Kalika Purana · Chapter 82
// dvyaśītitamo'dhyāyaḥ //
//mārkaṇḍeya uvāca//
aurvasya vacanaṃ śrutvā sagarastaṃ muniṃ punaḥ/
papracchedaṃ dvijaśreṣṭhā harṣasaṃplutamānasaḥ
//sāgara uvāca//
amoghāyāṃ kathaṃ yajñe lauhityo brahmaṇaḥ sutaḥ/
kathaṃ śāntanujāyāyāṃ rataḥ sa kamalāsanaḥ
pārastraiṇeyaputro vā kathaṃ jajñe pitāmahāt/
tat sarvaṃ śrotumicchāmi kathayasva dvijottama
//aurva uvāca//
śṛṇu tvaṃ rājaśārdūla kathayāmi mahattaram/
ākhyānaṃ brahmaputrasya lauhityatya mahātmanaḥ
harivarṣe mahāvarṣe śāntanurnāma nāmataḥ/
munirāsīnmahābhāgo jñānavān sa taporataḥ
tasya bhāryā mahābhāgā amoghākhyā mahāsatī/
hiravyamagarbhasya munestṛṇabindvāśramodbhavā
tayā sārdhaṃ sa kailāsaṃ maryādāparvate vasan/
lohitākhyasya sarasastīre vai gandhamādane
ekadā sa taponiṣṭho nijapuṣpādigocaram/
jagāma vanamadhyaṃ tu cinvan bahuphalāni ca
tasminnavasare brahmā sarvalokapitāmahaḥ/
tatrājagāma yatrāsti amoghā śāntanoḥ priyā
tāṃ dṛṣṭvā devagarbhāyāṃ yuvatīmatisundarīm/
mohito madanenāśu tadā'bhūd dūṣitendriyaḥ
udīritendriyo bhūtvā jighṛśrustām̐ mahāsatīm/
athādhāvat tato brahmā sammukho madanārditaḥ
dhāvamānaṃ vidhātāraṃ dṛṣṭvā'moghā mahāsatī/
naivaṃ naivamiti proktvā parṇaśālāṃ vyalīyata
idaṃ covāca dhātāramamoghā kupitā tadā/
parṇaśālāntaraṃ gatvā dvāramāvṛtya tatkṣaṇāt
akāryaṃ na mayā kāryaṃ munipatnyā vigarhitam/
balāt pramathyā cāhaṃ cet tvayā tvāṃ ca śapāmyaham
amoghayā cauvamukte vidhātuśca tadā nṛpa/
retaścaskanda tatraiva āśrame śāntanormuneḥ
cyute retasi dhātāpi haṃsayānaṃ samutthitaḥ/
lajjayā'tiparītātmā drutaṃ vai svāśramaṃ yayau
gate vedhasi śāntanuśca nijamāśramamāgataḥ/
āgatya dṛṣṭvā haṃsānāṃ padakṣobhaṃ tadā bhuvi
tejaśca patitaṃ bhūmau vidhāturjvalanopamam/
amoghāṃ paripapraccha parṇaśālāntarasthitām
kimetadatra subhage pravṛttaṃ dṛśyate tu yat/
pakṣiṇāṃ ca padakṣobhaṃ tejaścedaṃ ca kīdṛśam
sā tasya vacanaṃ śrutvā śāntanu munisattamam/
amarṣitaiva nyagadadākulā vikalānanāṃ
haṃsayuktasyandanena ko'pyāgatya caturmukhaḥ/
kamaṇḍalu karo'tīva ratiṃ māṃ samayācataṃ
tato mayā tarjitaḥ sa uṭajāntaralīnayā/
pracyāvya tejaḥ saṃyāto mama śāpabhayārditaḥ
kuru tatra pratīkāraṃ yadi śaknoṣi śāntano/
na hīmāṃ dharṣaṇāṃ soḍhuṃ kaścicchaknoti jīvabhṛt
sa tasyā vacanaṃ śrutvā svayaṃ brahmā samāgataḥ/
iti niścitya manasā tadā dhyānaparo'bhavat
divyajñānena sa jñātvā devakāryamupasthitam/
tīrthāvataraṇaṃ cāpi hitāya jagatāṃ muniḥ
jñātvodarkaṃ cintayitvā svabhāryāmidamabravīt/
idaṃ tejāṃ brahmaṇastvaṃ pibāmodhaṃ mamājñayā
hitāya sarvajagatāṃ devakāryārthasiddhaye/
bhavatyā nikaṭaṃ brahmā svayameva samāgataḥ
