Jnaneshwari · Chapter 1
ॐ namojī ādyā / veda pratipādyā /
jaya jaya svasaṃvedyā / ātmarupā
asmākaṃ tu viśiṣṭā ye tān nibodha dvijottama /
nāyakā mama sainyasya saṃjñārthaṃ tān bravīmi te
aśvatthāmā vikarṇaśca somadattisthaiva ca
aparyāptaṃ tadasmākaṃ balaṃ bhīṣmābhirakṣitam /
paryāptaṃ tvidameṣāṃ balaṃ bhīmābhirakṣitam
ayaneṣu ca sarveṣu yathābhāgamavasthitāḥ /
bhīṣmamevābhirakṣantu bhavantaḥ sarva eva hi
tasya sanayan harṣaṃ kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ /
siṃhanādaṃ vinadyoccaiḥ śaṃkhaṃ dadhmau pratāpavān
tataḥ śaṃkhāśca bhairyaśca paṇavānakagomukhaḥ /
sahasaivābhyahanyanta sa śabdastumulo'bhavat
tataḥ śvetairhayairyukte mahati syandane sthitau /
mādhavaḥ pāṃḍavaścaiva divyau śaṃkhau pradadhmatuḥ
pāṃcajanyaṃ hṛṣīkeśo devadattaṃ dhanaṃjayaḥ /
pauṃḍraṃ dadhmau mahāśaṃkhaṃ bhīmakarmā vṛkodaraḥ
anaṃtavijayaṃ rājā kuṃtīputro yudhiṣṭhiraḥ /
nakulaḥ sahadevaścaṃ sughoṣmaṇipuṣpakau
kāśyaśca parameśvāsaḥ śikhaṃḍī ca mahārathaḥ /
dṛṣṭadyumno virāṭaśca sātakiścāparājitaḥ
drupado draupadeyāśca sarveśaḥ pṛthivīpate /
saubhadraśca mahābāhuḥ śaṃkhān dadhmuḥ pṛthak pṛthak
sa ghoṣo dhārtrarāṣṭrāṇāṃ hṛdayāni vyadārayat /
nabhaśca pṛthivīṃścaiva tumulo vyanunādayan
atha vyavasthitān dṛṣṭavā dhārtarāṣṭrānaṃ kapidhvajaḥ /
pravṛtte śastrasaṃpāte dhanurudyamya pāṃḍavaḥ
yāvadetān nirikṣe'haṃ yoddhukāmānavasthitān /
kairmayā saha yoddhavyasmin raṇasamudyame
yotsyamānānavekṣe'haṃ ya ete'tra samāgataḥ /
dhārtarāṣṭrasya durbuddheryuddhe priyacikirṣavaḥ
jhuṃjācī āvaḍī dharatī / parī saṃgrāmī vīra navhatī /
he sāṃgena rāyāpratī / kāya saṃjayo mhaṇe / १७३//
senayorubhayormadhye sthāpayitvā rathottamam
bhīṣmadroṇapramukhataḥ sarveṣāṃ ca mahīkṣitām /
uvāca pārtha paśyaitān samavetān kuruniti
tatrāpaśyat sthitān pārthaḥ pitṛnatha pitāmahān /
ācāryān mātulān bhrātṛn putrān pautrān sakhīṃsthatā
śvaśurān suhṛdaścaiva senayorubhayorapi /
tān samīkṣa sa kauṃteyaḥ sarvān bandhūnavasthitān
dṛṣṭvenaṃ svajanaṃ kṛṣṇa yuyutsuṃ samupasthitām
sīdantī mama gātrāṇi mukhaṃ ca pariśuṣyati /
vepathuśca śarīre me romāharṣaśca jāyate
gāṃḍīvam straṃsate hastāt tvak caiva paridahyate /
na ca śaknomyavasthātuṃ bhramatīva ca me manaḥ
nā tarī sakaḻa dharmāṃce māhera / sajjanāṃce jivhāra /
lāvaṇyaratnabhāṃḍāra / śāradiyece
nānā kathārūpe bhāratī / prakaṭalī ase trijagatī /
āviṣkaronī mahāmatī / vyāsāciye
mhaṇonī hā kāvyāṃ rāvo / graṃtha guruvatīcā ṭhāvo /
ethuni rasāṃ ālā āvo / rasāḻapaṇācā
tevīṃci āikā āṇika eka / ethuni śabdaśrī sacchāstrika /
āṇi mahābodhi kovaḻīka / duṇāvalī
etha cāturya śahāṇe jhāle / prameya rucīsa āle /
āṇi saubhāgya pokhale / sukhāce etha
mādhuryī madhuratā / śṛṃgārī surekhatā /
rūḍhapaṇa ucitāṃ / dise bhale
etha kaḻāvidapaṇa kaḻā / puṇyāsī pratāpu āgaḻā /
mhaṇaūni janamejayāce avalīḻā / doṣa harale
āṇi pāhatā nāveka / raṃgī suraṃgatecī āgaḻīka /
guṇāṃ saguṇatece bika / bahuvasa etha
bhānuceni tejeṃ dhavaḻale / jaise trailokya dise ujaḻale /
taise vyāsamatī kavaḻale / avaghe viśva
kāṃ sukṣetrīṃ bīja ghātale / te āpuleyāparī vistārale /
