Jayakhya Samhita · Chapter 33
paṭalaḥ - 33
atha yogākhyānaṃ nāma trayastriṃśaḥ paṭalaḥ // 33-1
śrībhagavān ---
atha yogavibhūtyarthaṃ yogaṃ yuñjīta vaiṣṇavaḥ/
sugupte vijane deśe nirdvande śubhalakṣaṇe
jitadarpāṃ matiṃ kṛtvā sarvabhūtahite sthitaḥ/
devāgnigurubhaktaśca sacchāstrābhiratassadā
bhūtadrohaparityāgī āste yaḥ saṃyatendriyaḥ/
āsane copaviṣṭastu suśubhe lakṣaṇānvite
śubhadārusamutthe tu caturviṃśāṅgulāyate/
dvādaśāṅgulakotsedhe sudhautenāpi vāsasā
kuśaiśca mṛdubhiśchanne pavitreṇātha carmaṇā/
tatropaviṣṭaḥ satataṃ yogāṅgāni samabhyaset
[prāṇāyāmasya trevidhyam]
recakādicaturbhistu mātrābhedakṛtaistu saḥ/
kanīyānmadhyamo jyeṣṭhaḥ prāṇāyāmaḥ prakīrtitaḥ
pratyāhāraṃ tataḥ kuryāccittasaṃyamanaṃ tu saḥ/
buddhirmanastvahaṅkārastribhiścittaṃ prakīrtitam
tathāpi manasaḥ kuryātpratyāhāraṃ prayatnataḥ/
manaścaturvidhaṃ proktaṃ pratyāhāreṇa nirjitam
tiṣṭhate lakṣyamārge tu a(nā?)nyathā tu kadācana/
dhyānaṃ lakṣyasya niṣpattiścintanaṃ tatprakīrtitam
dhāraṇā tu tato dhāryā śītadāhāpanuttaye/
pañcadhā pūrvavatsā tu pratimantravyavasthayā
japaṃ nimīlitākṣeṇa kuryānmantraṃ tu vācakam/
vācyasya pratipattyarthaṃ piṇḍabījapadātmakam
trividhaṃ vai samuddiṣṭaṃ prāguktavidhibhāvitam/
yogo'pi trividhaḥ proktastaṃ ca kārtsyena me śṛṇu
prākṛtaṃ pauruṣaṃ caiva aiśvaryaṃ ca tṛtīyakam/
uhastu kīrtyate tarkastacca siddhivicārakam
samādhistvātmalābhaḥ syādātmajaḥ parikīrtitaḥ/
sa tu lakṣyaṃ parityajya mantroccāraṇavarjitam
sadā vibhajyate brahman kalāṃśavidhivarjitam/
samādhau pariniṣpanne paramāpnoti pūruṣam
prāṇāyāmādito yāvatsamādhyantaṃ prakīrtitam/
dviguṇaṃ triguṇaṃ caiva mātrābhedena saṃsthitam
yogāsanasthaḥ kurvīta vidhimeva yathoditam/
yogāsanāni catvāri yogapaṭṭena bandhayet
paryaṅkaṃ kamalaṃ vā'pi bhadraṃ vā svastikaṃ dṛḍham/
eṣāmekatame sthitvā ṛjukāyordhvataḥ kramāt
spaṣṭāṅgasandhiḥ kurvīta vistīrṇoruḥ sa(su?)kandharaḥ/
bāhū parisamau kṛtvā kiñcidākuñcayecchiraḥ
