Jñānālokālaṃkārasūtra [Sarvabuddhaviṣayāvatārajñānālokālaṃkāra nāma mahāyānasūtra] = JĀA · Chapter 4

§11 Ms. 10a6-11b7, P. 311b1-313a8, D. 284b5-286a7, T. 357 242b20-243a11, T. 358 251a29-b20, T. 359(D) 257a8-b25.
tadyathā mañjuśrīḥ sūryaraśmayo jambūdvīpe pūrvataram eva tāvad mahāśailendrarājānam avabhāsayanti / tataḥ paścāc cakravāḍān mahācakravāḍān avabhāsayanti / tataḥ paścād uccoccān pṛthivīpradeśān avabhāsayanti / tataḥ paścād iha jambūdvīpe nimnān pṛthivīpradeśān avabhāsayanti / te ca mañjuśrīḥ sūryaraśmayo na kalpayanti, na vikalpayanti, na cintayanti, na vicintayanti / cittamanovijñānāpagatā mañjuśrīḥ sūryaraśmayaḥ, anutpannā aniruddhāḥ, alakṣaṇā lakṣaṇāpagatāḥ, amanaskārā manaskārāpagatāḥ, aprapañcāḥ prapañcāpagatāḥ, ( JĀA 38 ) aparidāhā niṣparidāhāḥ, naurasthā na parasthāḥ, noccā na nīcāḥ, na baddhā na muktāḥ, na jñānavanto nājñānavantaḥ, na saṃkleśā na niḥkleśāḥ, na satyavādino na mṛṣāvādinaḥ, na tīre na nimne, na sthale naughe, na tarkāvacarā nātarkāvacarāḥ, na rūpiṇo nārūpiṇaḥ / atha ca punar mañjuśrīḥ pṛthivyām uccanīcamadhyaviśeṣeṇa hīnamadhyotkṛṣṭāvabhāsasya cchāyā vaicitryaṃ bhavati /
evam eva mañjuśrīs tathāgato 'py arhan samyaksaṃbuddho na kalpayati, na vikalpayati, na cintayati, na vicintayati / cittamanovijñānāpagato mañjuśrīs tathāgataḥ, anutpanno 'niruddhaḥ, alakṣaṇo lakṣaṇāpagataḥ, amanaskāro manaskārāpagataḥ, aprapañcaḥ prapañcāpagataḥ, aparidāho niṣparidāhaḥ / naurastho na pārasthaḥ, nocco na nīcaḥ, na baddho na muktaḥ, na jñānavān nājñānavān, na saṃkleśo na niḥkleśaḥ, na satyavādī na mṛṣāvādī, nāvāre na pāre, na tīre nātīre, na nimne nānimne, na sthale nāsthale, naughe nānoghe, na sarvajño nāsarvajñaḥ, na tarko nātarkaḥ, na pracāro ( JĀA 39 ) nāpracāraḥ, na samudācāro nāsamudācāraḥ, na smṛtimān nāsmṛtimān, na cetano na niścetanaḥ, na mano nāmanaḥ, na nirjāto nānirjātaḥ, na nāmo nānāmaḥ, na rūpo nārūpaḥ, na vyāhāro nāvyāhāraḥ, na prajñapyo nāprajñapyaḥ, na dṛśyo nādṛśyaḥ, na netrī nānetrī, na mārgapraṇetā nāmārgapraṇetā, na prāptaphalo nāprāptaphalaḥ, na kalpo nākalpaḥ, na kalpāpagato nākalpāpagataḥ /
atha ca punar mañjuśrīs tathāgatasūryamaṇḍalajñānaraśmayas traidhātuke 'nantamadhyadharmadhātvapratihataraśmyavabhāsapramuktāḥ / prasṛtāś ca raśmayaḥ pūrvataram eva mahāśailendrakalpādhyāśayānāṃ bodhisattvānāṃ kāye nipatanti / tataḥ paścāt pratyekabuddhayānasaṃprasthitānāṃ kāye nipatanti / tataḥ paścāc chrāvakayānasaṃprasthitānāṃ kāye nipatanti / tataḥ paścāt kuśalādhyāśayānāṃ yathādhimuktīnāṃ sattvānāṃ kāye nipatanti / tataḥ paścād antaśo mithyātvaniyateṣu sattvasaṃtāneṣu kāye tathāgatasūryamaṇḍalaraśmayo nipatanti / teṣāṃ copakārībhūtā bhavanty anāgatahetusaṃjananatayā, saṃvardhayanti ca kuśalair dharmaiḥ /
tatra ca tathāgato mañjuśrīḥ samaḥ sarvatropekṣako nirvikalpo nirviśeṣaḥ / na punar mañjuśrīs tathāgatajñānasūryamaṇḍalasyaivaṃ bhavati / asyāhaṃ sattvasyodāraṃ ( JĀA 40 ) dharmaṃ deśayiṣyāmi, asya na deśayiṣyāmīti / na tasyaivaṃ vikalpo bhavati, ayam udārādhimuktikaḥ sattvaḥ, ayaṃ madhyādhimuktikaḥ, ayaṃ śrāvakayānādhimuktikaḥ / ayaṃ kuśalāśayaḥ, ayaṃ hīno mithyāśaya iti /
na mañjuśrīs tathāgatajñānasūryamaṇḍalasyaivaṃ bhavati / ayam udārāśayādhimuktikaḥ sattvo 'sya mahāyānaṃ deśayiṣyāmi, ayaṃ madhyāśayādhimukto 'sya pratyekabuddhayānaṃ deśayiṣyāmi, ayaṃ śrāvakayānādhimuktiko 'sya śrāvakayānaṃ deśayiṣyāmi / kuśalākuśalāśayānāṃ ca sattvānām āśayaṃ viditvā viśodhayiṣyāmi, ṛjukāṃ dṛṣṭiṃ kariṣyāmi / yāvad mithyātvaniyatānām api sattvānāṃ yathānurūpaṃ dharmaṃ deśayiṣyāmi / na tathāgatajñānasūryamaṇḍalaraśmyavabhāsasyaivaṃ vikalpo bhavati / tat kasya hetoḥ / sarvakalpavikalpaprapañcasamucchinnatvāt tathāgatajñānasūryamaṇḍalaraśmyavabhāsasya / atha ca mañjuśrīḥ sattvānāṃ kuśalāśayasaṃtānavaicitryāt tathāgatajñānasūryamaṇḍalaraśmyavabhāsasya vaicitryaṃ bhavati //
§12 Ms. 11b7-12b4, P. 313a8-314a6, D. 286a7-287a4, T. 357 243a12-b4, T. 358 251b20-c5, T. 359(D) 257b26-c19.
tadyathā mañjuśrīr asti mahāsāgare sarvābhiprāyaparipūraṇaṃ nāma mahāmaṇiratnaṃ tad dhvajāgrāvabaddham / yasya sattvasya yādṛśo 'bhiprāyo bhavati, tādṛśaṃ tataḥ ( JĀA 41 ) śabdaṃ niścarantaṃ sattvāḥ saṃjānanti / tac ca mahāmaṇiratnaṃ na kalpayati na vikalpayati na cintayati na vicintayati, acintyaṃ niścintyaṃ cittamanovijñānāpagatam /
evam eva mañjuśrīs tathāgato na kalpayati na vikalpayati na cintayati na vicintayati, na cintyo niścintyaś cittamanovijñānāpagataḥ / agrāho 'paryavagrāhaḥ, aprāpto 'prāptavyaḥ, praṇunnapratyekasatyaḥ, praṇunnarāgaḥ praṇunnadoṣaḥ praṇunnamohaḥ, na satyo na mṛṣā, na nityo nānityaḥ, na prabho nāprabhaḥ, na loko nālokaḥ, avitarko 'vicāraḥ, anutpanno 'niruddhaḥ / acintyo 'pracintyaḥ, asvabhāvo 'svābhāvyaḥ, abhāvaśūnyaḥ, anāyūho 'niryūhaḥ, anabhiniveśyaḥ, avyavahāro vyavahārasamucchedaḥ, anānando nirānando nandīsamudghātaḥ, asaṃkhyātaḥ saṃkhyāpagataḥ, agatir agatigāmī sarvagatisamucchinnaḥ, sarvavyāhārasamucchinnaḥ, adṛśyo 'nālokyo 'grāhyaḥ, nāvakāśo nānavakāśaḥ, na paśyo na nirdeśyaḥ, na sāmagrī na visāmagrī, na vikalpito nāvikalpitaḥ, aviṭhāpito 'saṃdarśitaḥ, asaṃkliṣṭo 'pariśodhanārhaḥ, na nāma na rūpaṃ na nimittam, na karma na karmavipākaḥ, nātīto ( JĀA 42 ) nānāgato na pratyutpannaḥ, niṣkiñcanaḥ, araṇaḥ, anakṣaraḥ, aghoṣo ghoṣasamatikrānto 'rutaḥ, alakṣaṇaḥ sarvalakṣaṇāpagataḥ, nādhyātmyaṃ na bahirddhā nobhayam antareṇopalabhyate / atha ca mañjuśrīs tathāgatajñānaratnam adhyāśayapariśuddhaṃ mahākaruṇādhvajāgrāvabaddham, tato yo yathāśayādhimuktaḥ sattvaḥ sa tathā dharmadeśanāṃ niścarantīṃ saṃjānāti / tatra ca tathāgataḥ samaḥ sarvatropekṣako nirvikalpo nirviśeṣaḥ //
§13 Ms. 12b4-13b3, P. 314a6-315a7, D. 287a4-288a5, T. 357 243b5-c4, T. 358 251c5-8, T. 359(D) 257c20-258a19.

