Language

ENहिગુ
Scripture Library

Jayakhya Samhita · Chapter 33

33.1

paṭalaḥ - 33
atha yogākhyānaṃ nāma trayastriṃśaḥ paṭalaḥ // 33-1
śrībhagavān ---
atha yogavibhūtyarthaṃ yogaṃ yuñjīta vaiṣṇavaḥ/
sugupte vijane deśe nirdvande śubhalakṣaṇe

33.2

jitadarpāṃ matiṃ kṛtvā sarvabhūtahite sthitaḥ/
devāgnigurubhaktaśca sacchāstrābhiratassadā

33.3

bhūtadrohaparityāgī āste yaḥ saṃyatendriyaḥ/
āsane copaviṣṭastu suśubhe lakṣaṇānvite

33.4

śubhadārusamutthe tu caturviṃśāṅgulāyate/
dvādaśāṅgulakotsedhe sudhautenāpi vāsasā

33.5

kuśaiśca mṛdubhiśchanne pavitreṇātha carmaṇā/
tatropaviṣṭaḥ satataṃ yogāṅgāni samabhyaset

33.6

[prāṇāyāmasya trevidhyam]
recakādicaturbhistu mātrābhedakṛtaistu saḥ/
kanīyānmadhyamo jyeṣṭhaḥ prāṇāyāmaḥ prakīrtitaḥ

33.7

pratyāhāraṃ tataḥ kuryāccittasaṃyamanaṃ tu saḥ/
buddhirmanastvahaṅkārastribhiścittaṃ prakīrtitam

33.8

tathāpi manasaḥ kuryātpratyāhāraṃ prayatnataḥ/
manaścaturvidhaṃ proktaṃ pratyāhāreṇa nirjitam

33.9

tiṣṭhate lakṣyamārge tu a(nā?)nyathā tu kadācana/
dhyānaṃ lakṣyasya niṣpattiścintanaṃ tatprakīrtitam

33.10

dhāraṇā tu tato dhāryā śītadāhāpanuttaye/
pañcadhā pūrvavatsā tu pratimantravyavasthayā

33.11

japaṃ nimīlitākṣeṇa kuryānmantraṃ tu vācakam/
vācyasya pratipattyarthaṃ piṇḍabījapadātmakam

33.12

trividhaṃ vai samuddiṣṭaṃ prāguktavidhibhāvitam/
yogo'pi trividhaḥ proktastaṃ ca kārtsyena me śṛṇu

33.13

prākṛtaṃ pauruṣaṃ caiva aiśvaryaṃ ca tṛtīyakam/
uhastu kīrtyate tarkastacca siddhivicārakam

33.14

samādhistvātmalābhaḥ syādātmajaḥ parikīrtitaḥ/
sa tu lakṣyaṃ parityajya mantroccāraṇavarjitam

33.15

sadā vibhajyate brahman kalāṃśavidhivarjitam/
samādhau pariniṣpanne paramāpnoti pūruṣam

33.16

prāṇāyāmādito yāvatsamādhyantaṃ prakīrtitam/
dviguṇaṃ triguṇaṃ caiva mātrābhedena saṃsthitam

33.17

yogāsanasthaḥ kurvīta vidhimeva yathoditam/
yogāsanāni catvāri yogapaṭṭena bandhayet

33.18

paryaṅkaṃ kamalaṃ vā'pi bhadraṃ vā svastikaṃ dṛḍham/
eṣāmekatame sthitvā ṛjukāyordhvataḥ kramāt

33.19

spaṣṭāṅgasandhiḥ kurvīta vistīrṇoruḥ sa(su?)kandharaḥ/
bāhū parisamau kṛtvā kiñcidākuñcayecchiraḥ

33.20

nābhau jaghanamadhye vā hastau kacchapasaṃsthitau/
savyasya coparisthaṃ tu vāme savyamathāpi vā

33.21

uttānau tu karau kṛtvā kacchapītāṃ (?) niyo jayeta/
grīvāṃ tu bibhṛyādyatnānnātistabdhāṃ na kuṃcitām

33.22

kiñcinnimīlayennetrai nāsāgramavalokayet/
samudbhavatpidhāyāsyaṃ dantairdantānasaṃspṛśan