taise bhāratīṃ suravāḍale / arthajāta
nā tarī nagarāṃtarī vasije / tarī nāgarāci hoije /
taise vyāsoktiteje / dhavaḻita sakaḻa
kīṃ prathamavayasākāḻīṃ / lāvaṇyācī navhāḻī /
prakaṭe jaisī āgaḻī / aṃganāaṃgī
nā tarī udyānī mādhavī ghaḍe / tetha vanaśobheci khāṇī ughaḍe /
ādilāpāsoni apāḍe / jiyāparī
nānā ghanībhūta suvarṇa / jaise nyāhāḻitāṃ sādhāraṇa /
maga alaṃkātī baravepaṇa / nivāḍu dāvī
taise vyāsoktī aḻaṃkārile / āvaḍe te baravepaṇa pātale /
te jāṇoni kāya āśrayile / itihāsī
nānā puratiye pratiṣṭhelāgīṃ / sānīva dharunī āṃgī /
purāṇe ākhyānarūpe jagīṃ / bhāratā ālī
mhaṇaūni mahābhāratīṃ je nāhī / te noheci lokī tihīṃ /
yeṇe kāraṇe mhaṇipe pāhīṃ / vyāsocchiṣṭa jagatraya
aisī surasa jagīṃ kathā / je janmabhūmi paramārthā /
muni sāṃge nṛpanāthā / janamejayā
je advitīya uttama / pavitraika nirupama /
parama maṃgaladhāma / avadhārijo
ātā bhāratīṃ kamaḻaparāgu / gītākhyu prasaṃgu /
jo saṃvādilā śrīraṃgu / arjunesī
nā tarī śabdabrahmābdhi/ mathileyā vyāsabuddhi /
nivaḍile niravadhi / navanīta he
maga jñānāgnisaṃparke / kaḍasileṃ viveke /
pada āle paripākeṃ / āmodāsī
je apekṣije virakti / sadā anubhavije saṃtīṃ /
sohaṃbhāve pāraṃgatī / ramije jetha
je ākarṇije bhaktī / jeṃ ādivaṃdya trijagatīṃ /
te bhīṣmaparvīṃ saṃgatī / sāṃgījaila
jeṃ bhagavadgītā mhaṇīje / jeṃ brahmeśāṃnīṃ praśaṃsije/
je sanakādikīṃ sevije / ādaresīṃ
jaise śāradiyece caṃdrakaḻe- / mājīṃ amṛtakaṇa koṃvaḻe /
teṃ veṃcatī mavāḻeṃ / cakoratalageṃ
tiyāparī śrotāṃ / anubhavāvī he kathā /
ati haḻuvārapaṇe cittā / āṇūniyāṃ
he śabdeviṇa saṃvādije / iṃdriyāṃ neṇatā bhogije /
bolāādhi jhoṃbije / prameyāsī
jaise bhramara parāgu netī / parī kamaḻadaḻe neṇatī /
taisī parī āhe sevitī / graṃthī iye
kā āpulā ṭhāvo na sāṃḍitā / āliṃgije caṃdru prakaṭatā /
hā anurāgu bhogitāṃ / kumudinī jāṇe
āthilā toci jāṇe / mānūṃ iye
aho arjunāciye pāṃtī / je parisaṇayā yogya hotī /
tihīṃ kṛpā karūna saṃtīṃ / avadhāna dyāve
he salagīṃ myāṃ mhaṇitale / caraṇāṃ lāgoni vinavileṃ /
prabhū sakhola hṛdaya āpuleṃ / mhaṇaūniyāṃ
jaisā svabhāvo māyabāpāṃcā / apatya bole jarī bobaḍī vācā /
tarī adhikaci tayācā / saṃtoṣa āthī
taisā tumhīṃ mī aṃgīkārilāṃ / sajjanīṃ āpulā mhaṇitalā /
tarī sahaja uṇeṃ upasāhalā / prārthūṃ kāyī
parī aparādhu to āṇika āhe / jeṃ mī gītārtha kavaḻuṃ pāheṃ /
te avadhārā vinavūṃ lāheṃ / mhaṇaūniyāṃ
he anāvara na vicāritāṃ / vāyāṃci dhiṃvasā upanalā cittā /
yerhavīṃ bhānutejīṃ kāya khadyotā / śobhā āthī
kā ṭiṭibhū cāṃcūvarī / māpa sūye sāgarī /
mī neṇatu tyāparī / pravarteṃ yetha
āikā ākāśa giṃvasāve / tarī tyāhūni thora hoāveṃ /
mhaṇaūni apāḍu heṃ āghaveṃ / nirdhāritā
yā gītārthācī thorī / svayeṃ śaṃbhū vivarī /
jetha bhavānī praśnu karī / camatkāronī
tetha harū mhaṇe neṇije / devī jaiseṃ kā svarūpa tujheṃ /
taiseṃ nityanūtana dekhije / gītātatva
hā vedārthasāgarū / jayā nidritācā ghorū /
to svayeṃ sarveśvarū / pratyakṣa anuvādalā
aiseṃ jeṃ agādha / jetha veḍāvatī veda /
tetha alpa mī matimaṃda / kāya hoya
heṃ apāra kaiseni kavaḻāve / mahāteja kavaṇeṃ dhavaḻāve /