tvāmaprāpya mahat kṛtyamāvayoḥ sa samarpya ca/
gato nijāspadaṃ tat tvaṃ kartumarhasi tad vacaḥ
tacchrutvā śāntanorvākyamamoghātīva lajjitā/
sāntvayantīva taṃ prāha patiṃ natvā mahāsatī
nānyasya tejo dhāsyāmi na ca te vimanaskatā/
avaśyaṃ yadi kartavyaṃ pītvā tvaṃ mayi cotsṛja
tatastasyā vacaḥ śrutvā yuktaṃ tathyaṃ ca śāntanuḥ/
svayaṃ pītvā tu tat tejaḥ svabhāryāyāṃ nyaṣecayat
saṃkrāmitaiḥ śāntanunā tejobhirbrahmaṇaḥ satī/
garbhaṃ dadhāramoghākhyā hitāya jagatāṃ tataḥ
tasyāḥ kāle tu samprāpte nāsāto jalasañcayaḥ/
tanmadhye tanayaścāpi nīlavāsāḥ kīrīṭadhṛk
ratnamālāsamāyukto raktagauraśca brahmavat/
caturbhujaḥ padmavidyādhvajasāvatadharastathā
śiśumāraśirasthaśca tulyakāyo jalotkaraiḥ/
tajjātaṃ ca tathābhūtaṃ śāntanurlokaśāntanuḥ
caturṇāṃ parvatānāṃ ca madhyadeśe nyavīviśat/
kailāsaścāttare pārśve dakṣiṇe gandhamādanaḥ
jārudhiḥ paścime śailaḥ pūrve saṃvartakādvayaḥ/
teṣāṃ madhye svaryaṃ kuṇḍaṃ parvatānāṃ vidheḥ sutaḥ
kṛtvā'tivavṛdhe nitya śaradīva niśākaraḥ/
taṃ toyamadhyagaṃ putramāsādya druhiṇaḥ sutam
kramatastasya saṃskārānakarod dehaśuddhaye/
atha kāle bahutithe vyatīte brahmaṇaḥ sutaḥ
toyarāśisvarūpeṇa vavṛdhe pañcayojanāt/
tasmin devāḥ papuḥ sasnurdvitīya iva sāgare
sitāmalajale hyadye divyaiścāpsarasāṃ gaṇaiḥ/
tasminnavasare rāmo jāmadagnyaḥ pratāpavān
cakre mātṛvadhaṃ ghoramayuktaṃ piturājñayā/
tasya pāpasya mokṣāya svapituścopadeśataḥ
sa jagāma mahākuṇḍaṃ brahmākhyaṃ snātumicchayā/
tatra snātvā ca pītvā ca mātṛhatyāmapānayan/
vīthīṃ paraśunā kṛtvāṃ taṃ mahyāmavatārayavat
//sagara uvāca//
jamadagneḥ suto rāmaḥ kimarthaṃ nijamātaram/
jaghāna tasya mātā ca kinnāmno kasya cātmajā
muneḥ putraḥ kathaṃ jātastathā krūro mahābalaḥ/
yo yaddhakuśalo voro rājanyān samapothayat
tadahaṃ śrotumicchāmi tattvato munisattama/
kathayasya mahābhāga yadi guhyaṃ tathāpi me
//aurva uvāca//
śṛṇu rājannavahito jamadagneḥ sutasya vai/
caritaṃ sa yathā jaghne prasūṃ krūrataraśca saḥ
brahmaputro bhṛgurnāma ṛcīkastatsuto'bhavat/
sa bhāryārthī caran bhūmau kānyakubjaṃ gataḥ purā
dadarśa cāraṇyagataṃ jahnorvaṃśasamudbhavam/
kuśikasya sutaṃ gādhiṃ tapaḥsthaṃ nṛpasattama
araṇyasthasya tasyātha putrakāmasya bhūbhṛtaḥ/
sabhāryasya sutā jajñe devakanyāsamā guṇaiḥ
ṛcīko bhṛguputrastāṃ bhāryārthaṃ samayācata/
dātūṃ gādhiṃ nṛpatiśārdūlaṃ ca covāca nṛpo munim/
dātuṃ bhogyāṃ sutāṃ rājan yadīcchā te dadāmyahaham//
yogyā sutā mo'dya tadvidhāya mahāmune
kiṃ tvekaḥ kuladharmo me vidyate śulkasaṃgrahe/
ekatra kṛṣṇavarṇānāmaśvānāṃ candravarcasām/
sahasramekaṃ yo dadyāt tasmai putrī prīyate
//ṛcoka uvāca//
dāsyāmyaśvasahasraṃ vai tava rājaṃstathāvidham/
