Language

ENहिગુ
Scripture Library

Jayakhya Samhita · Chapter 22

22.1

paṭalaḥ - 22
atha vaiṣṇavācāralakṣaṇaṃ nāma dvāviṃśaḥ paṭalaḥ/ 22-1
nārada :---
[yatiprabhṛtīnāṃ vaiṣṇavānāṃ svarūpapraśnaḥ]
śrotumicchāmi bhagavanvaiṣṇavānāṃ ca lakṣaṇam/
sarveṣāṃ yatipūrvāṇāmācāraṃ ca viśeṣataḥ

22.2

dānaṃ pradānaṃ dvividhaṃ yeṣāmuktaṃ tvayā phalam/
tānahaṃ tu kathaṃ nāma vedmi vai lakṣaṇaṃ vinā

22.3

śrībhagavān ---
[bhāgavatadharmaikaniṣṭhānāṃ sāmye'pi bhede kāraṇam] 22-2
bhagavaddharmatantrrāṇāṃ pañcakālaniṣeviṇām/
apratigrāhakāṇāṃ ca kaṇabhikṣābhivartinām

22.4

bāhyābhyantaratulyānāṃ śraddhāsaṃyamasevinām/
nārāyaṇaikaniṣṭhānāṃ ye'sminjātā mahākule

22.5

ūnādhikena viprendra karmaṇā'niṣṭhitena ca/
kālahrāsavaśāccaiva vaiṣamyamupayānti ca

22.6

[yatīnāṃ lakṣaṇam] 22-3
saṃskṛtāśca niṣekādyaiḥ pitrā vā guruṇā tvanu/
svayaṃ vivekabhāvasthā brahmacāriguṇairyutāḥ

22.7

sarvabhūtasthitaṃ viṣṇuṃ paśyantyamalayā dhiyā/
sarve bhūtāstadantasthā bhāvayantīti sarvadā

22.8

karmaṇā manasā vācā yajantyekamadhokṣajam/
ādyadvijendraveśmabhyastadabhāvānmahāmate

22.9

ṣaṭkarmarataviprebhyo nityaṃ cāyācitena tu/
siddhānnena ca (1)vartanto muṇḍitaśmaśrumastakāḥ

22.10

(1. vartante A.)
kāṣāyavāsodharttāro daṇḍamātrapiragrahāḥ/
te viprā yatayaḥ śuddhāḥ satvasthā vaiṣṇavāḥ smṛtāḥ

22.11

[ekāntilakṣaṇam] 22-4
bhrāntvā mikṣāṃ ca ṣaṭ‌karmaniratebhyastu satkṛtām/
aparigrahavānyo vai tayā saṃpūjayetprabhum

22.12

pumāngoptāramavyaktamaṣṭāṅgavidhinā mahat/
guṇinā saha śiṣyeṇa vasatyeko vicāradhīḥ

22.13

kulakrameṇādhikārī sa ekāntīha vaiṣṇavaḥ/
[vaikhānasalakṣaṇam] 22-5
yaḥ parigrahavānvipraḥ pūjayetparameśvaram

22.14

yācitena drijeṃdrācca prāptenāyācitena tu/
dhanena kṣatriyādvaiśyātkuṭumbamapi pālayan

22.15

viddhi vaikhānasaḥ so'pi jaṭī chatrī sitāmbaraḥ/
[karmasāttvatasya lakṣaṇam] 22-6
mukhyatvena kriyārthaṃ yaḥ kuṭuṃbasya ca pālane

22.16

ātmano bharaṇe cāpi ityu(udyu?)ktaścopasarpati/
vṛttyarthamapi rājānaṃ sa vipraḥ karmasāttvataḥ

22.17

[śikhino lakṣaṇam] 22-7
sphuratyavirataṃ yasya vaiṣṇavaṃ yajanaṃ hṛdi/
prādhānyenātha pitryādi tadarthaṃ kṛṣipūrvakam

22.18

samācarati vai karma śikhī sākṣādvijottamaḥ/
(1)mayyapekṣāvaśenaiva yadyapyutkṛṣṭatāṃ gataḥ

22.19

(1.mayā Y. trayyaṃ A.)
tathāpi cāturāśramyaṃ sarveṣāṃ vihitaṃ sadā/
[vaikhanasādibhyo vaiṣṇavebhyo bhagavatpūjanaśeṣabhūtavṛttipradānāṃ phalaviśeṣaḥ] 22-8
bhagavatpūjanārthaṃ tu traṇāyāṃ yaḥ prayacchati