tadyathā mañjuśrīḥ pratiśrutkām anyarutavijñaptito niścarantīṃ sattvāḥ saṃjānanti / sā ca nātītā nānāgatā na pratyutpannā, nādhyātmaṃ na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyate, notpannā na niruddhā, nocchinnā na śāśvatā, na jñānavatī nājñānavatī, na prajñā nāprajñā, na vidyā nāvidyā, na vimuktir nāvimuktiḥ, na sāvadyā na niravadyā, na smṛtir nāsmṛtiḥ, na sthānavatī nāsthānavatī, na niṣadyā nāniṣadyā, na pṛthivīdhātur nābdhātur na tejodhātur na vāyudhātuḥ, na saṃskṛtā nāsaṃskṛtā, na niṣprapañcā na saprapañcā, na ( JĀA 43 ) rutā nārutā, na dṛśyā nādṛśyā, anakṣarā, anakṣarāpagatā, aghoṣā ghoṣasamatikrāntā, atulā tulanāsamatikrāntā, alakṣaṇā lakṣaṇāpagatā, na śāntir nāśāntiḥ, na dīrghā na hrasvā, na cetanā nācetanā, na caityā nācaityā, na lokyā nālokyā, darśanasvabhāvena śūnyāsmṛtir amanasikārā, avitarkā, avicārā, cittamanovijñānāpagatā, sarvatra samā nirvikalpā, nirviśeṣā tryadhvasamatikrāntā / atha ca mañjuśrīḥ pratiśrutkā nānārutaghoṣā nānādhyāśayānāṃ sattvānāṃ nānārutaghoṣavijñaptito niścarati / tāṃś ca sattvās tathaiva saṃjānanti /
evam eva mañjuśrīs tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho nātīto nānāgato na pratyutpannaḥ, nādhyātmaṃ na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyate, notpanno na niruddhaḥ, nocchinno na śāsvataḥ, na jñānavān nājñānavān, aprajñāvān nāprajñāvān, na vidyā nāvidyā, na vimuktir nāvimuktiḥ, na sāvadyo na niravadyaḥ, na smṛtimān nāsmṛtimān, na sthānavān nāsthānavān, na niṣadyo nāniṣadyaḥ, na pṛthivīdhātur nābdhātur na tejodhātur na vāyudhātuḥ, na saṃskṛto nāsaṃskṛtaḥ, na ( JĀA 44 ) prapañco nāprapañcaḥ, na ruto nārutaḥ, na dṛśyo nādṛśyaḥ, anakṣaraḥ, aghoṣo ghoṣasamatikrāntaḥ, atulas tulāsamatikrāntaḥ, alakṣaṇo lakṣaṇāpagataḥ, na śānto nāśāntaḥ, na dīrgho na hrasvaḥ, na cetano nācetanaḥ, na caityo nācaityaḥ, na lokyo nālokyaḥ, darśanasvabhāvena śūnyaḥ, asmṛtī, amanasikāraḥ, avitarkaḥ, avicāraḥ, cittamanovijñānāpagataḥ, sarvatra samo nirvikalpaḥ, nirviśeṣas tryadhvasamatikramaḥ / atha ca mañjuśrīr nānāvimuktāḥ sattvā nānādhyāśayavijñaptitas tathāgatavācaṃ niścarantīṃ saṃjānanti //
§14 Ms. 13b3-14a2, P. 315a7-b7, D. 288a5-b4, T. 357 243c4-19, T. 358 251c8-12, T. 359(D) 258a19-b2.
tadyathāpi mañjuśrīḥ pṛthivīṃ niśritya pṛthivīṃ pratiṣṭhāya sarvatṛṇagulmauṣadhivanaspatayo vṛddhiṃ virūḍhiṃ vaipulyatām āpadyante / na mañjuśrīḥ pṛthivī kalpayati, na vikalpayati, sarvatra samā nirvikalpā, nirviśeṣā niścintā cittamanovijñānāpagatā /
evam eva mañjuśrīs tathāgataṃ niśritya tathāgataṃ pratiṣṭhāya sarvasattvānāṃ sarvakuśalamūlāni vṛddhiṃ virūḍhiṃ vaipulyatām āpadyante / śrāvakayānikānāṃ vā pratyekabuddhayānikānāṃ vā mahāyānikānāṃ vā, anyeṣāṃ ( JĀA 45 ) vā carakaparivrājakanirgranthaprabhṛtīnāṃ sarvatīrthyāyatanānāṃ kuśalamūlāni, yāni cānyāny antaśo mithyātvaniyatānāṃ kuśalamūlāni sarvāṇi tāni tathāgataṃ niśritya tathāgataṃ pratiṣṭhāya vṛddhiṃ virūḍhiṃ vaipulyatām āpadyante / na ca mañjuśrīs tathāgataḥ kalpayati, na vikalpayati / sarvakalpavikalpārambaṇamanasikārocchinno mañjuśrīs tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ, cittamanovijñānāpagataḥ, atarkaḥ, atarkāvacaraḥ, adṛśyaḥ, anālokyaḥ, acintyaḥ, acintanīyaḥ, amanasikāraḥ, niścintaḥ, cittamanovijñānāpagataḥ, samaḥ sarvatropekṣako nirvikalpo nirviśeṣaḥ //
§15 Ms. 14a2-15a2, P. 315b7-317a1, D. 288b4-289b4, T. 357 243c20-224a29, T. 358 251c12-20, T. 359(D) 258b2-c7.
tadyathā mañjuśrīr ākāśaṃ sarvatra samaṃ nirvikalpaṃ nirviśeṣam, anutpannam aniruddham, nātītaṃ nānāgataṃ na pratyutpannam, alakṣyam, aprapañcam, anirūpi, anidarśanam, avijñapanīyam, asaṃsparśam, aniketam, atulyaṃ tulāsamatikrāntam, anupamam upamāsamatikrāntam, apratiṣṭham, agrāhyam, cakṣuḥpathasamatikrāntam, cittamanovijñānāpagatam, alakṣaṇam, anakṣaram, aghoṣam, amanasikāram, anāyūham ( JĀA 46 ) aniryūham, anikṣepam aprakṣepam, vākpathasamatikrāntam, sarvatrānugatam apratiṣṭhitam / atha mañjuśrīḥ sattvāḥ saṃsthānasya hīnamadhyotkṛṣṭatayākāśaṃ hīnotkṛṣṭaṃ saṃjānanti /
evam eva mañjuśrīs tathāgato 'py arhan samyaksaṃbuddhaḥ sarvatra samo nirviśeṣaḥ, anutpanno 'niruddhaḥ, nātīto nānāgato na pratyutpannaḥ, alakṣyo 'prapañcaḥ, arūpy anidarśano 'vijñaptikaḥ, asparśo 'niketaḥ, atulas tulāsamatikrāntaḥ, anupama upamāsamatikrāntaḥ, apratiṣṭhitaḥ, agrāhyaḥ, cakṣuḥpathasamatikrāntaḥ, cittamanovijñānāpagataḥ, alakṣaṇaḥ, anakṣaraḥ, aghoṣo 'manasikāraḥ, anāyūhāniryūhaḥ, anikṣepo 'prakṣepaḥ, vākpathasamatikrāntaḥ, sarvatrānugato 'nupraviṣṭaḥ / atha ca mañjuśrīr ye hīnamadhyotkṛṣṭāśayāḥ sattvās te hīnamadhyotkṛṣṭaṃ tathāgataṃ paśyanti //
na ca mañjuśrīs tathāgatasyaivaṃ bhavati / ayaṃ hīnādhyāśayādhimuktaḥ sattvaḥ, asya sattvasya hīnāṃ rūpakāyavarṇapariniṣpattiṃ darśayiṣyāmi / ayaṃ madhyāśayādhimuktaḥ sattvaḥ, asya madhyamāṃ rūpakāyavarṇapariniṣpattiṃ darśayiṣyāmi / ayam udārāśayādhimuktaḥ sattvaḥ, asyodārāṃ rūpakāyavarṇapariniṣpattiṃ darśayiṣyāmi //
evam eva mañjuśrīr dharmadeśanāyām anugantavyam / na ca mañjuśrīs tathāgatasyaivaṃ bhavati / ayaṃ hīnādhimuktaḥ ( JĀA 47 ) sattvaḥ, asya sattvasya hīnāṃ śrāvakayānakathāṃ kariṣye / ayaṃ madhyāśayādhimuktaḥ sattvaḥ, asya sattvasya pratyekabuddhayānakathāṃ kariṣye / ayam udārāśayādhimuktaḥ sattvaḥ, asya sattvasya mahāyānakathāṃ kariṣye //
na mañjuśrīs tathāgatasyaivaṃ bhavati / ayam udārādhimuktaḥ sattvaḥ, asya sattvasya dānakathāṃ kariṣye //
evaṃ śīlaṃ kṣāntiṃ vīryaṃ dhyānaṃ ca / na mañjuśrīs tathāgatasyaivaṃ bhavati / ayaṃ prajñāpāramitādhimuktaḥ sattvaḥ, asya sattvasya prajñāpāramitāṃ kathāṃ kathayiṣye / naivaṃ mañjuśrīs tathāgatasyaivaṃ bhavati / tat kasmād dhetoḥ / dharmakāyo mañjuśrīs tathāgataḥ / atyantānutpanno mañjuśrīs tathāgataḥ //
III
§16 Ms. 15a2-16a4, P. 317a1-318a4, D. 289b4-290b6, T. 357 224a29-c13, T. 358 251c20-29, T. 359(D) 258c7-259a15.
na mañjuśrīs tathāgatasya nāmarūpaniruktyānusāri vijñānaṃ pravartate / na mañjuśrīs tathāgataḥ kalpayati, na vikalpayati / kṣaṇiko hi mañjuśrīs tathāgato 'kṣayalakṣaṇo 'kṣayakoṭībhūtakoṭīniyataḥ //

