavaṣṭome sutaḥ paunarbhavaḥ smṛtaḥ

ekoddiṣṭaṃ pituḥ kuryānna śrāddhaṃ pārvaṇādikam/
krītā yā vanitā mūlyaiḥ sā dāsīti nigadyate

tasyāṃ yo jāyate putro dāsaḥ putrastu sa smṛtaḥ/
na rājño rājyabhāk sa syād viprāṇāṃ nāpi śrāddhakṛt

adhamaḥ sarvaputrebhyastaṃ tasmāt parivarjayet/
purāṇaṃ dharmaśāstrāṇi saṃhitāśca munīritāḥ

nādhyāpayennṛpaḥ śūdrairvihitāni yadṛcchayā/
yasya rājye sadā śūdrāḥ purāṇaṃ saṃhitāṃ tathā

paṭhanti syāt sa hīnāyuḥ rājā rāṣṭreṇa sānvayaḥ/
mohād vā kāmataḥ śūdraḥ purāṇaṃ saṃhitāṃ smṛtim

paṭhannarakamāpneti pitṛbhiḥ saha pāpakṛt/
śūdrebhyo vihitaṃ yat tu yaśca mantra urāhṛtaḥ

tadvipravacanād grāhyaṃ dvayaṃ śūdraiḥ sadaiva hi/
ya yojayennṛpaḥ śūdraṃ vyavahārasya darśane

niyojya tatra taṃ bhūpastāmisre tena pacyate/
hīnāyuśca bhavelloko rājā vāpi sahāyajaḥ

kāṇaṃ vyaṅgamaputraṃ yā nābhijñamajitendriyam/
na hrasva vyādhitaṃ vāpi nṛpaḥ kuryāt purohitam

kṛpaṇasya ghanaṃ rājā na gṛhṇīyāt kadācana/
na dvijānaṃ tathā dadyād dhanāni vipulānyapi

nārohet kāmukonmattagajaṃ rājā kadācana/
āruhyā kāmukastaṃ tu paratreha viṣīdati

anāyuṣyaṃ na kuryāt tu karma bhūpaḥ kadācana/
satataṃ cāyuṣo vṛddhyai yateta sakalairdhanaiḥ

na krūravāre nāṣṭamyāṃ na ṣaṣṭhyāṃ ca nṛpottamaḥ/
añjanābhyañjane kuryāt tāmbūlasyāpi bhojanam

atisūkṣmaṃ tathā pūrṇaṃ grahaṇaṃ candrasūryayoḥ/
nālokayet svayaṃ rājā raktaṃ sūryaṃ tathaiva ca

utpātaṃ jāyate yattu divyaṃ bhaumaṃ ca nābhasam/
nekṣeta yatnānnṛpatirdṛṣṭvā nādyāt tryahaṃ punaḥ

sarvadā maṅgalaṃ ratnaṃ dhārayet saha dūrvayā/
avastrācchāditaṃ gātraṃ na viprebhyaḥ pradarśayet

na toyeṣu makhaṃ paśyennādyānmāṃsāni parvasu/
nārohayet kharaṃ coṣṭraṃ na vāmāmapi gurviṇīm

evaṃ nayayuto rājā caturaṅgaṃ vivardhayan/
ātmānaṃ satataṃ rakṣan sadā vīryaṃ vivardhayet

vījakṣayakarannityaṃ bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca pānakam/
varjayet kṣāraśākādyān bahvamlaṃ bahutiktakam

kāṃsya-rājatapātrasthaṃ toyaṃ nadyāśca vardhanam/
mūtravṛddhikaraṃ vīryakṣayakāri vivarjayet

tāmrāyaḥsvarṇaśīsānāṃ pātrasthaṃ phalacarmaṇoḥ/
śukravṛddhikaraṃ toyaṃ tadupāsīta yatnataḥ

sarvamūleṣu kṛtyeṣu sadācāreṣu tiṣṭhataḥ/
bhuktveha vividhān bhogānaindraṃ sthānaṃ vrajet param

//mārkaṇḍeya uvāca//
evamaurvastu sagaraṃ śaśāsa munipuṅgavaḥ/
śāstrāṇi caiva sarvāṇi sadācārāṃśca gṛhyakān

bahuśaḥ kathayāmāsa sagarāya mahātmane/
tannāsti yat puraurveṇa kathitaṃ sagarāya na

rājanitiḥ satāṃ nītiryaccānyacchāstrasambhavam/
saṃhitāsu purāṇeṣu yaccāgamacaye sthitam

sarvaṃ śuśrāva sagaro mukhādaurvasya dhīmataḥ/
teṣāṃ tu kathitaṃ kiṃciduddhṛtya dvijasattamāḥ

viṣṇudharmottare pūrvaṃ mayā rahasi bhāṣitam/
rājanīti sadācāraṃ vedavedāṅgasaṅgatam

rahasyaṃ satataṃ viṣṇorvikṣdhvaṃ dvijasattamāḥ/
yaccānnaditamanyatra gaditaṃ vā sasaṃśayam

saṃśayacchedanaṃ teṣu yuṣmabhyaṃ kathitaṃ dvijāḥ/
anuktasaṃśayacchedi purāṇaṃ kālikāhvayam/
yo'bhyaset satataṃ vipraḥ sa vedānāṃ phalaṃ labhet

// iti śrīkālikāpurāṇe aṣṭāśītitamo'dhyāyaḥ