nābhau jaghanamadhye vā hastau kacchapasaṃsthitau/
savyasya coparisthaṃ tu vāme savyamathāpi vā
uttānau tu karau kṛtvā kacchapītāṃ (?) niyo jayeta/
grīvāṃ tu bibhṛyādyatnānnātistabdhāṃ na kuṃcitām
kiñcinnimīlayennetrai nāsāgramavalokayet/
samudbhavatpidhāyāsyaṃ dantairdantānasaṃspṛśan
sagarbhaṃ yogamātiṣṭhennirgarbhaṃ vā suyantritaḥ/
tataḥ pramathayedvāyuṃ prāṇākhyaṃ cittasaṃyutam
recakādicaturbhedaiḥ prāṇāyāmaḥ prakīrtitaḥ/
cittaṃ jayetsadā yatnāddurjayaṃ devadānavaiḥ
yadyapyabhyāsavairāgyaiścittaṃ saṃyamyate balāt/
tathāpi yatnādātiṣṭhetpūrvādhīnaṃ tu varjayet
dvividhāste tu vijñeyāssannikṛṣṭā manogatāḥ/
sannikṛṣṭāḥ sthānagatāścittopā(ścaittā vā?)sanayā kṛtāḥ
na daṃśamaśakākīrṇe niśśabde gandhavarjite/
nimīlitākṣassantiṣṭhetsarvendriyavivarjitaḥ
evaṃ parityajetsarvānupādhīnsannikarṣajān/
vāsanotthāṃśca vividhānsamyaglakṣyaṃ samāsthitaḥ
pratyāharet sadā cittaṃ vikṣiptaṃ sarvavastuṣu/
tāmasaṃ tattu boddhavyaṃ cittaṃ sarvatragaṃ sadā
gataṃ rāgādito jñeyamabhyāsādrājasaṃ tu tat/
sātvikaṃ kathyate cittaṃ saṃśliṣṭaṃ lakṣyagocare
saṃlīnaṃ ca tato jñeyaṃ guṇātītaṃ tapodhana/
dhyānamevaṃvidhaṃ kuryātsagarbhaṃ prāṇanigrahe
ucyate ca tato bhūyastrividhaṃ yogināṃ hitam/
sakalaṃ niṣkalaṃ viṣṇuṃ tṛtīyaṃ pararūpiṇam
anyatra trividhaṃ jñeyaṃ śabdaṃ vyoma savigraham/
vigrahaṃ devarūpasya lakṣyarūpaṃ vicintayet
dhyānamevaṃ samuddiṣṭaṃ yāvadvyomāntimaṃ bhavet/
tāvacca bhāvayellakṣyaṃ yāvallakṣyaṃ na bhāvayet
bhāve hyabhāvamāpanne svasvabhāvaḥ paraḥ smṛtaḥ/
sthūlaṃ pūrvaṃ samabhyasyettataḥ sūkṣmaṃ tataḥ param
evaṃ vilīyate cittaṃ lakṣyaṃ copādhibhissaha/
vigrahaṃ devadevasya dhyāyeddhṛtpadmagocare
tato'nyaccintayellakṣyaṃ stūlaṃ sūkṣmaṃ tataḥ param/
evamabhyasyamānasya guṇotkarṣaḥ prajāyate
candrārkāgnimayaṃ bimbaṃ ravimaṇḍalasannibham/
śuklarūpadharañcāpi guṇotkarṣapradāyakam
tataḥ sūkṣmataraṃ binduṃ rājamudgasamaprabham/
taṃ vidyātsarvamantrāṇāmūrdhvamākramya tiṣṭhati
tatastu rājakābījapramāṇaṃ cintayetkramāt/
