જયાખ્યસંહિતા · અધ્યાય 16

પટલઃ - 16
અથ દીક્ષાવિધાનં નામ ષોડશઃ પટલઃ 16-1
નારદ :---
શ્રોતુમિચ્છામિ ભગવન્દીક્ષાલક્ષણમુત્તમમ્।
(1)સમયિનઃ પુત્રકસ્ય સાધકાચાર્યયોસ્તથા

(1. સમાધિનઃ સ્. સમધીનઃ ય્.)
નૈષ્ઠિકાનાં તથા સ્ત્રીણાં શિશૂનાં ભાવિતાત્મનામ્।
વિસ્તરેણ સમાખ્યાહિ યદિ સાનુગ્રહોઽસિ મે

શ્રીભગવાન્ ---
શૃણુ દીક્ષાં પ્રવક્ષ્યામિ શિષ્યાણાં ભાવિતાત્મનામ્।
દેવાગ્નિગુરુપૂજાસુ અધિકારો યથા(યા ?)ભવેત્

સિદ્ધયે મુક્તયે ચૈવ તાં વક્ષ્યામિ ત્રિધા યથા।
[આઢ્યાનાઢ્યભેદેન દીક્ષાપ્રકારે ભેદઃ] 16-2
મહામણ્ડલયાગેન વિત્તાઢ્યાનાં તુ કારયેત્

વિત્ત(1)યોગવિમુક્તસ્ય સ્વલ્પવિત્તસ્ય દેહિનઃ।
સંસારરભયભીતસ્ય વિષ્ણુભક્તસ્ય તત્ત્વતઃ

(1.લોભ અ. ચ્લ્., સ્.)
અગ્નૌ ચાજ્યાન્વિતૈર્બીજૈઃ સતિલૈઃ કેવલૈસ્તથા।
દ્રવ્યહીનસ્ય વૈ કુર્યાદ્વાચૈવાનુગ્રહં ગુરુઃ

[ઉપસન્નસ્યાવશ્યં દીક્ષાયિતવ્યતા] 16-3
યઃ સમઃ સર્વભૂતેષુ વિરાગી વીતમત્સરઃ।
જિતેન્દ્રિયઃ શુચિર્દક્ષઃ સમગ્રાવયવાન્વિતઃ

કર્મણા મનસા વાચા ભીતેષ્વભયદઃ સદા।
સંબુદ્ધિપદસંપ્રાપ્તસ્તત્રાપિ ભગવન્મયઃ

પઞ્ચકાલરતશ્ચૈવ પઞ્ચરાત્રાર્થવિત્તથા।
વિષ્ણુતત્ત્વં પિરજ્ઞાય એકં ચાનેકભેદગમ્(2)

(2. કમ્ ચ્લ્.)
દીક્ષયેન્મેદિનીં સર્વાં કિં પુનશ્ચોપસર્પિતાન્।
[એકસ્યૈવાચ્યુતસ્યાનેકરૂપેણ સ્થિતત્વનિર્દેશઃ]
નિરાશ્રયમસઙ્કલ્પં સ્વરૂપાદચ્યુતં સ્થિરમ્

ગ્રાહ્યગ્રાહકધર્મૈશ્ચ નિર્મુક્તમચલં ધ્રુવમ્।
એવ(ક?)મેવ ફલે પઞ્ચ(?)વક્ષ્યે તે નૈકધા સ્થિતમ્

વ્યાપ્તવ્યાપકભેદેન યથાવન્મુનિસત્તમ।
[પરસૂક્ષ્મસ્થૂલાત્મના ત્રિધા સ્થિતેષુ તત્ત્વેષુ અચ્યુતસ્ય ત્રેધા વ્યાપ્ય સ્થિતિઃ] 16-4
સ્થૂલં સૂક્ષ્મં પરં ચાન્યદ્વ્યાપ્ય તત્ત્વત્રયં સ્થિતમ્

પ્રધાનપુરુષેશાખ્યં તથાઽન્યચ્છ્રોત્રપૂર્વકમ્।
વ્યાપ્યાચ્યુતઃ સ્થિતસ્સાક્ષાત્ ત્રિધા વૈ બુદ્ધિપશ્ચિમમ્

ત્રિવિધં વિષ્ણુતત્ત્વં તુ એકં જ્ઞાત્વાઽપ્યનેકધા।
એકૈકેન તુ ભેદેન કુર્યાત્સર્વેષ્વનુગ્રહમ્

યથાનુરૂપં ક્રમશઃ સમયજ્ઞાદિષુ દ્વિજ।
[મન્ત્રમૂર્તેર્ભગવતસ્ત્રેધાઽવસ્થાનમ્]
પિણ્ડાત્મા ભગવાનેક ઉપાઙ્ગાઢ્યશ્ચ સ દ્વિધા

ત્રિવિધે મન્ત્રરાશૌ તુ ત્રિધા ચૈવ વ્યવસ્થિતઃ।
[સ્થૂલસૂક્ષ્મપરાત્મના મન્ત્રરાશેસ્ત્રૈવિધ્યમ્] 16-5
(3)મણેરાકૃષ્ટિમન્ત્રાન્તો માન્ત્રઃ પ્રાગ્રાશિરુચ્યતે

(3. અત્ર મણિશબ્દેન કૌસ્તુભઃ, આકૃષ્ટિશબ્દેનાડ્કુશઃ, ભૂધરશબ્દેન વરાહો વિવક્ષિતઃ।)
લક્ષ્મ્યાદ્યો ભૂધરાન્તશ્ચ દ્વિતીયઃ સૂક્ષ્મસંજ્ઞિતઃ।
સપ્તામૂર્મૂ(ર્ણાન્મૂ?)ર્તિમન્ત્રાન્તસ્તૃતીયસ્તુ પરઃ સ્મૃતઃ

તત્ત્વ(1)(મન્ત્ર?)ગ્રામં સમુચ્ચિત્ય સ્થિતઃ (2)સંક્ષેપકર્મણિ।
[સ્થૂલસૂક્ષ્મપરાત્મના ત્રેધાઽવસ્થિતસ્ય મન્ત્રરાશેઃ સ્થૂલાદ્યેકૈકરાશૌ પ્રત્યેકં સ્થૂલાદિત્રિકરૂપેણાવસ્થિતિઃ] 16-6
ત્રિત્રિકાવસ્થરૂપેણ ત્રયં કૃત્વા ત્રિધા સ્વયમ્

(1. તત્ર ચ્લ્.)
(2. સંક્ષેપમધ્યમવિસ્તારભેદેન ત્રેધા વક્ષ્યમાણે દીક્ષાભેદે સંક્ષેપક્રમે સમુચ્ચિત્ય સ્થિતિર્ભાવનીયેતિ યાવત્।)
રાશીનાં ભગવાન્વિષ્ણુર્લોકાનુગ્રહકૃત્સ્થિતઃ।
અઙ્કુશાદ્વૈનતેયાન્તં સ્થૂલાત્સ્થૂલમિદં ત્રિકમ્

ગદામન્ત્રાચ્ચ શઙ્ખાન્તં સ્થૂલમધ્યં ચ નારદ।
પઙ્કજાત્કૌસ્તુભાન્તં ચ સ્થૂલપારં ભવેત્ર્રિકમ્

વરાહાત્સિહ્મમન્ત્રાન્તં સૂક્ષ્મં સ્થૂલં ત્રિકં સ્મૃતમ્।
અસ્ત્રાદ્ધૃદયપર્યન્તં સૂક્ષ્મમધ્યો ભવેત્પ્રભુઃ

માયાશક્તેસ્તુ લક્ષ્મ્યન્તં ભવેત્સૂક્ષ્મં પરં તુ તત્।
સમૂલો મૂર્તિમન્ત્રો યઃ સર્વસ્સપ્તદશાક્ષરઃ

પરસ્થૂલમિદં વિદ્ધિ સપ્તમં સર્વસિદ્ધિદમ્।
અનિરુદ્ધાત્તુ સત્યાન્તં સર્વં તત્પરમધ્યમમ્

પરાત્પરં મન્ત્રપદં નવમં ભોગમોક્ષદમ્।
વિદ્ધિ સપ્તાક્ષરં પિણ્ડં મન્ત્રગ્રામસ્ય નાયકમ્

ઉત્તરોત્તરતા ચૈવ સર્વેષાં વર્તતે ક્રમાત્।
સામર્થ્યેન તુ વીર્યેણ જ્ઞાનેન વિવિધેન ચ

ભવચ્છેદે ચ દીક્ષાયાં વિવિધાસુ ચ સિદ્ધિષુ।
[મન્ત્રસઙ્‌ઘસ્ય તત્ત્વસઙ્ઘે સંક્ષેપમઘ્યવિસ્તારાત્મકદીક્ષાત્રૈવિધ્યાનુગુણં ત્રેધાઽવસ્થાનનિરૂપણમ્] 16-7
ક્રમેણ ગન્ધતન્માત્રાત્પ્રભુતત્ત્વાવધિં દ્વિજ

મન્ત્રસઙ્ઘઃ પરત્વેન કિઞ્ચિત્સઙ્કોચરૂપધૃત્।
સ્થૂલસૂક્ષ્માદિ નવધા મધ્યે વિસ્તારકર્મણિ

ભૂયોઽનુક્રમયોગેન પઞ્ચવિંશતિધા મુને।
એકઃ સ એવ મન્ત્રાત્મા ભિન્નોઽપિ બહુભેદતઃ

[અધિભૂતાધિદૈવાધ્યાત્મભેદેન ત્રેધા વિભિન્નસ્ય પ્રત્યેકં પઞ્ચવિંશતિધાઽવસ્થિતિનિરૂપણમ્] 16-8
અધ્યાત્મત્વાધિદૈવત્વાધિભૂતત્વવ્યવસ્થયા।
સ્થિતસ્ત્વીશ્વરતત્ત્વાચ્ચ યાવત્તત્ત્વં ધરાભિધમ્

ઈશ્વરોઽથ પ્રધાનં ચ બુદ્ધિશ્ચાહંકૃતિર્મનઃ।
પઞ્ચેન્દ્રિયાણિ શ્રોત્રાદ્યાઃ પઞ્ચ વાગાદયસ્તથા

પઞ્ચ શબ્દાદયશ્ચાન્યે પઞ્ચ ભૂતાનિ ખાદયઃ।
અધિભૂતગણશ્ચાયમધિદૈવગણં શૃણુ

મકારાદ્યાનિ બીજાનિ કાવસાનાનિ વૈ ક્રમાત્।
ઈશ્વરાદિષુ તત્ત્વેષુ કથિતાસ્સાધિદૈવતાઃ

મન્ત્રાશ્ચાધ્યાત્મરૂપા યે ક્રમશઃ શૃણુ નારદ।
સપ્તાક્ષરઃ પરો મન્ત્રો હ્યધ્યાત્મં ચૈશ્વરં સ્મૃતમ્

સત્યાદિપઞ્ચકં વિદ્ધિ પ્રકૃતેઃ પરમવ્યયમ્।
મૂલમૂર્તિસમેતં ચ બુદ્ધેરધ્યાત્મમુચ્યતે

લક્ષ્મીમન્ત્રમહઙ્કારે મનસઃ કીર્તિસંજ્ઞિતમ્।
શ્રોત્રેન્દ્રિયે જયાખ્યં તુ માયાખ્યં ચ ત્વગિન્દ્રિયે

હૃચ્ચક્ષુરિન્દ્રિયે વિદ્ધિ જિહ્વાગ્રે તુ શિરઃ સ્મૃતમ્।
શિખા ઘ્રાણેન્દ્રિયે વિદ્ધિ વાક્તત્વે કવચં સ્મૃતમ્

પાણિતત્ત્વે ભવેન્નેત્રમસ્ત્રં પાદાભિધસ્ય ચ।
પાય્વાખ્યસ્ય ચ તત્ત્વસ્ય સિહ્મમન્ત્રં પરં સ્મૃતમ્

કાપિલં વિદ્ધ્યુપસ્થસ્ય શબ્દે વારાહ ઉચ્યતે।
સ્પર્શે ત્વધ્યાત્મરૂપં ચ મન્ત્રં કૌસ્તુભસંજ્ઞિતમ્

રૂપાક્યસ્ય તુ માલાખ્યં પદ્મં વિદ્ધિ રસસ્ય ચ।
શઙ્ખમન્ત્રસ્તુ ગન્ધસ્ય ચક્રં નભસિ નારદ

ગદામન્ત્રઃ સ્મૃતો વાયોરગ્નેર્ગારુડ ઉચ્યતે।
અપ્તત્ત્વસ્ય તુ પાશાખ્યો ભૂમેરઙ્‌કુશસંજ્ઞિતઃ

વૈતત્યેનોદિતા મન્ત્રાઃ સતત્ત્વા વિતતે ક્રમે।
દીક્ષાકર્મણિ સંક્ષિપ્તે મધ્યમે વિતતેઽથ ચ