22.20

maṭhaṃ sāyatanaṃ kṛtvā vṛttipūrvamakaṇṭakam/
dāsīkarmakaropetaṃ śuddhavedavarānvitam

22.21

te yānti bhagavatsthānaṃ bhaktānāṃ sadanaṃ mahat/
[gṛhasthebhyo vaiṣṇavebyo grāmādidāne phalam] 22-9
bhagavadyajanārthaṃ vā sāttvikena tu cetasā

22.22

maṭhāyatanabhinnaṃ ca grāmabhūdraviṇaṃ mahat/
gṛhāśramaratānāṃ ca vaiṣṇavānāṃ nivedayet

22.23

nyāyopāyavidhiprāptaṃ yassa mokṣamavāpnuyāt/
[brāhmaṇādanyato vṛttigrahaṇapratiṣedhaḥ] 22-10
alābhāccaiva bhikṣāṇāmasāmarthyāttathā''tmanaḥ

22.24

svakarmaṇi hyalopārthaṃ putrāderbharaṇāya ca/
atyāpadyapi jātāyāṃ kuṭumbī vaiṣṇavo dvijaḥ

22.25

brāhmaṇādeva gṛhṇīyādvṛttiṃ devamaṭhāśritām/
kevalāṃ grāmapūrvāṃ vā yācitāyācitāttathā

22.26

āprabhātānniśāntena karmaṇā vaiṣṇavena ca/
kriyamāṇena taduta tadarthamaghameti vai

22.27

ityetadyatipūrvāmāṃ vaipṇavānāṃ ca lakṣaṇam/
kathitaṃ muniśārdūla āptādīnāmatho śṛṇu

22.28

[āptalakṣaṇam] 22-11
ye yajanti kramāddevaṃ pañcakālyena karmaṇā/
dvijātīnāṃ caturṇāṃ tu adhikāraṃ dadatyapi

22.29

śuddhe tu bhagavanmārge sattvasthāssāttvatāśca te/
asaṃkīrṇā dvijaśreṣṭha brahmarudrendrapūrvakaiḥ

22.30

viśeṣadevatāyāgairamukhyairnātinirmalaiḥ/
vāsudevaṃ vinā [cāturātmyaṃ ta] tprabhavādinā

22.31

saṃnyāsakarma (karmasaṃnyāsa ?) yogena phalasaṃpadvinaiva hi/
vedāntavidhi(ntārthavi ?)śeṣajñāścaturṇāmupari sthitāḥ

22.32

[añjalikārilakṣaṇam] 22-12 ?
(1)mokṣārthamapi viprendra sthitāste'ñjalikāriṇaḥ/
pratibhātyadhikaṃ yeṣāṃ yatsyātsaṃsthāpane hareḥ

22.33

(1. añjalikārilakṣaṇaparasya `mokṣārthamapī' tyasya `ārambhiṇaste' boddhavyā vaiṣṇavā brāhmaṇādaya ityasyānantaraṃ pāṭho yuktaḥ/ atra tvasaṅgataḥ/)
dhanaṃ samārjya yatnena pratiṣṭhāmācaranti ye/
vaiṣṇavīṃ bhaktiyutkena cetasā kīrtayanti ca

22.34

bhagavadbhāvino viprā ityāptāssamudāhṛnāḥ/
[anāptalakṣaṇam] 22-13
varṇadharmamanujjhitya hyāptādiṣṭena karmaṇā

22.35

yajanti śraddhayā devamanāptāste prakīrtitāḥ/
[ārambhilakṣaṇam] 22-14
vinātenārthasidhyarthaṃ viśvātmānaṃ yajanti ye

22.36

ārambhiṇaste boddhavyā vaiṣṇavā vrāhāṇādayaḥ/
[saṃpravartilakṣaṇam] 22-15
śraddhayā ye pravartante svayaṃ saṃpūjane hareḥ

22.37

amārgeṇa tu viprendra viddhi tānsaṃpravartinaḥ/
liṅgairetaistu boddhavyāssadaivāptādayo mune

22.38

athāto yogipūrvāṇāṃ vaiṣṇavānāṃ samāsataḥ/
viprādimaudgalāntānāṃ lakṣaṇaṃ cāvadhāraya