sarvadharmasamatākoṭī mañjuśrīs tathāgato 'rhan samyaksambuddhaḥ samaḥ sarvatra nirvikalpo nirviśeṣaḥ, na hīno na madhyo notkṛṣṭaḥ / evam eva mañjuśrīḥ samāḥ sarvadharmāḥ, nirvikalpā nirviśeṣāḥ, na hīnā na madhyā notkṛṣṭāḥ / tat kasmād dhetoḥ / anupalabdhitvāt sarvadharmāṇām / yā mañjuśrīr anupalabdhiḥ sarvadharmāṇāṃ sā samatā, yā samatā sā sthitā, yā sthitā sācalanatā, yācalanatā sāniśrayatā //
aniśritasya sarvadharmeṣu nāsti cittapratiṣṭhānam / apratiṣṭhitacittasyānutpattir ājāyate / evaṃ darśinaś ca viparyastāc cittacaitasikā na pravartante / yaś cāviparyastacittaḥ sa yathāvatprāpto bhavati / yathāvatprāpto na prapañcayati / aprapañcayataḥ pracāro nāsti / yadā na pracarati tadā na saṃcarati / yadā na saṃcarati tadā na visarati / avisaraṃ dharmatāṃ na virodhayati / dharmatām avirodhayan sarvatrānulomo bhavati / sarvatrānulomo dharmaprakṛter na calati / dharmaprakṛter acalaṃ dharmaprakṛtiprāpto bhavati / dharmaprakṛtiprāpto na kiṃcit prapañcayati / tat kasya hetoḥ / pratyayahetujanitatvāt //
yaḥ pratyayahetujanitaḥ so 'tyantājātaḥ / yaś cātyantājātaḥ ( JĀA 49 ) sa niyāmaprāptaḥ / yaś ca niyāmaprāptaḥ sa sarvadharmamanasikāraiḥ sārdhaṃ na saṃvasati / yadā sarvadharmamanasikāraiḥ sārdhaṃ na saṃvasati tadā saṃvāśyo na bhavati / yadā saṃvāśyo na bhavati tadā na bhavati na vibhavati / yadā na bhavati na vibhavati tadā sthito dharmaprāpto bhavati / yadā sthito dharmaprāpto bhavati tadā yoniśodharmaprayukto bhavati / yoniśodharmaprayuktasya na kaścid dharmo 'sti yo na buddhadharmaḥ / tat kasya hetoḥ / śūnyatānubodhatvāt / yaś ca śūnyatānubodhaḥ sa bodhiḥ //
sa evaṃ śūnyatānimittāpraṇihitānabhisaṃskārāniketāsaṃbhavāgrāhyānālayāvabodhād bodhiḥ / bodhiś ca yoniśoprayogaḥ //
yoniśaḥprayogaḥ, yoniśaḥ prayogenāmocyate / anupekṣāprakṣepaḥ, akāravikāraprayogaḥ, asaṃbaddhaḥ, apramuktaprayogaḥ, anekatvānānātvaprayogaḥ, anāgataprayogo yoniśaḥ prayogaḥ //
na tatra prayogo na pramāṇaṃ na phalasākṣātkriyā / tat kasya hetoḥ / prakṛtiprabhāsvaraṃ cittaṃ tac cāgantukair upakleśair upakliśyate na ca prakṛtiḥ saṃkliśyate / yā ca prakṛtiprabhāsvaratā sāsaṃkleśatā / yā cāsaṃkleśatā tatra pratipakṣo nāsti yena pratipakṣeṇa kleśaprahāṇaṃ syāt / tat ( JĀA 50 ) kasya hetoḥ / na śuddhaḥ śudhyati śuddha eva saḥ / yaś ca śuddhaḥ so 'nutpādaḥ / yaś cānutpādaḥ so 'ninditaḥ / yaś cāninditaḥ sa nandīprahāṇaṃ tatra sarvasnehā nirudhyante / yatra sarvasnehā nirudhyante so 'nutpādaḥ / yaś cānutpādaḥ sa bodhiḥ //
§17 Ms. 16a4-17a2, P. 318a4-319a4, D. 290b6-291b4, T. 357 244c13-245a12, T. 358 ö, T. 359(D) 259a15-b18.
yā bodhiḥ sā samatā / yā samatā sā tathatā / tathatāpratiṣṭhitāś ca sarvadharmāḥ saṃskṛtā asaṃskṛtāś ca / yā ca tathatā na tatra saṃskṛtaṃ nāsaṃskṛtaṃ na dvayaprajñaptiḥ / yatra na saṃskṛtaṃ nāsaṃskṛtaṃ na dvayaprajñaptiḥ sā tathatā / yā tathatā sānanyatathatā / yānanyatathatā sāvikāratathatā / yā cāvikāratathatā sānāgatatathatā / yā cānāgatatathatā sāvitathatā / yā cāvitathatā sā yathāvattathatā / yā yathāvattathatā sā najātutathatā / yā najātutathatā sā na saṃkliśyate na viśudhyate / yā na saṃkliśyate na viśudhyate sā notpadyate na nirudhyate / yā notpadyate na nirudhyate sā nirvāṇena samā / yā nirvāṇena samā sā na saṃsarati na parinirvāti / yā na saṃsarati na parinirvāti sā nātītā nānāgatā na pratyutpannā / yā nātītā nānāgatā na pratyutpannā sā na hīnā na madhyā notkṛṣṭā / yā na hīnā na madhyā notkṛṣṭā sā tathatā //
tathatā nāmocyate / tattvārthādhivacanam etat tattvam ( JĀA 51 ) ucyate / tathātvaṃ tathatvam ucyate / tathaiva tathatā cātmā cādvayam etad advaidhīkāram / yaś cādvayārthaḥ sa bodhiś cāvabodhārthaḥ//
artha ucyate / trivimokṣamukhapraveśaṃ jñānaṃ sarvadharmanirdeśeṣu / jñānam ucyate / tryadhvasamatāvatāraḥ sarvadharmeṣu / asaṃbhedārthaś ca sarvadharmāṇām ayam ucyate 'rthaḥ / aruto 'nabhilāpyo 'vyāhāro vyāhārasamucchinnaḥ //
jñānam ucyate / yad arthānugamajñānaṃ vijñānānugamaṃ cedam ucyate jñānam / artha ucyate / yat tattvārthajñānena vijñānānugamajñānena ca nītārthatā / saiva dharmatā yā / yā ca dharmatā so 'rthaḥ //
yārthānugamajñānena vijñānānugamajñānena nītārthānugamajñānena ca sā dharmatā / yā dharmatā so 'rthaḥ / sā ca dharmatā dharmasthititā dharmaniyāmatā, sā dharme na pravartate / yā dharmasyāpravṛttiḥ, yā cārthavyaṃjanasamatā sādvayārthe samā / yā ca samatā so 'rthaḥ, sā cārthajñānena samatā, sādvayamukhapraveśena jñānasamatā //
nītārthena neyārthasamatā samānārthā sā śūnyatā / samānārthena pudgalasamatā samā / pudgalasamatayā dharmasamatā samā / dharmasamatayā vimuktisamatā samā / vimuktisamatayā cānubodho bodhiḥ //
§18 Ms. 17a2-18a4, P. 319a4-320a5, D. 291b4-292b4, T. 357 245a12-b6, T. 358 251c29-252a1, T. 359(D) 259b18-c20.
rūpasaṅgasaṃyuktānāṃ mañjuśrīś cakṣuḥ saṅgaḥ / rūpacakṣuḥprakṛtijñānam asaṅgaḥ / dṛṣṭisaṅgasaṃyuktānāṃ svakāyaṃ saṅgaḥ / sarvadṛṣṭikṛtānāṃ svakāyaprakṛtiś[ṭā̆]ūnyatājñānam asaṅgaḥ / ayoniśomanaskārasaṅgasaktānāṃ dharmālokaḥ saṅgaḥ / yoniśomanaskāradharmapratyavekṣāprakṛtiśūnyatāsvabhāvaśūnyatājñānam asaṅgaḥ / vicikitsāmalasaṅgasaktānāṃ mokṣaḥ saṅgaḥ / adhimuktivimuktiyathābhūtajñānam asaṅgaḥ / kauśīdyamalasaṅgasaktānām adhigamadṛṣṭavīryatā saṅgaḥ / yathādharmāṇām anubodhaḥ saṅgaḥ / nīvaraṇasaṅgayuktānāṃ bodhyaṅgāni saṅgaḥ / anāvaraṇajñānavimokṣo 'saṃgaḥ //
prakṛtipariśuddhāḥ sarvadharmā hetupratyayasāmagryā pravartante / tatra bodhisattvena saṃkleśahetur vyavadānahetuś ca parijñātavyaḥ / saṃkleśahetuviśuddhyā ca vyavadānaviśuddhyā ca na sthātavyam//