યાવન્ન ત્રિતયં જ્ઞાતં તાવદ્દીક્ષા ન જાયતે।
એવમેષ જગન્નાથો મન્ત્રાત્મા પરમેશ્વરઃ

પઞ્ચવિંશતિતત્ત્વેષુ તત્ત્વબીજેષુ ચૈવ હિ।
સ્થિતો હ્યધિષ્ઠાતૃત્વેન પરત્વેન મહામતે

ઊર્ધ્વે સપ્તાક્ષરં વિપ્ર સ્થિતા નારાયણી સ્થિતિઃ।
યા હ્યેવ કથિતા પૂર્વં ત્રિધા સૈવ તુ નાન્યથા

[તથાભૂતસ્ય મન્ત્રાત્મનઃ પરમેશ્વરસ્ય વિશેષતસ્ત્ર્યક્ષરે મન્ત્રે સાન્નિદ્યનિરૂપણમ્]
સ્થિતીસ્સર્વાશ્ચ સંહૃત્ય વિશેષેણ વ્યવસ્થિતઃ।
પરં(ર ?)સૂક્ષ્મયુતં(ત ?)સ્થૂલરૂપેણ ત્ર્યક્ષરે સદા

મન્ત્રે હ્યનુગ્રહાર્થસ્તુ ભવિતા ભાવિતાત્મનામ્।
[વક્ષ્યમાણદીક્ષાઙ્ગભૂતતત્ત્વશોધને ત્ર્યક્ષરસ્ય મન્ત્રસ્ય વિનિયોગભેદઃ] 16-9
ત્રિરુચ્ચારેણ વૈ કુર્યાદ્દીક્ષાં વા તેન નારદ

ઈશપ્રદાનતન્માત્રસન્ધાને શોધને સતિ।
દ્વિરુચ્ચારેણ વા કુર્યાદીશપ્રકૃતિયોગતઃ

પ્રકૃતિર્વ્દ્યક્ષરો(રે?)શોધ્યા(1) પ્રણવેનેશ્વરસ્તથા।
[સપ્તાક્ષરમન્ત્રેણેશ્વરતત્ત્વસંશોધનપ્રકારઃ સોપપત્તિકઃ] 16-10
સપ્તાર્ણેનેશ્વરં વાથ એકોચ્ચારેણ શોધયેત્

(1. ચ્ચાર્ય ય્.)
મન્ત્રા યતોઽખિલાસ્તસ્મિન્પિણ્‍ડે તત્ત્વાનિ ચેશ્વરે।
ઇત્યેવં વિષ્ણુતત્ત્વં તુ વ્યાપકત્વેન સંસ્થિતમ્

જ્ઞાત્વા સમ્યક્તતો દીક્ષાં મન્ત્રૈઃ કુર્યાદ્દ્વિજાખિલૈઃ।
યતઃ પરેણ વિભુના સર્વે મન્ત્રા અધિષ્ઠિતાઃ

[શિષ્યલક્ષણપરીક્ષણપૂર્વકં શિષ્યાણાં દીક્ષિતવ્યતા] 16-11
પરિક્ષ્ય તન્નિયુક્તાંસ્તુ બ્રહ્મચર્યસ્થિતાન્ શુચીન્।
દક્ષાન્ જિતેન્દ્રિયાન્ધીરાન્ગુરુદેવાગ્નિતત્પરાન્

વર્ણાશ્રમગુણોપેતાન્વિનીતાન્ શ્રદ્ધયાઽન્વિતાન્।
શિષ્યાંશ્ચ ભગવદ્ભક્તાન્ સંસારાનલખેદિતાન્

દીક્ષયેદ્વિધિના મન્ત્રી મન્ત્રદીક્ષાદિતઃ ક્રમાત્।
સંસ્થિતાઽનેકભેદેન યથા તદ્ગદતઃ શૃણુ

[સામાન્યદીક્ષાયાસ્ત્રૈવિધ્યમ્] 16-12
સર્વેષાં કેવલૈર્મન્ત્રૈર્માન્ત્રી સામાન્યલક્ષણા।
તત્ત્વૈર્બીજૈસ્તથા મન્ત્રૈર્ધ્યાનેન હવનેન ચ

સામાન્યા હિ(ત્રિ ?)વિધા ચાન્યા સર્વેષાં ભાવિતાત્મનામ્।
સંક્ષિપ્તા મધ્યમા સા ચ તૃતીયા ચાતિવિસ્તરા

[સંક્ષિપ્તાદિત્રયસ્ય ફલભેદઃ] 16-13
ક( અ ?)લ્પકાલં ચ સંક્ષિપ્તા ભોગં યચ્છતિ સઙ્કટમ્।
મધ્યમા મધ્યમં ભોગં તથા કાલં પ્રયચ્છતિ

અનન્તભોગફલદા ભવેદ્ભોગાભિલાષિણામ્।
પ્રભાવાદ્ધોમપૂજાભ્યાં વિસ્તીર્ણા કાલમક્ષયમ્

સમત્વમપવર્ગે તુ ભવેદ્દીક્ષાત્રયસ્ય ચ।
[વિશેષદીક્ષાયાઃ પઞ્ચવિધત્વમ્] 16-14
વિશેષાખ્યા ચ યા દીક્ષા પઞ્ચધા સા વ્યવસ્થિતા

[પઞ્ચવિધાસુ વિશેષદીક્ષાસુ પ્રત્યેકમધિકારિભેદનિરૂપણમ્]
પ્રથમા સમયજ્ઞાનાં બલાનાં વિષ્ણુચેતસામ્।
ભક્તાનાં કન્યકાનાં ચ દ્વિતીયા પુત્રકેષુ ચ

તૃતીયા મોક્ષમાર્ગસ્થા સાધકાનાં તુ વૈ સદા।
ચતુર્થી મુનિશાર્દૂલ બ્રહ્મસાયુજ્યદાયિકા

દેશિકાનાં તુ કર્તવ્યા અઙ્ગનાનાં તુ પઞ્ચમી।
[સંક્ષિપ્તમધ્યમવિસ્તૃતભેદભિન્નાસુ સામાન્યદીક્ષાસુ ક્રમાત્તત્ત્વસંયોજનપ્રકારભેદઃ] 16-15
એતાસાં ક્રમશો વક્ષ્યે સમત્વં તત્ત્વસંગ્રહમ્

યેન વિજ્ઞાતમાત્રેણ દીક્ષા સમ્યક્પ્રવર્તતે।
સંહારક્રમયોગેન મન્ત્રરાશિત્રયં ચ યત્

પ્રાગુક્તં યોજનીયં તત્તૃતીયે (ત્રિતયં ?) બીજસંયુતે(તમ્ ?)।
તન્માત્રકે પ્રધાને ચ ઈશ્વરાખ્યે ચ શુદ્ધયે

રાશિત્રયસ્ય યો ભેદઃ કથિતો નવધા પુરા।
અઙ્કુશાત્સપ્તવર્ણાન્તં તન્માત્રેષુ ચ પઞ્ચસુ

અહઙ્કારે તથા બુદ્ધૌ પ્રકૃતૌ ચેશ્વરે ચ વૈ।
તયા સંહૃતિયુક્ત્યા વૈ ગન્ધમાત્રાદિતઃ ક્રમાત્

વિસ્તીર્ણાયાં તૃતીયાયાં યદધ્યાત્માદિનોદિતમ્।
ક્રમઃ સ એવ બોદ્ધવ્યઃ સૃષ્ટિસંહારયોગતઃ

સામાન્યત્રિતયસ્યેદં દીક્ષાયોગસ્ય લક્ષણમ્।
[અથ વિશેષદીક્ષાપઞ્ચકભેદે પ્રત્યેકં મન્ત્રૈસ્તત્ત્વસંયોજનપ્રકારભેદઃ] 16-16
પઞ્ચકસ્યાધુના વિદ્ધિ વિશેષાખ્યસ્ય નારદ

ત્ર્યક્ષરં પદભેદેન મૂર્તિમન્ત્રસમન્વિતમ્।
સંક્ષિપ્તે તત્ત્વજાલે તુ યોજનીયં ક્રમેણ તુ

તન્માત્રાણાં ચ હ્રીં સ્વાહા પઞ્ચાનાં તુ સકૃન્ન્યસેત્।
વિશ્વાત્મને પદં યચ્ચ દ્વિતીયં તદહઙ્કૃતૌ

નારાયણાય બુદ્ધૌ તુ તૃતીયં યોજને(યેત્ ?)સ્મરન્।
નમઃ પ્રધાનતત્વે તુ ત્ર્યક્ષરં ચેશ્વરે તતઃ

વિશેષપઞ્ચકસ્યૈષા પ્રથમા પરિકીર્તિતા।
દ્વિતીયં શૃણુ વિપ્રેન્દ્ર સર્વસિદ્ધિપ્રદા હિ યા

ગન્ધતન્માત્રપૂર્વાણિ હૃદયાદ્યૈરનુક્રમાત્।
અહઙ્કારં તુ નેત્રેણ(?) બુદ્ધિં જીવેન શોધયેત્

પ્રધાનં મધ્યમેનૈવ દેવીનાં હૃદયેન તુ।
ઈશ્વરં પ્રણવેનૈવ કુર્યાત્તત્રૈવ યોજનમ્

પુત્રકાણાં સ્મૃતા દીક્ષા વિધિનાઽનેન નારદ।
સાધકાનાં તુ વક્ષ્યામિ તત્ત્વશુદ્ધૌ ક્રમેણ તુ

સંશોધ્ય ગન્ધતન્માત્રં વક્રમન્ત્રત્રયેણ તુ।
રસાખ્યમઙ્ગષટ્કેન રૂપમાત્રં ચ શક્તિભિઃ

સમસ્તમૂલમન્ત્રેણ શોધયેત્સ્પર્શસંજ્ઞિતમ્।
સંશોધ્ય શબ્દતન્માત્રમનિરુદ્ધેન નારદ

પ્રદ્યુમ્નેન ત્વહઙ્કારં બુદ્ધિં સઙ્કર્ષણેન ચ।
પ્રદાનં વાસુદેવેન તતઃ સત્યેન ચેશ્વરમ્

શોધયેત્સાધકસ્યૈવં તત્ત્વં સદ્વૈષ્ણવસ્ય ચ।
દીક્ષાર્થં તત્ત્વસંશુદ્ધૌ ગુરોર્મન્ત્રાનથો શૃણુ

દશભિસ્સાસ્ત્રમન્ત્રૈસ્તુ ગન્ધમાત્રં તુ સંહરેત્।
લોકેશાદ્યૈ રસાખ્યં તુ રૂપાખ્યં કૌસ્તુ ભાદિકૈઃ

સ્પર્શસંજ્ઞં ત્રિભિર્વક્રૈર્હૃદાદ્યૈઃ શબ્દસંજ્ઞિતમ્।
લક્ષ્મ્યાદ્યૈરપ્યહઙ્કારં બુદ્ધિં મૂલેન શોધયેત્

પ્રધાનમથ સત્યાદ્યૈઃ પઞ્ચભિઃ પરિશોધ્ય ચ।
સપ્તાક્ષરેણ મન્ત્રેણ શોધયેદીશ્વરં તતઃ

ક્રમ એષ હિ દીક્ષાયામાચાર્યાણામુદાહૃતઃ।
સ્ત્રીણાં તુ ભોગસિદ્ધ્યર્થં શૃણુ દીક્ષાક્રમં મમ

પુરુષં પ્રથમે તત્ત્વે યોજયેદ્ગન્ધસંજ્ઞિતે।
રસતન્માત્રસંજ્ઞેઽથ સત્ત્યં ચૈવ દ્વિતીયકે

અચ્યુતં ચ તૃતીયે તુ વાસુદેવં ચતુર્થકે।
સકલેન તુ રૂપેણ એતદાદૌ ચતુષ્ટયમ્

યોજનીયં ચ મન્ત્રાણાં ચતુસ્તન્માત્રશુદ્ધયે।
પઞ્ચમેચાનિરુદ્ધં તુ ષષ્ઠે યોજ્યઃ પુનઃ પ્રભુઃ

પ્રદ્યુમ્નસ્તુ વિશાલાક્ષસ્તતઃ સઙ્કર્ષણઃ પરે।
નિષ્કલસ્સપ્તમે યોજ્યો દેવ્યો યોજ્યાસ્તથાઽષ્ટમે

નવમે તુ મહાતત્ત્વે ધ્યાયેન્નારાયણં પ્રભુમ્।
ત્ર્યક્ષરેણ તુ મન્ત્રેણ ત્રિદૈવત્યં જગદ્ગુરુમ્

એવં તત્ત્વસમૂહસ્થં જ્ઞાત્વા મન્ત્રગણં પુરા।
પ્રારભેત તતો દીક્ષાં સુશુભે દિવસે ગુરુઃ

[દીક્ષાયાં પ્રશસ્તાસ્તિથયઃ] 16-17
યદ્યપ્યુક્તા મયા વિપ્ર તિથયઃ પૂજને પુરા।
તથાઽપિ દ્વાદશી શ્રેષ્ઠા દીક્ષાયાં પૂજને હરેઃ