gagana muṭhīṃ suvāve / maśake kevīṃ
parī etha ase eka ādhāru / teṇeci boleṃ mī sadharu /
je sānukūḻa śrīguru / jñānadevo mhaṇe
yerhavīṃ tarī mī murkhū / jarī jāhalā aviveku /
tarī saṃtakṛpādīpu / sojvaḻu ase
lohāce kanaka hoye / he sāmarthya parisīṃca āhe /
kī mṛtahī jīvita lāhe / amṛtasiddhī
jarī prakaṭe siddhasarasvatī / tarī mukayā āthī bhāratī /
etha vastusāmarthyaśakti / navala kāyī
jayāteṃ kāmadhenū māye / tayāsī aprāpya kāhī āhe /
mhaṇaūni mī pravartoṃ lāhe / graṃthī iye
tarī nyūna te purateṃ / adhika te sarate /
karūna ghyāve heṃ tumate / vinavītu ase
ātā deījo avadhāna / tumhīṃ bolavilyā mī bolena /
jaise ceṣṭe sūtrādhīna / dāruyaṃtra
taisā mī anugrahītu / sādhūṃcā niropitu /
te āpulā alaṃkāritu / bhalatayāparī
taṃva śrīgurū mhaṇatī rāhīṃ / he tuja bolāve na lage kāṃhī /
ātā graṃthā citta deīṃ / jhaḍakarī vegā
yā bolā nivṛttidāsu / pāvūni parama ulhāsu /
mhaṇe pariyesā manā avakāśu / deūniyāṃ
tarī putrasnehe mohitu / dhṛtarāṣṭra ase pusatu //
mhaṇe saṃjayā sāṃge mātu / kurukṣetrīṃcī
jeṃ dharmālaya mhaṇije / tetha pāṃḍava āṇi mājhe /
gele asatī vyājeṃ / jhuṃjāceni
tarī tihīṃ yetulā avasarīṃ / kāya kijata ase yerayerīṃ /
teṃ jhaḍakarī kathana karī / majapratī
tiye veḻī to saṃjaya bole / mhaṇe pāṃḍavasainya ucalale /
jaiseṃ mahāpraḻayīṃ pasarale / kṛtāṃtamukha
taise teṃ ghanadāṭa / uṭhāvale ekavāṭa /
jaiseṃ usaḻale kālakūṭa / dharīṃ kaṇava
nā tarī vaḍavānalu sādukalā / pralayavāte pokhalā /
sāgara śoṣūni udhavalā / aṃbarāsī
taise daḻa durdhara / nānā vyūhīṃ parikara /
avagamale bhayāsura / tiye kāḻīṃ
teṃ dekhileyāṃ duryodhaneṃ / avherile kavaṇe māne /
jaiseṃ na gaṇije paṃcānaneṃ / gajavaṭāṃte
maga droṇāpāsī ālā / tayāte mhaṇe hā dekhilā /
kaisā daḻabhāru ucalalā / pāṃḍavāṃcā
giridurga jaise cālate / taise vividha vyūha saṃbhavate /
he racile āthi buddhimaṃte / drupadkumareṃ
jo kā tumhīṃ śikṣāpilā / vidyā deūnī kuruṭhā kelā /
teṇe hā pākharilā / dekhadekha
atra śūrā maheṣvāsā bhīmārjunasamā yudhi /
āṇikahī asādhāraṇa / je śastrāstrīṃ pravīṇa /
je kṣātradharmīṃ nipuṇa / vīra āhātī
je baḻeṃ prauḍhī pauruṣeṃ / bhīmārjunāṃsārikhe /
te sāṃgena kautukeṃ / prasaṃgeci
etha yuyudhānu subhaṭu / ālā ase virāṭu /
mahārathī śreṣṭhu / drupada vīru
yudhāmanyuśca vikrāṃta uttamaujāśca vīryavān /
cekitāna dhṛṣṭaketu / kāśiśvaru vikrāṃtu /
uttamauja nṛpanāthu / śaibya dekha
hā kuṃtibhoju pāhe / etha yudhāmanyu ālā āhe /
āṇi purujitādi rāya he / sakaḻa dekhe
hā subhadrahṛdayanaṃdanu / jo aparu navā arjunu /
to abhimanyu mhaṇe duryodhanu / dekhe droṇā
āṇikahī draupadīkumara / ke sakaḻahī mahārathī vīra /
mitī neṇije apāra / mīnale āthi
ātāṃ āmucāṃ daḻīṃ nāyaka / je rūḍha vīra sainika /
te prasaṃge āika / sāṃgijatī
uddeśeṃ eka donī / jāyijatī bolonī /
tumhīādikarūni / mukhya je je
hā bhīṣmu gaṃgānaṃdanu / jo pratāpatejasvī bhānū /
ripugajapaṃcānanu / karṇa vīru
yā ekekāceni manovyāpāreṃ / he viśva hoya saṃhare /
hā kṛpācārya na pure / ekalāci
etha vikarṇa vīru āhe / hā aśvatthāmā paila pāheṃ /
yācā aḍadaru sadā vāhe / kṛtāṃtu manīṃ