ātmasamutthānaṃ ca saṃkleśasya hetuḥ / nairātmyadharmāvatārakṣāntir vyavadānasya hetuḥ / ahaṃkāramamakāradṛṣṭiḥ saṃkleśasya hetuḥ / adhyātmopaśamo bahirdhāpacāraś ca vyavadānasya hetuḥ / kāmavyāpādavihiṃsāvitarkaḥ ( JĀA 53 ) saṃkleśasya hetuḥ / aśubhāmaitrīkaruṇāmuditopekṣāpratītyadharmāvatārakṣāntir vyavadānasya hetuḥ / catvāro viparyāsāḥ saṃkleśasya hetuḥ / catvāri samyaksmṛtyupasthānāni vyavadānasya hetuḥ / pañca nīvaraṇāni saṃkleśasya hetuḥ / pañcendriyāṇi vyavadānasya hetuḥ / ṣaḍ āyatanāni saṃkleśasya hetuḥ / ṣaḍ anusmṛtayo vyavadānasya hetuḥ / saptāsaddharmāḥ saṃkleśasya hetuḥ / sapta bodhyaṅgāni vyavadānasya hetuḥ / aṣṭa mithyātvāni saṃkleśasya hetuḥ / aṣṭau samyaktvāni vyavadānasya hetuḥ / navāghātavastūni saṃkleśasya hetuḥ / navānupūrvavihārasamāpattayo vyavadānasya hetuḥ / daśākuśalāḥ karmapathāḥ saṃkleśasya hetuḥ / daśa kuśalāḥ karmapathā vyavadānasya hetuḥ / saṃkṣiptena sarve 'kuśalā manaskārāḥ saṃkleśasya hetuḥ, sarve kuśalā manaskārā vyavadānasya hetuḥ //
tatra yaḥ saṃkleśasya hetuḥ, yaś ca vyavadānasya hetuḥ, sarve te dharmāḥ prakṛtiśūnyā niḥsattvā nirjīvā niṣpoṣā niṣpuruṣā niṣpudgalā asvāmikā aparigrahā nirvyāpārā māyopamā alakṣaṇā adhyātmopaśāntāḥ / yaś cādhyātmopaśamaḥ sa praśamaḥ / yaḥ praśamaḥ sā prakṛtiḥ / yā prakṛtiḥ so 'nupalambhaḥ / yo 'nupalambhaḥ so 'nilayaḥ / yaś cānilayaḥ tat kham / khaṃ cākāśam / sa ākāśasamān sarvadharmān prajānāti, saṃkleśavyavadānena ca vyavaharati, na cākāśadharmatāṃ vijahāti / tat kasmād dhetoḥ / na kaścin mañjuśrīr dharmaḥ saṃvidyate yasyotpādo nirodho vā bhavet //
§19 Ms. 18a4-6, P. 320a5-8, D. 292b5-7, T. 357 245b6-11, T. 358 252a1-6, T. 359(D) 259c20-26.
mañjuśrīr āha / tat kathaṃ bhagavaṃs tathāgatena bodhiḥ prāptā / bhagavān āha / amūlāpratiṣṭhānā mañjuśrīs tathāgatena bodhiḥ prāptā / mañjuśrīr āha / tatra katamad bhagavan mūlaṃ katamat pratiṣṭhānam / bhagavān āha / satkāyo mañjuśrīr mūlam abhūtaparikalpaḥ pratiṣṭhānam / tat tathāgatena mañjuśrīr bodhisamatayā sarvadharmasamatā jñātā / tasmād ucyate mañjuśrīr amūlāpratiṣṭhānā tathāgatena bodhir abhisaṃbuddheti //
§20 Ms. 18a6-b6, P. 320a8-b6, D. 292b7-293a6, T. 357 245b12-18, T. 358 252a6-11, T. 359(D) 259c26-260a8.
bodhir mañjuśrīḥ śāntā copaśāntā ca / tatra katamaḥ śamaḥ katama upaśamaḥ / adhyātmaṃ śamaḥ, bahirdhopaśamaḥ / tat kasmād dhetoḥ / cakśur mañjuśrīḥ śūnyam ātmanā cātmīyena ca, prakṛtir asyaiṣā, ayam ucyate śama iti / sa cakṣuḥ śūnyam iti parijñāya rūpeṣu na dhāvati, tenocyata upaśama iti /
evaṃ śrotraṃ śūnyam ātmanā cātmīyena ca, prakṛtir asyaiṣā, ayam ucyate śama iti / sa śrotraṃ śūnyam iti parijñāya śabdeṣu na dhāvati, tenocyata upaśama iti /
ghrāṇaṃ śūnyam ātmanā cātmīyena ca, prakṛtir asyaiṣā, ayam ucyate śama iti / sa ghrāṇaṃ śūnyam iti parijñāya gandheṣu na dhāvati, tenocyata upaśama iti /
jihvā śūnyātmanā cātmīyena ca, prakṛtir asyā eṣā, ayam ucyate śama iti / sa jihvā śūnyeti parijñāya raseṣu na ( JĀA 55 ) dhāvati, tenocyata upaśama iti /
kāyaḥ śūnya ātmanā cātmīyena ca, prakṛtir asyaiṣā, ayam ucyate śama iti / sa kāyaṃ śūnyam iti parijñāya spraṣṭavyeṣu na dhāvati, tenocyata upaśama iti /
mano mañjuśrīḥ śūnyam ātmanā cātmīyena ca, prakṛtir asyaiṣā, ayam ucyate śama iti / sa manaḥ śūnyam iti parijñāya dharmeṣu na dhāvati, tenocyata upaśama iti //
§21 Ms. 18b6-19a1, P. 320b6-8, D. 293a6-7, T. 357 245b18-21, T. 358 -, T. 359(D) 260a8-12.
bodhir mañjuśrīḥ prakṛtiprabhāsvarā cittaprakṛtiprabhāsvaratayā / tena kāraṇenocyate prakṛtiprabhāsvareti / yā sā prakṛti sāsaṃkliṣṭā, ākāśasamā, ākāśaprakṛtiḥ, ākāśasamavasaraṇā, ākāśopamā, atyantaprabhāsvarā prakṛtiḥ //
§22 Ms. 19a1-4, P. 320b8-321a3, D. 293a7-b2, T. 357 245b22-27, T. 358 252a11-15, T. 359(D) 260a12-16.
bodhir mañjuśrīr anāyūhāniryūhā / tatra katamānāyūhatā katamāniryūhatā / anāyūhas tenocyate 'grahaḥ sarvadharmāṇām / aniryūha ucyate 'nutsargaḥ sarvadharmāṇām / tatra mañjuśrīs tathāgato 'nāyūho 'niryūha ogham avatārṣīt / tathā cāvatārṣīd yathā tathatāyā nāpāraṃ na pāraṃ samanupaśyati / iti hy apārapāravigatāḥ sarvadharmās tathāgatenābhisaṃbuddhāḥ / tena tathāgata ity ucyate //
§23 Ms. 19a4-b1, P. 321a3-8, D. 293b2-6, T. 357 245b27-c5, T. 358 252a15-18, T. 359(D) 260a16-25.
bodhir mañjuśrīr animittānārambaṇā / tatra katamānimittatā katamānārambaṇatā / cakṣurvijñānānupalabdhir mañjuśrīr animittatā / rūpasyāsamanupaśyanatānārambaṇatā / śrotravijñānānupalabdhir animittatā / śabdāśravaṇatānārambaṇatā/ ghrāṇavijñānānupalabdhir animittatā / gandhāghrāṇatānārambaṇatā / jihvāvijñānānupalabdhir animittatā / rasāsvādanatānārambaṇatā / kāyavijñānānupalabdhir animittatā / spraṣṭavyāspṛśaṇatānārambaṇatā / manovijñānānupalabdhir animittatā / dharmāvijñānatānārambaṇatā / ayaṃ mañjuśrīr āryāṇāṃ gocaraḥ / yas traidhātuke 'gocaraḥ, ayaṃ mañjuśrīr āryāṇāṃ gocaraḥ //
§24 Ms. 19b1-3, P. 321a8-b3, D. 293b7-294a2, T. 357 245c5-11, T. 358 252a18-22, T. 359(D) 260a25-260b1.
bodhir mañjuśrīr nātītā nānāgatā na pratyutpannā tryadhvasamā trimaṇḍalaparicchinnā / tatra katamo mañjuśrīs trimaṇḍalaparicchedaḥ / yad atīte cittaṃ nopalabhyate / anāgate vijñānaṃ na dhāvati / na pratyutpanne manaskāraḥ pravartate / sa cittamanovijñānāpratiṣṭhito na kalpayati na vikalpayati / anavakalpayann avikalpayan nātītaṃ karoty anāgataṃ na manyate pratyutpannaṃ na prapañcayati //
§25 Ms. 19b3-6, P. 321b3-b7, D. 294a2-5, T. 357 245c11-17, T. 358 252a22-24, T. 359(D) 260b1-6.
bodhir mañjuśrīr aśarīrāsaṃskṛtā / tatrāśarīratā mañjuśrīr yā na cakṣurvijñānavijñeyā, na śrotra, na ghrāṇa, na jihvā, na kāya, na manovijñānavijñeyā / yan mañjuśrīr na cittamanovijñānavijñeyaṃ tad asaṃskṛtam / asaṃskṛtam ucyate yatra notpādo na sthitir na vyayaḥ / tad ucyate trimaṇḍalapariśuddham asaṃskṛtam / yathaivāsaṃskṛtas tathaivaṃ saṃskṛtaṃ boddhavyam / tat kasya hetoḥ / sarvadharmāṇāṃ yaḥ svabhāvaḥ so 'svabhāvaḥ, tatra nāsti dvayam iti //
§26 Ms. 19b6-20a3, P. 321b7-322a4, D. 294a5-b1, T. 357 245c17-27, T. 358 252 a24-b3, T. 359(D) 260b6-16.