સર્વં દશમ્યામાહૃત્ય યાગૌપકરણં તુ વૈ।
[સ્નાનાદિનિયમપૂર્વકં યાગશાલાપ્રવેશઃ] 16-18
પ્રાગ્વત્સ્નાત્વા સમાચમ્ય કૃતન્યાસસ્સ્મરેદ્ધરિમ્

પુષ્પાર્ઘ્યતોયહસ્તશ્ચ સંવિશેદ્યાગમન્દિરમ્।
[નૃસિંહ્યમન્ત્રાદિભિરભિમન્ત્રિતાનાં સિદ્ધાર્થકાનાં યાગશાલાયાં પરિતઃ પ્રક્ષેપઃ]
નૃસિંહ્મમન્ત્રેણાસ્ત્રેણ સચક્રેણાભિમન્ત્ર્ય ચ

સિદ્ધાર્થકાન્ક્ષિપેત્પશ્ચાદૂર્ધ્વેઽધો દિગ્વિદુક્ષુ ચ।
[સ્વમન્ત્રેણ ગદાસ્થાપનમ્] 16-19
પ્રાકારાકારદેહાં ચ નાનાજ્વાલાસમાવૃતામ્

શક્તિરૂપાં ગદાં તત્ર સ્વમન્ત્રેણ તુ વિન્યસેત્।
[સત્યાદ્યભિમન્ત્રિતેન પઞ્ચગવ્યેન ત્ર્યક્ષરમન્ત્રેણ સર્વદ્રવ્યપ્રોક્ષણમ્] 16-20
પાત્રે ચાભિનવે કુર્યાત્સંમિશ્રસલિલેન ચ

સત્યાદિપઞ્ચકેનાથ પઞ્ચગવ્યં તુ મન્ત્રયેત્।
ત્ર્યક્ષરેણ તુ મૂલેન સર્વં સંપ્રોક્ષ્ય તેન વૈ

કૌશેયેન પવિત્રેણ ધ્યાયમાનસ્તમેવ હિ।
[કલશવિધિઃ] 16-21
અથાદાય દૃઢં શુભ્રમેકરૂપં ચ નિર્વ્રણમ્

કલશં મૃણ્મયં રમ્યં સૌવર્ણં ચાથ રાજતમ્।
રત્નહાટકસદ્ગન્ધફલસર્વૌષધીયુતમ્

શુભપાદપશાખાઢ્યં પટ્ટસ્રક્કણ્ઠભૂષણમ્।
ગાલિતોદકસંપૂર્ણં વારિધારાન્વિતં શુભમ્

ચન્દનાદ્યુપલિપ્તં ચ પરિતશ્ચાર્ઘ્યચર્ચિતમ્।
[યથાવિધિ મન્ત્રસ્ય સાઙ્ગસ્ય પૂજનીયત્વવિધાનમ્]
મન્ત્રપીઠોપરિ બ્રહ્મન્સાઙ્ગં સપરિવારકમ્

મન્ત્રં પૂર્વોક્તવિધિના પૂજયેચ્ચ યથાવિધિ।
[વર્ધન્યા અભિમન્ત્રણમ્]
સાસ્ત્રેણ ચક્રમન્ત્રેણ મન્ત્રયેદથ વર્ધનીમ્

તત્ર ચક્તસ્થિતં ચાસ્ત્રં યજેન્નારાયણાત્મકમ્।
[વર્ધનીસ્થસલિલધારયા ભિત્તિસંસેચનપૂર્વકં કલશસ્ય ભ્રામણવિધિઃ]
તયા ભિત્તિગણં(1) સર્વં સંસિચ્યાચ્છિન્નધારયા

(1. અત્ર ભિત્તિગણમિતિ વેદિર્લક્ષ્યત ઇતિ પ્રતિભાતિ! તથા ચ પાદ્ગે દીક્ષાપ્રકરણે- `અચ્છિન્નધારયા સિઞ્ચેદ્વેદિકાં પરિતોગુરુઽ રિતિ।)
પ્રદક્ષિણક્રમેણૈવમીશકોણાદિતો દ્વિજ।
પૃષ્ઠતઃ કલશો ભ્રામ્યસ્સ્તુલ્યકાલં તુ વા પૃથક્

[અથ ભ્રામિતસ્ય કલશસ્ય સ્થાપનવિધિઃ]
શાલ્યાદિષુ પરિસ્થાપ્યઃ કલશો વર્ધનીયુતઃ।
ઈશદિક્સંમુખં ચાથ પુષ્પાદ્યૈઃ પૂજયેત્પુનઃ

[સ્થાપિતસ્ય કલશસ્ય પૂજનમ્]
અસ્ત્રેણ વસ્ત્રયુગ્મં તુ અહતં ચાભિમન્ત્ર્ય વૈ।
ધૂપાદિવાસિતં કૃત્વા તાવુભૌ પરિવેષ્ટ્ય ચ

પૂજાં કૃત્વાઽથ પુષ્પાદ્યૈઃ
[સ્થણ્ડિલેઽગ્નૌ ચ હરેર્યજનવિધાનમ્] 16-22
સ્થણ્ડિલેઽથ યજેદ્ધરિમ્।
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન તતોગ્નેર્મધ્યતો યજેત્

સન્તર્પ્ય પૂર્વવિધિના ચરું વૈ સાધયેત્તતઃ।
[અથ ચરુસાધનપ્રકારઃ] 16-23
પ્રક્ષાલ્ય ચ પુરાઽસ્ત્રેણ ગન્ધૈરાલિપ્ય ચાન્તરાત્

ક્ષીરેણ હવિરાપૂર્ય હૃન્મન્ત્રેણ તુ નારદ।
લક્ષયિત્વા શૃતં ક્ષીરં નિક્ષિપેત્તણ્ડુલાંસ્તતઃ

શક્તિમન્ત્રચતુષ્કેણ ચાલયેત્સિહ્મમૂર્તિના।
સિદ્ધમુત્તારયેત્કુણ્ડાન્મન્ત્રેણ કપિલાત્મના

પ્રક્ષાલ્યાલિપ્ય ચ તતો મન્ત્રેણ ક્રોડમૂર્તિના।
સ્થગયેન્મૂલમન્ત્રેણ
[સિદ્ધસ્ય ચરોશ્ચતુર્ધા વિભજ્ય વિનિયોગવિધાનમ્] 16-24
ચતુર્ધા સંવિભજ્ય તત્

સ્થણ્ડિલારાધિતસ્યાદૌ ભાગમેકં નિવેદ્ય ચ।
મધ્વાજ્યસંપ્લુતં કૃત્વા દ્વિતીયં કલશસ્થિતે

તૃતીયં ભાગમાદાય તમગ્નિસ્થે તુ હોમયેત્।
પરિવારે બલિં દદ્યાત્સ્થલેશકલશાવધૌ(?)

[સ્થણ્ડિલાદિસ્થાનત્રયે દેવસ્ય પુનઃ પૂજનમ્]
મુદ્રાં બધ્વા તતો જપ્ત્વા પુષ્પાદ્યૈઃ પૂજયેત્પુનઃ।
ત્રિસ્થાનસ્થં ક્રમાદ્દેવં શિષ્યાનાહૂય મણ્ડિતાન્

[શિષ્યાણાં પ્રોક્ષણમ્] 16-25
સુસ્નાતાન્ધૌતવસ્ત્રાંશ્ચ પવિત્રીકૃતવિગ્રહાન્।
દ્વારદેશસ્થિતાન્કૃત્વા બહિર્વાસાન્તરે(1) દ્વિજ

(1. સંકટે ય્.)
પ્રોક્ષયેદર્ઘ્યપાત્રાત્તુ પ્રાગસ્ત્રેણ તુ નારદ।
[અથ સર્વાઙ્ગસંસ્પર્શઃ]
સર્વાઙ્ગાલભનં કુર્યાચ્છાખાજપ્તૈઃ પદૈઃ ક્રમાત્

[અભિમન્ત્રિતસ્યાર્ઘ્યપુષ્પસ્ય શિરસિ પ્રક્ષેપઃ]
દત્વાઽર્ધ્યપુષ્પં શિરસિ શિરોમન્ત્રાભિમન્ત્રિતમ્।
[શિષ્યાણાં મન્ત્રમયશરીરત્વાપાદનમ્]
દહનોત્પાદનં કુર્યાત્પૂર્વવત્ક્રમયોગતઃ

તતસ્તેષાં વિધાનેન કુર્યાન્મન્ત્રમયીં તનુમ્।
[ગુરુણા શિષ્યે કર્તવ્યો ભાવનાવિશેષઃ] 16-26
યથાઽઽત્મનિ પુરા દેવે યથાઽગ્નૌ કલશે યથા

શિષ્યસ્ય ચ તથા ધ્યાયેત્સકલાન્નિષ્કલાત્પરમ્।
પરં ચ ત્ર્યક્ષરેણૈવ કેવલેન તુ નારદ

સંસ્કારસ્સકલઃ પ્રોક્તઃ શઙ્ખચક્રગદાધરઃ।
નિષ્કલઃ શક્તિરૂપસ્તુ મધ્યમો મન્ત્રનાયકઃ

પરઃશક્ત્યવસાનસ્તુ પ્રણમાત્મા (વાત્મા(1) ?) વ્યવસ્થિતઃ।
સકલાધિષ્ઠિતા વ્યક્તા પ્રકૃતિઃ સ્પષ્ટરૂપિણી

(1. પરવાત્મા ય્. એતત્પાઠાનુગુણસ્તુ પરમાત્મેતિ પાઠઃ પ્રતિભાતિ.)
નિષ્કલાધિષ્ઠિતં જ્ઞેયમવ્યક્તં પુરુષીશ્ચિતિમ્(?)
મન્ત્રરૂપેણ દેવેન સદસદ્વ્યક્તિરૂપિણા

પરેણાધિષ્ઠિતં સર્વં વ્યક્તાવ્યક્તં ચિદાત્મકમ્।
[સ્વસ્ય શિષ્યસ્ય ચોક્તપ્રકારેણૈકીભાવં ભાવયતો ગુરોરેવ સંસારવિમોચકત્વોક્તિઃ] 16-27
એવં દેવં સ્વમાત્માનં શિષ્યં ચ પુરુષાત્મકમ્

એકીભાવેન યો વેત્તિ ન્યાસકાલે પરસ્ય તુ।
દીક્ષાધિવાસને વિપ્ર સ સંસારાદ્વિમોચકઃ

[મત્રમૂર્તેર્ભગવતઃ સન્નિધૌ વિજ્ઞાપનમ્] 16-28
વિજ્ઞાપ્યશ્ચાથ ભગવાન્સ્થલસ્થો મન્ત્રવિગ્રહઃ।
સબન્ધાન્વૈષયૈઃ પાશૈઃ વિદેહં (વિવશાન્ ?) પશુપક્ષિવત્

ત્વદનુગ્રહસામર્થ્યાન્મોક્ષયામિ જગદ્ગુરો।
વિજ્ઞાપ્યો ભગવનેવં વિનિવેદ્ય પશૂ(?)ન્વિભોઃ

પુત્રાઃ શિષ્યાસ્તથા ભૃત્યાસ્તથૈ(વૈ?)વ પરમેશ્વર।
[અહતેન વાસસા શિષ્યસ્ય નેત્રબન્ધનમ્]
વાસસા હ્યહતેનાથ શુદ્ધેન સુસિતેન ચ

નેત્રમન્ત્રાભિજપ્તેન નેત્રે શિષ્યસ્ય બન્ધયેત્।
[પિનદ્ધનેત્રસ્ય શિષ્યસ્ય હસ્તેન પુષ્પાઞ્જલિપ્રક્ષેપણમ્]
અમન્ત્રં ક્ષેપયેચ્ચાતો વિષ્ણોઃ પુષ્પાઞ્જલિં સ્થલે

[પુષ્પાઞ્જલિપતનાનુસારેણ શિષ્યસ્ય નામકરણમ્] 16-29
યત્ર સા પતતિ બ્રહ્મન્બુદ્ધિસઙ્કલ્પિતેઽમ્વુજે।
નવધા વિભજેત્પ્રાગ્વત્તન્નામાનં તમઙ્કયેત્

વિષ્ણુશબ્દાન્વિતેનૈવ પતિ(તિ?)સંજ્ઞાયુતેન ચ।
[અમન્ત્રકં કલશપૂજનમ્]
અમન્ત્રમર્ચયેત્પશ્ચાત્કલશં સાસ્ત્રવર્ધનીમ્

[(1)માયાસૂત્રવિધાનનિરૂપણમ્] 16-30
(1. ઇદં સૂત્રં પાદ્ભે `માયાસૂત્રેણ વેષ્ટયેદિઽતિ માયાસૂત્રમિતિ પરિભાષ્યતે। ઇહચાનુપદમવ્યક્ત લિઙ્ગસૂત્રમિતિ ચ સૂચ્યતે।)
સુસિતં સૂત્રમાદાય લાક્ષાલક્તકભાવિતમ્।
[તત્ર સૂત્રમાનમ્]
સમ્મુખં ચોત્થિતં શિષ્યં સમપાદશિરોન્નતમ્