samitiṃjayo somadatti / aise āṇikahī bahuta āhātī //
jayāciyā baḻā mitī / dhātāhī neṇe
je śastravidyāpāraṃgata / maṃtrāvatāra mūrta /
ho kāṃ je astrajāta / ethūni rūḍha
he apratimalla jagīṃ / puratā pratāpu aṃgī /
parī sarva prāṇeṃ majacilāgī / ārāile asatī
pativratece hṛdaya jaise / patīvāṃcūni na sparśe /
mī sarvasva yā taise / subhaṭāṃsī
āmuciyā kājāceni pāḍeṃ / dekhatī āpuleṃ jīvita thokaḍeṃ /
aise niravadhi cokhaḍe / svāmibhakta
jhuṃjatī kuḻakaṇī jāṇatī / kaḻe kīrtīsī jitī /
he bahu aso kṣātranītī / ethoniyāṃ
aiseṃ sarvāparī purate / vīra daḻī āmuteṃ /
ātāṃ kāya gaṇūṃ yāṃteṃ / apāra he
varī kṣatrīyāṃmāji śreṣṭhu / jo jagajeṭhī gā subhaṭu /
tayā daḻavaipaṇācā pāṭu / bhīṣmāsī paiṃ
ātāṃ yāceni baḻeṃ gavasaleṃ / heṃ durga jaise pannāsīleṃ /
yeṇe pāḍe theṃkule / lokatraya
ādhīṃca samudra pāhīṃ / tetha duvāḍapaṇā kavaṇā nāhīṃ //
maga vaḍavānaḻu taiseyāhī / virajā jaisā
nā tarī pralayavahni mahāvātu / yā doghāṃ jaisā sāṃghātu /
taisā hā gaṃgāsutu / senāpati
ātāṃ yeṇeṃsi kavaṇa bhiḍe / he pāṃḍava sainya kīra thoḍeṃ /
oicaleni pāḍe / disata ase
varī bhīmasena bethu / to jāhalā ase senānāthu /
aiseṃ boloni he mātu / sāṃḍilī ase
maga punarapi kāya bole / sakaḻa sainikāṃte mhaṇitaleṃ /
ātā daḻabhāra āpulāle / sarase karā
jiyā jiyā akṣauhiṇī / tiye tiye āraṇī /
varagaṇa kavaṇakavaṇī / mahārathiyā
teṇe tiyā āvarije / bhīṣmātaḻīṃ rāhije /
droṇāte mhaṇije / tumhīṃ sakaḻa
hāci eku rakṣāvā / mī taisā hā dekhāvā /
yeṇeṃ daḻabhāru āghavā / sācu āmucā
yā rājāciyā bolā / senāpati saṃtoṣalā/
maga teṇe kelā / siṃhanādu
to gājata ase adbhutu / donhī sainyāṃāṃtu /
pratidhvani na samātu / upajata ase
tayāci tulagāsave / vīravṛtticeni thāveṃ /
divya śaṃkha bhīṣmadeveṃ / āsphurilā
te donhī nāda minale / tetha trailokya badhirabhūta jāhaleṃ /
jaiseṃ ākāśa kāṃ paḍileṃ / tuṭoniyāṃ
ghaḍaghaḍīta aṃbara / ucaṃbaḻata sāgara /
kṣobhaleṃ carācara / kāṃpata ase
teṇeṃ mahāghoṣagajareṃ / dumadumatātī girikaṃdareṃ /
taṃva dalāmāji raṇatureṃ / āsphārilīṃ
udaṃḍa saiṃgha vājateṃ / bhayānakeṃ khākhāte /
mahāpraḻayo jetheṃ / dhākaḍāṃsī
bherī niśāṇa māṃdaḻa / śaṃkha kāhaḻā bhoṃgaḻa /
āṇi bhayāsura raṇakolhāḻa / subhaṭāṃce
āveśeṃ bhujā trāhāṭitī / visaṇaile hāṃkā detī /
jetha mahāmada bhadrajātī / āvaratī nā
tetha bheḍāṃcī kavaṇa mātu / kāṃcayā kera phiṭatu /
jeṇeṃ dacakalā kṛtāṃtu / āṃga neghe
ekāṃ ubhayatāṃce prāṇa gele / cāṃgāṃce dāṃta baisale /
birudāṃce dādule / hiṃvatātī
aisā adbhuta tūrabaṃbāḻu / aikoni brahmā vyākuḻu /
deva mhaṇatī praḻayakāḻu / oḍhavalā āji
aisī svargīṃ mātu / dekhoni to ākāṃtu /
taṃva pāṃḍavadaḻā āṃtu / vartaleṃ kāyī
ho kāṃ nijasāra vijayāce / kīṃ te bhāṃḍāra mahātejāce /
jetha garuḍācice jāvaḻiye / kāṃtale cārhī
kī pākhāṃcā meru jaisā / rahaṃvaru miravitase taisā /
tejeṃ koṃdaṭaliyā diśā jayāceni
jetha aśvavāhaku āpaṇa / vaikuṃṭhīcā rāṇā jāṇa /
tayā rathāce guṇa / kāya varṇūṃ
dhvajastaṃbhāvarī vānaru / to mūrtimaṃta śaṃkaru /
sārathī śāraṅadharu / arjunesīṃ
dekhā navala tayā prabhūceṃ / prema adbhuta bhaktāṃce /