bodhir mañjuśrīr abhedapadam etat / tatra katamo 'bhedaḥ, katamat padam / asaṃjñābhedas tathatā padam / apratiṣṭhānam abhedo dharmadhātuḥ padam / anānātvam abhedo bhūtakoṭiḥ padam / anilambho 'bhedo 'calanatā padam / śūnyatābhedo 'nimittaṃ padam / avitarko 'bhedo 'praṇihitaṃ padam / aprārthanābhedo niḥsattvatā padam / sattvāsvabhāvo 'bheda ākāśaṃ padam / anupalambho 'bhedo 'nutpādaṃ padam / anirodho 'bhedo 'saṃskṛtaṃ padam / apracāro 'bhedo bodhiḥ padam / vyupaśamo 'bhedo nirvāṇaṃ padam / anabhinirvṛttir abhedo 'jātiḥ padam //
§27 Ms. 20a3-6, P. 322a4-7, D. 294b1-4, T. 357 245c27-246a4, T. 358 252b3-7, T. 359(D) 260b16-21.
bodhir mañjuśrīr na kāyenābhisambudhyate na cittena / tat kasmād dhetoḥ / jaḍaḥ kāyo mañjuśrīr niśceṣṭo 'cetanas tṛṇakāṣṭhakuḍyaloṣṭapratibhāsopamaḥ / cittaṃ ca māyopamaṃ riktaṃ tuccham abhūtam asaṃskṛtam / yo mañjuśrīr evaṃ kāyasya cittasya cāvabodhaḥ, ayam ucyate mañjuśrīr bodhiḥ / vyavahāram upādāya na punaḥ paramārthataḥ / tat kasmād dhetoḥ / na mañjuśrīr bodhiḥ kāyena vā cittena vā dharmeṇa vā adharmeṇa vā bhūtena vābhūtena vā satyena vā mṛṣā vā vacanīyā //
§28 Ms. 20a6-b2, P. 322a7-322b3, D. 294b4-7, T. 357 246a4-12, T. 358 252b7-10, T. 359(D) 260b21-27.
avacanīyā mañjuśrīr bodhiḥ sarvadharmaiḥ / tat kasmād dhetoḥ / na mañjuśrīr bodhiḥ kiñcit sthānaṃ yena ca vyavahāraṃ gacchet / yathā mañjuśrīr ākāśasthānam asaṃskṛtam anutpannam aniruddham avacanīyaṃ tathā mañjuśrīr bodhir asaṃskṛtāsthānānutpannāniruddhāvacanīyā / yathā mañjuśrīr bhūtaṃ parigaveṣyamāṇaṃ sarvadharmair avacanīyam, evam eva mañjuśrīr bodhir bhūtā parigaveṣyamāṇā sarvadharmair avacanīyā / tat kasmād dhetoḥ / na mañjuśrīr bhūte vacanaṃ saṃvidyate 'nutpannāniruddhatvāt //
§29 Ms. 20b2-21a4, P. 322b3-323a5, D. 294b7-295b1, T. 357 246a12-b2, T. 358 252b10-16, T. 359(D) 260b27-c15.
bodhir mañjuśrīr agrāhyatānālayatā / tatra mañjuśrīḥ katamāgrāhyatā katamānālayatā / cakṣuḥparijñā mañjuśrīr agrāhyatā rūpānupalabdhir anālayatā / śrotraparijñāgrāhyatā śabdānupalabdhir anālayatā / ghrāṇaparijñāgrāhyatā gandhānupalabdhir anālayatā / jihvāparijñāgrāhyatā rasānupalabdhir anālayatā / kāyaparijñāgrāhyatā spraṣṭavyānupalabdhir anālayatā / manaḥparijñāgrāhyatā dharmānupalabdhir anālayatā //
evaṃ tathāgatenāgrāhyānālayā bodhir abhisaṃbuddhā / abhisaṃbudhya cakṣuṣo 'nanugrahāya rūpānupalabdhitaś cakṣurvijñānaṃ na pratiṣṭhitam / śrotrānanugrahāya śabdānupalabdhitaḥ śrotravijñānaṃ na pratiṣṭhitam / ghrāṇānanugrahāya gandhānupalabdhito ghrāṇavijñānaṃ na pratiṣṭhitam / jihvānanugrahāya rasānupalabdhito jihvāvijñānaṃ na pratiṣṭhitam / kāyānanugrahāya spraṣṭavyānupalabdhitaḥ ( JĀA 60 ) kāyavijñānaṃ na pratiṣṭhitam / mano'nanugrahāya dharmānupalabdhito manovijñānaṃ na pratiṣṭhitam / tenāpratiṣṭhitavijñānas tathāgato 'rhan samyaksambuddha iti saṃkhyāṃ gacchati //
catvārīmāni mañjuśrīḥ sattvānāṃ cittapratiṣṭhāni / katamāni catvāri yad uta rūpaṃ sattvānāṃ cittasya pratiṣṭhānam / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārā mañjuśrīḥ sattvānāṃ cittasya pratiṣṭhānam / tāni khalu punar imāni mañjuśrīś catvāri cittasya pratiṣṭhānāni tathāgatenānutpannāny aniruddhānīti jñātāni //
§30 Ms. 21a4-b6, P. 323a5-b7, D. 295b1-296a2, T. 357 246ab2-19, T. 358 252b16-26, T. 359(D) 260c15-261a5.
bodhir iti mañjuśrīḥ śūnyatāyā etad adhivacanam / yayā śūnyatayā mañjuśrīr bodhiḥ śūnyā tayā śūnyatayā mañjuśrīḥ sarvadharmāḥ śūnyāḥ / te tathāgatena yathaiva śūnyās tathaivābhisaṃbuddhāḥ / na mañjuśrīḥ śūnyatayā śūnyatābhisaṃbuddhāḥ / api tu khalu punar mañjuśrīr ekanayam etad yad uta śūnyatā vā bodhir vā / yatra mañjuśrīr na śūnyatā na bodhiḥ, na tatra mañjuśrīḥ kiṃcid dvayaṃ yena dvayena śūnyatā vā bodhir vā dvidhākriyate / tat kasmād dhetoḥ / advayā mañjuśrīḥ sarvadharmā alakṣaṇā advaidhīkārā anāmāno 'nimittāś cittamanovijñānāpagatā anutpannā aniruddhā ( JĀA 61 ) anācārā apracārā asamudācārā anakṣarā aghoṣāḥ //
yat punar ucyate mañjuśrīḥ śūnyam iti, anabhiniveśagrāhasyaitad adhivacanam / na punar atra mañjuśrīḥ paramārthataḥ kaścid dharma upalabhyate yaḥ śūnyam ity ucyate / yathā mañjuśrīr ākāśam ākāśam ity ucyate, avacanīyam ākāśam / evam eva mañjuśrīḥ śūnyaṃ śūnyam ity ucyate, avacanīyeṣu śūnyeṣu praveśaḥ sarvadharmāṇām / anāmakā mañjuśrīḥ sarvadharmānām ataś ca vyākriyante / na mañjuśrīr nāma deśasthaṃ na pradeśasthaṃ / tathābhisaṃbuddhās tathāgatena / nāmnā yo dharmo 'bhilapyate so 'pi dharmo na deśastho na pradeśasthaḥ /
evam ete mañjuśrīḥ sarvadharmās tathāgatena jñātā ādita evājātā anutpannā aniruddhā alakṣaṇāś cittamanovijñānāpagatā anakṣarā aghoṣāḥ / yathā jñātās tathaivādhimuktāḥ / na mañjuśrīr buddho 'dhimucyate //
§31 Ms. 21b6-22a4, P. 323b7-324a5, D. 296a2-7, T. 357 246b19-246c1, T. 358 252b26-252c3, T. 359(W) 261a5-19.
bodhir mañjuśrīr ākāśasamā / ākāśaṃ ca na samaṃ na ( JĀA 62 ) viṣamaṃ bodhir api na samā na viṣamā / tat kasmād dhetoḥ / yasya mañjuśrīr dharmasya na bhūtapariniṣpattir nāsau samo na viṣamo vā vaktavya iti / hi mañjuśrīs tathāgatena sarvadharmā asamā aviṣamā abhisaṃbuddhāḥ / tathā cābhisaṃbuddhā athāṇur api na samīkṛto na viṣamīkṛtaḥ / yādṛśā eva te dharmāḥ tādṛśā eva vijñātāḥ / bhūtajñānena katamac ca mañjuśrīḥ sarvadharmā anutpannāniruddhāḥ, abhūtvā bhavanti, abhūtvāś ca prati vigacchanti / te cāsvāmikā aparigrahāḥ saṃbhavanti, asvāmikā aparigrahāś ca mañjuśrīḥ prati vigacchanti / iti hi mañjuśrīḥ saṃbhavanti vibhavanti ca pratītya dharme vartante na cātra kaścid vartayitā / tad ucyate dharmopacchedāya tathāgato dharmaṃ deśayatīti //
§32 Ms. 22a4-22b3, P. 324a5-b5, D. 296a7-296b6, T. 357 246c2-17, T. 358 252c3-8, T. 359(W) 261a20-261b9.