કૃત્વાઽઙ્ગુષ્ઠદ્વયસ્યાગ્રાત્સમારભ્ય દ્વિજોત્તમ।
યાવચ્છિખાવસાનં તુ સૂત્રમાનં સમાહરેત્

[તસ્ય સૂત્રસ્યૈકગુણદ્વિગુણત્વાદ્યન્યતમવિધાનમ્]
કુર્યાદેકગુણં તદ્વૈ દ્વિગુણં ત્રિગુણં તુ વા।
ત્રિત્રિસ્થગુણિતં વાથ પઞ્ચવિંશતિધા તુ વા

[તસ્ય સૂત્રસ્ય સંર્વવિકારપ્રકૃતિભૂતાવ્યક્તત્વેનભાવનમ્]
અવ્યક્તલિઙ્ગસૂત્રં તુ પ્રાગવિદ્યાકલાત્મકમ્।
નિત્યં જડં વ્યાપકં ચ તસ્મિન્વિશ્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્

તત્રાપ્ત(સ્ત?)મયતે ભૂયસ્તસ્માદ્વૈ સંપ્રવર્તતે।
તત્રસ્થાં ચિન્તયેત્સર્વામભિન્નાં તત્ત્વવર્ધનીમ્

તત્રોદ્ભવાસ્તુ યે વિપ્ર પાશબન્ધાત્મકા દૃઢાઃ।
રાગેણ રઞ્જિતાશ્ચિત્રા અવિદ્યાસંપ્રદીપિતાઃ

વિચ્છિન્નાશ્ચૈવ કાલેન નિયતા વ્યાપકાસ્તથા।
[તસ્ય સૂત્રસ્યૈકદ્વિત્ર્યાદ્યન્યતમપ્રકારેણ તત્ત્વસઙ્ખ્યાક્રમેણ યથેચ્છં ગ્રંથનમ્]
તત્ત્વસઙ્ખ્યાક્રમેણૈવ ગ્રથયેત્તદ્વિજેચ્છયા

એકધા વા દ્વિધા ચૈવ ત્રિધા વા નવધા મુને।
સંક્ષિપ્તં વિસ્તરેણાથ ગ્રથયેત્પઞ્ચપઞ્ચધા

[ભોગમોક્ષાર્થિનઃ શિષ્યસ્ય તદન્તરાયોન્મૂલનાર્થં શિષ્યશરીરતયા ભાવિતે સૂત્રે તત્ત્વસૃષ્ટિક્રમેણ શિખાપ્રભૃતિચરણાન્તાવયવભાવનાપૂર્વકં હોમસ્ય કર્તવ્યતાવિધાનમ્] 16-31
તત્ત્વસૃષ્ટિક્રમેણૈવ શિખાગ્રાચ્ચરણાવધિ।
ભવિષ્યત્ફલદેહેઽસૌ (સ્ય ?) કૃતકૃત્યસ્ય કર્મણઃ

કલ્પયિત્વા તુ હોતવ્યો મન્ત્રૈર્નિમૂલકારણમ્।
ભોગમોક્ષપ્રસક્તસ્ય બાધન્તે ન યથા પુનઃ

કદાચિદ્દેહપાદાદ્યૈઃ કર્માણિ મુનિસત્તમ।
અનિચ્છમાનસ્ય બલાજ્જન્તોઃ સંપ્રેયરન્તિ ચ

સેશ્વરે પ્રાકૃતે દેહે સ હિ કર્માસ્પદો યતઃ।
આશ્રયસ્ય ત્વભાવેન કર્માણ્યુપશમન્તિ ચ

સ્વયમેવ યથાવહ્નેર્જ્વાલાદ્યા ઇન્ધનં વિના।
ભોગાસક્તસ્ય વૈ જન્તોરન્તે મોક્ષાભિકાંક્ષિણઃ

સંવિધાનમિદં કુર્યાન્ન નિર્વાણાશ્રિતસ્ય ચ।
[સૂત્રં કુંઢસમીપં નીત્વા તસ્મિન્ સૂત્રાત્મકે દેહે તત્ત્વાનાં સંક્ષેપવિસ્તારાભ્યાં પૂર્વોક્તૈકદ્વિત્ર્યાદિગ્રન્થનપ્રકારવિકલ્પાનુગુણં સ્મરણપ્રકારઃ] 16-32
સાધુપર્ણપુટે સૂત્રં કૃત્વા તં મલ્લકેઽથ વા

પ્રયાયાત્કુણ્ડનિકટં સહ શિષ્યેણ વૈ ગુરુઃ।
નિધાય કુણ્ડનિકટે દેહે શૈષ્યેઽથ સૌત્રકે

તત્ત્વસઙ્ઘં સ્મરેદ્ભિન્નં સ્પષ્ટં સૃષ્ટિક્રમેણ તુ।
કેવલં ચેશ્વરં વાથ તં પ્રધાનાન્વિતં તુ વૈ

તે દ્વે તન્માત્રકં વર્ગમેકં ચ બહુધાત્મકમ્।
ઈશ્વરં પ્રકૃતિં મેધામહઙ્કારાદિકં ગણમ્

નવધા વા મુનિશ્રેષ્ઠ વિસ્તારેણાથ ચિન્તયેત્।
ઈશ્વરાચ્ચ પ્રથિવ્યન્તં યથા ચાનુક્રમેણ વા

લલાટાદઙ્ઘ્રિપર્યન્તં સ્થાનભેદેન નારદ।
વ્યાપકત્વેન વૈ તત્ત્વં સર્વેષાં ચ લયં ગતમ્

[તત્ત્વગણસ્ય દીપાલોકયોરિવાપૃથગ્ભાવલક્ષણમૈક્યમ્]
પ્રદીપાચ્ચ યથા ગેહે બહવસ્સ્થાનભેદકાઃ।
દૃશ્યતે(ન્તે ?)ચ તદુદ્ભૂતઆલોકોન વિભાવ્યતે

વ્યાપકત્વાત્પૃથગ્રપમેવં તત્ત્વગણં મુને।
અપૃથક્ચ પૃથગ્ભૂતં સંમિશ્રં તુ વિભાવયેત્

યથાવજ્જ્ઞાનદૃષ્ટ્યા તુ બુદ્ધ્યા સંશોધ્ય યોજયેત્।
એવમેવાપૃથગ્વિદ્ધિ ભેદમેકસ્ય તં પ્રતિ

દિક્સંસ્થિતસ્ય યચ્ચૈક્યં મિશ્રીભૂતત્વમેવ હિ।
[તત્રૈકધાગ્રન્થનપક્ષે]
એકોચ્ચારપ્રયોગેણ ઈશં સર્વત્ર ભાવયેત્

[દ્વિધા ગ્રન્થનપક્ષે]
દ્વિરુચ્ચારપ્રયોગેણ ઈશ્વરં તુ (1)વિભાવયેત્।
વ્યક્તૌ પ્રધાનતત્ત્વં તુ વ્યાપકં દેહરૂપધૃત્

(1. વિભાવયેત્ (હૃદન્તરે) ય્. ચ્ લ્. સ્.)
[ત્રિધા ગ્રન્થનપક્ષે]
ત્રિરુચ્ચારેણ ચામૂર્ધ્નો હૃદયાન્તં સ્મરેદ્વિભુમ્।
હૃદયાન્નાભિપર્યન્તં પ્રધાનં પરિભાવયેત્

આનાભેઃ પાદપર્યન્તં સ્મરેત્તન્માત્રકં ગણમ્।
[નવધા ગ્રન્થનપક્ષે]
નવધા મુનિશાર્દૂલ એવમેવ ક્રમં શૃણુ

આકર્ણાદીશ્વરં મૂર્ધ્નિ પ્રધાનં વક્ષસોઽન્તરે।
નાભૌ બુદ્ધિમહઙ્કારં કન્દમૂલાશ્રિતં સ્મરેત્

ઊરુભ્યાં શબ્દતન્માત્રં સ્પર્શાખ્યં સન્ધિદેશજમ્।
જઙ્ઘાભ્યાં રૂપતન્માત્રં ગુલ્ફયોરસસંજ્ઞિતમ્

પાદાભ્યાં ગન્ધસંજ્ઞં તુ સબીજં ધ્યાનસંયુતમ્।
સ્મરેદ્દેહે શિશોસ્સૂત્રે નવગ્રન્થિસમાયુતે

ધ્યાયેદ્ધ્યાતા ધરાન્તં વા દીક્ષાકાલે હ્યુપસ્થિતે।
[અથ તત્ત્વાનાં હોમઃ] 16-33
લલાટે ચેશ્વરં સાક્ષાચ્ચિદ્રૂપં સર્વતો મુખમ્

સમગ્રૈશ્વર્યસંપૂર્ણં સ્વબીજેન મહામતે।
તદ્વદેવ હિ શિષ્યસ્ય ધ્વાત્વા તદનુ હોમયેત્

સ્વબીજેન શતં સાષ્ટં તદર્ધં ત્ર્યંશમેવ વા।
તત્પાદમથ પાદાર્ધં જ્ઞાત્વાવ્યક્તબલં તુ વૈ

હુત્વાઽથ હવિષાઽઽપૂર્ય સ્રવં તેન હુને(?)ચ્છિશુમ્।
મૂર્ધ્નિ પૂર્ણોપમં કુણ્ડે સ્વાહાન્તં તુ વિનિક્ષિપેત્

સૂત્રગ(ગ્ર ?)ન્ધાવથોર્ધ્વસ્થે તત્તત્વં ભાવયેત્તથા।
એવમીશ્વરસંપાતં હોમં કૃત્વા સમાસતઃ

પ્રધાનં ચ ભુવોર્મધ્યે સ્વમન્ત્રેણ તુ ભાવયેત્।
સિન્દૂરપુઞ્જસઙ્કાશં હોમયેત્તદ્વદેવ હિ

સિતેન્દુરશ્મિવર્ણાભાં તાલુમધ્યે ધિયં સ્મરેત્।
કુસુમ્ભરસસઙ્કાશં ખદ્યોતમિવ ખેચરમ્

તાલુમૂલે ત્વહઙ્કારં તાલુકર્ણાન્તરે તતઃ।
રાજોપલદ્યુતિ મુષંષઃ (માકૃતેઃ ?) કદમ્બકુસુમોપમ્

મનસશ્ચાનુસન્ધાનં કુર્યાત્સન્તર્પ્ય પૂર્વવત્।
કર્ણાદ્ધૃત્પદ્મર્પયન્તં સ્મરેત્પઞ્ચપદે સમે

શ્રોત્રાદીનથ વૈ પઞ્ચ પ્રસ્ફુરત્તારકોજ્વલાન્।
સ્વૈઃ સ્વૈર્બીજૈશ્ચ પૂર્વોક્તૈર્ધ્યાત્વા સન્તર્પ્ય પૂર્વવત્

તત્સ્થાના .... .... .... ....
સ્પન્દ (પદ્મા) સ્થાનાચ્ચ નાભ્યન્તં પ્રાગ્વત્પઞ્ચપદાન્તરે।
વાગાદીન્વૈ સ્થિતાન્ પઞ્ચ બીજૈઃ સ્વૈઃ પૂર્વવત્સ્મરેત્

અનુક્રમેણ ચૈકૈકમુચ્ચાર્ય જુહુયાન્ન્યસેત્।
આનાભેર્વસ્તિશીર્ષાન્તં સુસમે પદપઞ્ચકે

શબ્દતન્માત્રપૂર્વાણિ ગન્ધમાત્રાવસાનતઃ।
સ્વૈઃસ્વૈર્ગુણૈશ્ચ યુક્તાનિ ભાસ્વજ્જ્યોતિઃપ્રભાણિ તુ

ઊરુમૂલે તથા મધ્યે બુદ્ધિદેશે(?)તતસ્ત્વધઃ।
દણ્ડે મર્માવસાને તુ(?)સર્વસ્મિંશ્ચરણે ક્રમાત્

ખવાય્વગ્ન્યુદકક્ષ્માન્તં ચિન્તયેદ્ભૂતપઞ્ચકમ્।
નિ(ની?)રૂપાઞ્જનવર્ણં તુ સંસ્મરેદ્વ્યોમગોલકમ્

વાયવ્યં નીલપીતઞ્ચ તૈજસં મધુપિઙ્ગલમ્।
મુક્તાફલનિભં ચાપ્યં રત્નપીતં તુ પાર્થિવમ્

સધ્યાનદ્રષ્ટા ચોઙ્કારં બીજં તદનુ વૈ નમઃ।
તત્રૈવ કાલે હોમાર્થં બીજં પ્રણવપૂર્વકમ્

તત્તત્સજ્ઞં તતઃ સ્વાહા સંપાતે ત્વીદૃશો વિધિઃ।
[સંપાતહોમઃ ?] 16-34
તુર્યાતીતપદાવસ્થો ગુરુઃ કુર્યાદનુગ્રહમ્