je sārathya pārthāceṃ / karītu ase
pāīku pāṭhīsīṃ ghātalā / āpaṇa puḍhāṃ rāhilā /
teṇeṃ pāṃcajanyu āsphurilā / avalīḻāci
parī to mahāghoṣu thoru / gājata ase gaṃhiru /
jaisā udailā lopi dinakaru / nakṣatrāṃte
taiseṃ turabaṃbāḻu bhaṃvate / kauravadaḻī gājata hote /
te hāraponi neṇoṃ keūte / gele tetha
taisāci dekhe yereṃ / ninādeṃ ati gaṃhire /
devadatta dhanurdhare / āsphurilā
te donī śabda acāṭa / minale ekavaṭa /
tetha brahmakaṭāha śatakūṭa / hoṃ pāhata ase
taṃva bhīmasenu visaṇailā / jaisā mahākāḻu khavaḻalā /
teṇeṃ pauṃḍra āsphurilā / mahāśaṃkhu
to mahāpralayajaladharu / jaisā ghaḍaghaḍilā gaṃhiru /
taṃva anaṃtavijayo yudhiṣṭhiru / āsphurita ase
nakuḻeṃ sughoṣu / sahadeve maṇipuṣpaku /
jeṇeṃ nādeṃ ataṃku / gajabajalā ase
tetha bhūpatī hote aneka / drupada draupadeyādika /
hā kāśīpatī dekha / mahābāhu
tetha arjunācā sutu / sātyaki aparājitu /
dṛṣṭadyumnu nṛpanāthu / śikhaṃḍī hana
virāṭādi nṛpavara / je sainika mukhya vīra /
tihīṃ nānā śaṃkha niraṃtara / āsphurile
teṇeṃ mahāghoṣanirghāteṃ / śeṣakūrma avacite /
gajabajoni bhūbhārāteṃ / sāṃḍūṃ pāhatī
tetha tinhīṃ loka ḍaṃḍaḻita / meru māṃdāra āṃdoḻita /
samudrajaḻa usaḻata / kailāsaverī
pṛthvītaḻa ulathoṃ pāhata / ākāśa ase āsuḍata /
tetha saḍā hota / nakṣatrāṃcā
sṛṣṭi gelī re gelī // devāṃ mokaḻavādī jāhalī /
aiśī eka ṭāḻī piṭilī / satyalokīṃ / १५७ //
dihāci dina thokalā / jaisā pralayakāḻa māṃḍalā /
taisā hāhākāru uṭhilā / tinhīṃ lokīṃ
taṃva ādipuruṣu vismitu / mhaṇe jhaṇeṃ hoya pāṃ aṃtu /
maga lopalā adbhutu / saṃbhramu to
mhaṇoni viśva sāṃvarale / erhavīṃ yugāṃta hoteṃ voḍavale /
jai mahāśaṃkha āsphurile / kṛṣṇādikīṃ
to ghoṣa tarī upasaṃharalā / parī paḍisāda hotā rāhilā //
teṇeṃ daḻabhāra vidhvaṃsilā / kauravāṃcā
to jaisā gajaghaṭāāṃtu / siṃha līlā vidāritu /
taisā hṛdayāteṃ bheditu / kauravāṃciyā
to gājata jaṃva āikatī / taṃva ubheci hiye ghālitī /
ekamekāṃte mhaṇatī / sāvadha re sāvadha
tetha baḻeṃ prauḍhīpurate / je mahārathī vīra hote /
tihīṃ punarapi daḻāteṃ / āvarileṃ
maga sarisapaṇeṃ uṭhāvale / duṇāvaṭoni ucalale /
tayā daṃḍī kṣobhaleṃ / lokatraya
tetha bāṇavarī dhanurdhara / varṣatātī niraṃtara /
jaise pralayāṃta jaladhara / anivāra kā
teṃ dekhaliyā arjuneṃ / saṃtoṣa gheūni mane /
maga saṃbhrame diṭhī sene / ghālitase
taṃva saṃgrāmīṃ sajja jāhale / sakaḻa kaurava dekhile /
maga līlā dhanuṣya ucalile / paṃḍukumareṃ
hṛṣīkeśaṃ tadā vākyamidamāha mahīpate /
arjuna uvāca - senayorubhayormadhye rathaṃ sthāpaya me'cyuta // २१/
te veḻīṃ arjuna mhaṇatase devā / ātāṃ jhaḍakarī rathu pelāvā /
neūni madhyeṃ ghālāvā / dohīṃ daḻāṃ
jaṃva mī nāveka / he sakaḻa vīra sainika /
nyāhaḻīna aśekha / jhuṃjate je
etha āle asatī āghave / parī kavaṇeṃsī myāṃ jhuṃjāve /
he raṇīṃ lāge pahāveṃ / mhaṇaūniyāṃ
bahutakaruni kaurava / he ātura duḥsvabhāva /
vāṭivāṃvīṇa hāṃva / bāṃdhitī jhuṃjīṃ
āikā arjuna itukeṃ bolilā / taṃva kṛṣṇeṃ rathu pelilā /
dohīṃ sainyāmāji kelā / ubhā teṇeṃ
jetha bhīṣmādroṇādika / javaḻikeci sanmukha /
pṛthivipati āṇika / bahuta āhāti