22.39

[yogināṃ lakṣaṇam] 22-16
śayyāsanapathisthaśca hṛdgataṃ saṃsmaretprabhum/
niṣkalādiprabhedena athavāyatane hareḥ

22.40

nimīlitākṣopaviṣṭassamādhiṃ cābhyasetsadā/
namo nārāyaṇāyeti vāsudeveti vā vadet

22.41

karmaṇā manasā vācā nāniṣṭaṃ kasyacitsmaret/
liṃṅgairetaistu boddhavyā bhagavadyoga sevinaḥ

22.42

[japaniṣṭhānāṃ lakṣaṇam] 22-17
yo nu śuddhaśśāntamanā daṇḍī kāṣāyavastrabhṛt/
bhagavadbhāvijantūnāṃ sābhilāṣaṃ nirīkṣate

22.43

pautradīpa(1)kapadmākṣasphāṭikenāmalena vā/
gaṇitreṇa karasthena bhajamāno japeddharim

22.44

(1. jīvaka A.)
manasā muniśārdula viṣṇorarcāparaḥ sthitaḥ/
japedupāṃśunā mantramādarādvā stutiṃ paṭhet

22.45

japaniṣṭhaṃ tu taṃ viddhi vaiṣṇave śāsane sthitam/
[tāpāsalakṣaṇam] 22-18
yatkiñcidvratamātiṣṭhettattadbhagavadāśritam

22.46

cāndrāyaṇaparākādīnekādaśyādikaṃ caret/
sadaivāyatane viṣṇostadabhāve gṛhasthitaḥ

22.47

uttiṣṭhansaṃsmaredviṣṇumupaviṣṭastathaiva ca/
māsopavāsī bhikṣāśī viṣṇvāyatanalolupaḥ

22.48

vratānte patrapuṣpādyaiḥ pūjayedbhagavanmayān/
audakīmācarecchuddhimekadvitrijalāplavaḥ

22.49

kṣāḻanaṃ vasanābhyāṃ vā tābhyāṃ vā parivartanam/
samīpavartināṃ(no ?)nityamuddhodhayati yatnataḥ

22.50

naktopavāsapūjāyāmekādaśyāṃ prayatnataḥ/
yastvevamādi satatamācaretprayatātmavān

22.51

vaiṣṇavastāpasaḥ proktaḥ payomūlaphalāśanaḥ/
[śāstrajñalakṣaṇam] 22-19
purāṇaṃ dharmaśāstrāṇi itihāsāṃśca vaiṣṇavān

22.52

vetti vedāntasiddhāntān śṛṇuyādvyākarotyapi/
praṇaṣṭapāṭhavākyānāṃ kṛtvā vastuvicāraṇam

22.53

tajjñaissaha prayatnādvai hyāgamaṃ saṃskaroti yaḥ/
atandritaḥ sadā viddhi taṃ śāstrajñaṃ hi vaiṣṇavam

22.54

[śāstradhārakalakṣaṇam] 22-20
śraddhayā yaḥ samuccitpa yatra kutracidāgamam/
brahma dhyāyaṃstathā paścātsandhārayati yatnataḥ

22.55

pūjayatyardhyapuṣpādyaiśśāstrāpīṭhaṃ krameṇa tu/
dadāti vaiṣṇavānāṃ ca gopayatyakṛtātmanām

22.56

anyadarśanabhatkānāṃ viddhi taṃ śāstradhārakam/
ityetatkathitaṃ vipra vaiṣṇavānāṃ ca lakṣaṇam

22.57

[uktalakṣaṇalakṣitānāṃ vaiṣṇavānāṃ yāgapūjārhatvavidhānam] 22-21
yajasva pūjayasvaitān bhaktyā bhāvena nārada/
samuddiśya nimittaṃ yacchrāddhaṃ yajati vaiṣṇave

22.58

yatyādipañcakevā'tha hyanāpte brāhmaṇe dvija/
tasminnañjalikāre vā''rambhiṇe'tha pravartine

22.59

tadakṣayaṃ pitṝṇāṃ tu viśeṣānmantrasaṃskṛtam/
ṣaḍete'rhāśca viprendra pitṛkarmaṇi sarvadā