33.23

sagarbhaṃ yogamātiṣṭhennirgarbhaṃ vā suyantritaḥ/
tataḥ pramathayedvāyuṃ prāṇākhyaṃ cittasaṃyutam

33.24

recakādicaturbhedaiḥ prāṇāyāmaḥ prakīrtitaḥ/
cittaṃ jayetsadā yatnāddurjayaṃ devadānavaiḥ

33.25

yadyapyabhyāsavairāgyaiścittaṃ saṃyamyate balāt/
tathāpi yatnādātiṣṭhetpūrvādhīnaṃ tu varjayet

33.26

dvividhāste tu vijñeyāssannikṛṣṭā manogatāḥ/
sannikṛṣṭāḥ sthānagatāścittopā(ścaittā vā?)sanayā kṛtāḥ

33.27

na daṃśamaśakākīrṇe niśśabde gandhavarjite/
nimīlitākṣassantiṣṭhetsarvendriyavivarjitaḥ

33.28

evaṃ parityajetsarvānupādhīnsannikarṣajān/
vāsanotthāṃśca vividhānsamyaglakṣyaṃ samāsthitaḥ

33.29

pratyāharet sadā cittaṃ vikṣiptaṃ sarvavastuṣu/
tāmasaṃ tattu boddhavyaṃ cittaṃ sarvatragaṃ sadā

33.30

gataṃ rāgādito jñeyamabhyāsādrājasaṃ tu tat/
sātvikaṃ kathyate cittaṃ saṃśliṣṭaṃ lakṣyagocare

33.31

saṃlīnaṃ ca tato jñeyaṃ guṇātītaṃ tapodhana/
dhyānamevaṃvidhaṃ kuryātsagarbhaṃ prāṇanigrahe

33.32

ucyate ca tato bhūyastrividhaṃ yogināṃ hitam/
sakalaṃ niṣkalaṃ viṣṇuṃ tṛtīyaṃ pararūpiṇam

33.33

anyatra trividhaṃ jñeyaṃ śabdaṃ vyoma savigraham/
vigrahaṃ devarūpasya lakṣyarūpaṃ vicintayet

33.34

dhyānamevaṃ samuddiṣṭaṃ yāvadvyomāntimaṃ bhavet/
tāvacca bhāvayellakṣyaṃ yāvallakṣyaṃ na bhāvayet

33.35

bhāve hyabhāvamāpanne svasvabhāvaḥ paraḥ smṛtaḥ/
sthūlaṃ pūrvaṃ samabhyasyettataḥ sūkṣmaṃ tataḥ param

33.36

evaṃ vilīyate cittaṃ lakṣyaṃ copādhibhissaha/
vigrahaṃ devadevasya dhyāyeddhṛtpadmagocare

33.37

tato'nyaccintayellakṣyaṃ stūlaṃ sūkṣmaṃ tataḥ param/
evamabhyasyamānasya guṇotkarṣaḥ prajāyate

33.38

candrārkāgnimayaṃ bimbaṃ ravimaṇḍalasannibham/
śuklarūpadharañcāpi guṇotkarṣapradāyakam

33.39

tataḥ sūkṣmataraṃ binduṃ rājamudgasamaprabham/
taṃ vidyātsarvamantrāṇāmūrdhvamākramya tiṣṭhati

33.40

tatastu rājakābījapramāṇaṃ cintayetkramāt/
utpādakamathāsyāpi yasyānte nādamāśritaḥ

33.41

taṃ vilīya samutpannamaśvavālapramāṇakam/
yassadā gacchati vyomni manaścāgacchate hṛdi

33.42

tato vicintayetsūkṣmaṃ śirovālapramāṇakam/
brahmanāḍīmanenāśu paśyanti dhyānasecanāt

33.43

tato'ṅgaromamātraṃ tu bisavālasamaṃ tataḥ/
dhyāyenniyamamāsthāya brahmanāḍīprakāśakam

33.44

tadā sā dṛśyate nāḍī sādṛśyarahitā parā/
tayā yāyātparaṃ sthānaṃ brahmarandhrapathena tu