utpādakamathāsyāpi yasyānte nādamāśritaḥ
taṃ vilīya samutpannamaśvavālapramāṇakam/
yassadā gacchati vyomni manaścāgacchate hṛdi
tato vicintayetsūkṣmaṃ śirovālapramāṇakam/
brahmanāḍīmanenāśu paśyanti dhyānasecanāt
tato'ṅgaromamātraṃ tu bisavālasamaṃ tataḥ/
dhyāyenniyamamāsthāya brahmanāḍīprakāśakam
tadā sā dṛśyate nāḍī sādṛśyarahitā parā/
tayā yāyātparaṃ sthānaṃ brahmarandhrapathena tu
evaṃ tu niṣkalaṃ dhyāyetso'pi līnaḥ pare pade/
paraṃ tvabhyasamānasya unmanastvaṃ prajāyate
tatastu vyajyate sattā svakīyā brahmarūpiṇī/
śabdarūpaṃ (1)tu vā dhyāyedevaṃ sakalaniṣkalam
(1. navā C L navāṃ S)
nārāyaṇātmakaṃ mantraṃ praṇavādinamontakam/
dhyāyecchabdamayo hyeṣa sakalaḥ parameśvaraḥ
niṣkalaṃ varṇamekaṃ tu kṣauṃ hrīṃ(?)vā'pi cintayet/
tato'pi niṣkalaṃ binduṃ tanmūrdhasthaṃ tridaivatam
sā śaktistata utpannā pramāṇārdhapramāṇakā/
sā śaktirlīyate nāde nādo yāti layaṃ pare
evaṃ hi dhyānayogena paraṃ paśyanti śāśvatam/
atha vā''lokaśabdau hi prathayitvā vicintayet
svayaṃ vilīno yatraiva tatraiva paramaṃ padam/
athavā vyomarūpaṃ tu dhyeyaṃ tattvaṃ sanātanam
bāhyāntasthaṃ śikhātītaṃ trivyomaṃ cintayetsadā/
mukhye'ntasthaṃ paraṃ dhyātvā na bhūyo bhavabhākmavet
evaṃ dhyātvā bhavenmuktirbhuktistu sakale sthitā/
sakalo devadevasya vigraho viṣṇurūpiṇaḥ
śaṅkhapadmadharo devo gadāpadmavimūṣitaḥ/
caturbhujaścaturmūrtiścaturvakraḥ sulocanaḥ
lakṣmīvakṣāḥ khagārūḍhaḥ sarvaratnopaśobhitaḥ/
kṛṣṇassurottamo viṣṇurjiṣṇussarvatrago hariḥ
halahetirhayagrīvo (1)harirūpadharaḥ prabhuḥ/
nṛharī kroḍarupī ca śaktyaṅgaśca maheśvaraḥ
(1. hara V CL bala A)
evamāsthāya(2) niyamaṃ piṇḍavattvaṃ parityajet/
parijñāya purā piṇḍaṃ(ṇḍa?)pāka(ta ?)lakṣaṇamuttamam
(2. dhyāya A)
niruddhaṃ sandhimārgaṃ tu kṛtvā dehasamīraṇam/
muktvā sadbrahmarandhreṇotkrāntikaraṇena tu
dhyātvā parityajeddehaṃ nityābhyāsarato yadi/
sa brahmaparamabhyeti vāsudevākhyamavyayam
nārada :---
[dehapātakālābhijñānaliṅgānukīrtanam] 33-2 ?