bodhir iti mañjuśrīr yathāvatpadam etat / tatra mañjuśrīḥ katamad yathāvatpadam / mañjuśrīr bodhiḥ, yathā bodhis tathā rūpaṃ tathatān na vyativartate / yathā bodhis tathā vedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānaṃ tathatān na vyativartate / yathā bodhis tathā pṛthivīdhātus tathatān na vyativartate / ( JĀA 63 ) yathā bodhis tathāpdhātus tejodhātus tathatān na vyativartate / yathā bodhis tathā cakṣurdhātū rūpadhātuś cakṣurvijñānadhātus tathatān na vyativartate / yathā hi mañjuśrīr bodhis tathā śrotradhātuḥ śabdadhātuḥ śrotravijñānadhātuḥ, ghrāṇadhātur gandhadātur ghrāṇavijñānadhātuḥ, jihvādhātū rasadhātur jihvāvijñānadhātuḥ, kāyadhātuḥ spraṣṭavyadhātuḥ kāyavijñānadhātuḥ, manodhātur dharmadhātur manovijñānadhātus tathatān na vyativartante / etāvatī ceyaṃ dharmaprajñaptiḥ / yaduta skandhadhātvāyatanaprajñaptiḥ / sā tathāgatena yathāvadabhisaṃbuddhā yathaiva pūrvāt tathā paścāt tathā madhye / pūrvāntato 'jātāparāntato 'saṃkrāntā madhyo viviktā / evam evaiṣāṃ yathāvatpadaṃ bhavati / yathaikas tathā sarve, yathā sarve tathā caikaḥ / na cātra mañjuśrīr ekatvaṃ vā bahutvaṃ copalabhyate //
§33 Ms. 22b3-7, P. 324b5-325a1, D. 296b6-297a2, T. 357 246c17-23, T. 358 252c8-12, T. 359(W) 261b9-15.
bodhir mañjuśrīr ākārapraviśenānākārapraviṣṭā / tatra mañjuśrīḥ katama ākāraḥ / katamaś cānākāraḥ / ākāro mañjuśrīr ucyata ārambhaḥ sarveṣāṃ kuśalānāṃ dharmāṇām / anākāra ucyate 'nupalambhaḥ sarveṣāṃ dharmāṇām / ākāra ucyate 'navasthitasya cittasyāvasthānam / anākāra ucyate ( JĀA 63 ) 'nimittaḥ samādhir vimokṣamukham / ākāra ucyate cittanātulanāgaṇanāpratyavekṣāvimokṣaḥ sarvadharmāṇām / anākāra ucyate tulāsamatikramaḥ / katamaś ca tulāsamatikramaḥ / yatra vijñānakarma nāsti / ākāra ucyate saṃskṛtapratyavekṣā / anākāra ucyate 'saṃskṛtapratyavekṣā //
§34 Ms. 22b7-23b4, P. 325a1-325b6, D. 297a2-297b5, T. 357 246c23-249a18, T. 358 252c12-26, T. 359(W) 261b16-261c10.
bodhir mañjuśrīr anāsravo 'nupādānatā / tatra mañjuśrīḥ katamo 'nāsravaḥ katamānupādānatā / anāsravatā mañjuśrīr ucyate caturṇām āsravānāṃ vigamaḥ / katameṣāṃ caturṇām, yaduta kāmāsravasya, bhavāsravasya, avidyāsravasya, dṛṣṭvāsravasya ca, eṣāṃ caturṇām āsravāṇām / anupādānatocyate caturṇām upādānānāṃ vigamaḥ / katameṣāṃ caturṇām / kāmopādānasya, dṛṣṭyupādānasya, śīlavrataparāmarśopādānasya, ātmavādopādānasya ca, eṣāṃ caturṇām upādānānām / sarvāṇy avidyayā andhīkṛtāni, tṛṣṇayālālapitāni, anyonyābhiniveśyopādīyante / tatra mañjuśrīs tathāgata ātmavādopādānamūlaparijñātāvī / ātmaviśuddhyā sarvasattvaviśuddhim anugataḥ / yā cātmaviśuddhiḥ sā sarvasattvaviśuddhiḥ / yā sarvasattvaviśuddhir advaidhā advaidhīkārā / ( JĀA 65 ) yaś cādvayārthaḥ so 'nutpādānirodhaḥ /
anutpādānirodhe mañjuśrīś cittamanovijñānaṃ na pravartate / tatra na kaścit parikalpaḥ / yena vikalpo 'yoniśo 'manasi kuryāt / sa yoniśo manaskārapravṛto 'vidyāṃ na samutthāpayati / yac cāvidyāyā asamutthānaṃ tad dvādaśānāṃ bhavāṅgānām asamutthānam / yad dvādaśānāṃ bhavāṅgānām asamutthānaṃ sājātiḥ / yā cājātiḥ sa niyāmaḥ / yo niyāmaḥ sa nītārthaḥ / yo nītārthaḥ sa paramārthaḥ / yaḥ paramārthaḥ sa niḥpudgalārthaḥ / yo niḥpudgalārthaḥ so 'nabhilāpyārthaḥ / yaś cānabhilāpyārthaḥ sa pratītyasamutpādārthaḥ / yaḥ pratītyasamutpādārthaḥ sa dharmārthaḥ / yo dharmārthaḥ sa tathāgatārthaḥ / tenocyate / yaḥ pratītyasamutpādaṃ paśyati sa dharmaṃ paśyati / yo dharmaṃ paśyati sa tathāgataṃ paśyati / tathā ca paśyati yathā parigaveṣyamāṇo na kiṃcit paśyati / tatra mañjuśrīḥ katamat kiṃcit / yaduta cittam ārambaṇaṃ ca / sa yadā na cittam, na cārambaṇaṃ paśyati tadā bhūtam paśyati / evam ete dharmās tathāgatena saṃbuddhāḥ samatayā samāḥ //
§35 Ms. 23b4-24a6, P. 325b6-3261, D. 297b5-298a7, T. 357 247a1-8, T. 358 252c26-253a17, T. 359(W) 261c11-262a5.
bodhir mañjuśrīḥ śuddhā vimalā anaṅgaṇāḥ / tatra mañjuśrīḥ katamā śuddhiḥ, katamad vimalam, katamad anaṅgaṇam / śūnyatā mañjuśrīḥ śuddhiḥ, ānimittaṃ vimalam, ( JĀA 66 ) apraṇihitam anaṅgaṇam / ajātiḥ śuddhiḥ, anabhisaṃskāro vimalam, anutpādo 'naṅgaṇam / prakṛtir viśuddhiḥ, pariśuddhir vimalam, prabhāsvaratānaṅgaṇam / aprapañcaḥ śuddhiḥ, niṣprapañco vimalam, prapañcavyupaśamo 'naṅgaṇam / tathatā viśuddhiḥ, dharmadhātur vimalam, bhūtakoṭir anaṅgaṇam / ākāśaṃ śuddhiḥ, gaganaṃ vimalam, kham anaṅgaṇam / adhyātmaḥ pariśuddhiḥ, bahirdhāpracāro vimalam, adhyātmabahirdhā cānupalabdhir anaṅgaṇam / skandhaparijñā śuddhiḥ, dhātusvabhāvo vimalam, āyatanānām apakarṣo 'naṅgaṇam / atīte kṣayajñānaṃ śuddhiḥ, anāgate 'nutpādajñānaṃ vimalam, pratyutpanne dharmadhātusthitijñānam anaṅgaṇam /
iti hi mañjuśrīḥ śuddhir vimalam anaṅgaṇam ity ekapadesmin samavasaranti / yaduta śāntapade / yac chāntaṃ tat praśāntam / yat praśāntaṃ tad upaśāntam / yad upaśāntaṃ sa upaśamaḥ / yaś copaśamaḥ sa munir ity ucyate / iti hi mañjuśrīr yathākāśaṃ tathā bodhiḥ / yathā bodhis tathā dharmāḥ / yathā dharmās tathā sattvāḥ / yathā sattvās tathā kṣetrāṇi / yathā kṣetrāṇi tathā nirvāṇam / tenocyate mañjuśrīr nirvāṇasamāḥ sarvadharmāḥ / niṣṭhāparyantakāraṇe 'pratipakṣaḥ / niḥpratipakṣakāraṇenādiśuddhāḥ, ādivimalāḥ, ādyanaṅgaṇāḥ / tatra mañjuśrīs tathāgatasyaivaṃrūpān sarvadharmān abhisaṃbuddhasya sattvānāṃ ( JĀA 67 ) ca dhātuṃ vyavalokayataḥ, śuddhā vimalā anaṅgaṇā vikrīḍitā nāma sattveṣu mahākaruṇāḥ pravartate //
§36 Ms. 24a6-25a6, P. 326b1-327b1, D. 298a7-299a6, T. 357 247b11-247c12, T. 358 253a17-253b1, T. 359(W) 262a6-262b5.