tetha sthira karūni rathu / arjuna ase pāhatu /
to daḻabhāra samastu / saṃbhramesī
maga devā mhaṇe dekha dekha / he gotraguru aśekha /
taṃva kṛṣṇā manīṃ nāveka / vismo jāhalā
to āpaṇayāṃ āpaṇa mhaṇe / etha kāyi kavaṇa jāṇe /
heṃ manīṃ dharile yeṇeṃ / pari kāṃhī āścarya ase
aisī puḍhīla se ghetu / to sahajeṃ jāṇe hṛdayasthu /
pari ugā ase nivāṃtu / tiye veḻīṃ
taṃva tetha pārthu sakaḻa / pitṛpitāmaha kevaḻa /
gurū baṃdhu mātuḻa / dekhatā jāhalā
iṣṭamitra āpule / kumarajana dekhile /
he sakaḻa asatī āle / tayāṃmāji
suhṛjjana sāsare / āṇikahī sakhe soīre /
kumara pautra dhanurdhareṃ / dekhile tetha
jayāṃ upakāra hote kele / kāṃ āpadīṃ je rākhile /
he aso vaḍīla dhākule - / ādikaruni
aise gotraci dohīṃ daḻīṃ / udita jāleṃ ase kaḻīṃ /
heṃ arjune tiye veḻīṃ / avalokileṃ
kṛpayā parayā''viṣṭo viṣīdannamabravīta /
tetha manīṃ gajabaja jāhalī / āṇi āpaisī kṛpā ālī /
teṇeṃ apamāneṃ nighālī / vīravṛtti
jiyā uttama kuḻīṃciyā hotī / āṇi guṇalāvaṇya āthī /
tiyā āṇikīṃte na sāhati / sutejapaṇeṃ
naviye āvaḍīceni bhareṃ / kāmuka nijavanitā visare /
maga pāḍeṃviṇa anusareṃ / bhramalā jaisā
kīṃ tapobaḻeṃ ṛddhī / pātaliyā bhraṃśe buddhī /
maga tayā viraktatāsiddhī / āṭhavenā
taiseṃ arjunā tetha jāhale / asateṃ puruṣatva gele /
jeṃ aṃtaḥkaraṇa didhale / kāruṇyāsī
dekhā maṃtrajñu baraḻu jāye / maga tetha kāṃ jaisā saṃcāru hoye /
taisā to dhanurdhara mahāmoheṃ / ākaḻilā
mhaṇaūni asatā dhīru gelā / hṛdayā drāvo ālā /
jaisā caṃdrakaḻīṃ siṃpilā / somakāṃtu
tayāparī pārthu / atisneheṃ mohitu /
maga sakheda ase bolatu / acyutesī
to mhaṇe avadhārī devā / myāṃ pāhilā hā meḻāvā /
taṃva gotravargu āghavā / dekhilā etha
he saṃgrāmīṃ ati udyata / jāhāle asatī kīra samasta /
paṇa āpaṇapeyāṃ ucita / kevīṃ hoya
yeṇeṃ nāṃveṃciṃ neṇoṃ kāyī / maja āpaṇapeṃ sarvathā nāhīṃ /
mana buddhī ṭhāyīṃ / sthira nohe
dekheṃ deha kāṃpata / toṃḍa ase koraḍeṃ hota /
vikaḻatā upajata / gātrāṃsī
sarvāṃgā kāṃṭāḻā ālā / ati saṃtāpu upanalā /
tetha beṃbaḻe hātu gelā / gāṃḍīvācā
teṃ na dharatāci niṣṭaleṃ / pari neṇeṃci hātoni paḍile /
aise hṛdaya ase vyāpileṃ / moheṃ yeṇeṃ
jeṃ vajrāpāsoni kaṭhiṇa / durdhara atidāruṇa /
tayāhūna asādhāraṇa / heṃ sneha navala
jeṇe saṃgrāmī harū jiṃtilā / nivātakavacāṃcā ṭhāvo pheḍilā /
to arjuna moheṃ kavaḻilā / kṣaṇāmāji
jaisā bhramara bhedī koḍeṃ / bhalataiseṃ kāṣṭha koraḍeṃ /
pari kaḻikemājīṃ sāpaḍeṃ / kovaḻiyeṃ
tetha uttīrṇa hoīla prāṇeṃ / parīṃ te kamaḻadaḻu cirūṃ neṇe /
taise kaṭhīṇa kovaḻeṃpaṇe / sneha dekhā
he ādipuruṣācī māyā / brahmeyāhi nayeci āyā /
mhaṇaūnī bhulavilā aikeṃ rāyā / saṃjayo mhaṇe
avadhārīṃ maga to arjunu /dekhoni sakaḻa svajanu /
visaralā abhimānu / saṃgrāmīṃcā
kaisī neṇoṃ sadayatā / upanalī yethe cittā /
maga mhaṇe kṛṣṇā ātā / nasije etha
mājheṃ atiśaya mana vyākuḻa / hotase vācā baraḻa /
je vadhāve he sakaḻa / yeṇeṃ nāṃve
yā kauravāṃ jarī vadhāveṃ / tarī yudhiṣṭhirādika kāṃ na vadhāve /
he yera yera āghave / gotraja āmuce
mhaṇoni jaḻo heṃ jhuṃja / pratyayā na ye maja /
eṇeṃ kāya kāja / mahāpāpeṃ
devā bahutaṃ parīṃ pāhatā / etha vokhaṭeṃ hoīla jhuṃjatāṃ /