bhagavan śrotumicchāmi etatsaṃkṣepatastvaham/
lakṣaṇaṃ dehapātasya vāyorgatinirodhanam
śrībhagavān ---
yuktāhāravihārasya kriyāsaktasya nārada/
yuktasvapnāvabodhasya samadhātoḥ sadaiva hi
nirvartate sadāśabdo hṛdgato dundubhissvanaḥ/
(3)sṛjacchītātape kāle na jānātyuṣṇaśītalau
(3. sparśo'gninā'tape A)
dhyātvā jyotirbhruvormadhye dvādaśānte'tha nārada/
pratya (sta)meti vai (4)śabdo na codetyathavā mune
(4. śīghraṃ A)
na jānāti samādhistho hrādamābjaṃ yadāntare/
pariśuṣyati gātrasthaṃ śoṇitaṃ śleṣmalakṣaṇam
na vetti pārthivaṃ gandhaṃ sa bāhyābhyantare yadā/
piṇḍapātastadā vipra boddhavyo na cireṇa tu
pārthivyā saṃsthitaścaiva dhāraṇāyāṃ samāhitaḥ/
na vetti śabdaṃ prāguktaṃ pañcāhātpañcame kṣaṇe
sthitassamādhau vā'pyetau śītoṣṇau nānuvindati/
pateddinacatuṣkeṇa piṇḍastatkalite kṣaṇe
rūpadhyānaṃ samāsādya pūrvoktavidhinā yadi/
na bhāti hṛdayākāśe bahirvā jyotiṣāṃ patiḥ
piṇḍapāto hyavaśyaṃ syāttṛtīye'hni tathā kṣaṇe/
samādhau yadi vāyavye yogī nārada vartate
na vetti paramāhlādaṃ tṛṣitaḥ parikrampate/
dinadvayena piṇḍasya pātaḥ syāddvitaye kṣaṇe
sthito (1)gaganabhāve tu prāguktavidhinā yadi/
na vetti vividhaṃ gandhamantarbāhye śubhāśubham
(1. bhagana A)
tatraivāsya dine pātaḥ kṣaṇe prathamalakṣaṇe/
dhyātvaivaṃ muniśārdūla yogī dhyānaikamānasaḥ
svayamutkramate piṇḍādyāyādbrahmaniketanam/
praviśetpiṇḍamanyaṃ vā prāgvatsandhānayojitaḥ
kālo yaddehapātasya lakṣaṇena samāsataḥ/
kathitaḥ sārabhūtasya vāyossaṃrodha ucyate
sagarbhaṃ hṛdayāvāsāduddhṛtya katalāvadhi/
aprameyavihīnaṃ tu vikarālaṃ niyojayet
pradhānaṃ kaṇṭhakūpe tu na yāti hṛdayaṃ punaḥ/
smaredvijanmapuṭake(?)pradhānaṃ vyāpakojjhitam
pandhānaṃ na(2)nda.............yetprana thamavarjitam/
rodhamārgadvayasyaivaṃ dadyātsavyetarasya tu
(2. dantakoṭisthaṃ A)
netranāsānanākhyasya tataścavyaktabhāsvaram/
mantrānte kevalaṃ vā'tha vaṣaḍ dhyāyetkharandhragam
prākrametparamātmānaṃ tyaktvā piṇḍamimaṃ mune/
paripavkasamānaṃ ca āśrayecchāśvataṃ padam
ityetatkathitaṃ sarvaṃ paṃcarātrārthamuttamam/
sarvasvamiva viprendra rakṣaṇīyaṃ prayatnataḥ
[saṃhitāyā mahimānuvarṇanam] 33-3 ?
sarvottamā saṃhitaiṣā sarvavijñānadīpikā/
nākhyeyā duṣṭabuddhīnāṃ narāṇāṃ kaluṣātmanām
matsarāṇāmabhaktānāṃ śaṭhānāṃ chadmacāriṇām/
garvānme śāstrasadvastunindakānāṃ viśeṣataḥ
madbhaktadūṣakāṇāṃ ca śuṣkatarkaratātmanām/
śāstrāpakartṝṇāmanyadarśane bhāvitātmanām
deyaṃ viviktabuddhīnāṃ svadharmaniratātmanām/
saṃsārabhayabhītānāṃ madbhaktiniratātmanām
macchāsanaprapannānāṃ ye paśyanti sadā mune/
madbhāvino matsamayāddṛṣṭyā cātiviśuddhayā
teṣāṃ vācyamidaṃ śāstraṃ dīkṣāṃ kṛtvā yathāvidhi/
pradarśya mantrasaṃghaṃ vā pūjitaṃ maṇḍalaṃ purā
śāstrārthamanuvaktavyaṃ śāstramādau prapūjya ca/
yenāśu vividhā siddhirdvayorbhavati śāśvatī
iti śrīpāñcarātre jayākhyasaṃhitāyāṃ yogākhyānaṃ nāma trayastriṃśaḥ paṭalaḥ/
samāpteyaṃ jayākhyasaṃhitā/
* * * * *
Original text: jayākhyasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0