kathaṃ mañjuśrīr bodhisattvaś carati bodhisattvacaryāyām / yadā mañjuśrīr bodhisattvo na kṣayāya notpādāya nākṣayāya nānutpādāya nānyatkṣīṇakṣayāya ca manyate, atyantānutpādaṃ ca na vikopayati / evaṃ ca mañjuśrīś carati bodhisattvacaryāyām / punar aparaṃ mañjuśrīr bodhisattvo 'tītaṃ cittaṃ kṣīṇam iti na carati / anāgataṃ cittam asaṃprāptam iti na carati / pratyutpannaṃ cittaṃ sthitam iti na carati / na cātītānāgatapratyutpanneṣu citteṣu sajati / evaṃ caran mañjuśrīr bodhisattvaś carati bodhisattvacaryāyām / dānaṃ mañjuśrīr bodhiḥ sattvāś ca tathāgataś cādvayam etad advaidhīkāram / evaṃ caran bodhisattvaś carati bodhisattvacaryāyām / śīlaṃ mañjuśrīr bodhiḥ sattvāś ca tathāgataś cādvayam etad advaidhīkāram / evaṃ caran bodhisattvaś carati bodhisattvacaryāyām / evaṃ kṣāntir bodhiḥ sattvāś ca tathāgataś ca, vīryaṃ bodhiḥ sattvāś ca tathāgataś ca, ( JĀA 68 ) dhyānaṃ bodhiḥ sattvāś ca tathāgataś ca, evaṃ prajñā bodhis tathāgataś ca sattvāś cādvayam etad advaidhīkāram / evaṃ caran mañjuśrīr bodhisattvaś carati bodhisattvacaryāyām / sacen mañjuśrīr bodhisattvo na rūpaṃ śūnyam iti carati nāśūnyam iti / evaṃ caran mañjuśrīr bodhisattvaś carati bodhisattvacaryāyām / tat kasmād dhetoḥ / rūpam eva śūnyaṃ rūpasvabhāvena / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānaṃ śūnyam iti carati nāśūnyam iti / evaṃ caran mañjuśrīr bodhisattvaś carati bodhisattvacaryāyām / tat kasmād dhetoḥ / cittamanovijñānānupalabdhitvāt / sa na kaścin mañjuśrīr dharmo vidyate, yasya parijñānaṃ vā prahāṇaṃ vā bhāvanā vā sākṣātkriyā vā bhavet / yo sā mañjuśrīr budhyate / kṣaya ity antakṣaya evāsau, yaś cātyantatatkṣīṇo na sa kṣapayitavyaḥ / akṣeyakṣīyatvād akṣayaḥ / tat kasmād dhetoḥ / yathā ca kṣayaḥ saḥ / yaś ca yathāvat kṣayaḥ sa na kasyacit kṣayaḥ / yasya na kasyacit kṣayas tad asaṃskṛtam / yad asaṃskṛtaṃ tatra notpādo na nirodhaḥ / tenocyate / utpādād vā tathāgatānām anutpādād vā sthitaivaiṣā dharmatā dharmasthititā dharmadhātuḥ / yathā dharmadhātusthitis tathāgatajñānaṃ na pravṛttaṃ na nivṛttam / īdṛśena dharmanayapraveśena āsravā notpadyante na nirudhyante / āsravakṣaya iti mañjuśrīr vyavahārarutākṣarasaṃketaprajñaptir eṣā nātra kaścid dharma utpadyate vā nirudhyate vā //
IV
§37 Ms. 25a6-27a2, P. 327b1-329a6, D. 299a6-300b7, T. 357 247c12-248a6, T. 358 ö, T. 359(W) 262b6-263b2.
atha khalu mañjuśrīḥ kumārabhūta utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamya gāthābhir bhagavatam abhyaṣṭāvīt /
avarṇaliṅgasaṃsthāna anirodha asaṃbhava /
amūla apratiṣṭhāna nirālamba namo 'stu te