vara kāhīṃ cukavitāṃ / lābhu āthī
tayā vijayavṛttī kāṃhī / maja sarvathā kāja nāhīṃ /
etha rājya tarī kāyī / heṃ pāhuniyāṃ
yāṃ sakaḻāṃte vadhāve / maga je bhoga bhogāve /
te jaḻota āghave / pārthu mhaṇe
teṇeṃ sukheviṇa hoīla / tai bhalatehī sāhijela /
vari jīvitahī veṃcijela / yācilāgīṃ
parīṃ yāsī ghātu kīje / maga āpaṇa rājya bhogije /
he svapnīṃhī mana mājhe / karūṃ na śake
tarī āmhī kā janmāveṃ / kavaṇālāgīṃ jiyāveṃ /
jeṃ vaḍilāṃ yāṃ ciṃtāveṃ / viruddha maneṃ
putrāteṃ ipsī kuḻa / tayāceṃ kāyi heṃci phaḻa /
je nirdāḻije kevaḻa / gotra āpule
heṃ manīṃci kevi dharije / āpaṇa vajrāceyāṃ bolije /
varī ghaḍe tarī kīje / bhale eyāṃ
āmhīṃ jeṃ jeṃ joḍāveṃ / teṃ samastīṃ ihīṃ bhogāveṃ /
he jīvitahī upakārāveṃ / kājīṃ yāṃcāṃ
āmhī digaṃtīce bhūpāḻa / vibhāṃḍūni sakaḻa /
maga saṃtoṣavije kuḻa / āpuleṃ jeṃ
teci he samasta / parī kaiseṃ karma viparīta /
je jāhale asatī udyata / jhuṃjāvayā
aṃtauriyā kumareṃ / sāṃḍoniyāṃ bhāṃḍāreṃ /
śastrāgrīṃ jivhāreṃ / āropunī
aisiyāṃte kaiseni māruṃ / kavaṇāvarī śastra dharūṃ /
nija hṛdayā karūṃ / ghātu kevīṃ
he neṇasī tūṃ kavaṇa / parī paila bhīṣma droṇa /
jayāṃce upakāra asādhāraṇa / āmhāṃ bahuta
etha śālaka sāsare mātuḻa / āṇī baṃdhu kīṃ heṃ sakaḻa /
putra nātū kevaḻa / iṣṭahī asatī
avadhārīṃ ati javaḻikece / he sakaḻahī soyare āmuce /
mhaṇoni doṣa āthi vāce / bolatāṃci
he varī bhalateṃ karitu / āṃtāci etheṃ māritu /
pari āpaṇa maneṃ ghātu / na ciṃtāvā
trailokyīṃce anakaḻita / jarī rājya hoīla etha /
tarī heṃ anucita / nācareṃ mī
jarī āja etha aiseṃ kīje / tarī kavaṇāṃcā manīṃ urije /
sāṃga mukha kevīṃ pāhije / tujhe kṛṣṇā
jarī vadhu karūnī gotrajāṃcā / tarī vasauṭā hoūna doṣāṃcā /
maja joḍalāsi tūṃ hātīṃcā / dūrī hosī
kuḻaharaṇīṃ pātakeṃ / tiye āṃgīṃ jaḍatī aśekheṃ /
tayeṃ veḻī tūṃ kavaṇa keṃ / dekhāvāsī
jaisā udyānāmājīṃ anaḻu / saṃcaralā dekhoni prabaḻu /
maga kṣaṇabharī kokiḻu / sthira nohe
sakardama sarovaru / avalokūni cakoru /
na sevitu avheru / karūni nighe
tayāparī tūṃ devā / maja jhakoṃ na yesī māvā /
jarī puṇyācā volāvā / nāśijela
mhaṇoni mī heṃ na karīṃ / iye saṃgrāmīṃ śastra na dharīṃ /
heṃ kiḍāḻa bahutīṃ / parīṃ disatase
tujhā aṃtarāya hoīla / maga sāṃgeṃ āmaceṃ kāya urela /
teṇeṃ duḥkhe hiyeṃ phuṭela / tujavīṇa kṛṣṇā
mhaṇāvūni kaurava he vadhijatī / maga āmhīṃ bhoga bhogijatī /
he aso māta aghaḍatī / arjuna mhaṇe
he abhimānapade bhulale / jarī pāṃ saṃgrāmā āle /
tarhī āmhīṃ hita āpuleṃ / jāṇāveṃ lāge
heṃ aiseṃ kaiseṃ karāveṃ / je āpule āpaṇa mārāve /
jāṇata jāṇatāṃci sevāveṃ / kālakūṭa
hāṃ jī mārgīṃ cālatāṃ / puḍhāṃ siṃha jāhalā avacitāṃ /
to taṃva cukavitāṃ / lābhu āthī
asatā prakāśu sāṃḍāvā / maga aṃdhakūpa āśrāvā /
tarī tetha kavaṇu devā / lābhu sāṃge
kā samora agni dekhonī / jarī na vacije vosaṃḍonī /
tarī kṣaṇā ekā kavaḻūni / jāṃḻū sake
taise doṣa he mūrta / aṃgī vājoṃ asatī pahāta /
heṃ jāṇatāṃhī kevīṃ etha / pravartāveṃ
aiseṃ pārtha tiye avasarīṃ / mhaṇe devā avadhārīṃ /
yā kalmaṣācī thorī / sāṃgena tuja
jaiseṃ kāṣṭheṃ kāṣṭha mathije / yetha vanhi eka upaje /