kiṃcit kālaṃ pratīkṣasva yāvat tadahamānaye
evamastviti ta gādhiruvāca bhṛgusūnave/
gaṅgātīraṃ kānyakubjaṃ so'gacchaddhayasādhane
tatrārādhya bhṛgoḥ putro varuṇaṃ yādasāṃ patim/
tena dattaṃ tadā lebhe sahasraṃ vājināṃ muniḥ
tena yatra tadā labdhā aśvān nṛpatisattama/
tadaśvatīrthaṃ vikhyātaṃ mahāphalakaraṃ param
gaṅgājalādutthitaṃ tu dattaṃ samyak pracetasā/
ādāyāśvasahasraṃ tu manurgādhimathāmyayāt
tānaśvān gādhirādāya putrīṃ satyavatīṃ sutām/
ṛcīkāya dadau lakṣmīṃ keśavāyeva sāgaraḥ
ṛcīko gādhitanayāṃ labdhvā bhāryāmaninditām/
muditaḥ sa tayā reme yathākāmaṃ svakāśrame
kṛtadāraṃ sutaṃ śrutvā draṣṭuṃ putraṃ snuṣāṃ bhṛguḥ/
athājagāma matimān sanuṣāṃ dṛṣṭvā nananda ca
dampatī taṃ samāsīnaṃ bhṛguṃ devagaṇārcitam/
pūjayitvā yathānyāyaṃ tasthatustau kṛtāñjalī
tato bhṛguḥ snuṣāṃ svīyāṃ suprīta idamabravīt/
varaṃ vṛṇīṣva dāsyāmi vāñchitaṃ varavarṇini
adeyaṃ duṣkaraṃ vāpi yatra te vidyate spṛhā/
tataḥ satyavatīṃ putraṃ tapa āmnāya-pāragam
mātuśca vīramatulaṃ putraṃ varamayācata/
sa caivamastvityuktvaiva bhūtvā dhyānaparastadā
viśvamādhṛtya manasā yatnācchvāsaṃ sasarja saḥ/
tasya niḥśvāsavātāt tu niḥsṛtaṃ vai carudvayam
tasyai taddvitayaṃ dattvā bhṛgustāmidamabravīt/
carudvayaṃ gṛhāṇedaṃ snuṣe satyavati svayam
snātvā ṛtau ṛtau mātā snuṣe tvaṃ ca kariṣyathaḥ/
āliṃgyāśvatthavṛkṣaṃ te mātā puṃsavanāya vai
carumāraktakaṃ cemaṃ sā bhokṣyati sutastataḥ/
tvaṃ codumbaravṛkṣaṃ tu samāliṃgyāsitaṃ carum
bhokṣyase tava putrastu bhaviṣyati sanātanaḥ/
evamuktvā bhṛguryāto yathecchaṃ sāpi saṃmudam
avāpa mātrā sahitā bhartrā pitrā ca bhāminī/
atha snānadine'śvatthamāliṃgyāraktakaṃ carum
ādāt satyavatī tasyā mātā phalguṃ sitaṃ carum/
parivartaṃ tu taj jñātvā divyajñāno bhṛgurmuniḥ
athāgatya snuṣāṃ tāṃ tu vacanaṃ cedamabravīt/
viparyayastvayā bhadre vṛkṣāliṅganakarmaṇi
tathā caruprāśane tutatredaṃ te bhaviṣyati/
brāhmaṇaḥ kṣatriyācārastava putro bhaviṣyati
kṣatriyo brāhmaṇācāro mātuste bhavitā sutaḥ/
ityuktvā bhṛguṇā sādhvo tadā satyavatī bhṛgum
punaḥ prasādayāmāsa pautro me'stviti tādṛśaḥ/
evamastviti sa procya tatraivāntardadheḥ bhṛguḥ
atha kāle sutaṃ dīptaṃ jamadagniṃ ca gādhijā/
suṣuve jananī tasyā viśvāmitreṃ taponidhim
jamadagnistato vedāṃścaturaḥ prāpa mā ciram/
prādurāsīd dhanurvedaḥ svayaṃ tasmin mahātmani
viśvāmitro'pi sakalān vedānāpa tathā'cirāt/
dhanurvedaṃ tathā kṛtsnaṃ vipraścābhūt tapobalāt
jājvalyamānastejasvī jamadagnirmahātapāḥ/
vedaistapobhiḥ sa munīnatyakrāmacca sūryavat
// iti śrīkālikāpurāṇe dvyaśītitamo'dhyāyaḥ
Original text: kālikāpurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0