apratiṣṭha anāyūha aniyūhānavasthita /
ṣaḍāyatanavinirmukta nirālamba namo 'stu te

asthita sarvadharmeṣu bhāvābhāvavivarjita /
saṃskārasamatāprāpta nirālamba namo 'stu te

traidhātukavinirmukta ākāśasamatāṃ gataḥ /
nopalepyasi kāmeṣu nirālamba namo 'stu te

sadā samāhitaś cāsi gacchaṃs tiṣṭhaṃ śayann api /
īryāpatheṣu sarveṣu nirālamba namo 'stu te

samaṃ kṣeṣi samaṃ yāsi samatāyāṃ pratiṣṭhitaḥ /
samatāṃ na vikopesi nirālamba namo 'stu te

samatāṃ ca samāpannaḥ sarvadharmasamāhitaḥ /
ānimittasamāpanna nirālamba namo 'stu te

apratiṣṭhita nirālamba prajñākūṭasamāhita /
dharmaiśvaryam anuprāpta nirālamba namo 'stu te

sarvasattvāna ye rūpā rutaghoṣās tathairyatāḥ /
ekakṣaṇena deśeṣi nirālamba namo 'stu te

nāmarūpavinirmukta skandhahetusamucchidaḥ /
anākārapraveśo 'si nirālamba namo 'stu te

nimittāpagataś cāsi nimittakāravarjitaḥ /
ānimittapraveśo 'si nirālamba namo 'stu te

avikalpitasaṃkalpa apratiṣṭhitamānasa /
asmṛty amanasīkāra nirālamba namo 'stu te

anālayaṃ yathākāśaṃ niḥprapañcaṃ nirañjanam /
ākāśasamacitto 'si nirālamba namo 'stu te

anantamadhyam ākāśaṃ buddhānāṃ caiva dharmatā /
tryadhvasamatikrānta nirālamba namo 'stu te

ākāśalakṣaṇā buddhā ākāśaṃ cāpy alakṣaṇam /
kāryakāraṇanirmukta nirālamba namo 'stu te

dakacandravad agrāhya sarvadharmeṣv aniśritaḥ /
anahaṃkāra anirghoṣa nirālamba namo 'stu te

aniśrito 'si skandheṣu dhātuṣv āyataneṣu ca /
viparyāsavinirmukta nirālamba namo 'stu te

antadvayavinirmukta ātmadṛṣṭisamucchidaḥ /
dharmadhātusamatāprāpta nirālamba namo 'stu te

rūpasaṃkhyāvinirmukta asaddharmavivarjitaḥ /
anupādāna atyāga nirālamba namo 'stu te

māradoṣasamatikrānto dharmadhātuṃ gatiṃgataḥ /
anāvaraṇadharmo 'si nirālamba namo 'stu te

astīti nocyate 'rthajñaiḥ nāstīty api tu nocyate /
avākpatha anādāna nirālamba namo 'stu te

dvayadharma aniśritya mānadhvajasamucchidaḥ /
dvayādvayavinirmukta nirālamba namo 'stu te

jitās te mānasā doṣāḥ śārīrāś ca caturvidhāḥ /
acintya vigataupamya nirālamba namo 'stu te

anābhogapravṛtto 'si sarvadoṣavivarjitaḥ /
jñānapūrvaṅgamā ceṣtā nirālamba namo 'stu te

anāsravā te smṛtiḥ sūkṣmā bhūtābhūteṣu tanmayā /
aniketa asaṃkalpa nirālamba namo 'stu te

anārambaṇena cittena sarvacittaṃ prajānasi /
na cātmaparasaṃjñā te nirālamba namo 'stu te

anārambaṇa anālamba sarvacittāna mohana /
anārambaṇadharmo 'si nirālamba namo 'stu te

anārambaṇaṃ ca taccittaṃ svabhāvena na vidyate /
acintya samatāprāpta nirālamba namo 'stu te

aniśritena jñānena sarvakṣetrāṇi paśyasi /
sarvasattvacariṃ caiva nirālamba namo 'stu te

cittaṃ na labdhaṃ buddhehi atyantāya kadācana /
sarvadharmā ca sarvajña nirālamba namo 'stu te

māyopamāḥ sarvadharmā māyā caiva na vidyate /
māyādharmavinirmukta nirālamba namo 'stu te

loke carasi saṃbuddha lokadharmair aniśritaḥ /
lokaṃ na ca vikalpeṣi nirālamba namo 'stu te

śūnye carasi śūnyatvāc chūnyatvāc chūnyagocaraḥ /
śūnyaṃ ca śūnyam ākhyāsi nirālamba namo 'stu te

vikurvasi mahāriddhyā māyopamasamādhinā /
nirnānātvaṃ samāpanna nirālamba namo 'stu te

anekatva anānātva dūrāsanne na vartase /
anutkṣepa anikṣepa nirālamba namo 'stu te

ekakṣaṇe 'bhisaṃbuddha vajropamasamādhinā /
nirābhāsasamāpanna nirālamba namo 'stu te

acalaṃ vetsi nirvāṇaṃ sarvatryadhvasu nāyaka /
vividhopāyasampanna nirālamba namo 'stu te

pāraṃparyeṇa sattvānām upāyajñānakovidaḥ /
acalaṃ vetsi nirvāṇaṃ nirālamba namo 'stu te

nirnimitta nirābhoga niḥprapañca nirāmaya /
nirābhāsa nirātmaika nirālamba namo 'stu te

nirvikalpo nirātmīya yathaivātmānam ātmanā /
vetsi sarvajña sarvatra nirālamba namo 'stu te