એકોચ્ચારેણ શિષ્યસ્ય ક્રિયામપ્યપરિત્યજન્।
દ્વિરુચ્ચારેણ તુર્યસ્થઃ સુષુપ્તાવસ્થગસ્ત્રિભિઃ

નવભિસ્સ્વપ્નભૂમિષ્ઠો જાગ્રત્સ્થાનોઽખિલૈર્જુહેત્।
એકધા વા દ્વિધા ત્રેધા પઞ્ચધા પઞ્ચપઞ્ચધા

હુત્વા સંપાતહોમાર્થં સર્વદ્વન્દ્વોપશાન્તયે।
કુર્યાત્પૂર્ણાહુતિં ચૈવ હોમાન્તે બીજસન્તતમ્

સમૂલમન્ત્રં સંસ્મૃત્ય વૌષડન્તં મહામુને।
યઃ પુમાન્ જીવસંજ્ઞસ્તુ તસ્યૈતા ભોગભૂમયઃ

ઊર્ધ્વાધોભ્યામવિશ્રાન્તસ્તાવત્કુર્યાદ્ગમાગમમ્।
યાવન્ન ગુરુણા સમ્યઙ્‌મન્ત્રમૂર્ત્તૌ નિયોજિતઃ

તત્સ્થિતો ભગવચ્છક્તિકિરણૈસ્ચામલીકૃતઃ।
નિર્મલો મલસોપાનપદવીં ન વ્રજેત્પુનઃ

એવં સંપાતહોમં તુ સંપાદ્ય ચ પુરા મુને।
વિધાય તત્ત્વસૂત્રં તુ પાત્રેણૈવાપરેણ તુ

સંવેષ્ટ્ય સિતસૂત્રેણ ગત્વાઽથ વિનિવેદ્ય ચ।
[રજોઘટિકાકર્તર્યાદ્યુપકરણદ્રવ્યાણામાસાદનાદિસંસ્કારઃ] 16-35
કુમ્ભાગ્રે વાયુકોણે વા રજાંસિ ઘટિકાં તથા

કર્ત્તરીં શાલિપૂર્ણાં તુ સૂત્રં કિરણસંજ્ઞિતમ્।
સૌવર્ણીં રાજતીં ચૈવ શલાકાં તામ્રજામથ

ધૂપદીપાદિકં સર્વં મૂલમન્ત્રેણ નારદ।
સંપૂજ્યાથ પરામૃશ્ય નિરીક્ષ્યાચ્છાદ્ય વાસસા

[બલિહરણમ્] 16-36
તતશ્શિષ્યસમાયુક્તો દ્વારાદ્બાહ્યં વ્રજેદ્ગુરુઃ।
ભૂતાનિ દૂરતોઽસ્ત્રેણ પ્રેર્ય ચૈવ બલિં ક્ષિપેત્

તોયતણ્ડુલસિદ્ધાર્થદધિજાલસમન્વિતમ્।
[પરિખાલેખનમ્] 16-37
શઙ્કુનાઽસ્ત્રાભિજપ્તેન પરિતઃ પરિખાં લિખેત્

સમાચમ્યોપવિશ્યાથ પ્રાઙ્‌મુખો વાપ્યુદઙ્મુખઃ।
[પઞ્ચગવ્યપ્રદાનમ્] 16-38
અનુક્રમેણ શિષ્યાણાં વર્ણતો વ્યવહારતઃ

પઞ્ચગવ્યમથો દદ્યાદ્દુર્ભુક્તાનાં વિશુદ્ધયે।
[ચરુશેષભક્ષણમ્] 16-39
આચમ્ય ચરુશેષં તુ અશ્નીયાચ્છિષ્યસંયુતઃ

[અથ દન્તકાષ્ઠચર્વણતત્પ્રક્ષેપણવિધાનમ્] 16-40
ભુત્ત્કાઽસ્ત્રેણાભિમન્ત્ર્યાથ દન્તકાષ્ઠં તુ ભક્ષયેત્।
[અધિકારિભેદેન દન્તકાષ્ઠપરિમાણભેદઃ] 16-41
નવાષ્ટસપ્તષટ્પઞ્ચાઙ્ગુલૈર્બ્રાહ્મણપૂર્વકમ્

દદ્યાત્સ્ત્રીબાલપર્યન્તં ગુરોર્વૈ દ્વાદશાઙ્ગુલમ્।
એકાપાયેન ચૈતસ્માત્ સમયજ્ઞાવસાનતઃ

ભક્ષયિત્વા વિનિક્ષિપ્ય તૌ(સં?)ક્ષાલ્ય પ્રયતસ્તતઃ।
સ્પષ્ટં કૃત્વા (1)ખવક્ત્રં તુ અગ્રપાતં વિલોક્ય ચ

(1. ઘવસ્રં અ.)
[શુભાશુભપરિજ્ઞાનમ્] 16-42
ઉદક્પશ્ચિમઐશાનપ્રાઙ્‌મુખં પતિતં તુ વા।
શુભં શેષાસુ વિપ્રેન્દ્ર દિક્ષુ ચાશુભમાદિશેત્

સદોષાશ્ચાશુભે પાતે નિર્દોષાશ્ચ શુભે સ્મૃતાઃ।
[અશુભશાન્ત્યર્થો હોમઃ] 16-43
તત્રાશુભોપશાન્ત્યર્થં પ્રભાતે જુહુયાદ્ગુરુઃ

શતં સહસ્રં સાષ્ટં વા યથાશક્ત્યથવા દ્વિજ।
મધ્વાજ્યક્ષીરસંમિશ્રાન્ સફલાંશ્ચ તિલાનથ

અસ્ત્રસંપુટિતેનૈવ નામ્ના સ્વાહાન્વિતેન તુ।
દોષં જહિ જહીત્યેવ પદં નામાવસાનગમ્

[અથ શયનવિધિઃ] 16-44
આચમ્ય પાણિપાદં તુ પ્રક્ષાલ્ય શિશુના સહ।
સર્વં પ્રદક્ષણીકૃત્ય ત્રિસ્થાનસ્થક્રમેણ તુ

પ્રાગ્દક્ષિણશિરો વાઽથ શયનં કલ્પયેદ્ગુરુ।
દર્ભાંસ્તત્રાસ્ત્રમન્ત્રેણ ક્ષિપેત્સિદ્ધાર્થકાંસ્તથા

ભગવન્તં સ્મરંસ્તત્ર નારાયણમજં વિભુમ્।
ઉપોષ્ય રજનીમેકાં નિયમસ્થાં તુ કારયેત્

શતમાવર્તયેન્મન્ત્રમર્ધં પાદં તુ શક્તિતઃ।
[સ્વપ્નાધિપતિમન્ત્રઃ] 16-45
ઓંકારઃ પ્રાક્તતઃ પ્રાણો લોકેશોપરિ સંસ્થિતઃ

તદૂર્ધ્વે વ્યાપકં ચાન્દ્રં હ્રીઙ્કારસ્તદનન્તરમ્।
સ્વપ્નાધિપતયે દદ્યાત્પદં ચાથ ષડક્ષરમ્

રજનીશ્વરાય શબ્દં વૈ વિષ્ણવે ત્ર્યક્ષરં તતઃ।
સ્વાહા સમન્વિતો વિંશત્યક્ષરઃ સ્વપ્નમન્ત્રરાટ્

[અર્ધરાત્રે શયનાદુત્થાય ગુરુણા વિધેયો વિશેષઃ] 16-46
તતોઽર્ધરાત્રસમયે ઉત્થાય શયનાદ્ગુરુઃ।
પ્રક્ષાલિતાઙ્ઘ્રિપાણિશ્ચ આચમ્ય ન્યાસમાચરેત્

સ્થલસ્થં ધૂપયિત્વાઽગ્નિમુત્થાપ્યૈકીકૃતં સ્મરેત્।
કુમ્ભસ્થે મન્ત્રમૂર્તૌ તુ પ્રાગ્વત્કુર્યાચ્ચ મણ્ડલમ્

શોભયેચ્ચ તથા વિપ્ર (1)દદ્યાદસ્ત્રાભિમન્ત્રિતમ્।
શરાષ્ટકં બહિર્દિક્ષુ સફલં પુષ્પમણ્ડિતમ્

(1. વિદ્યા ય્.)
શરાશ્રિતં ત્રિધા છિન્નં સૂત્રં વૈ પઞ્ચરઙ્ગકમ્।
વસ્ત્રૈઃ કૃત્વા પરિચ્છન્નં યથાન્યો નાવલોકયેત્

કૃતો વા ક્રિયમાણો વા યસ્માન્નાપૂજિતો મુને।
દર્શનીયો રજઃપાતઃ કસ્યચિત્સિદ્ધિમિચ્છતા

[પ્રભાતે શિષ્યાણામુદ્બોધનમ્]
પ્રભાતે બોધયેચ્છિષ્યાન્ સ્વપ્નં પૃચ્છેચ્છુભાશુભમ્।
[શુભાશુભસ્વપ્નભેદનિરૂપણમ્] 16-47
ગુરુદેવદ્વિજાઃકન્યા ગોગજાશ્ચાશ્વકેસરી

દર્પણં શઙ્ખભેર્યૌ ચ તન્ત્રીવાદ્યં ચ રોદ(શોભ ?)નમ્।
તામ્બૂલભક્ષણં ચૈવ તથા દધ્યભિવન્દનમ્

સિદ્ધાન્નમામમાંસં ચ મદ્યસ્ત્રીમદિરાસવમ્।
છત્રં યાનં સિતં વસ્ત્રં તથાઽન્યત્ શ્વેતચન્દનમ્

માલ્યં મુક્તાફલૈર્હારો ભૂયઃપૂર્ણોદિતશ્શશી।
પ્રચણ્ડકિરણઃ ખસ્થો નિમ્નગાઽથ મહોદધિઃ

પ્રફુલ્લપાદપશ્શાલી કુઙ્કુમં રોચના મધુ।
લાજાઃ સિદ્ધાર્થકા બીજં નવભાણ્ડં ચ પાયસમ્

તપસ્યન્વૈ તથાઽઽચાર્યો ગાયન્તી ચ વરાડ્ગના।
મનઃપ્રીતિકરાશ્ચાન્યે લોકે શંસાપદઙ્ગતાઃ

સર્વે સ્વપ્નાશ્શુભા વિદ્ધિ સિદ્ધિમોક્ષફલપ્રદાઃ।
અતોઽન્યે વિપરીતાશ્ચ મનસઃ ખેદદાશ્ચ યે

ગર્હિતા લોકવિદ્વિષ્ટાસ્સ્વપ્નાસ્તે હ્યશુભાવહાઃ।
[અશુભસ્વપ્નદોષપરિહારાય હોમવિધાનમ્] 16-48
પૃષ્ટ્વા સમાચરેદ્ધોમં દન્તકાષ્ઠોદિતં મુને

કેવલેનાથવાઽઽજ્યેન સિંહમન્ત્રેણ શાન્તયે।
[ન્યૂનાતિરિક્તપ્રાયશ્ચિત્તાર્થં હોમસ્ય વિધાનમ્] 16-49
સશિષ્યોઽથ ગુરુસ્સ્નાત્વા પૂર્વવત્સંપ્રવિશ્ય ચ

ઊનાતિરિક્તશાન્ત્યર્થં સર્વમન્ત્રૈશ્ચ હોમયેત્।
[પૂર્વોક્તપ્રકારેણ મણ્ડલપૂજનાદિ] 16-50
મણ્ડલં પૂજયેત્પશ્ચાત્ પૂર્વોક્તવિધિના મુને

સર્વં હોમાવસાનં તુ કૃત્વા શિષ્યાન્ પ્રવેશયેત્।
[આબદ્ધનેત્રાણાં શિષ્યાણાં હસ્તતઃ પુષ્પાઞ્જલિપ્રક્ષેપણમ્] 16-51
ક્રમાત્ પુષ્પાઞ્જલિં કૃત્વા બદ્ધનેત્રાંશ્ચ પૂર્વવત્

ક્ષેપયેચ્ચ હિરણ્યાઢ્યં મણિમુક્તાફલાન્વિતમ્।
[ઉદ્ઘાટિતનેત્રૈઃ શિષ્યૈઃ ગુરુનમસ્કારાદેઃ કર્તવ્યતા] 16-52
ઉદ્ધાટ્ય નયને પશ્ચાદખિલં સંપ્રદર્શયેત્

ગુરોર્વૈ પાદપતનં કૃત્વાઽષ્ટાઙ્ગેન ભક્તિતઃ।
પ્રદક્ષિણદ્વયં કુર્યાન્મણ્ડલે નતમસ્તકઃ

વ્રજેદગ્નેસ્સમીપં તુ ઉપવિશ્ય તતો ગુરુઃ।
[અથ ગુરુણા કર્તવ્યહોમવિશેષવિધાનમ્ તત્ર મન્ત્રતૃપ્તિહોમઃ] 16-53
વિન્યસ્ય વહ્નેર્ગેહે તુ મન્ત્રમણ્ડલમુત્તમમ્