22.60

japahomavratādīnāmāsatkāḥ ṣaḍime tvapi/
dānakarmaṇi divye ca prāyaḥ kṣatrādayaḥ smṛtāḥ

22.61

bhavanti yādṛśāścaiva tāpasā japinastu vā/
daive pitrye dvijaśreṣṭha yogī cārhati sarvadā

22.62

yadvayaḥ pūrṇamāsīttu kiṃ tu yogaparo yadi/
tasya brahmamayo deho viśeṣādvaiṣṇavasya ca

22.63

tasmātsa(1) pūjanīyo hi yathāśakti ca sarvadā/
durlabhā bhagavadyāgā bhāvino bhuvi mānavāḥ

22.64

(1. tsaṃpū A.)
taddarśanāttadālāpātsulabhaṃ śāśvataṃ padam/
[pañcakālabhedaḥ] 22-22 ?
nārada :---
eko hi śrūyate deva kālo loke na cāparaḥ

22.65

pañca kālāstvayoddiṣṭāḥ kimetanme'tra saṃśayaḥ/
śrīgavān ---
[pañcakālabhedaḥ tatra kartavyakarmabhedaśca] 22-23
ekasyaiva hi kālasya vāsarīyasya nārada

22.66

āprabhātānniśāntaṃ vai pañjadhā parikalpanā/
pṛthakkarmavaśātkāryā na kālā bahavaḥ sthitāḥ

22.67

nārada :---
ekakālasthitānāṃ ca karmaṇāṃ lakṣaṇaṃ vada/
parijñātaistu yaissamyakkṛtakṛtyo bhavāmyaham

22.68

śrībhagavān ---
brāhmānmudūrtādārabhya prāgaṃśaṃ vipra vāsare/
japadhyānārcanastotraiḥ karmavākcittasaṃyutaiḥ

22.69

abhigacchejjagadyoniṃ taccābhigamanaṃ smṛtam/
tataḥ puṣpaphalādīnāmutthāyārjanamācaret

22.70

bhagavadyāganiṣpattikāraṇaṃ praharaṃ param/
tadupādānasaṃjñaṃ vai karmakālapadāśritam

22.71

tato'ṣṭāṅgena yāgena pūjayetparameśvaram/
(1)sārdhaṃ tu? praharaṃ vipra ijyākālastu sa smṛtaḥ

22.72

(1. sāghakaḥ A.)
śravaṇaṃ cintanaṃ vyākhyā tataḥ pāṭhasamanvitā/
(2)adhyāyasaṃjñaṃ taṃ viddhi kālāṃśaṃ munisattama

22.73

(2. svādhyāya A.)
dināvasāne saṃprāpte pūjāṃ kṛtvā samabhyaset/
yogaṃ niśāvasāne ca viśramairantarīkṛtam

22.74

pañcamo yogasaṃjño'sau kālāṃśo brahmasiddhidaḥ/
nārada :---
śruto mayā'khilaḥ pūrvaṃ bhagavadyāga uttamaḥ

22.75

tasyāḍgāni vibhāgena śrotumicchāmyahaṃ punaḥ/
śrībhagavān ---
antaḥkaraṇayāgādi yāvadātmanivedanam

22.76

tadādyamaṅgaṃ yāgasya nāmnā'bhimanaṃ mahat/
pūjanaṃ cārghyapuṣpādyairbhogairyadakhilaṃ mune

22.77

bāhyopacāraistadviddhi bhogasaṃjñaṃ tu nārada/
madhvājyāktena dagnā vai pūjā ca paśunā'pi vā

22.78

tattṛtīyaṃ hi yāgāṅgaṃ turyamantena pūjanam/
niveditasya yaddānaṃ pūrvoktavidhinā mune

22.79

saṃpradānaṃ tu tannāma yāgāṅgaṃ pañcamaṃ smṛtam/
vahnisantarpaṇaṃ ṣaṣṭhaṃ pitṛyāgastu saptamaḥ

22.80

prāṇāgnihavanaṃ nāmnā tvanuyāgastadaṣṭamam/
ityetatkathitaṃ samyak yattvayā paricoditam

pradadātyacirādyadvai tanniṣṭhānāṃ paraṃ padam/
iti śrīpāñcarātre jayākhyaṃsahitāyāṃ vaiṣṇavācāralakṣaṇaṃ nāma dvāviṃśaḥ paṭalaḥ/
* * * * *

Original text: jayākhyasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc