Jayakhya Samhita · Chapter 20
paṭalaḥ - 20
atha pratiṣṭhāvidhānaṃ nāma viṃśaḥ paṭalaḥ/ 20-1
nāradaḥ
sādhakānāṃ hitārthāya bimbaṃ yaduditaṃ tvayā/
tadahaṃ jñātumicchāmi kathaṃ tatkriyate vibho
vka tasyāpi vidhānena sthāpanaṃ kathayasva me/
yasya saṃpūjanānnātha liṅgānyetāni cāpnuyāt
śrībhagavān ---
[atha paṭe bimbavidhānam] 20-2
paṭe bimbavidhānaṃ tu sāṃprataṃ śṛṇu nārada/
sarvasiddhikaraṃ ramyaṃ nirdoṣaṃ nātivistaram
[paṭamānādi] 20-3
dvihastaṃ caturastraṃ tu hastamātraṃ tu vā paṭam/
kārpāsamatha vā kṣaumaṃ navaṃ śuklamanāhatam
[paṭasya citrakarasya ca saṃskāraḥ] 20-4
prakṣālya bahuśo'streṇa citrajñaṃ snāpya vai dvija/
dāhotpādanayuktyā'tha sapaṭaṃ saṃsmarecca taṃ
[āsanapadam]
saṃsūtrya kamalaṃ tatra aṣṭapatraṃ sakarṇikam/
[gṛhārcāmānam] 20-5
karṇikāmadhyasaṃsthaṃ tu procchāyaṃ dvādaśāṅgulam
triviṃśatyaṅgulāntaṃ ca bimbaṃ likhyaṃ sulakṣaṇam/
[lakṣmyādiparivāropetasya grāhyatā]
lakṣmyādiparivārāḍhyaṃ lokeśāstrasamāvṛtam
saṃgṛhyādyajanārthaṃ tu
[gṛhādanyatra mānādhikyam] 20-6
tatpramāṇaṃ dvijordhvataḥ/
mānaṃ kuryādgṛhādbāhye sthāne prāsādapūrvake
[gṛhārcāsu lekhyacitrabimbasya hastādhikamānatve'pyadoṣatā] 20-7
hastādhike'pi ca kṛte citrabimbe gṛhasthite/
na doṣaḥ sādhakānāṃ tu dārumṛcchailajairvinā
[atha bimbasyāvayavamānavidhānam] 20-8
bimbamānaṃ tu navadhā procchrayātsaṃvibhajya ca/
bhāgaṃ bhāgaṃ tu taṃ bhūyo bhajeddvādaśadhā mune
tadaḍgulaṃ tu bimbasya tenāṅgāvayavāstataḥ/
darśanīyāśca guruṇā śilpikasya samāsataḥ
cibukācca lalāṭāntaṃ syādvakraṃ dvādaśāṅgulam/
lalāṭādūrdhvato vipra tryaṅgulenonnataṃ śiraḥ
dvādaśāḍgulavistīrṇaṃ triguṇaṃ pariṇāhataḥ/
vistāradvyaṅgulau karṇau tanmānadviguṇocchritam
kaniṣṭhāgrasamaṃ viddhi randhraṃ śrotrasya cāntarāt/
karṇabhāgāvadhordhvasthamānenārdhāṅgulau smṛtau
karṇachidrāttu vai bāhye karṇamadhye'ṅgulo'vaṭam/
tryaṅgulaṃ karṇapāśābhyāṃ vyāso vā syādathecchayā
bhrūlatā śaśilekhāya(kheva ?)āyāmāccaturaṅgulā/
ardhāṅgulena vistīrṇā madhye sthūlā'grataḥ kṛśā
bhrūsandhiraṅgulasamo nāsā tu caturaṅgulā/
dvyaṅgulāccāgrataḥ kāryā tilapuṣpākṛtiryathā
netrābhyāmantaraṃ viddhi dvyaṅgulaṃ netrabhūstathā/
dairghyeṇa dvyaṅgulaṃ netraṃ tadāyāmena cāḍgulam
tryaṃśena tārakaṃ madhye (1)jyotistatrryaṃ śasammitam/
ghrāṇādhaścāṅgulenaiva pādahīnena kalpayet
(1. jyotistu A.)
gojikāṃ(?)muniśārdūla ekāṃśena tato'dharaḥ/
uttarākhyo hyadhasthaṃ tu pramāṇenāṅgulaḥ smṛtaḥ
dvyaṅgulaṃ cibukaṃ vipra ucchrāyeṇa prakīrtitam/
vistāradvyaṅgulaṃ viddhi sṛvkiṇī caturaṅgule
īṣadvihastamāne ca karṇapālyoḥ parasparam/
kapolamūrdhve śaśivattanmadhye caturaṅgulau
mukhagaṇḍau samau kuryātsusaṃpūrṇau manoharau/
karṇocchāyastryaṅgulasyādvistārāttacca nārada
aṣṭāṅgulañca paridhestriguṇaṃ parikīrtitam/
kaṇṭhādadhaḥ sthitaṃ vakṣo yāvatspandāvadhiṃ dvija
unnatatvena vihitaṃ sadaiva dvādaśāṅgulam/
dviguṇaṃ caiva vistārādvyaṅgulaṃ stanamaṇḍalam
etayoścūcuke kuryādaṣṭamāṃśaṃ svakāṅgulāt/
parasparaṃ ca stanayorantaraṃ dvādaśāṅgulam
aṣṭāṅgulau smṛtau cāṃsau vistareṇa mahāmate/
pronnatatvena vai kuryātskandhamūrdhvaṃ ṣaḍaṅgulam
ucchrāyeṇa tu nābhyantaṃ spandādvai dvādaśāṅgulam/
paridhiṃ nābhideśasya catvāroṃ'śāstu pañca vai
aṅgulaṃ nābhirandhraṃ tu kramānnimnaṃ dviraṅgulam/
kuryātpradakṣiṇāvartaṃ nābhimeḍhrāntaraṃ mune
ucchrāyeṇa tu saṃpādyaṃ susamaṃ dvādaśāṅgulam/
nābhyāvadhestadudaraṃ saṃpādyaṃ caturaṅgulam
śeṣaṃ tatkaṭibhūbhāgaṃ vistāreṇodaraṃ mune/
dvisaptāṅgulamānaṃ syātparidhestriguṇaṃ hitat
triṣaṭkāṅgulavistīrṇaṃ kaṭimānaṃ vidhīyate/
catuḥ pañcāśadaṅgulyaḥ paridhistu kaṭeḥ smṛtaḥ
ṣaṭtriṃśāṅgulamānena paridhistu kaṭe smṛtaḥ(?)/
kuryātprajananaṃ vipra ucchrāyeṇa ṣaḍaṅgulam
dvyaṅgulena tu vistīrṇaṃ vṛṣaṇau caturaṅgulau/
tricaturmuṣka(?)saṃpūrṇau urudaṇḍau tato dvija
ucchrāyeṇa prakartavyau caturviṃśāṅgulau samau/
prathumūlau kramātkṣāmau saṃlagnau gajapāṇivat
vistāreṇātha vā kuryādūrumūlaṃ navāṅgulam/
ṣaṭtriṃśāṅgulamānaṃ syādūrumadye tu vaṣṭanam
urubhyāmavasāne tu veṣṭitañcaikaviṃśatiḥ/
tryaṅgulaṃ muniśārdūla parito jānumaṇḍalam
vistāreṇonnataśvāpi jānubhyāmatha me śṛṇu/
dvidvādaśenāṅgulānāṃ jaṅghocchrāya ihocyate
ṣaḍaṅgulena vistīrṇaṃ jaṅghāmūlaṃ prakīrtitam/
jaṅghāmadhye tayornāho
jaṅghāvasāne vistāre jñeyaḥ pañcāṅgulo mune/
tameva triguṇīkṛtya tasyaiva paridhirbhavet
gulphādadhastryaṃgulaṃ syātpadocchrāyastu nārada/
tatparṣṇipṛṣṭhato yāvadaṅgulāgraṃ dvijottama
bhavetpādastu dairghyeṇa aṅgulānāṃ dvisaptakam/
ṣaḍaṅgulena vitataḥ kūrmapṛṣṭhonnataḥ kramāt