teṇeṃ kāṣṭhajāta jāḻije / prajvaḻaleni
taisā gotrīṃcī paraspareṃ / jarī vadhu ghaḍe matsareṃ /
tarī teṇeṃ mahādoṣeṃ ghoreṃ / kuḻaci nāśe
mhaṇavūni yeṇeṃ pāpeṃ / vaṃśajadharmu lope /
maga adharmuci ārope / kuḻāmāji
etha sārāsāra vicārāveṃ / kavaṇe kāya ācarāveṃ /
āṇi vidhiniṣedha aghave / pāruṣati
asatā dīpu davaḍīje / maga aṃdhakārīṃ rāhāṭije /
je ujūṃci kā āḍaḻije / jayāparī
taisā kuḻīṃ kuḻakṣayo hoya / taye veḻī to ādya dharmu jāya /
maga āna kāṃhīṃ āhe / pāpāṃvācuni
jaiṃ yamaniyama ṭhākatī / tetha iṃdriyeṃ sairā vicaratī /
mhaṇavūni vyabhicāra ghaḍatī / kuḻastriyāṃsī
uttama adhamīṃ saṃcaratī / aise varṇāvarṇa misaḻatī /
tetha samūḻa upaḍatī / jātidharma
jaisī cohaṭāciyā baḻī / pāvije sairā kāūḻīṃ /
taisīṃ mahāpāpeṃ kuḻīṃ praveśatī
maga kuḻā dekhā aśekhā / āṃṇi kuḻaghātakā /
yerayerā naraka / jāṇeṃ āthī
dekheṃ vaṃśavṛddhi samasta / yāparī hoya patita /
maga maga vovāṃḍitī svargastha / pūrvapuruṣa
jetha nityādi kriyā ṭhāke / āṇi naimittika pārukhe /
tetha kavaṇā tiḻodakeṃ / kavaṇa arpī
tarī pitara kāya karitī / kaiseni svargīṃ basatī /
mhaṇoni tehī yetī / kuḻāpāsī
jaisā nakhāgrīṃ vyāḻu lāge / to śikhāṃta vyāpī vegeṃ /
tevī ābrahma kuḻa avagheṃ / āplavije
devā avadhārī āṇika eka / etha ghaḍe mahāpātaka /
jai saṃgadoṣeṃ hā laukika / bhraṃśu pāve
jaisā gharīṃ āpulā / vānivase vanhī lāgalā/
to āṇikāṃhī prajvaḻilā / jāḻuni ghālī
taisiyā tayā kuḻasaṃgatī / je je loka vartatī /
tehī bādhu pāvatī / nimitteṃ yeṇeṃ
taiseṃ nānā doṣeṃ sakaḻa / arjuna mhaṇe teṃ kuḻa /
maga mahāghora kevaḻa / niraya bhogī
paḍiliyā tiye ṭhāyīṃ / maga kalpāṃtīhī ugaṃḍu nāhī /
yesaṇeṃ patana kuḻakṣayīṃ / arjuna mhaṇe
devā heṃ vividha kānīṃ aikije / pari ajhunivarī trāsu nupaje /
hṛdaya vajrāceṃ heṃ kāya kīje / avadhārī pāṃ
apekṣije rājyasukha / jayālāgīṃ teṃ taṃva kṣaṇika /
aise jāṇatāṃhī dokha / avherū nā
he vaḍila sakaḻa āpule / vadhāvayā diṭhī sūdale /
sāṃga pāṃ kāya thekuleṃ / ghaḍale āmhā
ātāṃ yāvarī jeṃ jiyāveṃ / tayāpāsūni heṃ barave /
je śastra sāṃḍūni sāhāve / bāṇa tyāṃce
tayāvarī hoya jitukeṃ / teṃ maraṇahī varī nikeṃ /
parī yeṇeṃ kalmaṣeṃ / cāḍa nāhīṃ
aiseṃ dekhoni sakaḻa / arjuneṃ āpuleṃ kuḻa /
maga mhaṇe rājya teṃ kevaḻa / nirayabhogu
aiseṃ tiye avasarīṃ / arjuna bolilā samarīṃ /
saṃjayo mhaṇe avadhārī / dhṛtarāṣṭrāteṃ
maga atyaṃta udvegalā / na dharata gahiṃvarū ālā /
tetha uḍī ghātalī khālāṃ / rathauniyāṃ
jaisā rājakumaru padacyutu / sarvathā hoya upahṛtu /
kāṃ ravi rāhugrastu / prabhāhīnu
nā tarī mahāsiddhīsaṃbhrameṃ / jiṃtalā trāsu bhrame /
maga ākaḻuni kāmeṃ / dīnu kīje
taisā to dhanurdharu / atyaṃta duḥkheṃ jarjaru /
dise jetha rahaṃvaru / tyajilā teṇeṃ
maga dhanuṣyabāṇa sāṃḍile / na dharata aśrupāta āle /
aiseṃ aike rāyā tetha vartaleṃ / saṃjayo mhaṇe
ātā yāvarī to vaikuṃṭhnāthu / dekhoni sakheda pārthu /
kavaṇeparī paramārthu / nirupīla
te savistara puḍhārī kathā / ati sakautuka aikatāṃ /
jñānadeva mhaṇe ātāṃ nivṛttidāsu
Original text: jñāneśvarī · Marathi Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0