સ્વાહાન્તાન્ હોમયેદ્ભૂયો મન્ત્રાન્વિધિપુરસ્સરાન્।
દેવીરઙ્ગાનિ સત્યાસ્ત્રં ? તિલૈરાજ્યેન શક્તિતઃ

મન્ત્રાણાં તર્પણં કૃત્વા સર્વેષાં મુનિસત્તમ।
[મન્ત્રાધિકારહોમઃ] 16-54
દીક્ષારમ્ભનિમિત્તાર્થં દશભાગવ્યવસ્થયા

મન્ત્રપૂજાધિકારાર્થં હોમં કુર્યાત્તતોઽપરમ્।
પ્રતિમન્ત્રસ્ય જુહુયાત્ પઞ્ચપઞ્ચાહુતિક્રમાત્

અધિકારો ભવત્યેવં જપેઽગ્નૌ ચ શ્રુતેઽર્ચને।
[અથ મલશોધનહોમઃ] 16-55
દીક્ષાયાં (1)મલશુદ્ધ્યર્થં મૂલમન્ત્રસ્ય વૈ શતમ્

(1. મધ્ય અ.)
અષ્ટાધિકં ઘૃતેનૈવ તિલેનાપિ યથેચ્છયા।
દેવીનાં પઞ્ચવિંશેન ત્વઙ્ગાનાં દશકેન તુ

સિંહાદિષ્વષ્ટકેનૈવ સપ્તકેન તતો મુને।
વિહિતં કૌસ્તુભાદીનાં ષડ્ભિસ્સત્યાદિષૂદિતમ્

સપ્તાક્ષરસ્ય મન્ત્રસ્ય વિહિતં પઞ્ચકેન વૈ।
પૂર્ણાહુતિં ઘૃતેનૈવ મૂલમન્ત્રેણ પાતયેત્

તદા દીક્ષા ભવેચ્છશ્વન્માન્ત્રી સામાન્યલક્ષણા।
વિના સ્વરૂપજ્ઞાનેન યયા સન્તારયેદ્ગુરુઃ

મન્ત્રૈસ્તુ સંપુટીકુર્યાત્ કિન્તુ સંજ્ઞા(જ્ઞાં?)શિશોર્દ્વિજ।
ઇત્યેતન્મન્ત્રદીક્ષાયાં કેવલાયાં સમાસતઃ

[અથ દીક્ષાયાં જ્ઞાતવ્યવિશેષવિધાનમ્]
હવને લક્ષણં પ્રોક્તં સતત્ત્વાયામતશ્શૃણુ।
દીક્ષાકાલે તુ ગુરુણા જ્ઞાતવ્યા તત્ત્વપદ્ધતિઃ

જ્ઞેયાનુષ્ઠાનભાવેન યથા તુ સુકરો ભવેત્।
મન્ત્રશૂદ્ધિપ્રભાવાચ્ચ શુદ્ધો ભવતિ વૈ ગુરુઃ

ગુરુશુદ્ધિપ્રભાવાચ્ચ મન્ત્રગ્રામો ભવેત્સ્થિરઃ।
પ્રાગુક્તેન વિધાનેન હવનાદપિ સન્ધનાત્

દીક્ષાકર્મણિ વિસ્તીર્ણે મધ્યમે વાઽવાધારય।
[નવતત્ત્વશોધનેન સર્વતત્ત્વાનાં શુદ્ધતા] 16-56
ગન્ધતન્માત્રપૂર્વૈસ્તુ તન્માત્રૈઃ શોધિતૈઃ ક્રમાત્

ભવન્ત્યમી વિશુદ્ધાસ્તુ પૃથિવ્યાદ્યાઃ ખપઞ્ચમાઃ।
તેષામન્તર્ગતૌ જ્ઞેયૌ દ્વૌ વર્ગાવિન્દ્રિયાત્મકૌ

કર્મેન્દ્રિયાત્મકં પૂર્વં તતો બુદ્ધીન્દ્રિયાત્મકઃ।
એવં તન્માત્રશુદ્ધ્યા વૈ વિંશત્તત્વં વિશોધિતમ્

અહઙ્કારેણ શુદ્ધેન મનશ્શુદ્ધિરિહોચ્યતે।
બુદ્ધ્યા તુ શુદ્ધયા શુદ્ધાઃ પ્રત્યયાઃ સવિપર્યયાઃ

પ્રધાનેન તુ શુદ્ધેન વ્યક્તાવ્યક્તં તુ શોધિતમ્।
ઈશ્વરેણ તુ શુદ્ધેન શુદ્ધશ્ચિત્પુરુષો ભવેત્

અશોધ્યં પરમં તત્ત્વં યત્ર કેવલતાં વ્રજેત્।
તત્રૈવ તુ લયં કુર્યાત્પરબ્રહ્મસ્વભાવકે

જ્ઞાનદીક્ષાક્રમેણૈવ તત્ત્વશુદ્ધેરનન્તરમ્।
એવં વેદવિદાં શ્રેષ્ઠઃ પુરા જ્ઞાત્વા સમાસતઃ

[મુમુક્ષુશિષ્યાણાં તત્ત્વશોધને વિશેષવિધાનમ્]
મુમુક્ષૂણાં ચ શિષ્યાણામધ્વાનં શોધયેત્ક્રમાત્।
યાદૃક્તદ્વિસ્તરેણૈવ શ્રુણુષ્વાવહિતો મમ

[બહ્વૌ ભાવિતે મન્ત્રમયમૂર્ત્તિસ્વરૂપે શિષ્યતત્ત્વાનામુપસંહરણપ્રકારઃ] 16-57
વહ્નૌ તુ વ્યોમવદ્ધ્યાત્વા ન્યસ્તો મન્ત્રગણો હિ યઃ।
સર્વવ્યાપકરૂપેણ તન્મધ્યે તત્ત્વપદ્ધતિમ્

સમગ્રાં યોજયેદ્ધ્યાત્વા તત્ત્વાત્તત્વં ક્રમેણ તુ।
[નિરીક્ષણપ્રોક્ષણાદિલક્ષણઃ શિષ્યશરીરસંસ્કારઃ] 16-58
બદ્ધપદ્માસનં શિષ્યં કૃત્વા ચાત્મસમીપગમ્

નિરીક્ષ્ય પૂર્વવત્પ્રોક્ષ્ય મન્ત્રહસ્તેન સંસ્પૃશેત્।
[અથ તતસ્તત્વાનાં સૃષ્ટિભાવનમ્] 16-59
ઈશ્વરાદ્ધૂમિપર્યન્તાં પુરા પૂર્વાં તુ વૈ ત્રિધા

સૃષ્ટિં કુર્યાત્સ્વરૂપસ્થાં તમેવમુપસંહરેત્।
તતઃ શિષ્યતનૌ સમ્યક્સૃષ્ટિં સ્પષ્ટાં સ્મરેત્ક્રમાત્

યેન શિષ્યતનુસ્થાનાં તત્ત્વાનાં જડરૂપિણામ્।
સંબોધમાવહત્યાશુ દીક્ષાકાલે હ્યુપસ્થિતે

[અથાનુજ્ઞાગ્રહણપૂર્વકં પાશસૂત્રસ્ય કુણ્ડસમીપે નયનમ્] 16-60
તતઃ કુંભસ્થિતં મન્ત્રં ગત્વા સંપ્રાર્થ્ય ચેતસા।
લબ્ધાનુજ્ઞસ્સમાદાય પાશસૂત્રં પુટસ્થિતમ્

યાયાત્કુણ્ડસમીપં તુ તમુદ્ઘાટ્ય નિધાય વૈ।
[મૂલમન્ત્રેણ હોમઃ] 16-61
સહસ્રેણ શતેનાથ આહુતીનાં તુ તર્પયેત્

મૂલેન મગવન્તં તુ પરમં સૃષ્ટિકારણમ્।
પૂર્ણા દીક્ષાવસાને તુ દાતવ્યા મુનિસત્તમ

એકાનેકપ્રયોગાણાં ન તુ કર્મણિ કર્મણિ।
[તાડનલક્ષણં શિષ્યશરીરશુદ્ધીકરણમ્] 16-62
એકચિત્તસ્થિતિં કૃત્વા શિષ્યરૂપં સમાધિના

સાંપ્રતં મૂલમન્ત્રેણ મન્ત્રજાપોત્થિતેન તુ।
પ્રજપ્ય મૂલમન્ત્રેણ પુષ્પં તુ બહશસ્તતઃ

હું ફટ્કારાન્તયુક્તેન હૃદયં તસ્ય તાડયેત્।
સંબોધમાવહેચ્છીઘ્રં પિણ્ડમદ્યગતસ્ય ચ

[તત્ત્વાનાં શોધનપ્રકારઃ] 16-63
(1)ક્ષ્માતત્ત્વે જનનં પૂર્વં ચૈતન્યસ્ય પ્રકાશતા।
સદ્વ્યાપ્તિભાવના તસ્મિન્ સ્વસ્મિન્સ્વસ્મિન્સ્થિતસ્ય ચ

(1. ક્ષ્માદિતત્ત્વાનાં પ્રત્યેકં ક્રમાજ્જનન-- (સૂક્ષ્મદેહતાપાદન) ચૈતન્યપ્રકાશનવ્યાપ્તિભાવન--ઐશ્વર્યં-ભોગ-તત્તૃપ્તિતત્સભાપ્તિ-વિયોજનસમ્પાદનપૂર્વકં પૂર્ણયા ત-તન્મન્ત્રેણ કુણ્ડસ્થે મન્ત્રમૂર્તાવુપસંહારઃ કાર્યં ઇતિ પ્રકરણાશયઃ। અયમેવ વિષયઃ સાત્ત્વતસંહિતાયામેકોનવિંશે પરિચ્છેદે `પૂરકેણ સમાકૃષ્ય શિષ્યં જ્ઞત્કમલાદ્ધૃદિઽ ઇત્યાદિના ગ્રન્ધસન્દર્ભેણ નિરૂપિતઃ।)
મન્ત્રસંબોધસામર્થ્યાત્તત્રૈશ્વર્યપદં પુનઃ।
તદ્ભોગમપિ ચૈશ્વર્યાત્તત્તૃપ્તિમથ ભાવયેત્

જન્તોર્ભોગસમાપ્તિં તુ ભોગાન્તે તુ વિયોજનમ્।
અથોદ્ધારસ્તુ કર્તવ્યસ્તત્ત્વાત્તત્ત્વે હ્યનુક્રમાત્

એવં તુ વિવિધં કર્મ તત્ત્વે તત્ત્વે વિચિન્તયેત્।
પ્રતિતત્ત્વં શતં હુત્ત્વા આહુતીનાં તુ નારદ

મન્ત્રયુક્તેન બીજેન સર્વતત્ત્વાનિ હોમયેત્।
અધ્યાત્મમન્ત્રમુચ્ચાર્ય અસ્યેતિ દ્વ્યક્ષરં પરમ્

તદન્તે શિષ્યસંજ્ઞાં તુ તત્ત્વબીજમથોચ્ચરેત્।
બીજાન્તે તત્ત્વસંજ્ઞા ચ શોધયેતિ પદં તતઃ

સ્વાહાં તદનુ વૈ કુર્યાશ્ર્છમં નયપદં તતઃ।
નમસ્કારસમાયુક્તો મન્ત્રોઽયં હોમકર્મણિ

ચિન્તયેત્તત્વરત્નં તુ શિષ્યાન્ (શૈષ્યં ?) સંસ્મૃત્ય પાર્થિવમ્।
ચૈતન્યકરણેનાપિ નિક્ષિપ્તં ચ સ્રુચોઽગ્રતઃ

વિભવવ્યૂહસૂક્ષ્માત્મા તદેવ પરિભાવયેત્।
વિકર્ત્ત્ય પાર્થિવગ્રન્થિં સૂત્રાત્કુર્યાત્સ્રુચોઽગ્રગમ્

નિયોજ્ય પૂર્ણયા ચાગ્નાવઙ્કુશેન તુ નારદ।
એવં સંહારયોગેન પરસ્મિન્મન્ત્રકારણે

જ્વલદ્રૂપેઽગ્નિકુણ્ડસ્થે ક્ષ્માખ્યતત્વં (1)શમં નયેત્।
ક્રમેણાનેન વિપ્રેન્દ્ર અપ્તત્ત્વેઽપિ પ્રયુજ્યતે

(1. વિનિક્ષિપેત્ અ.)
તદ્દ્વત્તદુપસંહૃત્ય પૂર્ણાં પાશેન તસ્ય વૈ।
તેજસો ગરુડેનૈવ ગદયાપ્યથ મારુતે

તતસ્ત્વાકાશસન્ધાને પૂર્ણાં ચક્રેન નિક્ષિપેત્।
ગન્ધતન્માત્રશુધ્દ્યર્થં શઙ્ખમન્ત્રેણ નારદ

પૂર્ણાં વૈ પદ્મમન્ત્રેણ રસતન્માત્રશુદ્ધયે।
રૂપતન્માત્રશુદ્ધ્યર્થં માલામન્ત્રેણ નિક્ષિપેત્

સ્પર્શસંજ્ઞસ્ય વિપ્રેન્દ્ર કૌસ્તુભાખ્યેન યોજયેત્।
શબ્દતન્માત્રતત્ત્વસ્ય વારાહેણ સમાચરેત્

ઉપસ્થતો વાઙિનિષ્ઠાનાં પઞ્ચાનાં પરિયોજયેત્।
કાપિલેનાથ સિહ્મેન અસ્ત્રનેત્રેણ વર્મણા

કાર્યં સદૈવ વિપ્રેન્દ્ર ઇન્દ્રિયાણામતઃ શ્રુણુ।
શિખયા શિરસા ચૈવ હૃન્મન્ત્રેણાથ માયયા

જયામન્ત્રેણ શ્રોત્રાખ્ય ઇન્દ્રિયાન્તં લયક્રમાત્।
આરભ્ય ઘ્રાણસંજ્ઞાં ચ સતતં પૂર્ણકર્મણિ

મનસઃ કીર્તિમન્ત્રેણ લક્ષ્માખ્યેન ત્વહઙ્કૃતેઃ।
સમગ્રમૂલમન્ત્રેણ બુદ્ધેઃ પૂર્ણાહુતિં ક્ષિપેત્

સત્યાદિપઞ્ચકેનૈવ પ્રકૃતિં પ્રલયન્નયેત્।
પુરુષઞ્ચેશ્વરસ્થાને શમન્નયતિ સર્વદા

ગુરુઃ સપ્તાક્ષરેણૈવ પૂર્ણાહુત્યા પ્રસન્નધીઃ।
ઈશ્વરાત્તુ પરં તત્ત્વં તત્ત્વગ્રામે ન વિદ્યતે

પુમાનીશ્વરતત્વાત્તુ અધો યાતઃ પદાત્પદમ્।
યેનેશ્વરસ્વરૂપસ્સન્નનિશં પ્રતિભાતિ વૈ

તસ્માદ્દીક્ષાક્રમેણૈવ તત્રોદ્ધૃત્ય પુનઃ ક્ષિપેત્।
લયસ્તત્રૈવ કર્તવ્યો ભોગાર્થંચ શિશોસ્તદા

[ગુરુણા કર્તવ્યો ભાવનાવિશેષઃ]
ઈશ્વરાધારસંજ્ઞસ્તુ સ્વાત્મવાન્દીક્ષિતઃ શુચિઃ।
ધ્યાયેન્નિરક્ષરાકારં વિશ્વો વિશ્વાત્મકસ્ત્વથ(1)

(1. સ્તથા ય્.)
અનાધિનિધનં દેવમચ્યુતાચ્યુતવિગ્રહમ્।
[ભોગાર્થપૂર્ણાહુતિપ્રકારનિરૂપણમ્] 16-64
ધ્યાત્વા નારાયણં પશ્ચાત્મૂલમન્ત્રં વિલોમતઃ

પરમામૃતસંક્ષુબ્ધરૂપમોઘં તુ ચામૃતમ્।
મુઞ્ચમાનમનૌપમ્યમપ્રતર્ક્યમતીન્દ્રિયમ્

શશિસૂર્યપ્રતીકાશાં વિસર્ગેણ તુ બન્ધભૃત્।
પૂર્ણાહુતિઃ પ્રદાતવ્યા વૌષડન્તેન નારદ

એવં પૂર્ણાહુતિં દત્વા સમ્ભોગાર્થમચન્તરમ્।
[મોક્ષાર્થપૂર્ણાહુતિપ્રકારનિરૂપણમ્] 16-65
મોક્ષાર્થં પાતયેદન્યાં પૂર્ણાં સંપૂર્ણલક્ષણામ્

સંશુદ્ધસર્વતત્ત્વં તુ ઈશ્વરાદુર્ધ્વવર્તિનમ્।
અક્ષરેણ તુ મન્ત્રેણ ત્રિદૈવત્યમિવાચ્યુતમ્

ધ્યાત્વા તુ સકલં શિષ્યમાત્માનં નિષ્ળલં તથા।
પૂર્ણાર્થમુદ્યતં ચાજ્યં ધ્યાયેત્સકલનિષ્કલમ્

શિષ્યદેહં તથા કર્મભિન્નં ભાવનયા પુરા।
તતઃ સ્રુચોઽગ્નો(ગ્રે?) સન્ધાય દ્વે એકીકરણેન તુ

નિષ્કલેન સ્વરૂપેણ શિષ્યાજ્યે તુ યથા પુરા।
કૃત્વાઽઽચાર્યસ્વભાવસ્થં સ્વચૈતન્યં શનૈઃ શનૈઃ

યાવત્સુનિર્ભરાનન્દસ્વાનન્દપદમેતિ વૈ।
તતઃ સ્વાનન્દવિશ્રાન્તે મહાનન્દાતુલાસ્પદે

ષડૂર્મિષઙ્ગુણાતીતં મન્ત્રમુદ્રાક્રમોજ્ઝિતમ્।
સ્વશક્તિવૈભવં દિવ્યં પ્રતિભાવ્યાચ્યુતં ગુરોઃ (રુઃ ?)

તતો વિજ્ઞાનશબ્દાત્મપર્યન્તં રૂપમુજ્વલમ્।
અનુચ્ચાર્ય (ધ્યાય ?) સમુચ્ચાર્ય મન્ત્રં સપ્તાક્ષરં દ્વિજ

પૂર્ણાહુતિં તદન્તેન વૌષડન્તેન હોમયેત્।
[બ્રહ્મસમાપત્તિહોમપ્રકારઃ] 16-66
તતો બ્રહ્મસમાપત્તિંસ્થિત્યર્થં હોમયેદ્ગુરુઃ

પ્રણવાદિનમોન્તૈસ્તુ દશભિસ્તુ મહાપદૈઃ।
અપ્રતર્ક્યમનિર્દેશ્યમનૌપમ્યમનામયમ્

સૂક્ષ્મં સર્વગતં નિત્યં ધ્રુવમવ્યયમીશ્વરમ્।
ભવેદ્દશદશાહુત્યા તદ્વત્પૂર્ણાહુતિં પુનઃ

શિષ્યં ચૈવ તથાત્માનં પરં ધ્યાત્વા પરં પુનઃ।
વૌષડન્તં મહાપૂર્ણાં તૃતીયાં પૂર્વવત્ક્ષિપેત્

ક્ષીરં ક્ષીરં યથા વિપ્ર નીરમેકત્ર ચિન્તયેત્।
શિષ્યં ચૈવ તથાઽઽત્માનં વિષ્ણું સર્વગતં વિભુમ્

નિસ્તરઙ્ગે મુનિશ્રેષ્ઠ એકત્ર સમતાં ગતમ્।
તદા સ્યાન્મુક્તિદા દીક્ષા વૈષ્ણવી મોક્ષદાઽર્થદા

તત્ત્વસંહારયોગેન અપુનર્ભવતા મુને।
[સૃષ્ટિક્રમેણ સંપાદિતાનાં તત્વાનાં શિષ્યદેહે યોજનમ્] 16-67
અલુપ્તાનન્દવિજ્ઞાનબ્રહ્મશૈલાગ્રગો ગુરુઃ

પાતયેત્સૃષ્ટિમાર્ગેણ દિવ્યમન્ત્રમયં પુરમ્।
શિષ્યઃ સમાપ્તહોમોઽયં કૃતો વિષ્ણુમયઃ પુરા

વિજ્ઞાનવાયુનાઽઽકૃષ્ય નિસ્સૃતં ભાવયેચ્છનૈઃ।
વાસુદેવોદધેર્મધ્યાદાયાન્તં ચ પદાત્પદમ્

(1)પ્રવાહમૌદકં યદ્વત્સૃષ્ટિમાર્ગે નિયોજ્ય ચ।
.... મન્ત્રે પરે સૂક્ષ્મે તથા પરે

(1. પ્રભાવ ય્.)
શુદ્ધે ત્વંશપદે ચાદ્યે તત્ત્વાનામુદયાસ્પદે।
તત્વાત્તત્વં સમાયાતિ (દાય ?) તદા ચાત્મનિ યોજયેત્

સંશુધ્ય શિષ્યચૈતન્યં ભાગાર્થં બ્રહ્મણો હરેત્।
અનુગ્રહાર્થં (2)ભક્તાનાં શિષ્યદેહે નિયોજયેત્

(2. તત્વાનાં અ.)
એવં સમાપ્ય વૈ દીક્ષાં વિષ્ણોસ્સાયુજ્યદાયિકામ્।
[વહ્નિમધ્યસ્થસ્ય મન્ત્રમૂર્તેર્ભગવતોઽર્ચનમ્] 16-68
ભગવન્તં તતો વિષ્ણું વ્યાપકં વહ્નિમધ્યગમ્

મન્ત્રરૂપં પરં ધ્યાતં સાકારં સંસ્મરેત્પુનઃ।
પૂજયિત્વાઽર્ઘ્યપુષ્પાદ્યૈઃ સમયાન્ શ્રાવયેદ્ગુરુઃ

[અથ સમયોપદોશઃ] 16-69
સ્વમન્ત્રો નોપદેષ્ટવ્યો ન વક્તવ્યશ્ચ સંસદિ।
ગોપનીયં સ્વશાસ્ત્રં ચ રક્ષણીયં શરીરવત્

યથા યથા યત્ર તત્ર ન ગૃહ્ણીયાચ્ચ કેવલમ્।
અભક્ત્યા તુ ગુરોર્નામ ગૃહ્ણીયાત્પ્રયતાત્મનઃ (ના ?)

પ્રણવગ્રથિતો (તં?) નામ વિષ્ણુશબ્દમનન્તરમ્।
પાદશબ્દસમેતં તુ નતમૂર્ધા કૃતાઞ્જલિઃ

ન તમાજ્ઞાપયેન્મોહાત્તચ્છાયાં તુ ન લઙ્ઘયેત્।
આસનં શયનં યાનં તદીયં તુ ન ચાક્રમેત્

ગુર્વગ્નિમન્ત્રશાસ્ત્રાણાં ભક્તિરવ્યભિચારિણી।
પ્રભાતે મન્ત્રજાપસ્તુ પૂજનં સતતં વિભોઃ

પ્રક્ષીણદિનવેલાયાં જપેન્મન્ત્રં સ્વશક્તિતઃ।
દ્વાદશ્યાં સિતકૃષ્ણાયાં પરિપીડં સમાચરેત્

નક્તમાસ્તે ત્વસામર્થ્યાદ્દાનપૂજાપુરસ્સરમ્।
વૈષ્ણવાનાં પરાભક્તિરાચાર્યાણાં વિશેષતઃ

પૂજનં ચ યથાશક્તિ તાનાપન્નાંશ્ચ પાલયેત્।
મુદ્રાક્ષસૂત્રે સંરક્ષ્યે સ્વમન્ત્રં ન પ્રકાશયેત્

દરાચ્ચ પાદપતનં ગુરોઃ પાદાભિવન્દનમ્।
નોચ્ચાસને હરેરગ્રે ઉપવેશ્યં કદાચન

ન શઙ્ખપદ્મચક્રાઙ્કે આસનેઽપિ ચ નારદ।
નાનિવેદ્ય હરેઃ કિઞ્ચિદ્ભોક્તવ્યં વા ગુરોસ્તથા

મન્ત્રોપભુક્તિમર્ઘ્યં ચ તથા યન્મન્ત્રસંસ્કૃતમ્।
પ્રાપ્તમાયતનાદ્વિષ્ણોઃ પ્રયતઃ શિરસોદ્વહેત્

ઉદકે નિક્ષિપેત્પશ્ચાદ્ભૂમૌ વૈ નિપતેદ્યદિ।
વિશેષપૂજનં કુર્યાત્પક્ષે માસેઽથ વત્સરે

દ્વાદશ્યાં વૈષ્ણવૈસ્સાર્દ્ધં તત્રૈવ શુભજાગરમ્।
કાર્યાયતનયાત્રા વૈ તત્ર દાનં ચ શક્તિતઃ

પઠનં શ્રવણં કુર્યાચ્છાસ્ત્રાધ્યયનમાચરેત્।
અતન્દ્રિતશ્ચ સતતં વિના વૈ દ્વાદશીદ્વયમ્

પ્રતિપત્પૌર્ણમાસ્યૌ ચ સાષ્ટમીં ચ ચતુર્દશીમ્।
ગ્રહોપરાગસંક્રાન્તિં વિના ચાથા(ના?)ગતે ગૃહમ્

ગુરૌ ગુરુભ્રાતરિ વા યતિસઙ્ઘે તુ વૈષ્ણવૈ।
રથ્યાચત્વરમાર્ગેષુ સન્નિધાવપ્યદીક્ષિતે

તથાપ્યવૈષ્ણવે મૂર્ખે પૂજયા ચ વિના મુને।
શાસ્ત્રવ્યાક્યા ન કર્તવ્યા ન શ્રોતવ્યા શુભેપ્સુના

તદારમ્ભે ગુરોઃ પૂજા મધ્યે ચૈવ વિશેષતઃ।
અન્તે વિશેષયાગં ચ ક્રીડનં ચ મહોત્સવમ્

ફલમૂલં તથા પુષ્પં ગન્ધોઽપ્યન્નં નવં ચ યત્।
તત્તદાદૌ ગુરૌ મન્ત્રે વિનિવેદ્યોપયોજયેત્

સામાન્યસિદ્ધૌ રક્ષાર્થં પેરષાં ન કદાચન।
પ્રયુઞ્જીત સ્વમન્ત્રં ચ આપત્સ્વપિ ચ નાચરેત્

ગારુડં ભૂતકર્માઽપિ લોકસ્યાર્થેન નારદ।
કૃપયા પરયા કુર્યાદનાથેષ્વથ સંસદિ

સૂર્યસોમાન્તરસ્થં ચ ગવાશ્વત્થાગ્નિમધ્યગમ્।
ભાવયેદ્ભગવદ્વિષ્ણું ગુરુવિપ્રશરીરગમ્

જ્ઞેયો માતા પિતા વિષ્ણુર્જ્ઞેયો વિષ્ણુઃ પ્રિયોઽતિથિઃ।
જ્ઞેયો વિષ્ણ્વાશ્રયી વિષ્ણુરાત્મા જ્ઞેયોથ વિષ્ણુવત્

યત્ર તત્ર પરીવાદો માત્સર્યાચ્છ્રૂયતે ગુરોઃ।
તત્ર તત્ર ન વસ્તવ્યં પ્રયાયાત્સંસ્મરેદ્ધરિમ્

યૈઃ કૃતા ચ ગુરોર્નિન્દા વિભોઃ શાસ્ત્રસ્ય નારદ।
તૈર્નૈવ સહ વસ્તવ્યં ન વક્તવ્યં કદાચન

કર્મણા મનસા વાચા ન હિંસ્યાત્પરદારકાન્।
પ્રદક્ષિણે પ્રયાણે ચ પ્રદાને ચ વિશેષતઃ

પ્રભાતે ચ પ્રવાસે ચ સ્વમન્ત્રં બહુશઃ સ્મરેત્।
સ્વપ્ને વાઽક્ષસમક્ષં વા આશ્ચર્યમતિહર્ષદમ્

અકસ્માદપિ જાયેત નાખ્યાતવ્યં ગુરોર્વિના।
ઇત્યેતત્સમયૌઘં તુ વિદ્ધિ સાધારણં દ્વિજ

બ્રાહ્મણાદૌ ચ વર્ણાનાં સમયીપુત્રકાત્મનામ્।
સાધકાનાં ગુરૂણાંચ યેભ્યો મધ્યાત્સુખપ્રદાન્

અવિરુદ્ધાંસ્તથાઽક્લિષ્ટાંસ્ત્રીબાલાનાં ચ નારદ।
સ્ત્રીણાં વિશેષતો દદ્યાત્પતિભક્તિસમન્વિતાન્

પતિશૂન્યા ચ યા નારી તસ્યા આયતને હરેઃ।
લેપનં શોધનં દદ્યાત્સંયમં ચ મિતાશિતામ્

પાલનાત્સમયાનાં ચ સિદ્ધિરુત્પદ્યતેઽચિરાત્।
મન્ત્રઃ સામ્મુખ્યમભ્યોતિ સમયજ્ઞસ્ય સર્વદા

સિદ્ધયઃ સમયજ્ઞસ્ય સિદ્ધાઃ સ્યુર્મોક્ષપશ્ચિમાઃ।
ઇત્યગ્નાવગ્રતો વિપ્ર દત્વા સમયસંચયમ્

[વિષ્ણુહસ્તપ્રદાનપૂર્વકં શિષ્યસ્ય મન્ત્રહૃદ્યાગાદ્યુપદેશઃ] 16-70
ભૂતિના તિલકં કૃત્વા મણ્ડલાગ્રં વ્રજેદ્ગુરુઃ।
સંપૂજ્ય તત્ર મન્ત્રેશં વિધિવત્પૂર્વવન્મુને

વિષ્ણુહસ્તં તતો દદ્યાન્મૂર્ધ્નિ પૃષ્ઠે હૃદન્તરે।
આલમ્ભે(ભેત્?)મુદ્રયા સર્વં મૂર્ધ્નઃ પાદતલાન્તતઃ

શિષ્યમુચ્ચારયેન્મન્ત્રં ન્યાસહૃદ્યાગપૂર્વકમ્।
[કુમ્ભસ્થદેવસ્યાર્ચનમ્] 16-71
મન્ત્રેણ વિવિધૈર્ભોગૈર્યથા ચાવસરોદિતૈઃ

કુમ્ભસ્થમર્ચયેદ્ભક્ત્યા દેવવન્મન્ત્રભક્તિતઃ।
[અથ ગુરોઃ પૂજનમ્] 16-72
ગુરુમષ્ટાઙ્ગપાતેન પૂજયેત્તદનન્તરમ્

શિરઃ પાદતલે કૃત્વા આનન્દાશ્રુયુતો વદેત્।
સપુત્રદારઃ સધનઃ પ્રભો દાસોઽસ્મ્યહં તવ

ભાવોપેતં દ્વિજ ગુરોરાત્માનં તુ નિવેદયેત્।
ગ્રામં વા રત્નનિચયં સુવર્ણં વા કૃતાકૃતમ્

હસ્ત્યશ્વરથપાદાતદાસીદાસગણૈસ્સહ।
યદ્યદ્યથોચિતં વસ્તુ યેન વા તુષ્યતે ગુરુઃ

સમગ્રેણાપિ દત્તેન ભવેન્નાનૃણતા ગુરોઃ।
ભક્ત્યા વિશુદ્ધયા યુક્તઃ પૂજિતસ્ય ફલામ્બુના

અશાઠ્યેન તુ વિપ્રેન્દ્ર ભવત્યનૃણવાન્ગુરોઃ।
[દીક્ષાન્તે વૈષ્ણવાનાં ભોજનાદિના સન્તર્પણમ્] 16-73
આચાર્યો દીક્ષયે(ર્યસ્તોષયે?)ત્પશ્ચાદ્વૈષ્ણવાન્પાઞ્ચરાત્રિકાન્

યથાથક્તિ હ્યશાઠ્યેન ભોજનેન ધનેન ચ।
[રાત્ર્યતિવાહને વિશેષનિયમઃ] 16-74
ગીતકૈર્મઙ્ગળૈર્વાદ્યૈઃ સ્તૌત્રૈઃ શાસ્ત્રકથાન્વિતૈઃ

ક્ષપયિત્વા તતો રાત્રિં ત્રિરાત્રં સપ્ત પઞ્ચ વા।
[ત્રિસ્થાનસ્થસ્ય ભગવતો વિસર્જનં વિશ્વક્સેનપૂજનં ચ] 16-75
પૂજયા જપહોમેન દીક્ષિતઃ શ્રદ્ધયાઽન્વિતઃ

પ્રાગુક્તેનૈવ વિધિના ત્રિસ્થાનસ્થં હરિં ક્રમાત્।
વિસૃજ્ય પૂજયેત્પશ્ચાદ્વિશ્વક્સેનં તુ પૂર્વવત્

[અવભૃથ સોમપાનપ્રકારનિરૂપણમ્] 16-76
કલશદ્વિતયં કુર્યાત્પ્રાગુક્તવિધિના શુભમ્।
મધ્વાજ્યક્ષીરસંપૂર્ણં યાગમેકેન સેચયેત્

દ્વિતીયં મૂલમન્ત્રેણ ચન્દ્રમધ્યગતેન ચ।
અભિમન્ત્ર્ય ચ સંસ્થાપ્ય સોમપાનાર્થમાદિતઃ

મણ્ડલં પ્લાવિતં યેન કલશેન દ્વિજોત્તમ।
યાનારૂઢો ગૃહીત્વા તં વામહસ્તતલે ગુરુઃ

પૃષ્ઠેઽસ્ય દક્ષિણં દદ્યાદસ્ત્રરાજં જપેન્મુને।
શિષ્યૈઃ પરિવૃતો યાયાન્મઙ્ગલાદિપુરસ્સરૈઃ

પટહૈઃ શઙ્ખશબ્દૈશ્ચ પૂજાં(1) નિક્ષિપ્ય ચોદકે।
પ્રાક્ષાલ્ય પાણિપાદં તુ આચમ્ય ન્યાસમાચરેત્

(1. વિશ્વક્સેનપૂંજાદ્રવ્યમ્)
તમાનીય ચ સંપૂર્ણમમ્ભસા યત્ર નારદ।
પ્રક્ષિપ્તયાગસંલગ્નપુષ્પાર્ઘ્યાદિકલમ્ભનમ્

ફલશાખાન્તરસ્થં ચ પુષ્પસ્રક્કણ્ઢધારિણમ્।
છાદિતં સિતવસ્ત્રેણ સર્વમન્ત્રાભિમન્ત્રિતમ્

પ્રવિશ્ય યાગભવનં મધ્યે હ્યુપવિશેદ્ગુરુઃ।
પીઠન્યાસપ્રયોગેણ પ્રાગુત્તરમુખસ્તતઃ

ક્રમેણ દીક્ષિતાનાં ચ ધારયા સેચયેચ્છિરઃ।
ચક્રાસ્ત્રસિંહ્મૈરચ્છિદ્રૈઃ સિદ્ધયે સિદ્ધિમિચ્છતામ્

દીક્ષાવસાને સર્વત્ર વિધિનાઽનેન યત્નતઃ।
શિષ્યાણાં કૃપયાઽઽચાર્યો દદ્યાદવભૃથં શુભમ્

યથાઽભિષેકે તુ મુને આચાર્યસ્સાધકાત્મનામ્।
સ્નાનાર્થં કલશં તદ્વત્કુર્યાદવભૃથે સદા

કલશેન શુભેનૈવ સર્વતીર્થમયેન તુ।
સ્નાતઃ સંપૂજયેદ્ભૂયો ગુરું ચ સપરિચ્છદમ્

પ્રસન્નઃ પૂજિતો દદ્યાત્સોમપાનં તતઃ ક્રમાત્।
પાત્રેષ્વસ્ત્રાભિજપ્તેષુ ચન્દ્રબિંબયુતેષુ ચ

એકૈકં તુ તતઃપાત્રં મુદ્રયા ચામૃતેન તુ।
સંપૂર્યામૃતમન્ત્રેણ સુધાસન્દોહરૂપિણા

[અથ ગુરુયાગઃ] 16-77
તતોઽપરિસ્મિન્નહનિ મહતા વિભવેન તુ।
ગુરુયાગં મુને કુર્યાચ્છિષ્યઃ સત્યપરાક્રમઃ

રજોભિર્મણ્ડલં કૃત્વા ચતુરશ્રાયતં શુભૈઃ।
તૂલપૂર્ણં તતો દદ્યાદાસનં ફલકોપરિ

તદાધારક્રમેણઐવ પુષ્પાદ્યૈઃ પૂજયેચ્છિશુઃ।
અભ્યજ્યોદ્વર્ત્ત્ય સંસ્થાપ્ય આલભ્યાચ્છાદ્ય શોભનૈઃ

વસ્ત્રૈઃકટકકેયૂરૈઃ પશ્વાદુપવિશેતિ ચ।
વિજ્ઞાપ્યો હ્યદ્ય ભગવાન્ગુરુમૂર્તિર્જનાર્દનઃ

ઉપવિષ્ટં તુ પુષ્પાદ્યૈર્મન્ત્રેણાનેન પૂજયેત્।
અજ્ઞાનગહનાલોકસૂર્યસોમાગ્નિમૂર્તયે

દુઃખત્રયાગ્નિસન્તાપશાન્તયે ગુરવે નમઃ।
નૈવેદ્યમગ્રતઃ કૃત્વા પવિત્રં વિવિધં બહુ

વીજયન્નગ્રતસ્તિષ્ઠેત્કિંકુર્વાણપરાયણઃ।
ભુક્તં તૃપ્તમથાચાન્તં પ્રાર્ચ્ય સંવાહયેત્તતઃ

શયનસ્થં ગુરું વિપ્ર સ્વયં ભુઞ્જીત વૈ તતઃ।
તદનુજ્ઞાં ગૃહીત્વા તુ શિરસા શાન્તમાનસઃ

[ગુરુશિષ્યયોર્દીક્ષાવિધાનફલમ્] 16-78
એવં વિધિવિધાનેન દીક્ષાં યઃ કુરુતે ગુરુઃ।
યસ્ય હિ ક્રિયતે વિપ્ર સમોક્ષમધિગચ્છતિ

કુરુ ગુપ્તમિદં સર્વમભક્તાનાં ચ સર્વદા।
દર્શયસ્વ ચ ભક્તાનામાસ્તિકાનાં વિશેષતઃ

ઇતિ શ્રીપઞ્ચરાત્રે જયાખ્યસંહિતાયાં દીક્ષાવિધાનં નામ ષોડશઃ પટલઃ।
* * * * *