caturaṅguladairghyeṇa aṅguṣṭhaṃ dvyaṅgulaṃ tataḥ/
triguṇaṃ veṣṭanaṃ tasya dairghyāttatpādato'dhikā
pādapradeśinī kāryā tatsamīpasthitāṅguliḥ/
aṅguṣṭhasya samā kāryā tatpādonā tvanāmikā
anāmikāyāḥ pādena hīnā pādakanīyasī/
tryaṃśena viddhi sarvāsāṃ parvamānaṃ tu nārada
parvārdhena nakhāḥ kāryā ardhendusadṛśāḥ śubhāḥ/
ṣaṭtriṃśadaṅgulaṃ mānaṃ pṛṣṭhamaṃsāvadhi smṛtam
gomukhaṃ vā kramānnimnaṃ yāvadviṃśāṅgulaṃ bhavet/
madhyapradeśādvitataḥ pṛṣṭhavaṃśonnataḥ kramāt
suślakṣṇaścāvibhaktaśca vibhaktaścca yathā mune/
saṃmīlanaṃ mīnayuktaṃ vakṣā pañcāṅgulā smṛtā
suvarttulau sphijau kāryau vistārātṣoḍaśāṅgulau/
suvibhakte ca pīne ca karikumbhopame śubhe
adhastāt skandhaśīrṣasya bāhuḥ syāddvādaśāṅgulaḥ/
aṣṭādaśāṅgulaṃ viddhi upabāhuṃ dvijottama
maṇibandhapradeśastu tatra tryaṅgula ucyate/
madhyamāṅguliparyantaṃ maṇibandhāvasānataḥ
dvādaśāṅgulamānaṃ tu skandhaṃ syātparivarttulam/
caturaṅgulavistīrṇaṃ paridhestriguṇaṃ smṛtam
mūlataścopabāhurvai pañcāṅgulamudāhṛtam/
triguṇaṃ ca tathā nāhaṃ taṃ kramāddhrāsayenmune
gopucchasadṛśākṛtyā tathā syātryaṅgulaṃ mune/
maṇibandhapradeśastu vistāreṇa ca veṣṭanāt
navāṅgulapramāṇena pāṇermānamataḥ śṛṇu/
maṇeraṅgulimūlāntaṃ viddhi saptāṅgulaṃ sadā
pañcāṅgulapramāṇena tiryagvistaramucyate/
nimnaṃ karatalaṃ kuryācchubharekhāvibhūṣitam
tatra madyāṅguliṃ ciddhi vipra pañcāṅgulaṃ tu vā/
tasyā dve pārśvato'ṅgulyāvūne tvardhāṅgulena vai
tatpañcamāṃśahīnāṃ ca nityaṃ kuryātkanīyasīm/
sārdhatryaṅgulamaṅguṣṭhaṃ dviparva parikīrtitam
triparvāṅgulayaḥ śeṣāḥ parvārdhena nakhāḥ smṛtāḥ/
gopucchasadṛśaḥ kāryā aṅgulyo'ṅgulamānataḥ
pādahīnā kaniṣṭhā syātsapādaścāṅguloṅgulāḥ(?)/
svakapramāṇavistārātriguṇaṃ viddhi veṣṭanam
kūrmapṛṣṭhanakhāḥ sarve agrataścārdhacandravat/
liṅgākṛtiṃ (?) mūladeśānmānameṣāmaniścitam
salomadantakeśānāṃ mānaṃ śobhāvikalpitam/
keśairalakajālaṃ tu lalāṭopari śobhitamū
lalāṭordhvāṅgulacchādi kuryātrivalisaṃyutam/
manoharā hyavayavāḥ sarve kāryāḥ sulakṣaṇāḥ
samānaviṣamā vipra saktāsaktā viśeṣataḥ/
mānenānena vai kuryāt bimbaṃ vipra sulakṣaṇam
śatamaṣṭottaraṃ pūrṇamaṅgulānāṃ svakāṅgulaiḥ/
ucchrāyeṇa dvijaśreṣṭha mūrdhnaḥ pādatalāvadhi
hāranūpurakeyūramekhalāmauliśobhitam/
pīnāṅgamadhyadeśācca samānavaliśobhitam
śeṣaṃ dhyānoditaṃ sarvamuktānuktaṃ prakalpayet/
[atha bimbadravyavidhānam] 20-9
kuryādanena mānena sauvarṇaṃ vātha rājatam
bimbamārādhanārtaṃ tu ārakūṭamayaṃ tu vā/
śilāmṛddārujaṃ vā'tha yathā saṃbhavato mune
[siddhyamikāṃkṣiṇāṃ gṛhe śailajādipratiṣedhaḥ] 20-10
sambhave sati yaḥ kuryācchailamṛddārujaṃ gṛhe/
cireṇa siddhayastasya pravartante mahāmate
nirvighnena bhavenmokṣo hyatassidhyabhikāṃkṣibhiḥ/
na kāryaṃ śailajaṃ gehe dārujaṃ vātha mṛṇmayam
[atha pīṭhamānam] 20-11
bimbamānādyathā pīṭhaṃ kuryāddevasya tacchṛṇu/
[tatra pīṭhadvaividhyam] 20-12
caturaśraṃ tu tadviddhi caruraśrāyataṃ tathā
[caturaśrapīṭhalakṣaṇam] 20-13
bimbocchrāyasamaṃ pīṭhaṃ paritaścaiva vistṛtam/
tadardhenocchritaṃ kuryādetatsāmānyalakṣaṇam
caturaśrasya pīṭhasya kathitaṃ ca mahāmune/
[caturaśrāyatapīṭhalakṣaṇam] 20-14
caturaśrāyatasyātha pramāṇamavadhāraya
bimbārdhena tu vistīrṇaṃ tatpramāṇena connatam/
samaṃ devasya dairghyeṇa caturaśrāyataṃ tu tat
kuryāttuṅgālayasthānāṃ devatānāṃ sadaivahi/
[calārcāyāgṛhārcāyāśca pīṭhamānam] 20-15
calānāṃ veśmasaṃsthānāṃ bimbānāṃ pīṭhamanyathā
kurthātskandhasamaṃ dairghyāt stanamānānvitaṃ tuvā/
āpādājjānuparyantaṃ vistāreṇocchrayeṇa ca
ū(tadū?)rdhvenātha vā kuryāt vistāraṃ cāpiconnatim/
uktonnatervā viprendra syādardhena tu vistṛtiḥ
taccaturbhāgahīnaṃ tu tribhāgaṃ cārdhameva vā/
tuṅgatvaṃ vihitaṃ pīṭhe calabimbasya sarvadā
dhātudravyasya cābhāvātsthirāṇāmevamevahi/
[athopapīṭhalakṣaṇam] 20-16
kṛtvā tu tadadhaḥ kuryādupapīṭhaṃ pramāṇataḥ
tribhāgenātha pīṭhasya praṇāḻaṃ madhyato bhavet/
tanmānena tu taddīrghaṃ svamānādagrataḥ punaḥ
tryaṃśamānena vistīrṇaṃ tasyāpi tryaṃśamantarāt/
khātavyamagrato mūlāttatkuryānmakarānanam
varāhakūrmavaktraṃ vā suślakṣṇamatha kevalam/
ucchrāyaṃ navadhā yuṃjyāccaturaśraṃ tu maṇḍalam
bhāgadvayena bhūsparśaṃ kuryājjānvaṃghrisaṃjñitam/
ghaṇṭā(ṭā ?)kāraṃ tadūrdhve tu vṛttaṃ bhāgadvayonnatam
vṛttopari tataḥ kuryātkaṇṭhabhāgadvayocchritam/
taṃ ca bhāgena bhāgena paritaḥ saṃpraveśayet
ardhabhāgena niṣkrāntāmekāṃśena tadardhvataḥ/
kuryādvai mekhalāṃ vipra bhāgenārdhena kumbhavat
sārdhenopari bhāgena caturaśrāṃ tu mekhalām/
jalādhāraḥ savijñeyo dviguṇañcordhvavistṛtam(taḥ ?)
talyaṃśena tulāpīṭhaṃ nimnakhātena khātayet/
tadūrdhve kamalaṃ kuryānnātinimnaṃ ca nonnatam
devatāstatra kartavyā dalasthāḥ pūrvacoditāḥ/
tāsāṃ vā pūjanārthaṃ tu kevalaṃ vitatacchradam
pīṭhocchrāyāttu pādena tadūrdhve kamalocchitam/
saṃbhave sati vai bhinnā(nna?)mabhinnāṃ(nnaṃ?) satyasaṃbhave
[bimbapīṭhayoḥ sajātīyavijātīyadravyatvavikalpaḥ] 20-17
sajātīyaṃ hi yatpīṭhaṃ bimbasya munisattama/
tadanantaphalaṃ viddhi kṣemārogyasubhikṣadam
bimbena saha yatpīṭhaṃ bhinnaṃ tacchobhanaṃ bhavet/
mokṣadaṃ kīrttidaṃ cāpi dadyātparimitaṃ phalam
rājanaṃ(taṃ?) hemabimbasya pīṭhaṃ bhavati śobhanam/
tāmrajaṃ rājatasyoktamīritaṃ tasya śailajam
śailajaṃ śailajasyoktaṃ dārujasyāpi dārujam/
mṛṇmayasya ca dārūktaṃ śailajaṃ dārujasya ca
[atha prāsādopapīṭhaḥ] 20-18
cāturbhāgena vai garbhādbhittimānaṃ vidhīyate/
garbhamānātsabhittīkātprāsādasya tu nārada
pādahīnaṃ purā pīṭhaṃ vṛttaṃ vā caturaśrakam/
arghanyūnaṃ tu vai kuryātsaṃkṣiptaṃ vā susammitam
sopānapadavīyuktaṃ caturdikṣu tathā mune/
evameva samaṃ pīṭhaṃ saṃpādyādau vicintya vā
[atha prāsādalakṣaṇam] 20-19
prāsādaṃ ca tathā kuryāttasya lakṣaṇamucyate/
[tatra prāsādapīṭhaḥ]
devamānātpurā vipra pīṭhamānādvicintayet
pīṭhaṃ dairghyeṇa vai kuryātprāsādasya samantataḥ/
garbhadviguṇavistīrṇaṃ garbhāgāraṃ ta(ya?)thāvidham
siddhavidyādharākīrṇaṃ devadvijanṛpānvitam/
udyānabūdharāmbhoghisaṃbhavaiḥ paribhūṣitam
gajāśvanṛpasihmādyairmṛgayūthaiśca śobhitam/
tasminpīṭhopari śubhaṃ prāsādaṃ parikalpayet
[prāsāde bhedāḥ] 20-20
caturaśraṃ caturdvāraṃ vṛttamaṣṭāśrameva vā/
ekadvāraṃ vicitraṃ vā yathābhimatadiggatam
prāguktātkṣetramānādvai tatsārdhaṃ ca(dvi?) guṇonnatam/
[prāsādapīṭharacanāvidhānam] 20-21
kṛtvā prāsādapādārdhamaṃśakaṃ bhittisammitam
datvā tasmiṃstataḥ kuryātpīṭhoktā(ktāṃ?)racanā(nāṃ?)mune/
[prāsādajaṅghā] 20-22
garbhoktonnatimānena jaṅghāmuddhṛtya yatnataḥ
stambhāṣṭakasamopetāṃ prāguktaracanānvitām/
nānāpatralatākīrṇāṃ puṣpastavakabhūṣitām
[jaṅghordhvaracanā] 20-23
tataḥ śiṣṭaṃ tu śikharaṃ saṃvibhajya tripañcadhā/
jaṅghordhvaracanā kāryā ekāṃśena mahāmate
sadgṛhāṇi vimānāni devatāyatanāni ca/
nānārūpāṇi vai tatra caturdikṣu prakalpayet
[atha bhūmikāpañcakavidhānam] 20-24
bhāgatridaśakenātha kuryādvai bhūmikāgaṇam/
saṅkocamunnatiṃ tāsāṃ racanāmavadhāraya
ekīkṛtya purā sarvabhūmikābhāgasañcayam/
bhu(bha?)ñjannavatibhirbhāgaissamairekādhikairmune
trayodaśabhiraḍgaistu kapotopari bhūmikā/
ekāpāyena tanmānādūrdhvāntaṃ hrāsayetkramāt
bhūmirvai muniśārdūla yāvadūrdhvaṃ tu bhūmikā/
bhavatyekena cāṃśena anena vidhinā bhavet
ucchrāyahrāsau bhūmīnāṃ pārśvasaṅkoca ucyate/
kapotapālerūrdhvāttu paritaḥ śikharaṃ bhavet
saptaviṃśatibhirbhāgairūrdhvasūtraissamānataḥ/
kapotapālerarvāktu bhūmāvekāṃśamāditaḥ
paritaśśodhayitvā vai ekaṃ copari bhūmiṣuṃ/
ekaikamaṃśaṃ saṃśodhya yāvadūrdhvaṃ tu bhūmikā
pañcadhā bhūmikāḥ kuryātkramādvai viṣamāṃśataḥ/
ekasminmekhalāstisro bhāge kāryāhyaghaḥsthite
kapotavaddvitīye'sminbhāge tu rajanā bhavet/
mekhalādvitayaṃ kuryāttṛtīye ca tadūrdhvataḥ
caturthaṃ racayetpaścātkambubhiḥ cakrapaṅkajaiḥ/
ekaiva mekhalā kāryā ūrdhvabhāge tu pañcame
mekhalāpatrapuṣpādyai racanīyā'tha vā dvija/
suślakṣṇā kevalā kāryā suvṛttā aśrabhūṣitā
evaṃ tu sarvabhūmīnāṃ kṛtvā tu rajanāḥ śubhāḥ/
ūrdhvasthā ūrdhvabhūmau tu bhāgaḥ pañcadaśo hi yaḥ
[athāmalasārakavidhānam] 20-25
tenoṣṇīṣasamāyuktaṃ kuryādamalasārakam/
saṃvibhajya tridhā tadvai uṣṇīṣaṃ prathamena vai
bhūmikāgrācca niṣkrāntamīṣacchādanavaddvija/
ūrdhvāttu bhūmikātulyaḥ(lyaṃ?)sulakṣṇaṃ racanojhjhitam
tadūrdhvaṃ navabhirbhāgaiḥ susamaiḥ saṃvibhajya ca/
bhāgena madhyataḥ kaṇṭhaṃ(1) vistīrṇaṃ parikalpayet
(1. karṇaṃ Y)
paritaścārdhabhāgena kaṇṭhaṃ(2) tu parivarttulam/
kaṇṭhā(3)trritīyabhāgena kuryāttaccāpi connatam
(2. karṇaṃ Y)
(3. karṇā Y.)
tathāvidhaṃ tu kaṇṭho(4)rdhve kāryaṃ daṇḍāsanaṃ śubham/
śuktisaṃpuṭarūpaistu śṛṅgairamalasārakam (?)
(4. karṇā Y.)
[amalasārakasyordhvamāṇe cakravidhānam] 20-26
yuktaṃ kuryāddvijaśreṣṭha cakraṃ cātha tadūrghvataḥ/
dhvajadaṇḍasamopetaṃ dvādaśāraṃ tu dhātujam
evaṃvidhāni sūkṣmāṇi prāsādāni ca nārada/
kuryādvai bhūmikoṇeṣu dvipañcāśatkasaṃkhyayā
[atha prāsādadvāravidhānam] 20-27
dvāraṃ dvārāṇi vā cāsya kuryānmānayutāni ca/
sapīṭhātpratimānācca(māmānāt?)daśamāṃśena cādhikam
ucchritaṃ kalpayeddvāraṃ ucchrāyārdhena vistṛtam/
dvāroclrāyapramāṇaṃ tu vihīnena tu kalpayet
dvāraśākhādvayaṃ caiva tadūrdhvādha uduṃbarau/
navaśākhānvitaṃ kuryācchākhāyugmamudumbare
[dvārāgre maṇṭapavidhānam] 20-28
dvārāgre maṇḍapaścātra kāryo dvāratrayānvitaḥ/
prāsādakṣetravistīrṇaṃ caturaśraṃ samaṃ tataḥ
kapotabhūmiparyantamunnatastatra madhyataḥ/
stambhadvādaśakaṃ dadyādbhittikādvādaśānvitam
prāsādamānayuktyā tu bhittayaḥ syuśca nārada/
evaṃ hi kaustubhaṃ nāma kṛtvā prāsādamuttamam
tanmadhye saṃpratiṣṭhāpyā mantramūrtiḥ sanātanā/
[pratiṣṭhākālaḥ] 20-29
śuklapakṣatithau śreṣṭhe suśubhe ca mahāgrahe
svānukūle ca nakṣatre śuddhalagne sthite(re?)tathā/
āṣāḍhakārtike caitre yatra yatra sthite ravau
[adhivāsamaṇḍapa vidhānam] 20-30
prāgvā hyudagvā prāsādāttriṃśaddhastairdvijāyatam/
dvyadhikairmaṇḍapaṃ kuryāda(1)nya(?)dvādaśabhiḥ karaiḥ
(1. `caturdaśakarāccaiva yāvattriṃśatkarāvadhi' iti sātvate pratiṣṭhāvidhiprakaraṇe 25-a. ślo. 5. dṛśyate, tatsamānārthakatayā'smin pāṭhaḥ śodhanīyaḥ pratibhāti/)
[maṇḍapamadye vedipañcakakalpanam] 20-31
syātturyāsrāyataṃ madhye vedīnāṃ tatra pañcakam/
paritaḥ pañcahastaṃ ca haste haste'ntarīkṛtam
pradakṣiṇagaṇopetaṃ vitānādyaiśca bhūpitam/
[pañcānāṃ vedīnāṃ viniyogabhedaḥ] 20-32
vedyāmuttarasaṃsthāyāṃ kuryātkṛṇḍaṃ salakṣaṇam
homopakaraṇaṃ sarvaṃ tatropari niveśyaca/
tato'parāyāṃ vedyāṃ tu netra unmīlya nārada
maṇḍalaṃ madhyamāyāṃ tu vedyāmapyekapaṅkajam/
prastārya citraṃ śayanaṃ caturthyāṃ munisattama
snānakarma tataḥ kuryātpañcamāyā tu dakṣiṇe/
[pratiṣṭhāvidhānopakramaḥ] 20-33
evaṃ kṛtvā samānīya pīṭhaṃ brahmaśilānvitam
japamānsatu vārāhaṃ mantramastraṃ ca deśikaḥ/
bhūmiṣṭhe bhadrapīṭhe tu vedikāyāṃ niveśya ca
ācāryānsādhakānvātha caturaḥ parikalpya ca/
vāsudevādibhirmantraiḥ kṛtanyāsāṃstu pūjayet
vastrādyaiḥ karmaśālāśca yāyādastrodakena tu/
bimbamākāraśudhyarthaṃ snāpayitvā samantataḥ
uddhṛtya mūrtipādyaistu śilpibhirvā rathasthitam/
samānīya tato yatnājjapanvai nārasihmakam
vastreṇācchādya saṃsthāpya piṇḍikopari sādhakaḥ/
cakrābhimantritānmūrdhni dadyātsiddhārthakāṃstataḥ
kṛtvā snānaṃ samācamya dvāraṃ saṃpūjya pūrvavat/
saṃpraviśya ca digbandhaṃ kuryātsiddhārthakākṣataiḥ
śiṣyasya dīkṣāvidhinā prāguktaṃ ca samāpayet/
bimbādisarvadravyāṇāmadhivāsaṃ yathāsthitam
svārthato vā parārthena sādhakaḥ susamāhitaḥ/
śiṣyavaddevadevasya kiṃ tu bimbaṃ nivedayet
bhagavanbhūtabhavyeśa tvayyevārādhanāya ca/
idaṃ bimbaṃ kariṣyāmi saṃstutya(1) rajanikṣaye
(1. saṃskṛtya A.)
[śilpidoṣavināśārthasnapanavidhānam] 20-34
tataḥ snātvā prabhāte tu snāpayetpratimāṃ mune/
prathamaṃ karmaśālottha doṣavidhvaṃsanāya ca
(2)pañcaviṃśa(ti?)ttu koṣṭhāni kalpayitvā tu pūrvavat/
nṛsihmamantrajaptena kevalenodakena ca
(2. nṛsiṃhamantrajaptenetyardhasyānantaraṃ pañjaviṃśatītyasya pāṭhaḥ samucitaḥ pratibhāti/)
tataḥ prāgādito nyasya sādhakaḥ kalaśāṣṭakam/
pūrvaṃ kṣīrāmbunā pūrṇamaparaṃ śuddhavāriṇā
tṛtīyaṃ ratnatoyena homatoyena cāparam/
gandhasaṃmiśritaṃ cānyatphalapuṣpodakānvitau(3)
(3. nvitam Y.)
śālībījāmbhasā pūrṇamaṣṭamaṃ parikīrtitam/
satyādyaiḥ pañcabhirmantraistribhiḥ siṃhādikaiḥ kramāt
ekaikaṃ saptadhā''mantrya prāgādau kalaśaṃ dvija/
ekaikasminvinikṣipya darbhamṛdgomayāṃstilān
tatasteṣāṃ bahirnyasya tathādikkalaśāṣṭakam/
dhātrīphalodakaṃ pūrve pathyātoyaṃ tato pare
gaḻūcikvāthamanyasminvibhītakajalaṃ pare/
kumārikvādhitaṃ toyaṃ vyāghrīsalilameva ca
nāgarodakamanyasmintathā'nyasminmadhūdakam/
etāni cakramantreṇa hṛdādyenābhimantrya ca
pūrvoktairatha gāyatryā kalaśaiḥ snāpayetkramāt/
dvitīyāvaraṇasthaistu upacārā hṛdā mune
kevalenodakenātha astrajaptena secayet/
śilpidoṣavināśārthaṃ snānametadudāhṛtam
[adhivāsasnapanārthakalaśasthāpanāvidhānam] 20-35
vilikhya tatra caiśānyāṃ kamalaṃ ṣoḍaśacchadam/
karṇikopari saṃsthāpya kalaśānāṃ catuṣṭyam
pūrvapatrātsamārabhya yāvadīśānagocaram/
ṣoḍaśānyānpratiṣṭhāpya tathaiva kalaśānmune
paridhāya tato vipra vāsasī adharottare/
[atha netronmīlanavidhānam] 20-36
dvitīyavedyāmūrdhve tu śayanaṃ parikalpya ca
tatra pūrvaśiraskaṃ ca bimbaṃ prasvāpayeddvija/
svayaṃ śalākāṃ sauvarṇīṃ grahītvā'strābhimantritām
ullikhetsādhako netre netramantreṇa nārada/
snātaḥ śuddhāmbaradharastvācāryeṇāvalokitaḥ
astramantritaśastreṇa śilpī prakaṭatāṃ nayet/
pīṭhikā tu yadagre syādbrahmapāṣāṇasaṃyutā
bhadrapīṭhe samāropya tathā bimbaṃ tu susthire/
ādhārādikramopete sadā labdhe supūjite
nirīkṣeta tato bimbaṃ pradīptaṃ jñānacakṣuṣā/
tāḍayedastrapuṣpeṇa kavacenāvakuṇṭhya ca
[netronmīlanāṅgabhūtalaghusnapanam] 20-37
hṛdā vai pañcagavyena tataścaiva mṛdambunā/
sarvauṣadhyudakenaiva kevalenāmmasā'tha vai
saṃmṛjya vāsasā caiva susitenāhatena ca/
[kautukavisarjanam]
kautukaṃ mocayetpaścāt cakramantreṇa mantravit
datvā śirasi cārghyaṃ tu puṣpodakasamanvitam/
saṃśodhya dhāraṇābhistu dhyātvā tīkṣmāṃśubimbavat
saṃhṛtya hṛdi nikṣipya bahisthaṃ snāpayettataḥ/
[adhivāsasnapanavidhānam] 20-38
pūjitairmantritaiḥ śuddhaiḥ kalaśairdravyapūritaiḥ
candanārghyaphalopetairvṛkṣapallavaśobhitaiḥ/
darbhacchadadharaiḥ paṭṭasraggndhaparibhūṣitaiḥ
hṛdyaiḥ ṣoḍaśabhirvipra tatraiveśānadiksthitaiḥ/
[snapanakalaśeṣu pūraṇīyadravyāṇi] 20-39
prathamaṃ pañcagavyena kevalena tu pūrayet
gomūtreṇa dvitīyaṃ tu tṛtīyaṃ gomayāmbunā/
tretāgnibhūtinā vipra ca (tu?)rthaṃ sodakena tu
gajagovṛṣabhaśṛṅgavalmīkākhya (kottha?) mṛdā param/
śālikṣetrānnadīmadhyātpadmaṣaṇḍācca parvatāt
mṛdbhiḥ ṣaṣṭhaṃ tu kalaśaṃ pūraṇīyaṃ tato dvija/
saptamaṃ sarṣapāmbhobhiḥ sarvauṣadhibhiraṣṭamam
kṣīreṇa navamaṃ viddhi dadhnā daśamamucyate/
ghṛtena caikādaśakaṃ madhunā dvādaśaṃ dvija
sarvaistrayodaśaṃ bījaiḥ phalaissarvaiścaturdaśam/
samastadhānyairaparaṃ sarvagandhaistu ṣoḍaśam
hṛdā'bhimantritaṃ kṛtvā ekaikaṃ kalaśaṃ purā/
snapayenmūlamantreṇa ekaikena tataḥ kramāt
udakāntaritenaiva sārghyeṇa munisattama/
masūramāṣagodhūmacūrṇairatha vimṛjya ca
[bimbe mantranyāsavidhānam] 20-40
prakṣālya cārcya śirasā mūrtimantraṃ nyasettataḥ/
mūrdhni vaktre'sayoḥ karṇe hṛdi nābhau tu pṛṣṭhataḥ
kaṭimūle tathorvośca jānau gulphe ca pādayoḥ/
śeṣaṃ mantragaṇaṃ prāgvaddhastanyāsaṃ vinā nyaset
[sakalīkaraṇādi vidhānam] 20-41
sakalīkaraṇaṃ kuryānniṣkalīkaraṇaṃ tathā/
tataścobhayarūpātmā(patvaṃ?) sarvaṃ pūrvoktavaddvija
[karṇikāsthitaiḥ kalaśaiḥ snapanam] 20-42
satyādimantraiḥ saṃsnāpya kalaśaiḥ karṇikāsthitaiḥ/
puṣpodakena prathamaṃ gandhasvarṇodakena tu
sarvaratnodakenātha mārjayedatha vāsasā/
[athārghyasamarpaṇaprabhṛtivijñāpanāntamabhyarcanam] 20-43
mūlamantrābhijaptaṃ tu datvā'rghyaṃ mūrdhni nārada
samālabhya tato bimbaṃ candanādyairvilepanaiḥ/
vāsasī paridhāyātha alaṅkṛtya yathāvidhi
kirīṭanūpurādyaiśca divyairābharaṇairmune/
supuṣpadhūpadīpādimadhuparkeṇa cārcayet
naivedyairvividhaiścātha mātrātāmbūladarpaṇaiḥ/
mudrāṃ badhvā praṇamyātha vijñāpya parameśvaram
[atha biṃbasahite pīṭhe samastādhvamayatvadhyānam] 20-44
vidhinā'nena saṃpūjya pīṭhaṃ brahmaśilānvitam/
snāpitaṃ saha bimbena yatpurā munisattama
samastādhvamayīṃ dhyāyetpīṭhikāṃ vigrahānvitām/
[pīṭhe ādhāraśaktyādidhyānam] 20-45
ādhāraśaktibhūtāntaṃ smaredbrahmaśilānvitam
[pīṭhasyācchādanam] 20-46
śilāṃ sapiṇḍikāṃ paścādācchādya śubhavāsasā/
[atha nīrājanam] 20-47
nivedyācamanaṃ cārghyaṃ kuryānnīrājanaṃ tataḥ
[atha rathayātrāvidhānam] 20-48
puṇyāhajayaghoṣeṇa vedadhvaniyutena ca/
śaṅkhavāditranirghoṣapaṭahairgītibhissaha
suśubhairatulairvipra samāropyācalaṃ yathā(rathe?)/
tataḥ pradakṣaṇīkṛtya grāmaṃ prāsādapūrvakam
taṃ rathaṃ rathamārgeṇa rājaveśma praveśayet/
bhaktyā'rghyapādye datvādau dvārāgrasthasya vai tataḥ
[atha śayanādhivāsavidhānam] 20-49
śvobhūtāyāṃ caturthāyāṃ kuryātsvastikamaṇḍalam/
rajasā vā'tha kusumaiḥ caturvarṇairmahojvalaiḥ
tatra darbhastaraṃ datvālājādīnmadhyataḥ kṣipet/
sakhaṭṭhāliptakāṃ(?) nyasya sarvopakaraṇānvitam
pīṭhanyāsakrameṇātha mūrdhno deśe'tha nārada/
pūrvalakṣaṇasaṃyuktaṃ pūjitaṃ kalaśaṃ nyaset
tasminnidrāṃ tathā rātrimanantaṃ pūjayecchriyam/
tataḥ pīṭhasthitaṃ devamavatārya śanaiḥ śanaiḥ
śayyāyāmupari nyasya prākśiro hṛdayena tu/
varmaṇā''cchādanapaṭaṃ datvā dhūpādivāsitam
mūlena śayanasthasya kuryādāpyāyanaṃ tataḥ/
vaibhavaṃ devatācakraṃ vyūhākhyaṃ tadanantaram
sūkṣmaṃ cāpi muniśreṣṭha pādayerhṛdi mūrdhani/
prapūjya puṣpadhūpārvyamudrābhiḥ praṇamedatha
[snapananetronmīlanāditattatktiyāṅgabhūtahomavidhānam] 20-50
gatvā kuṇḍasamīpaṃ tu vyāpāreṣvakhileṣu ca/
homaṃ kuryādyathāśakti tilājyaiḥ śatapūrvakam
smṛtvaikaikaṃ tu vai karma kartā mantrodnitena ca/
hṛnmantreṇa samūlena datvā pūrṇāhutiṃ tataḥ
āprabhātācca tatkālaṃ karmaṇāṃ pūraṇāya ca/
[śāntyudakena bimbaśirasi prokṣaṇam] 20-51
tataḥ śāntyudakaṃ mūrdhni homānte svātmano(?)dvija
datvā'tha bimbaśirasi mūlenāṣṭakameva tat/
[karmamantrāṇāṃ japo balidānaṃ ca] 20-52
japaṃ ca karmamantrāṇāṃ yathāśakti samācaret
bhūtānāṃ balidānaṃ ca kṛtvā'streṇa tu pūrvavat/
[caturdikṣu homaḥ] 20-53
prāsādasya caturdikṣu kuṇḍeṣu suśubheṣu ca
maṇḍapasyāthavā kuryāddhomaṃ prāgādi mūrtipaḥ/
svaisvairmantraiḥ sahasraṃ tu śataṃ vā'ṣṭādhikaṃ mune
(1)taiśca śāntyudakaṃ mūrdhni bimbe vai dāpayedguruḥ/
(1. taiḥ---mūrtipaiḥ)
[atha dhyānādhivāsanam] 20-54
athādhivāsanaṃ kuryādvidhidṛṣṭena karmaṇā
dhyānākhyaṃ niṣkalaṃ śuddhaṃ yena sannihitaḥ sadā/
mantrohyarcāgato vipra syātpaṭastho'thavā punaḥ
na copasaṃhṛto yāvadguruṇā tacvavedinā/
prāksarvamupasaṃhṛtya saṃhārakramayogataḥ
svarūpe(')vikṛte śuddhe gururāste ca nārada/
svahṛdraśmimaye padbhe sthitiṃ kṛtvā purā'tmanaḥ
evamevāvināśāṃ ca nirastāvayavāmatha/
bodhivijñānadehaṃ ca bimbaṃ sambhāvya vai tathā
dvau suṣumnātmakau mārgau prajvaladbhāsvarākṛtī/
hṛtpadmagolakāpūrvamekaikaṃ tau vyavasthitau
maṇiprabhevacodbuddhau (rdhvādho ?) vyāpakatvena saṃsthitau/
yathā'tmani tathā deve yathā deve tathā'tmani
vibhāvya ca tato yāyāddakṣiṇena pathā mune/
svadehāddhṛdayaṃ de(dai?)vaṃ vāmamārgeṇa saṃviśet
yathātmātmahṛdaye hyanubhūto hyanūpamaḥ/
tadā taddhṛdayāntasthaṃ smaredvijñānagoḻakam
dṛṣṭvā svarasmikhacitamānandāpūritaṃ mahat/
gamāgamaikaniṣṭhaṃ tu śaktau brahmaṇyathātmani
devadehasthitenaiva vijñānena sahaikatā/
niṣpādyā yāvadaspandakālamānaṃ svadehagam
padaṃ yadātmanā vipra kevalenānubhūyate/
spandapravartitenātha kālenaikātmanā dvidhā
kṛtvā''tmani tathā deve niṣkrāmedatha sādhakaḥ/
devadakṣiṇamārgeṇa viśedvāmena cātmanaḥ
hṛdayaṃ bhāsurākāraṃ janmā(jñānā ?)mṛtapariplutam/
yogo'yaṃ muniśārdūla bimbasya dravyajasya ca(?)
āpādānmardhaparyantaṃ nāḍībṛndasya vyañjakam(kaḥ ?)/
[īśvarasandhānam] 20-55
yena sarveśatā vipra bimbasyāsya prajāyate
taṃ yogamadhunā vacmi ekāgramavadhāraya/
hṛtpuṇḍarīkamadhyasthaḥ sādhako vṛttivarjitaḥ
svamantroccārayogena prāgvatpadamanāmayam/
yāyādūrdhvaṃ pravāheṇa tāvadbhūyaḥ pravartate
(1)anicchannavyatho'kṣubdhaḥ svecchayā kṣobhameti ca/
yathā''sannataro dīpo hyakampaḥ kampameti ca
(1. agniccanno C.L.)
kośakāro yathā tantuṃ gṛhītvā saṃpravartate/
vijñānaśaktimālambya evaṃ bhūyo hṛdambujam
svakīyaṃ māyayā''cāryaḥ pūrvavatsaṃviśettataḥ/
devasya hṛdayāmbhojaṃ vilokya saha tena vai
bhāvayitvā'tha vijñānaṃ bodhaśaktyā tato vrajet/
taddvādaśāntamāgatya jñeyākhyaṃ naca nāntaram
tatpadātpūrvayuktyā'tha daivaṃ hṛdayamāśrayet/
tato vai devahṛdayātpraviśya hṛdayaṃ svakam
saha mārgeṇa hṛdayādetya svaṃ netragolakam/
evaṃ deve'nusandhāya nirīkṣya ca parasparam
devālokena cātmānamanusiddhiṃ ca saṃsmaret/
ātmālokena deveśaṃ bhinnaṃ sarvatra bhāvayet
etadīśvarasandhānaṃ bhinnamekāntalakṣaṇam/
sarvaiśvaryapradaṃ viddhi sarvadā pratimāsu vai
[śabdānusandhānam] 20-56
athaśabdānusandhānamanekādbhutadarśanam/
vakṣyāmi caiva mantrātmā bimbenaikāṅgatāṃ vrajet
niṣkampabodhasāmānayrūpo bhūtvā punaḥsvayam/
ye śabdajanitā bhāvāḥ sūkṣmaiḥ(kṣmāḥ ?)sūkṣmatarākhilāḥ
(2)sāmānyābodhaśabdena tānpaśyedekatāṃ gatān/
saṅkalpapūrvapūrvotthaśabdamātreṇa varjitān
(2. sāmānya A)
sacābhimukhamāyāti saṃkalpādutthitasya ca/
śabdarūpapadārthasya śabdaḥ sa paramo dvija
saṅkalpapadavīrūḍhaḥ sphuratyantasthitaḥ sphuṭam/
padārthopari yaḥ śabdo madhyamaṃ viddhi taṃ mune
hṛtpadmakarṇikāsaṃsthaḥ prayatnapadavīṣu ca/
vijñānakaraṇotthāsu yaścābhivyaktimeti ca
vācyavācakarūpeṇa sa śabdaḥ sthūla ucyate/
atisthūlaparatvena sa ca vāgviṣaye punaḥ
dṛśyādṛśyepu bhāveṣu abhivyaktiṃ prayāti ca/
tataḥ sthūlataraḥ śabdo vyavahāre'khilaḥ sthitaḥ
tasmācchabdamayo deha iti cetasi vai purā/
niṣkampaṃ sādhakaiḥ kṛtvā bimbaṃ bhāvya tadātmakam
śabdasaṃhārayogena svapiṇḍaṃ bimbasaṃyutam/
niṣkampabodhaśabdātmā yo guruḥ saprapaśyati
pūrvoktakramayogena śabdabrahmātmanā (1)tu tam/
paśyetpariṇataṃ vipra kramādbimbātmanā tu vai
(1. kṛtam Y)
tena saṃsthāpitaṃ bimbaṃ bhuktimuktiphalapradam/
evaṃ śabdānusandhānaṃ kṛtvā bimbasya nārada
[atha mantrasandhānam] 20-57
tato vai mantrasandhānamārabheta prayatnataḥ/
aśabdabhedaṃ śavdātma nityoditamanāhatam
svahṛtpadmasthitaṃ mantramuditaṃ nādasūtravat/
nissṛtaṃ madhyamārgeṇa bimbāntaḥ saṃviśan smaret
sphurattārakarūpaṃ ca mantrairvyāptaṃ tathā'khilaiḥ/
mantrātmānaṃ jagannāthaṃ bimbaṃ tatpadmamadyagam
saṃsmaretsṛṣṭisaṃhārau kurvantaṃ sādhakottamaḥ/
paraḥ saeva boddhavyaḥ susūkṣmaḥ sa ca niṣkalaḥ
sakalaṃ niṣkalaṃ caiva boddhavyamubhayātmakam/
[bhagavato nidrānusandhānaprakāraḥ]
vijñānarajanīmadhye jñeyaṃ nidrārasānvitam
[atha prabodhaprakārānusandhānam]
tattvagrāmaprabhāte'tha sambhogadivasodaye/
prabuddhaṃ saṃsmareddevamavatīrṇaṃ parātpadāt
[bimbasya pīṭhena sahaikīkṛtatvabhāvanam]
sarvādhvabhogabhūpīṭhaṃ tenākrāntaṃ ca bhāvayet/
sthitirādhāraśaktirvai vibhormantrātmakasya ca
tasmādbrahmaśilāpīṭhaṃ bimbamekīkṛtaṃ smaret/
[atha mantranyāsapūrvakamabhyarcanam] 20-58
dhyānādhivāsayogena pūjayettadanantaram
mantranyāsaṃ purā kṛtvā tridhā pūrvakrameṇa tu/
hastanyāsaṃ vinā vipra layayuktatayā'khilam
pādyenārghyeṇa puṣpeṇa dhapena ca vilepanaiḥ/
madhuparkeṇa cānnena bhakṣyairuccāvacaistathā
pavitraiḥ pānakai hṛdyaistai rasālādibhiḥ phalaiḥ/
mavurāmburasaiḥ sarvairmūrttairbhogairanekaśaḥ
samastadhātubhirbījairvādyairgeyaistathā'khilaiḥ/
vasanacchatravastraistu darpaṇāñjanavāhanaiḥ
upānaṭpādukābhyāṃ ca cāmaraiḥ pādapīṭhakaiḥ/
pratigraheṇa tāmbūlairvāsobhirdhvajabhūṣaṇaiḥ
udyānaveśmaprāsādaracanāracitaiḥ śubhaiḥ/
śayanairāsanaiḥ sarvaiḥ gṛhopakaraṇaistathā
patākābhirvitānaiśca śastraiśśāstraistathā'khilaiḥ/
mātrāgobhistathā grāmaiḥ paśubhiḥ pakṣibhistathā
antarmānairanantaiśca saṃpūrṇairapyakṛtrimaiḥ/
vadhvā kāmadudhāṃ mudrāṃ svamantrābhogarūpiṇīm
bhogamantreṇa caikaikaṃ gāyatrryā vinivedya ca/
tato jitaṃte stotavyo datvā dhūpaṃ muhūrmuhūḥ
[pūrvādiṣu caturṣu dikṣu paścimādyabhimukhamavasthitairbrāhmaṇaiḥ kramādṛgādimantrapaṭhanam] 20-59
pūrve pratyaṅmukhaṃ kṛtvā āsanasthaṃ dvijottamam/
puṣpamālyaistathoṣṇīṣairbhūṣaṇaistvaṅgulīyakaiḥ
ṛṅmantrānpāṭhayetpūrvaṃ vīkṣyamāṇamudagdiśam/
yajurbṛndaṃ vaiṣṇavaṃ yatpāṭhayeddeśikastu tat
gāyetsāmāni śuddhāni sāmajñaḥ paścimasthitaḥ/
bhaktaścodaksthito brūyāddakṣiṇastho(ṇāsyo?) hyatharvaṇam
svaśākhoktāṃstathā mantrān (1)jñātaliṅgānaśeṣataḥ/
ekaikaṃ śiṣyavargeṇa vṛto yājyakrameṇa tu
(1. jñāna Y.)
[āptādyanuyāyibhiḥ saha īśādividikṣu sthitaiḥ yatyādibhiḥ ekāyanīyaśākhāmantrapaṭhanam] 20-60
bhagavadbhāvino ye ca (2)yatayaḥ pāñcarātrikāḥ/
caturbhirāptairviprādyairyuktāṃstvīśadiśi nyaset
(2. yatyādīnāṃ lakṣaṇaṃ dvāviṃśe paṭale bovyam)
ekāntinastathā''ptaiśca('nāptaiḥ?)yuktānāgneyadiggatān/
niveśya vipra naiṛtyāṃ bhaktānvaikhānasaiḥ(sān ?)saha
caturbhirañjalīkaistu tato vāyavyagocare/
sārambhiṇassātvatāṃśca tatkāle bhagavanmayān
catvāro'tha caturdikṣu yojyāśca śikhino mune/
teṣāṃ caivānuyāyitvāccatvārastu pravartinaḥ
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāśca munisattama/
ekāyanīyaśākhotthānmantrānparamapāvanān
pāṭhayecca yatīnāptān pūrvānvai pāñcarātrikān/
svānuṣṭhānaiḥ svakānmantrānjapataḥ saṃśitavratān
[prāgādiṣu caturṣu dikṣu gurvādīnāṃ sthitiḥ] 20-61
prāgādau contarāntaṃ ca catvāro (3)gurupūrvakāḥ/
bahavaḥ samayajñāntāḥ dvāveko vā svaśaktitaḥ
(3. gurvādīnāṃ lakṣaṇāmaṣṭādaśe paṭhale proktam.)
kṛtanyāsāstathā dhyānamudrālaṅkṛtapāṇayaḥ/
svavāsasi svakāṃ mudrāṃ channāṃ kuryuḥ parasparam
[stotrapāṭhakānāṃ bahiḥ sthitaḥ] 20-62 ?
gītanṛttaparīścānye agrataḥ stotrapāṭhakāḥ/
vandibṛndayutā bāhye tathā dundubhivādinaḥ
pratikarma tataḥ kuryāddhomaṃ śaktyā tu sādhakaḥ/
[brahmaśilāpīṭhayostattvasaṃśodhanādi] 20-63
dīkṣāvidhikrameṇaivaṃ sakalāṃ tattvapaddhatim
saṃśodhya parabhāvastha ācāryaḥ susamāhitaḥ/
ādhāraśaktimantreṇa juhuyādbrahmasaṃjñitamām
santarpya pīṭhikāṃ śaktyādhāramantreṇa nārada/
layātmarūpī bhagavānājyena bahunā tataḥ
[śāntyudakaprokṣaṇam] 20-64
dadyācchāntyudakaṃ mūrdhni krameṇaiva tu triṣvapi/
mūlamantreṇa vidhivaddhṛdayādrecitena tu
bhagavantaṃ kṛte ttvevaṃ bimbasthaṃ śrāvayedgurūḥ/
manasā suviśuddhena imaṃ mantramupasthitam
[sānnighyaprārthanam] 20-65
tvayā sannihitenātra bhavitavyamathokṣaja/
matpūrvāṇāṃ hi bhaktānāṃ siddhihetornirañjana
tataḥ sa bhagavānmantraprabuddhaḥ (1)kamalekṣaṇaḥ/
[utthāpanasaṃmukhīkaraṇādi] 20-66
vimbamutthāpya tu dhyeya ācāryeṇa tu sammukham
(1. sakale A.)
kṛtvā tu pādapatanamaṣṭāṅgena tu sādhakaḥ/
[layabhogavidhānena yajanam] 20-67
atyautsukyācca yāgasthamavatārya yajettataḥ / 281 //
layabhogātmanā samyak pūrvoktavidhinā tataḥ/
[vahnisthasya pūjanam] 20-68
tathā krameṇa vahnisthaṃ pūjayitvā pratarpya ca
[śāntihomavidhānam] 20-69
caturdravyamayaṃ homaṃ tataḥ sādhaka ācaret/
tattvānāṃ ca samastānāṃ vibhavasyākhilasya ca
vyūhasya sūkṣmasaṃjñasya mantrasyānekarūpiṇaḥ/
mantrātiriktaśaktestu śaktīśasyāyutasya ca
ekasandhānakaraṇaṃ vinyasyāpi(stānāṃ ?) tato mune/
saṃhārasthitiyogena yathā tadavadhāraya
bimbātmano vibhoḥ spṛṣṭvā ghṛtena caraṇadvayam/
taddhṛtaṃ homayedvipra śatasaṃkhyāṣṭasaṃyutam
ante nikṣipya pādābhyāṃ darbhakūrcena copari/
tathaiva dadhnā homaṃ ca spṛṣṭvā nābhiṃ samācaret
kṣīrahomaṃ tataḥ kuryāddhṛddeśe sparśane sati/
athottamāṅgaṃ saṃspṛśya homayetkevalaṃ madhu
ekīkṛtyātha vai sarvaṃ samabhāgena nārada/
sarvagātrāṇi saṃspṛśya homayettadanantaram
aniruddhādisatyāntairmantraiḥ pādādi homayet/
datvā ghṛtena vai paścātpūrṇāṃ mūlena nārada
[śāntihomānte madvādicaturdravyairbhojanavidhānaṃ dakṣiṇādānaṃ ca]
bhojayenmūrttimantreṇa madhvājyaghṛtapāyasaiḥ/
dakṣiṇāṃ ca yathāśakti dadyāddhemādikaṃ tataḥ
[atha lagnakālapratīkṣāyāṃ kālāpanodanakramaḥ] 20-70
pratīkṣellagnakālaṃ tu yāvannāyāti sa dvija/
tāvadvinaudairhomaiśca hāsaiḥ pāṭhaiśca saṃkṣipet
[atha pratiṣṭhāsamaye sannihite prathamaṃ kartavyaḥ prārthanāprakāraḥ]
prāpte lagnodaye vipra sannirodhya jagatprabhum/
kṣaṇaṃ kṣamasva bhagavansarvajña karuṇāspada
niveśayāmi te yāvatprāsāde brahmapīṭhikām/
[śayanasthasya bhagavato nidrāyamāṇatvena smaraṇam]
smarennidrāyamāṇaṃ tu śayanasthaṃ jagadgurum
[prāsādapraveśavighnapraśamanādividhānam]
tato mūrtidharaiḥ sārdhaṃ prāsādaṃ saṃvrajedguruḥ/
hanyāccakreṇa tatrasthān vighnānsāstreṇa nārada
prakṣālya ca tamastreṇa smaredbahmaśilāṃ tataḥ/
[brahmaśilāsthāpanavidhānam] 20-71
kiñcitpīṭhatalanyūnāṃ samāṃ ślakṣmāṃ dṛḍhāṃ dvija
kṛtvā navapadāṃ pūrvaṃ padmaṃ tasyāṃ pade pade/
vilikhya rekhayā samyak khanetsarveṣu karṇikām
saptadhā tu tataḥ kuryātprāsādaṃ susamaiḥ padaiḥ/
dvārātpaścimabhityantamekadvāreṇa nārada
dvāradeśātsamārabhya tyaktvā bhāgacatuṣṭayam/
dvābhyāṃ padābhyāṃ madye tu nyasedbrahmaśilāṃ mune
dvārānmadhyaṃ na santyājyaṃ devasthāpanakarmaṇi/
caturdvāre tu bhavane madye'tha vinivesya ca
tridhā kṛte caturdikṣu tatra brahmaśilāṃ dṛḍhām/
brahmaśīlākṣepādau sati garbhe labhercanam(?)
tato brahmaśilāmānaṃ bāhuvyāyāmayoḥ khanet/
tatpūrvaṃ sūtramārgeṇa sañcālyottaradiṅnayet
śvabhraṃ tatrāpi madhye tu śubhaṃ kuryātṣaḍaṅgulam/
tasmiṃstu ratnasaṃpūrṇa hemajaṃ vā'tha tāmrajam
caturaṅgulamātraṃ tu kalaśaṃ kamburūpiṇam/
hṛnmantreṇa tu sammantrya gāyatryā ca niveśya ca
sapidhānaṃ tu tatkṛtvā sudhālepaṃ tathopari/
datvā brahmaśilāṃ nyasyetprāṅmantraparibhāvitām
vyāpakatvaṃ samālambya svayameva tadā guruḥ/
tāṃ śilāṃ vyāpikāṃ dhyāyedādhārādheyavigrahām
tatra sarvordhvagaṃ nyāsaṃ mūlamantreṇa bhāvayet/
evaṃ tatsannidhiṃ kṛtvā paścāttatropari dvija
[ratnādinyāsaḥ] 20-72
nyāsaṃ ratnādikaṃ kuryādyathā tadavadhāraya/
haimamagniṃ tathā'nantaṃ rājataṃ hemajāṃ dharām
aṣṭalohamayaṃ padmaṃ madhye brahmaśilopari/
prācyādau padmagarbheṣu kramādīśānagocaram
vajraṃ ca sūryakāntaṃ ca indranīlaṃ tathaiva ca/
mahānīlaṃ muniśreṣṭha muktāphalamataḥ param
puṣyarāgamataścaiva padmarāgamataḥ param/
aiśānye nyasya vaiḍūryaṃ madhyataḥ sphaṭikaṃ nyaset
prāgādau rajataṃ tāmraṃ trapu vaṃgamatīrutam/
lohaṃ tathāyasaṃ kāṃsyaṃ madhye hema niveśya ca
tālaṃ manaśśilāṃ cāpi rajanīṃ kuṣṭhameva ca/
stroto'ñjanaṃ tu daradaṃ saurāṣṭraṃ hemagairikam
madhye tu rājapāṣāṇaṃ pāradaṃ cātha sarvataḥ/
godhūmāṃśca yavānvanyānmudgamāṣāṃstathaiva ca
caṇakānmuniśārdūla kulutthaṃ ca masūrakam/
kramādaṣṭasu vinyasya madhye siddhārthakāṃstilān
hīberaṃ rajanīṃ māṃsīṃ sahadevīṃ vacāṃ tataḥ/
viṣṇukrāntāṃ valāṃ moṭāṃ śyāmākaṃ śaṅkhapuṣpakam
prāgādau madhyaparyantaṃ vinyasenmūlasantatim/
abhāvātsarvavastūnāṃ hemaṃ sarvatra vinyaset
tadabhāvāttu tāraṃ tu nyasenmuktāphalāni ca/
ghṛtena payasā vātha prāpitena puraiva tu
pradadyāllepanaṃ vipra sarvagarteṣu caiva hi/
ahataṃ susitaṃ pascāttatropari dukūlakam
[brahmaśilopari pīṭhanyāsavidānam] 20-73
tataḥ ślakṣṇaṃ sudhālepaṃ datvā pīṭhaṃ tu vinyaset/
sandhāya pūrvavattacca śilayā saha nārada
pīṭhaśvabhre'tha vinyasya sauvarṇaṃ garuḍaṃ mama(mune)/
kṣīraṃ dadhi dhṛtaṃ lānaṃ madhupuṣpaphalāni ca
sarvagandhāni viprendra sarvauṣadiyutāni ca/
bhāvayetpūrvavatpīṭhe dharmādyairakhilairyutam
cidāsanamayīṃ vyāptiṃ punastatropari nyaset/
hṛdā'tha viṣṇugāyattryā ekaikamabhimantrya ca
vinyasya kuryāddhavanaṃ yasminyasmiṃstu karmaṇi/
pīṭhanyāsavidhiṃ yāvattataḥ pūrṇāhutiṃ juhet
[atha prabodhanam] 20-74
prāpte lagnodaye vipra śayanasthaṃ prabodhayet/
mantrātman rūpamātmīyamāgneyamupasaṃhara
samāśrayasva saumyatvaṃ sthityarthaṃ parameśvara/
namaste'stu hṛṣīkeśa uttiṣṭha parameśvara
madanugrahahetvarthaṃ pīṭhabhūmiṃ samākrama/
[devasya prāsāde praveśanam] 20-75
uhṛtya mūrttipaiḥ samyak pṛṣṭhe vā sādhako'grataḥ
yāyātprakṣipamāṇastu sārdyārthaṃ(?)ratnakaṃ bahu/
pradakṣiṇaṃ tataḥ kuryātprāsādasya ca nārada
śanaiḥ praveśayeddevaṃ yatordhvaṃ tu na saṃspṛśet/
pārśvadūyaṃ tu dvārīyaṃ
[atha pīṭhe devasya sthāpanam] 20-76
pīṭhamadhye'tha vinayset
hṛdā saṃpuṭayogena mūlamantreṇa nārada/
tatra taṃ cāgrataḥ sthāpya tatpārśve pṛṣṭhato'pi ca
vajralepena gāyatryā pīṭhasyaikātmyatāṃ nayet/
tārakaṃ pūrvamuccārya guruḥ praṇatamastakaḥ
[vijñāpanam] 20-77
ārādhito'si bhagavansādhakānāṃ hitāya ca/
tvayā'pyanugrahārthaṃ ca vastavyamiha sarvadā
tvaṃ tiṣṭhasi prabho yatra tatra siddhirna dūrataḥ/
bhavedvai sādhakendrāṇāmityuktaṃ ca purā tvayā
tasmādhruvaṃ sadā tuṣṭassānukampāparo mahān/
sadā hyanugrahaparastiṣṭhasvācandratārakam
evamuktvā tato dadyādarghyaṃ śirasi pādayoḥ/
[atha tattvasaṃsthāpanam] 20-78
tattvasaṃsthāpanaṃ kuryātprakṛtisthāpanādanu
vijñānānandakallolajñeyabhāsāṃ tathā ravaiḥ/
anekāhlādajanitairācārādibhirā(rājādhārācchiro ?)vadhi
paśyenmantramayaṃ bimbamanekādbhutavigraham/
evaṃ sarvasamutpattisthāne saṃkalpasiddhidam
[bimbasya mantramayavṛkṣatvena bhāvanaṃ] 20-79
bimbaṃ mantramayaṃ vṛkṣaṃ pratiṣṭhāpyāmalātmanā/
tadvijñānamayīṃ śākhāṃ pravarāyāti co(māyato?)nnatām
anantagaganākrāntāṃ bhāvayetsādhako dvija/
prabhūtena tu vai tasmādanaupamyāmṛtena tu
mantrabimbamayaṃ vṛkṣaṃ sarasaṃ bhāvayetsadā/
yathā bhaumena toyena gaganotthena nārada
mandārapuṣpaviṭapī tadvadeva hi nānyathā/
[biṃbapīṭhādiṣu nyastasya mantracakrasya layabhogādividhānena pūjanavidānam]
tataḥ saṃpūjayettatra layayāgena cākhilam
pīṭhasthaṃ bhogayāgena mantracakraṃ yajetpunaḥ/
pīṭhamūlaṃ samāśritya lokeśānsāyudhānyajet
pīṭhīyamantrasaṅghaṃ ca vilomenātha pūjayet/
ādhāraśaktiparyantaṃ sṛṣṭinyāsena nārada
[pratiṣṭhādivase kartavyaṃ pratiṣṭhānantaraṃ snapanam] 20-80
pūjayitvā tato devaṃ snāpayet
[catuḥsthānārcanam]
maṇḍale punaḥ/
prapūjya pūrvavidhinā maṇḍalānukrameṇa tu
homāntaṃ nikhilaṃ kṛtvā dadyātpūrṇāhutiṃ tataḥ/
[supratiṣṭhitatvābhiśaṃsanam] 20-81
svāmīti ca svanāmāntaṃ rūḍhiśabdaṃ prakalpya ca
tāla(ra ?)śabdayutaṃ sarvairevamastviti coccaran/
puṣpākṣatāñjaliṃ pūrṇaṃ kṣipamāṇāśca nārada
sarve vadeyustatrasthā bhagavānsupratiṣṭhitaḥ/
[stutijayodghoṣaḥ] 20-82
tataḥ sarvaissa bhagavāstotavyo jagataḥ patiḥ
jitantenoccayā vācā tato jayajayeti ca/
jīvabhūtena vaitena vibhunā mantramūrttinā
pratiṣṭhitena viprendra viddhi sarvaṃ pratiṣṭhitam/
[pradakṣiṇapraṇāmau]
āmūlāddhvajaparyantaṃ prāsāde yaḥ purākṛtaḥ
devaṃ pradakṣaṇīkṛtya aṣṭāṅgena praṇamya ca/
[balidānam] 20-83
grahītvā cārghyapātraṃ tu yāyāddevagṛhādbahiḥ
prabhūtānāṃ ca bhūtānāṃ balidānaṃ samāpayet/
gṛhṇantu bhagavadbhaktā bhūtāḥ prāsādabāhyagāḥ
baliṃ mantrapavitrāsca(traṃ ca ?) teṣāmanucarāśca ye/
sodakena tu pātreṇa datvā devaṃ praṇamya ca
[nyūnādhikaśāntyarthapūrṇāhutiḥ] 20-84
vrajedyāgagṛhaṃ paścātpūrṇahomaṃ samācaret/
ūnādhikanimittaṃ ca dadyātpūrṇāhutiṃ tataḥ
[atha phalaśrutiḥ] 20-85
ādevālayabhūyāgāddhvajāntāccāpi maṇḍapāt/
sarvopakaraṇopetātparamāṇuṣu nārada
yāvatī jāyate saṅkhyā tāvatkartā samāvaset/
bhogabhugviṣṇuloke ca yātyante paramaṃ padam
[pratiṣṭhākarmaṇi vṛtānāṃ pūjanam] 20-86
tataḥ saṃpūjya vidhivatkramātsarvānpuroditān/
gandhārghyapuṣpadhūpena mālyaiścaivānulepanaiḥ
bhojanairvividhaiśśaktyā dakṣiṇābhirmahāmune/
[atha rātrau jāgaraṇam] 20-87
rātrau jāgaraṇaṃ kuryānnṛttagītairmahotsavam
[pratiṣṭhādinādyāvaddinacatuṣṭayaṃ homasya kartavyatā] 20-88
avyucchinnoditaṃ homaṃ kuryāddinacatuṣṭayam/
kṣaṇavārānusāreṇa(?)bahiḥ kuṇḍeṣu cāntare
yathā dinacatuṣkaṃ tu dhūmacchedo na tatra vai/
[pratiṣṭhādināccaturthadine snapanādividhānam] 20-89
caturthe'hani saṃprāpte saṃsnāpya parameśvaram
prapūjya pūrvavidhinā homaṃ kuryācca śaktitaḥ/
samagramantrajālasya datvā pūrṇāhutiṃ tataḥ
[atha viṣvaksenapūjanam] 20-90
prāguktena vidhānena prāsādābhyantare dvija/
aiśānyāṃ calapīṭhasthaṃ kumbhe vā toyapūrite
prapūjya viṣvaksenaṃ ca pūjitavyāśca mūrtipāḥ/
[śiṣṭadravyaviniyāgaprakāraḥ] 20-91
nirvartya sarvasaṃbhāraṃ svagurorvinivedya ca
svayaṃ vā yaḥ pratiṣṭhānamācāryastvācareddvija/
yatnādvibhajanīyaṃ tanmūrttipādiṣvanukramāt
[avabhṛthaḥ] 20-92
siddhimuktyorabhīpsārthaṃ snāyādavabhṛthena ca/
ityetatsādhakasyoktaṃ mantrārādhanakāṃkṣiṇaḥ
mantramūrttipratiṣṭhānaṃ yatrasthaḥ siddhimāpnuyāt/
[citrapratiṣṭhāyāṃ viśeṣaḥ] 20-93
lepabhittipaṭasthānāṃ snānādyaṃ darpaṇe mune
kuryānniravaśeṣaṃ ca puṣpaiḥ pūjāṃ jalojjhitaiḥ/
[tatra ratnanyāsapratiṣedhaḥ] 20-94
bhittigānāṃ paṭasthānāṃ bimbānāṃ sthāpane dvija
pīṭhabrahmaśilāratnanyāsākhyo na bhavedvidhiḥ/
[anyatra dhātujādiṣu tadvidhānam] 20-95
samānayonipīṭhānāṃ dhātujānāṃ tu nārada
calānāṃ laghudehānāṃ bimbānāṃ tu samācaret/
śailamṛddārujānāṃ tu evamevahi nānyathā
nissāre sati vai pīṭhe antassāre smareddhiyā/
[atha jīrṇoddhāravidhānam tatra jīrṇabimbasyābhyarcanapratiṣedhaḥ] 20-96
paṭe kuḍye parikṣīṇe bhagne bimbe pramādataḥ
nārcanaṃ vihitaṃ vipra na suśobhanamarcanam/
tasmātkṛtvā'rcanaṃ homaviśeṣeṇa mahāmate
dānapūjā yatīnāṃ ca bhagavattatvavedinām/
avatārakrameṇaiva nikhilaṃ hṛdi cārabhet
ādhāranicayaṃ nyastaṃ pūrvoktavidhinā mune/
[dhātudravyodbhavādanyasya bhagnabimbasya jalāśaye prakṣepavidhānam] 20-97
viṣvaksenasya mantreṇa nyāsapūjāmiva kṣipet
jalāśaye hyagādhe ca dhātudravyodbhavaṃ vinā/
yasmātta .... .... .... bimbakarmaṇi saṃskṛtim
ityetadekadehānāṃ bimbānāṃ parikīrtitam/
[pīṭhena sahasandhiṃgabhiteṣu biṃbeṣu viśeṣāḥ]
anyonyaikīkṛtānāṃ tu vajrabandhena me śruṇu
[tatra kiñcitpīṭhabhaṅge nirdoṣatvam] 20-98
kiñcitpīṭhavibhaṅge tu na doṣa upajāyate/
[īṣadaṅgakṣate sandhānam]
īṣadaṅgakṣate kuryādbimbasya svarṇagharṣaṇam
[pīṭhasya bhaṅgādhikye tattyāgaḥ]
bṛhadbhaṅge samutthāpya pīṭhādbimbaṃ tu taṃ kṣipet/
kṛtvā cābhinavaṃ pīṭhaṃ tatra saṃsthāpayetpunaḥ
[biṃbasya bhaḍgādhikye tattyāgaḥ]
bhagne bimbe śubhe pīṭhe sati bimbaṃ navaṃ smṛtam/
[avijñāte bījanyāse praṇavena vidhānam] 20-99
bījanyāse hyavijñāte brahmatattvaṃ hi tadgatam
tattvavitproddharedyatnātpraṇavenātra karmaṇi/
sarvajñānāni tatsthāne mantrāśca praṇave sthitāḥ
vācyavācakasaṃbandhastābhyāṃ nānyasya vai yataḥ/
anena vidhinā vipra kṛtamāyatanasya yat
tiṣṭhatyaviṣayaṃ kālaṃ nāntardhānaṃ vrajetpunaḥ/
[deśabhaṅgādyupadrave avadhānena saṃrakṣyatā] 20-100
deśabhaṅge tu maraṇe durbhikṣe catisaṅkaṭe
anāvṛṣṭibhayātsthānaṃ nirīkṣyaṃ yadi tadbhavet/
prādhānyātsabidhānasya nāśuddhiṃ bimbamāpnuyāt
taskarādiṣu saṃsparśāttasminveśābhiṣevaṇāt/ (?)
yo yo mantra(ntri?)varo bhaktaḥ sādhakaḥ kṛtaniścayaḥ
sa so'tra siddhimacirātprāpnuyānmānasepsitām/
[mahotsavasya kartavyatāvidhānam] 20-101
sanakṣatraṃ dinaṃ śubhraṃ saumyagrahasamanvitam
deśakarttṛnṛpādīnāmanukūlaṃ ca mantriṇaḥ/
samāśritya nṛpaḥ kuryātkarttā dhanyo'pi vaiṣṇavaḥ
mahānimittamuddiśya trīnvārānvatsaraṃ prati/
svadeśavihitenaiva vidhinā ca mahotsavam
karmabimbaṃ vimānasthaṃ hitvā cakrādikaṃ tu vā/
nṛttagītasvanairgītairvādyadānapurassaram
balikarmasamopetaṃ bhramaṇīyaṃ suśāntaye/
sarvagrāmādivīdhīnāṃ kīrtipuṇyaphalāptaye
iti śrīpāñcarātre jayākyasaṃhitāyāṃ pratiṣṭhāvidhirnāma viṃśaḥ paṭalaḥ/
* * * * *
Original text: jayākhyasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0