33.45

evaṃ tu niṣkalaṃ dhyāyetso'pi līnaḥ pare pade/
paraṃ tvabhyasamānasya unmanastvaṃ prajāyate

33.46

tatastu vyajyate sattā svakīyā brahmarūpiṇī/
śabdarūpaṃ (1)tu vā dhyāyedevaṃ sakalaniṣkalam

33.47

(1. navā C L navāṃ S)
nārāyaṇātmakaṃ mantraṃ praṇavādinamontakam/
dhyāyecchabdamayo hyeṣa sakalaḥ parameśvaraḥ

33.48

niṣkalaṃ varṇamekaṃ tu kṣauṃ hrīṃ(?)vā'pi cintayet/
tato'pi niṣkalaṃ binduṃ tanmūrdhasthaṃ tridaivatam

33.49

sā śaktistata utpannā pramāṇārdhapramāṇakā/
sā śaktirlīyate nāde nādo yāti layaṃ pare

33.50

evaṃ hi dhyānayogena paraṃ paśyanti śāśvatam/
atha vā''lokaśabdau hi prathayitvā vicintayet

33.51

svayaṃ vilīno yatraiva tatraiva paramaṃ padam/
athavā vyomarūpaṃ tu dhyeyaṃ tattvaṃ sanātanam

33.52

bāhyāntasthaṃ śikhātītaṃ trivyomaṃ cintayetsadā/
mukhye'ntasthaṃ paraṃ dhyātvā na bhūyo bhavabhākmavet

33.53

evaṃ dhyātvā bhavenmuktirbhuktistu sakale sthitā/
sakalo devadevasya vigraho viṣṇurūpiṇaḥ

33.54

śaṅkhapadmadharo devo gadāpadmavimūṣitaḥ/
caturbhujaścaturmūrtiścaturvakraḥ sulocanaḥ

33.55

lakṣmīvakṣāḥ khagārūḍhaḥ sarvaratnopaśobhitaḥ/
kṛṣṇassurottamo viṣṇurjiṣṇussarvatrago hariḥ

33.56

halahetirhayagrīvo (1)harirūpadharaḥ prabhuḥ/
nṛharī kroḍarupī ca śaktyaṅgaśca maheśvaraḥ

33.57

(1. hara V CL bala A)
evamāsthāya(2) niyamaṃ piṇḍavattvaṃ parityajet/
parijñāya purā piṇḍaṃ(ṇḍa?)pāka(ta ?)lakṣaṇamuttamam

33.58

(2. dhyāya A)
niruddhaṃ sandhimārgaṃ tu kṛtvā dehasamīraṇam/
muktvā sadbrahmarandhreṇotkrāntikaraṇena tu

33.59

dhyātvā parityajeddehaṃ nityābhyāsarato yadi/
sa brahmaparamabhyeti vāsudevākhyamavyayam

33.60

nārada :---
[dehapātakālābhijñānaliṅgānukīrtanam] 33-2 ?
bhagavan śrotumicchāmi etatsaṃkṣepatastvaham/
lakṣaṇaṃ dehapātasya vāyorgatinirodhanam

33.61

śrībhagavān ---
yuktāhāravihārasya kriyāsaktasya nārada/
yuktasvapnāvabodhasya samadhātoḥ sadaiva hi

33.62

nirvartate sadāśabdo hṛdgato dundubhissvanaḥ/
(3)sṛjacchītātape kāle na jānātyuṣṇaśītalau

33.63

(3. sparśo'gninā'tape A)
dhyātvā jyotirbhruvormadhye dvādaśānte'tha nārada/
pratya (sta)meti vai (4)śabdo na codetyathavā mune

33.64

(4. śīghraṃ A)
na jānāti samādhistho hrādamābjaṃ yadāntare/
pariśuṣyati gātrasthaṃ śoṇitaṃ śleṣmalakṣaṇam

33.65

na vetti pārthivaṃ gandhaṃ sa bāhyābhyantare yadā/
piṇḍapātastadā vipra boddhavyo na cireṇa tu

33.66

pārthivyā saṃsthitaścaiva dhāraṇāyāṃ samāhitaḥ/
na vetti śabdaṃ prāguktaṃ pañcāhātpañcame kṣaṇe

33.67

sthitassamādhau vā'pyetau śītoṣṇau nānuvindati/
pateddinacatuṣkeṇa piṇḍastatkalite kṣaṇe

33.68

rūpadhyānaṃ samāsādya pūrvoktavidhinā yadi/
na bhāti hṛdayākāśe bahirvā jyotiṣāṃ patiḥ

33.69

piṇḍapāto hyavaśyaṃ syāttṛtīye'hni tathā kṣaṇe/
samādhau yadi vāyavye yogī nārada vartate

33.70

na vetti paramāhlādaṃ tṛṣitaḥ parikrampate/
dinadvayena piṇḍasya pātaḥ syāddvitaye kṣaṇe

33.71

sthito (1)gaganabhāve tu prāguktavidhinā yadi/
na vetti vividhaṃ gandhamantarbāhye śubhāśubham

33.72

(1. bhagana A)
tatraivāsya dine pātaḥ kṣaṇe prathamalakṣaṇe/
dhyātvaivaṃ muniśārdūla yogī dhyānaikamānasaḥ

33.73

svayamutkramate piṇḍādyāyādbrahmaniketanam/
praviśetpiṇḍamanyaṃ vā prāgvatsandhānayojitaḥ

33.74

kālo yaddehapātasya lakṣaṇena samāsataḥ/
kathitaḥ sārabhūtasya vāyossaṃrodha ucyate

33.75

sagarbhaṃ hṛdayāvāsāduddhṛtya katalāvadhi/
aprameyavihīnaṃ tu vikarālaṃ niyojayet

33.76

pradhānaṃ kaṇṭhakūpe tu na yāti hṛdayaṃ punaḥ/
smaredvijanmapuṭake(?)pradhānaṃ vyāpakojjhitam

33.77

pandhānaṃ na(2)nda.............yetprana thamavarjitam/
rodhamārgadvayasyaivaṃ dadyātsavyetarasya tu

33.78

(2. dantakoṭisthaṃ A)
netranāsānanākhyasya tataścavyaktabhāsvaram/
mantrānte kevalaṃ vā'tha vaṣaḍ‌ dhyāyetkharandhragam

33.79

prākrametparamātmānaṃ tyaktvā piṇḍamimaṃ mune/
paripavkasamānaṃ ca āśrayecchāśvataṃ padam

33.80

ityetatkathitaṃ sarvaṃ paṃcarātrārthamuttamam/
sarvasvamiva viprendra rakṣaṇīyaṃ prayatnataḥ

33.81

[saṃhitāyā mahimānuvarṇanam] 33-3 ?
sarvottamā saṃhitaiṣā sarvavijñānadīpikā/
nākhyeyā duṣṭabuddhīnāṃ narāṇāṃ kaluṣātmanām

33.82

matsarāṇāmabhaktānāṃ śaṭhānāṃ chadmacāriṇām/
garvānme śāstrasadvastunindakānāṃ viśeṣataḥ

33.83

madbhaktadūṣakāṇāṃ ca śuṣkatarkaratātmanām/
śāstrāpakartṝṇāmanyadarśane bhāvitātmanām

33.84

deyaṃ viviktabuddhīnāṃ svadharmaniratātmanām/
saṃsārabhayabhītānāṃ madbhaktiniratātmanām

33.85

macchāsanaprapannānāṃ ye paśyanti sadā mune/
madbhāvino matsamayāddṛṣṭyā cātiviśuddhayā

33.86

teṣāṃ vācyamidaṃ śāstraṃ dīkṣāṃ kṛtvā yathāvidhi/
pradarśya mantrasaṃghaṃ vā pūjitaṃ maṇḍalaṃ purā

33.87

śāstrārthamanuvaktavyaṃ śāstramādau prapūjya ca/
yenāśu vividhā siddhirdvayorbhavati śāśvatī

iti śrīpāñcarātre jayākhyasaṃhitāyāṃ yogākhyānaṃ nāma trayastriṃśaḥ paṭalaḥ/
samāpteyaṃ jayākhyasaṃhitā/
* * * * *

Original text: jayākhyasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc