જયાખ્યસંહિતા · અધ્યાય 1

ૐ
પટલઃ - 1
શ્રીપાઞ્ચરાત્રે જયાખ્યાસંહિતા
શાસ્ત્રારમ્ભપ્રયોજનં નામ પ્રથમઃ પટલઃ।
નમઃ સકલકલ્યાણદાયિને ચક્રપાણયે।
વિષયાર્ણવમગ્નાનાં (1)સમુદ્ધરણેહતવે

(1. સદ્યસ્તરણ. અ)
[શાસ્ત્રાવતરણમ્.] 1-1
સુસિ(2)દ્ધપૂજિતે સ્થાને દેવબ્રહ્મર્ષિસેવિતે।
તપસ્વિજનસઙ્કીર્ણે પુણ્યકૃદ્ભિર્નિષેવિતે

(2. સુસિદ્ધે. અ)
તીર્થોત્તમે પ્રભાસે વૈ(3) યત્ર સન્નિહિતઃ સદા।
વિશ્વાત્મા ભગવાન્ વિષ્ણુર્લોકાનુગ્રહકૃત્પ્રભુઃ

(3. પ્રભાસે ચ. અ)
તત્ર શુશ્રૂષણપરઃ પિત્રાદિગુરુસન્તતેઃ।
નિત્યમેવાપવર્ગાર્થી વિરાગી વીતમત્સરઃ

સંવર્તકઃ કાન્તિનિધિર્દૃષ્ટ્વા મગ્નં સ્વકં વપુઃ।
પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતો ભૂત્વા ઔર્વં પિતરમબ્રવીત્

સંવર્તક :---
સંસારાર્ણવમગ્નસ્ય મમોપાયો હિ(4) કથ્યતામ્।
યં જ્ઞાત્વા ન પુનર્જન્મ સ્યાન્મમાન્યસ્ય કસ્યચિત્

(4. યોઽભિ. અ)
ઔર્વ :---
પુરા કૃતયુગે વત્સ મત્પૂર્વૈઃ સંયમસ્થિતૈઃ।
વેદવેદાઙ્ગપારજ્ઞૈ ઋષિભિશ્ચ તપોધનૈઃ

કેનાપિ ચાત્મભાવેન એતદાલોચિતં તુ વૈ।
બહૂન્યબ્દસહસ્રાણિ તપસ્તપ્ત્વા સુદારુણમ્

(સન્તોષનિયમાઢ્યં ચ વ્રતચર્યાસમન્વિતમ્)
[નિઃશ્રેયસાલાભાન્મહર્ષીણાં નિર્વેદઃ] 1-2
કાલેન તપસોઽન્તે વૈ(1) વયં સદ્ધર્મમાસ્થિતાઃ।
સિદ્ધિગોચરમપ્રાપ્તાઃ (2)પ્રોચ્છ્વસન્તઃ પુનઃ પુનઃ

(1. તુ અ.)
(2. પ્રોંચ્છ્વસાનાઃ સ્.)
ન વિદ્મઃ કિં ભવિષ્યામો હ્યદ્યાપિ ગહને ભવે
ન સ્થિતિઃ શાસ્વતી સ્વસ્થે ન ચ બન્ધપરિક્ષયઃ

ન ચૈવેહ સ્થિરા ભોગાઃ કિં કુર્યામોઽત્ર (3)વૈશસે
ઇત્યેવં ગહને પ્રાપ્તે તપસશ્ચાનવસ્થિતેઃ

(3. વેધસે સ્.)
સંપ્રાપ્તાઃ સ્મ તતો મોહં તદા વાણી મહત્ય ભૂત્।
ભગવદ્ધર્મજિજ્ઞાસૈર્ધ્યાનાસક્તૈઃ પ્રચોદિતા

[પરતત્ત્વજ્ઞાનસ્ય નિઃશ્રેયસહેતુત્વમ્] 1-3
ન યજ્ઞવેદાધિગમૈર્નચ દાનૈસ્તુ કેવલૈઃ
ક્રિયાભિર્ન ત્વનેકાભિર્વ્રતૈશ્ચાન્દ્રાયણાદિકૈઃ

સ્વર્ગે (4)વૈ ન ભવેત્ સ્થૈર્યં બન્ધમોક્ષશ્ચ વૈ કુતઃ।
અજ્ઞાતે પરતત્ત્વે તુ શાશ્વતે ચાક્ષયેઽચ્યુતે

(4. વા ચ્ લ્.)
વ્યાપકે તુ જગન્નાથે નિત્યતૃપ્તે નિરઞ્જને।
ઇચ્છારૂપધરે નિત્યે શુદ્ધે બુદ્ધે સુનિર્મલે

એવમાદ્યઃ પરો દેવો જ્ઞાતો યાવન્ન વૈ દ્વિજાઃ।
તાવદેવાપવર્ગસ્તુ દુર્લભો યુગકોટિભિઃ

તસ્માદ્યતધ્વં યેનાશુ હૃદાવાસો (5)જગદ્ગુરુઃ।
કેવલં ચિત્સ્વરૂપશ્ચ (6)ગુણગુણ્યશ્ચ નિર્ગુણઃ

(5. ત્પ્રભુઃ ચ્લ્.)
(6. ગુહ્ય. ચ્લ્)
પ્રસાદમેતિ વૈ ક્ષિપ્રમનાથાનામસંશયઃ।
અભૂતપૂર્વં શ્રુત્વૈવં સ્થિતાસ્તે હૃષ્ટમાનસાઃ

તસ્મિન્નેવ ક્ષણે પુણ્યે શ્રુતમાત્રેણ પુત્રક।
કિમેતત્કેન કથિતં કિં તદ્બ્રહ્મ હ્યનામકમ્

જ્ઞાસ્યામસ્તત્કથં સમ્યગેવમૂચુઃ પરસ્પરમ્।
સંશયેઽભિનિવિષ્ટાસ્તુ દીર્ઘકાલં યદા તદા

પુનરેવોત્થિતા વાણી ગગનાદમૃતોપમા।
[પરતત્ત્વવિવેચનમ્] 1-4
યત્તદક્ષરમક્ષોભ્યં પરં બ્રહ્મ સનાતનમ્

પરા ગતિર્યા સર્વેષામચ્યુતં વિત્ત તદ્દ્વિજાઃ।
મુનયો બ્રહ્મનિષ્ણાતા યમાશ્રિત્ય ભવોદધિમ્

તરન્તિ પુણ્ડરીકાક્ષો(1) દેવો નારાયણ્સતુ સઃ।
શઙ્ખચક્રધરં વિષ્ણુમાનન્દસ્યન્દનિર્ભરમ્

(1. કાક્ષ. અ)
યે સંશ્રયન્તિ તં ભક્ત્યા સૂક્ષ્મમધ્યાત્મચિન્તકાઃ।
તે યાન્તિ વૈ પદં વિષ્ણોર્જરામરણવર્જિતાઃ

ઇત્યુક્ત્વા ચ (2)તતો ભૂયઃ સા વાગસ્તમિતા યદા।
તદા વયં હૃષ્ટતુષ્ટાઃ પ્રાયશો વિગતજ્વરાઃ

(2. તથા સ્)
શ્રીવત્સાઙ્કવપુર્દેવસ્ત્રાતા (3)શાસ્તિ જગત્ર્રયે।
ચેતસોઽવસ્થિતિં કૃત્વા ઋષિભિશ્ચ તપોધનૈઃ

(3. ચાસ્મિન્ અ)
ચિન્તિતં ચ (4)તદા ભૂયો જ્ઞાસ્યામસ્તં કથં વિભુમ્।
[પરતત્ત્વાધિગમોપાયજિજ્ઞાસયા શાણ્ડિલ્યં પ્રત્યભિગમનમ્] 1-5
કો વેત્તા દેવદેવસ્ય ત્રૈલોક્યેઽસ્મિન્ (5)યથાર્થતઃ

(4. તથા અ)
(5. યથાસ્થિતિમ્ અ)
પ્રસન્નઃ કસ્ય ભગવાન્ પરમાત્માઽપ્યધોક્ષજઃ।
પ્રભાવાત્તપસઃ સર્વં ચિન્તિતં મનસા તદા

યથાવદ્વિદિતં પશ્ચાત્સર્વેષાં ભાવિતાત્મનામ્।
કૃતકૃત્યો જગત્યસ્મિન્ શાણ્ડિલ્યઃ શ્રૂયતે ભુવિ

તે ચૈવં સ્વાશ્રમાત્સર્વે ફલપુષ્પકરોદ્યતાઃ।
પ્રયાતાઃ સ મુનિર્યત્ર કૃતકૃત્યોઽવતિષ્ઠતે

સુખાસીનો દ્વિજૈઃ સાર્ધં યોગૈશ્વર્યસમન્વિતઃ।
તપસા તેજસા યુક્તઃ પર્વતે ગન્ધમાદને

નાનાશ્ચર્યસમાયુક્તે નાનાપુષ્પોપશોભિતે।
ફલદ્રુમસમાકીર્ણે નાનાધાતુવિચિત્રિતે

સિદ્ધૈરધ્યાસિતે રમ્યે દેવજુષ્ટે મનોરમે।
તપશ્શીલૈસ્સુદાન્તૈશ્ચ યોગવ્રતપરાયણૈઃ

સચ્છિષ્યૈર્જ્ઞાનસંપૂર્ણૈર્વૃતશ્ચન્દ્ર ઇવ ગ્રહૈઃ।
દૃષ્ટ્વા(ષ્ટો ?) જ્ઞાનક્રિયાઢ્યોઽસાવૃષિભિઃ પ્રાઞ્જલિસ્થિતૈઃ

સ ચાભિવાદિતસ્સર્વૈઃ ક્રમાત્તેન ચ તે તથા।
પૂજિતાઃ ફલમૂલાદ્યૈરમ્બુના કુસુમૈસ્સહ

નિવૃત્તેઽભ્યાગતે ધર્મે સોત્સુકૈર્ભગવાન્મુનિઃ।
પૃષ્ટસ્તપોધનૈસ્સર્વૈઃ શાણ્ડિલ્યસ્સુરપૂજિતઃ

[ભગવત્તત્ત્વતદારાધનપ્રકારપ્રશ્નઃ] 1-6
ભગવન્શ્રોતુમિચ્છામો વિષ્ણોરદ્ભુતકર્મણઃ।
ઉપાસાલક્ષણં કર્મ કથયસ્વ પ્રસાદતઃ

શ્રુતમત્યુદ્ભુતં યસ્માદસ્માભિર્ગગનાન્તરાત્।
અજ્ઞાતે ભગવત્તત્વે દુર્લભા પરમા ગતિઃ

તથાઽનારાધિતે ચૈવ સાત્વિકેન તુ કર્મણા।
સન્તારણાર્થમસ્માકમન્યેષાં (1)ભવિનાં તથા

(1. ભાવિનાં અ)
યથાર્થં ભગવદ્ધર્મ વક્તુમર્હસિ સર્વથા।
[અસ્ય શાસ્ત્રસ્ય પ્રવૃત્તિક્રમઃ] 1-7
શાણ્ડિંલ્ય :---
શ્રુણુધ્વં સંયતાસ્સર્વે વિષ્ણોરદ્ભુતતેજસઃ

સારભૂતમિદં શાસ્ત્રં જ્ઞાનોપનિષદં મહત્।
રહસ્યમપ્રકાશ્યં ચ બ્રહ્મગર્ભં ચ શાસ્વતમ્

અનુગ્રહાર્થં ચ પુરા કથિતં નારદસ્ય તત્।
તથાચાતિરહસ્યત્વાલ્લોકેઽસ્મિન્ન પ્રકાશિતમ્

ન ચાપિ ચોદિતં ચૈવ કેનચિદ્ધર્મગૌરવાત્।
તથોક્તસ્ય (તથાઽનેક?) દિનસ્યાન્તે અન્તર્ધાનગતં તુ તમ્(ત્?)

ભૂયશ્ચૈવાવતીર્ણેન વિષ્ણુના પ્રભ વષ્ણુના।
મુનેર્વૈ સ્વાંશભૂતસ્ય યદુક્તં પુનરેવ હિ

બદર્યાશ્રમસંસ્થેન(2) પ્રભુના લોકકારિણા।
ધર્મમાર્ગાવતારાર્થં વ્રતેનાનેન સત્તમાઃ

(2. સુસ્થેન અ)
સિદ્ધાનાં શૃણ્વતાં ચૈવ તથા ગગનચારિણામ્।
દેવાનાં ચ ઋષીણાં ચ નરાદીનાં તથૈવ ચ

મૃકણ્ડુતાર્ક્ષ્યપૂર્વાણામાદિત્યાનાં મહાત્મનામ્।
કિન્નરાણાં ચ દૈત્યાનાં વસૂનાં ભાવિતાત્મનામ્

સાઙ્ખ્યાનાં યોગસિદ્ધાનાં જ્ઞાનવિજ્ઞાનવેદિનામ્।
[ગુરોર્નારદાદધિગતસ્યાસ્ય શાસ્ત્રસ્ય મુનીન્ પ્રતિ યથાધિગતમુપદેશપ્રતિજ્ઞા]
તચ્છૃણુધ્વં મુનિશ્રેષ્ઠાઃ ધર્મં સંસારતારકમ્

યાદૃક્પ્રાપ્તં મયા પૂર્વં પરિતુષ્ટાચ્ચ નારદાત્।
સર્વજ્ઞાનક્રિયાયુક્તં સર્વસિદ્ધિપ્રસાધનમ્

સંક્ષિપ્તં ચ મહાર્થં યત્તથા સમ્યગ્વિવેકદમ્।
જ્ઞાત્વૈવં સારભૂતં ચ અધીતં હિ પુરા મયા

યસ્માદ્વૈ ધર્મકામાર્થમોક્ષાણામાશુસિદ્ધિકૃત્।
અધીત્ય ચ શ્રુતં પશ્ચાત્ જ્ઞાનાનાં જ્ઞાનમુત્તમમ્

યત્પ્રસાદાત્તુ વૈ ભૂયો ભવેઽસ્મિન્ન ભવામ્યહમ્।
તદ્યુષ્મભ્યં પ્રવક્ષ્યામિ આમ્નાયેન યથાસ્થિતમ્

[શ્રદ્ધાભક્તિપૂર્વકમુપસન્નસ્યૈવ શાસ્ત્રસ્યાસ્યોપદેશે પાત્રતા।] 1-8
રહિતં સંશયૈસ્સર્વૈર્ગુરુશિષ્યક્રમેણ તુ।
પરિજ્ઞાતં ક્રમેણૈવ યસ્માચ્છાસ્ત્રં ફલપ્રદમ્

તસ્માન્નયં દ્વિજાઃ પૂર્વમાશ્રયધ્વં પ્રયત્નતઃ।
ભક્તિશ્રદ્ધાસમેતં તુ અસ્તિત્વે (આસ્તિક્યે?) નાપ્યલઙ્કૃતમ્

સર્વસ્વમપિ યો દદ્યાત્ ભક્તિશ્રદ્ધાવિવર્જિતઃ।
નયાચારવિનિર્મુક્તો માની(1) સાસ્ત્રાર્થદૂષકઃ

(1. રાદિ અ)
ન તસ્ય શાસ્ત્રં વક્તવ્યં બ્રૂતે વા યસ્સ યાત્યધઃ।
સમાચારેણ યો બ્રૂયાચ્છૃણુયાદ્યશ્ચ(2) તાવુભૌ

(2. દ્વાઽપિ અ)
ગચ્છેતાં તુ જગદ્યોનેઃ પદં (3)ઘોરવિપર્યયાત્।
[ગુરોર્મહિમાનુવર્ણનગર્ભં ગુરૌ ભક્તેઃ શ્રેયઃસાધનત્વવર્ણનમ્] 1-9
શાસ્ત્રાયત્તા યતઃ સર્વે ભોગમોક્ષાદયો દ્વિજાઃ

(3. ઘોરે અ)
વૈષ્ણવં(4) જ્ઞાનવક્તારં યો વિદ્યાદ્વિષ્ણુવદ્ગુરુમ્।
પૂજયેદ્વાઙ્ભનઃકાયૈસ્સ શાસ્ત્રજ્ઞસ્સ વૈષ્ણવઃ

(4. વૈષ્ણવજ્ઞાન અ)
શ્લોકપાદસ્ય વક્તાઽપિ યતઃ પૂજ્યસ્સદૈવ હિ।
કિં પુનર્ભગવદ્વિષ્ણોસ્સ્વરૂપં વિવૃણોતિ યઃ

શાસ્ત્રસ્ય ચૈવ વક્તાઽપિ તદ્ભાવગતમાનસઃ।
વિભોઃ શાસ્ત્રસ્ય ચ ગુરોસ્ત્રિતયસ્યાસ્ય પૂજનાત્

ફલં ભવત્યનૂનં વૈ ઇહ લોકે પરત્ર ચ।
નારાયણઃ પરં બ્રહ્મ તજ્જ્ઞાનેનાભિગમ્યતે

જ્ઞાનસ્ય સાધનં શાસ્ત્રં તચ્છાસ્ત્રં ગુરુવક્ત્રગમ્।
બ્રહ્મપ્રાપ્તિરતો હેતોર્ગુર્વધીના સદૈવ હિ

ઈતુનાઽનેન વૈ વિપ્રા ગુરુર્ગુરુતમઃસ્મૃતઃ।
યસ્માદ્દેવો જગન્નાથઃ કૃત્વા મર્ત્યમયીં તનુમ્

મગ્નાનુદ્ધરતે લોકાન્ કારુણ્યાચ્છાસ્ત્રપાણિના।
તસ્માદ્ભક્તિર્ગુરૌ કાર્યા સંસારભયભીરુણા

શાસ્ત્રાઞ્જનેન(1) યોઽજ્ઞાનતિમિંરં વિનિપાતયેત્।
શાસ્ત્રં પાપહરં પુણ્યં પવિત્રં ભોગમોક્ષદમ્

(1. શાસ્ત્રજ્ઞાનેન. અ)
શાન્તિદં ચ મહાર્થં ચ વક્તિ યસ્સ જગદ્ગુરુઃ।
[અથ તત્ત્વશુશ્રૂષયા મુનિભિઃ સ્વીકૃતઃ શિષ્યભાવઃ]
ઇત્યુક્તાસ્તેન મુનયો મુનિના બ્રહ્મવેદિના

ત્યક્તાસનાસ્તતસ્સર્વે બભૂવુશ્શાન્તમાનસાઃ।
તત્પાદમૂલે પતિતાસ્તચ્ચિત્તાસ્તત્પરાયણાઃ

[અતોપદેશારમ્ભઃ]
દત્તો મૂર્ધ્નિ તતસ્તેષાં મુનીનાં(2) ભાવિતાત્મનામ્।
વિષ્ણુહસ્તશ્ચ (?) તુષ્ટેન મુનિના બ્રહ્મવેદિના

(2. ઋષીણાં. અ)
અથોવાચ સ વિપ્રેન્દ્રઃ પ્રણિપત્યાચ્યુતં હરિમ્।
ક્રમાગતં મહચ્છાસ્ત્રં જ્ઞાનામૃતંફલપ્રદમ્

[અસ્ય શાસ્ત્રસ્યારમ્ભકાલ--પ્રવર્તકપુરુષવિશેષ--આખ્યાવિશેષાણાં નિરૂપણમ્] 1-10
કૃતે યુગે પ્રવૃત્તે તુ કસ્મિંશ્ચિન્મુનિસત્તમાઃ।
પૌષ્કરે(1) બ્રહ્મકલ્પે તુ પ્રત્યક્ષસ્થેઽપ્યધોક્ષજે

(1. પુષ્કરે. સ્.)
કામક્રોધવિનિર્મુક્તે પ્રવૃદ્ધે તુ પિતામહે।
સ્થિતે નિષ્કણ્ટકે સમ્યક્ત્રૈલોક્યે સચરાચરે

સંપ્રવૃદ્ધે તથા ધર્મે અધર્મે નાશમાગતે।
નારદેન યથા પૃષ્ટો દેવઃ કમલલોચનઃ

જયાર્થમપિ ભક્તાનાં હિતાર્થમપિ ચાત્મનઃ।
અનુષ્ટુપ્છન્દોબદ્ધેન(2) સારાત્સારતરા શુભા

(2. યં. અ)
પ્રોક્તા ત્રૈલોક્યગુરુણા પૃચ્છતે નારદાય તુ।
સારભૂતં સમુદ્ધૃત્ય સંહિતાઽમૃતગર્ભિણી

સર્વજ્ઞત્વગુણેનૈવ કૃત્સ્નં જ્ઞાત્વા ચ તત્ત્વતઃ।
સાર્ધકોટિપ્રમાણં તુ જ્ઞાતૃજ્ઞાનોપબૃંહિતમ્

જયાવ્યં (3)નિષદં તન્ત્રં બ્રહ્મમૂલાદ્વિનિસ્સૃતમ્।
અમૂર્ત્તાદ્ગગનાદ્યદ્વત્ નિર્ઘાતો જાયતે સ્વયમ્

(3. નૈ. અ)
શાન્તાત્સંવિન્મયાત્તદ્વચ્છાસ્ત્રં શબ્દાત્મ (4)ચોત્થિતમ્।
અવિકારમસઙ્કલ્પં યદ્રૂપં તત્પરં વિભોઃ

(4. ત્મનો. અ.)
યદ્વિકારં જગદ્ધાતુશ્શબ્દબ્રહ્મેતિ તત્સ્મૃતમ્।
તતઃપ્રભૃતિ કાલાચ્ચ લોકેઽસ્મિન્મુનિસત્તમાઃ

જયેતિ વિમલં નામ પ્રણીતં વિશ્વકર્મણા।
[અધિકઃ પાઠઃ]
(*)પઞ્ચરાત્રસ્ય કૃત્સ્નસ્ય વક્તા નારાયણઃ સ્વયમ્।
ઇતિ સર્વત્ર વિખ્યાતં ભગવચ્છાસ્ત્રગૌરવમ્

(*. અયં તુ કુણ્ડલિતઃ પાઠઃ પ્રાચીનેષુ બહુષુ કોશેષુ નોપલભ્યતે, પટલસ્યાસ્યાન્તે કૈશ્ચિત્પ્રક્ષિપ્તઃ સ્યાત્, અથાઽપિ (અદ્યર્ લિબ્રર્ય્ મ્સ્.) યથોપલમ્ભં પ્રાકઠ્યં નીતઃ)
સાત્ત્વતં પૌષ્કરં ચૈવ જયાખ્યં તન્ત્રમુત્તમમ્।
રત્નત્રયમિતિ ખ્યાતં તદ્વિશેષ ઇહોચ્યતે

સારં સાત્ત્વતશાસ્ત્રસ્ય રહસ્યં પ્રાજ્ઞસંમતમ્।
રત્નત્રયમિદં સાક્ષાદ્ભગવદ્વક્ત્રનિઃસૃતમ્

પ્રવર્તિતં તથૈવેદમન્યૂનાનધિકત્વતઃ।
અન્યાન્યાનિ તુ તન્ત્રાણિ ભગવન્મુખનિર્ગતમ્

સારં સમુપજીવ્યૈવ સમાસવ્યાસધારણૈઃ।
વ્યાખ્યોપબૃંહણન્યાયાદ્વ્યાપિતાનિ તથા તથા

વ્યાખ્યામૂલનયેનૈષાં ગૌરવં સમ્પ્રતિષ્ઠિતમ્।
તન્ત્રેઽપ્યષ્ટોત્તરશતે પારમેશ્વરસંહિતા

પૌષ્કરાર્થવિવૃત્યર્થા વ્યાખ્યારૂપાઽવતારિતા।
સાત્ત્વતસ્ય વિવૃત્યર્થમીશ્વરં તન્ત્રમુત્તમમ્

જયાખ્યાસ્યાસ્ય તન્ત્રસ્ય વ્યાખ્યાનં પાદ્મમુચ્યતે।
ભગવદ્‌વ્યક્તિદેશેષુ સ્વયંવ્યક્તેષુ ભૂતલે

અષ્ટોત્તરશતે મુખ્યં રત્નભૂતં ચતુષ્ટયમ્।
શ્રીરઙ્ગં વેંકટાદ્રિશ્ચ હસ્તિશૈલસ્તતઃ પરમ્

તતો નારાયણાદ્રિશ્ચ દિવ્યસ્થાનચતુષ્ટયમ્।
વેંકટાદ્રિં વિનાઽન્યેષુ દેવદેવસ્ય ધામસુ

રત્નેષુ ત્રિષુ રત્નાનિ ત્રીણિ તન્ત્રાણ્યુપાસતે।
મૂલવ્યાખ્યાનરૂપત્વાદુપજીવ્યં પરસ્પરમ્

તન્ત્રત્રયમિદં વિદ્યાદેકશાસ્ત્રં તથા બુધઃ।
સાત્ત્વતં યદુશૈલેન્દ્રે શ્રીરઙ્ગે પૌષ્કરં તથા

હસ્તિશૈલે જયાખ્યં ચ સામ્રાજ્યમધિતિષ્ઠતિ।
પાદ્મતન્ત્રં હસ્તિશૈલે શ્રીરઙ્ગે પારમેશ્વરમ્

ઈશ્વરં યાદવાદ્રૌ ચ કાર્યકારિ પ્રચાર્યતે।
શ્રીરઙ્ગાદ્યાદવાદ્રેશ્ચ હસ્તિશૈલો વિશિષ્યતે

પદ્મરાગાચ્ચ વૈડૂર્યાદ્યથા વજ્રં મહાગુણમ્।
પુરા કૃતયુગે બ્રહ્મા સાક્ષાત્કૃત્ય રમાપતિમ્

સ્વયં સમર્ચયિત્વાઽથ તદર્ચાક્રમમુત્તમમ્।
શિષ્યેભ્યો મહનીયેભ્ય ઉપદિશ્ય કૃપાવશાત્

તૈરેવારાધનં કાલે કારયત્યબ્જસંભવઃ।
ઇત્યેવં નારદાચ્છ્રુત્વા પુનરેવાહમબ્રુવમ્

ભગવન્ કમલાકાન્તઃ કથં સાક્ષાત્કૃતઃ કદા।
તદેતદ્‌બ્રૂહિ મે સ્વામિન્ હસ્ત્યદ્રેશ્ચાપિ વૈભવમ્

ઇતિ પૃષ્ટો મયા પ્રાહ નારદો ભગવાન્ ઋષિઃ।
સાધુ પૃષ્ટોઽસ્મ્યહં વત્સ શ્લાઘનીયોઽસિ મે મતઃ

યદદ્ય કરિશૈલસ્ય વક્ષ્યામિ તવ વૈભવમ્।
પુરા મયોપસન્નેન ભગવાન્ ભૂતભાવનઃ

જગત્સ્રષ્ટા સ્રુરાધીશોઽનુયુક્તશ્ચતુરાનનઃ।
હસ્તિશૈલસ્ય માહાત્મ્યં વરદસ્ય કૃપારસમ્

સત્યવ્રતસ્ય ક્ષેત્રસ્ય વૈભવં ચાન્વવર્ણયત્।
તત્તેઽહં સંપ્રવક્ષ્યામિ સંગ્રહેણૈવ સારવત્

સાવધાનઃ શૃણુ પ્રીત્યા ગુહ્યં સારમિદં યતઃ।
ભગવન્નાભિપાથોજાજ્જાતો ધાતાઽબ્જસંભવઃ

સૃષ્ટ્વા ચરાચરં વિશ્વં ગર્વં પરમુપાયયૌ।
આભિજાત્યં સદાચારો વિદ્યા ચેતિ મદત્રયમ્

સર્વાનેવાભિભવતિ કિમુ સર્વાધિકે પદે।
તતોઽસૌ મત્તચિત્તઃ સન્ દેવદેવં રમાપતિમ્

સાક્ષાચ્ચિકીર્ષુર્યોગેન પરં યત્નમુપાગમત્।
દેવદેવસ્વરૂપાદિસાક્ષાત્કારવિરોધિના

અપ્રમેયેન મહતા દુષ્કૃતેનૈષ વારિતઃ।
પુનઃ પુનઃ પ્રયત્નેઽપિ સુમહત્યપ્યનુષ્ઠિતે

ન સ સિદ્ધિમનુપ્રાપત્ સમાધે- પ્રત્યહન્યત।
અથ ચિન્તાપરો દીનશ્ચિન્તયિત્વા મુહુર્મુહુઃ

વૃથૈવાચરિતં કષ્ટમિયતા મન્દબુદ્ધિના।
દેવાવાસસમારોહાવરોહાભિખ્યકેલિતઃ

નિર્મોચનાર્થમેકોઽપિ ક્ષણો હન્ત ન યાપિતઃ।
અથાલમ્બ્ય ધૃતિં ધીમાન્ ભૂલોકં પ્રત્યપદ્યત

ગઙ્ગામધ્યે મહદ્ઘોરં તપસ્તપ્તુમુપાક્રમત્।
અઙ્ગુષ્ટાગ્રપદાત્તિષ્ટન્નિરુદ્ધસ્વાસચેષ્ટિતઃ

ઊર્દ્ધબાહુર્નિરાહારસ્તપસ્તેપે સુદારુણમ્।
કાપેયચપલં ચિત્તં ન સ્વાસ્થ્યં પ્રાપ તસ્ય યત્

ક્ષણમાત્રમપિ શ્રીશં ન દ્યાતું પ્રાભવત્તતઃ।
અથ દીને કૃશે ધાતર્યાકાશાદશરીરિણી

વાણી પ્રાદુરભૂત્પુણ્યા બોધયામાસ પદ્મજમ્।
અધિકારમહાનન્દરસમગ્નસ્ય તે મનઃ

સહસ્રેણાશ્વમેધાનાં વિના શુદ્ધિં ન ગચ્છતિ।
અશુદ્ધસ્યેહ મનસઃ સ્વાસ્થ્યં સંપાદ્યતાં કથમ્

અસ્વસ્થે મનસિ ધ્યાનં સાધુ નિષ્પદ્યતાં કથમ્।
કર્તવ્યગૌરવાત્કાલવિલમ્બાચ્ચ બિભેષિ ચેત્

ઉપાયં સુકરં વક્ષ્યે યથાવદવધારય।
ગઙ્ગાયા દક્ષિણે ભાગે યોજનાનાં શતદ્વયે

પઞ્ચયોજનવિસ્તારં પઞ્ચયોજનમાયતમ્।
તીરાન્તં પૂર્વવારાશેઃ સર્વૈઃ સુમહિતં ગુણૈઃ

સિદ્ધિક્ષેત્રં મહાપુણ્યં શ્રીશસ્યાભિમતં પરમ્।
સત્યવ્રતમિતિ ખ્યાતં યથાર્થાખ્યાવભાસકમ્

એકસ્તત્ર કૃતો ધર્મો વર્ધતે હિ સહસ્રધા।
તત્ર ત્વમશ્વમેધેન યજેરેકેન ચેદ્ધરિમ્

સહસ્રસ્યાશ્વમેધાનાં ફલં પ્રાપ્સ્યસિ નિશ્ચિતમ્।
તત્ર શર્વતરે કલ્પે દિગ્ગજા વિષ્ણુમવ્યયમ્

કસ્યચિદ્ગિરિવર્યસ્ય શિખરે પર્યપૂજયન્।
તેષામાવિરભૂદ્દેવ કરુણાવરુણાલયઃ

કમલાકામુકઃ કાન્તવિગ્રહઃ કઞ્જલોચનઃ।
તતઃ પ્રભૃતિ શૈલેન્દ્રો યયૌ કરિગિરિપ્રથામ્

તમેવ વેદિકાં કૃત્વા વાજિમેધેન તં યજ।
લક્ષ્મીવલ્લભકારુણ્યવીક્ષાવૈભવતો મહાન્

ધન્યઃ કૃતાર્થો વિમલો ભવિષ્યસિ ન સંશયઃ।
ઇતિ વાણીં સમાકર્ણ્ય વિરિઞ્ચો હૃષ્ટમાનસઃ

ક્ષેત્રં સત્યવ્રતં પુણ્યં ત્વરિતં સમુપાગમત્।
ત્વષ્ટ્રા હસ્તિગિરેઃ શૃઙ્ગં ટઙ્કૈઃ સન્તક્ષ્ય શોભનામ્

યાગાર્હાં યજમાનોઽયં યાગવેદીમકલ્પયત્।
યથાશાસ્ત્રં ચ લક્ષ્મીશં સર્વકારણકારણમ્

ઈજેઽજો વાજિમેધેન યાગાનામુત્તમેન સઃ।
તત્ર સર્વેષુ મન્ત્રેષુ તત્તદ્દૈવતનામભિઃ

પઠ્યમાનેષુ ધાતાઽયં દેવદેવં રમાપતિમ્।
હૃદયે સમનુધ્યાયંસ્તસ્મૈ સર્વં હવિર્હુતમ્

ભક્ત્યા સમર્પયન્નેતદલમેકોઽપિ વેદિતુમ્।
સર્વમેવ હવિર્દેવઃ પુણ્ડરીકેક્ષણો હરિઃ

સ્વયમેવ સમાદાય સમાસ્વાદયદાદરાત્।
સ્વાન્ સ્વાન્ ભાગાન્પરીક્લૃપ્તાન્કાલેષ્વનધિગચ્છતામ્

ઉન્મુખાનાં વઞ્ચિતાનાં દેવાનાં ક્ષુભિતં મનઃ।
બ્રહ્માણમથ તે સર્વે સમાગત્યાન્વયુઞ્જત

કિમિદં વર્તતે મોહઃ ક્ષોભિતા વઞ્વિતા વયમ્।
બ્રહ્મા તુ સ્મયમાનસ્તાન્ સાંત્વપૂર્વમબોધયત્

દેવા મયા પુરા સૃષ્ટાઃ સ્રષ્ટાઽહં ભવતાં પિતા।
કિમેતદ્યત્પિતા પુત્રાનુપાસ્તાં વિનયાદિતિ

સંસારમાર્ગનિષ્ણાતૈસ્તત્તત્ફલમભીપ્સુભિઃ।
યૂયમારાધનીયા હિ તદર્થમધિકારિતાઃ

સર્વાન્તરાત્મા સર્વેશો મમ ચાપિ પિતા હરિઃ।
કમલાવલ્લભો દેવસ્તમેવોદ્દિશ્ય હૂયતે

ઇહ સર્વં હવિર્યજ્ઞે નામમાત્રં તુ મન્ત્રગમ્।
ભવતાં તત્તદર્થસ્તુ ભગવાન્ કમલાપતિઃ

ઇયં મદ્યજ્ઞસારસ્ય ધોરણી સારમાધુરી।
પરમૈકાન્તિનાં નૄણામપ્યેષૈવ નિબોધત

ઇતિ સંબોધિતા દેવા ગતક્ષોભાઃ પ્રજાપતિમ્।
સારાર્થાવગમાત્તુષ્ટાઃ સાધુ સાધ્વિત્યપૂજયન્

શ્રેયસાં કિલ કાર્યાણાં પ્રત્યૂહાનાં શતં શતમ્।
તથા તત્ર મહાયજ્ઞે વિઘ્રાનાં શતમુત્થિતમ્

દેવદેવો રમાનાથઃ કૃપયા પરયા મુદા।
સર્વાન્પ્રશમયામાસ પ્રત્યૂહાન્ સમુપસ્થિતાન્

અથ કાલે બહુગુણે વપાહોમોચિતે તદા।
આવિરાસન્નિમિત્તાનિ મનોહારીણિ સર્વસઃ

મેષમાસે સિતે પક્ષે ચતુર્દશતમે તિથૌ।
શોભને હસ્તનક્ષત્રે રવિવારેણ સંયુતે

પ્રાતઃ સવનકાલીને વપાહોમે સમાપિતે।
તાં વપામધરે ગૃહ્ણન્નગ્નેરાવિરભૂદ્ધરિઃ

સૂર્યકોટિપ્રતીકાશે તપ્તકાર્ત્તસ્વરોજ્વલે।
વિમાને પુણ્યકોઠ્યાખ્યે શ્રીભૂમિસહિતઃ પ્રભુઃ

પશ્ચિમાભિમુખો દીપ્તકિરીટમકુટોજ્જ્વલઃ।
ઊર્ધ્વપુણ્ડ્રોલ્લસત્ફાલપટ્ટો રાજીવલોચનઃ

તિલપ્રસૂનસૌભાગ્યનાસાકલ્પલતાન્વિતઃ।
પ્રવાલખણ્ડસુષમામોષદક્ષાધરોષ્ઠવાન્

કમ્બુગમ્ભીરકણ્ઠાન્તર્લમ્બિકૌસ્તુભવિભ્રમઃ।
શ્રીવત્સવક્ષા હારશ્રીશોભમાનભુજાન્તરઃ

પઞ્ચાયુધોલ્લસદ્બાહુચતુષ્ટયમનોહરઃ।
સપદ્મેન કરેણોચ્ચૈર્વહન્નભયમુદ્રિકામ્ર

ગદાં ચાપં ચ વામેન પાણિના પરિભૂષયન્।
કટિબન્ધે ધરન્દિવ્યં નંદકં ખઙ્ગમુત્તમમ્

પીતામ્બરલસન્નાભિગહ્વરોજ્વલવિહ્વલઃ (ગ્રહઃ?)।
કામારામીયકદલીકળીચોરોરુભાસ્વરઃ

મુકુરાકારજાનૂત્થલાવણ્યપ્રસરાદ્ભુતઃ।
કળાચિકારુચિસ્પર્ધિજઙ્ઘાદ્વિતયસુન્દરઃ

પદ્મસૌભાગ્યસર્વસ્વહારિપાદમનોહરઃ।
કરુણારસપૂર્ણાભ્યામીક્ષણાભ્યાં ચતુર્મુખમ્

આદરાદનુગૃહ્ણાનઃ સ્મિતાઞ્ચદધરાન્તિકઃ।
એવં સ્વયમુદાત્તેન રૂપયૌવનશોભિના

વિગ્રહેણોદિતં દેવં રમાકાન્તં જગત્પતિમ્।
આસેવ્ય સર્વે સંહૃષ્ટાઃ કૃતાર્થનયનોદયાઃ

અહો ભાગ્યમહો ભાગ્યમિત્યુચ્ચૈરુદઘોષયન્।
ચતુર્મુખોઽપિ નયનૈરષ્ટાભિર્દેવમચ્યુતમ્

પ્રણતાર્તિહરં નાથં વરદં સમસેવત।
સહર્ષસંભ્રમો નાનાચેષ્ટાસ્તાસ્તાઃ સ્વયં ચરન્

ક્રમેણ શાનત્સંરભ્ભો દેવો નાભિપ્રચોદિતઃ।
વત્સ સત્યવ્રક્ષેત્રમાહાત્મ્યં પશ્ય પદ્મજ

એકેન હયમેધેન સહસ્રસ્ય ફલં ત્વયા।
કાંક્ષિતં તેન ચિત્તસ્ય શુદ્ધિસ્તેન ચ ચેતસઃ

સ્થૈર્યં તેન ચ નિષ્પત્તિર્ધ્યાનસ્યેતીપ્સિતં ત્વયા।
અન્તે પ્રતીક્ષિતં યત્તે ફલં પર્વક્રમાત્કિલ

પ્રથમે પર્વણિ પ્રાપ્તં સુખેનૈવ પ્રજાપતે।
પ્રસન્નોઽસ્મિ તવાનેન હયમેધેન સુવ્રત

વપારસોઽયં મધુરો મમ હૃદ્યો મનોઽહરત્।
પારમૈકાન્તિસૌરભ્યસારામૃતમનોહરા

વપેયં સર્વભક્ષ્યેભ્યો મમ પ્રીતિકરી સદા।
વરં વરય તસ્માત્ત્વં યથાઽભિમતમાત્મનઃ

સર્વં સંપત્સ્યતે પુંસાં મયિ દૃષ્ટિપથં ગતે।
ઇતિ દેવેન સંદિષ્ટઃ પ્રહૃષ્ટઃ પરમાર્થવિત્

બ્રહ્મા પ્રણમ્ય બહુશઃ સ્તુત્વા ચ પ્રાર્થયદ્વિભુમ્।
વૈકુણ્ઠે તુ યથા લોકે યથૈવ ક્ષીરસાગરે

તથા સત્યવ્રતક્ષેત્રે નિવાસસ્તે ભવેદિહ।
હસ્તિશૈલસ્ય શિખરે સર્વલોકનમસ્કૃતે

પુણ્યકોટિવિમાનેઽસ્મિન્ પશ્યન્તુ ત્વાં નરાસ્સદા।
ઇતિ સંપ્રાર્થિતો દેવો ભગવાન્ ભક્તવત્સલઃ

હિતાય સર્વલોકાનાં તથાઽસ્ત્વિત્યન્વમોદત।
તસ્મિન્ કૃતયુગે બ્રહ્મા દેવદેવમધોક્ષજમ્

સ્વયં તેનૈવ રૂપેણ સમારાધયદચ્યુતમ્।
મહાશાન્તગજેન્દ્રોઽથ ત્રેતાયાં હરિમાર્ચયતે

સ્વકરાગ્રોદ્ધૃતૈઃ પદ્મૈરથ ગ્રાહેણ પીડિતઃ।
શરણાગતિમાધાય વરદેન વિમોચિતઃ

હરિણા ધામ નિન્યે સ્વં વાહનેન ગરુત્મતા।
અથ દ્વાપરસંજ્ઞે તુ યુગે દેવગુરુઃ સ્વયમ્

આરાધ્ય વરદં દેવં સ્વાભીષ્ટાં સિદ્ધિમાપ્નુત।
તતઃ કલિયુગસ્યાદૌ બ્રહ્માણં વરદોઽબ્રવીત્

પરામૃશન્ જગત્સર્વં પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના।
કાલોઽયં કલિરાયાતઃ સર્વે સ્વાર્થપરા જનાઃ

ન કોઽપિ તત્ત્વતો ભક્તો દ્રક્ષ્યતે કાલવિપ્લવાત્।
અયુતે વા પરાર્ધે વા યદિ કોઽપિ ચ તાદૃશઃ

સંભાવ્યતે ગુણોત્કૃષ્ટં ન તં લોકોઽનુમંસ્યતે।
દોષાનારોપયેત્કશ્ચિન્મત્સરાત્તસ્ય મૂર્દ્ધનિ

તં તથૈવેતિ સર્વેઽન્વે ઘોષયિષ્યન્તિ સર્વશઃ।
અન્તે તસ્યાપિ નૈરાશ્યાચ્ચ્યુતિરેવ મનોગતેઃ

ભવિષ્યતિ તથા નામ કાલોઽયં કલિરૂર્જિતઃ।
અતો ન રોચતે વત્સ હસ્તિશૈલસ્ય મૂર્ધનિ

દિવ્યેનાનેન રૂપેણ વસ્તું કાલે કલાવિહ।
પ્રતિજ્ઞાતં ચ કલ્પાન્તમવસ્થાનમિહૈવ મે

અતોઽત્ર ક્રિયતામેવમહં ત્વામનુમાનયે।
વરદોઽહં વિધે ભક્તજનાનાં કરુણાકરઃ

અતઃ સ્થલમિદં પુણ્યં ત્યાગમણ્ટપમુચ્યતામ્।
યોગમણ્ટપસંજ્ઞાતુ શ્રીરઙ્ગસ્ય મયા કૃતા

પુષ્પમણ્ટપમિત્યાખ્યા વેઙ્કટાદ્રેર્વિરાજતામ્।
અન્યદ્યદુગિરિસ્થાનં વિદ્યામણ્ટપમુચ્યતામ્

સર્વોત્તમમિદં પુણ્યં ક્ષેત્રં સ્થાનં ચ શોભનમ્।
મમ પ્રીતિકરં દિવ્યં મુક્તિક્ષેત્રેષુ ચોત્તમમ્

નૈતસ્ય સદૃશં કિઞ્ચિત્ ક્ષેત્રં વા તીર્થમેવ વા।
અતો મદાજ્ઞયા બ્રહ્મન્ આલયોઽત્ર વિધીયતામ્

સર્વમન્ત્રસ્વરૂપત્વાત્ સર્વેભ્યોઽભ્યધિકો ભુવિ।
સંસ્થાનસ્યાલયસ્યાસ્ય સ્વરૂપં પરમાર્થતઃ

ન વેત્તું પ્રભવેદન્યો મદીક્ષાવીભિતાન્નરાત્।
કલિકાલોચિતાં રીતિમાશ્રિત્ય મનસા મયા

પાઞ્ચરાત્રાહ્વયં તન્ત્રં યથાવદવતારિતમ્।
તદુક્તેન પ્રકારેણ મૂલકર્મોત્સવાશ્રયાઃ

તિસ્રો મૂર્તીઃ પ્રતિષ્ઠાપ્ય પૂજનં પ્રતિપાદય।
બલ્યર્ચા ચ વિધાનેન સાદરં પરિકલ્પ્યતામ્

રત્નેષુ ત્રિષ્વપિ શ્રેષ્ઠં જયાખ્યં તન્ત્રમુચ્યતે।
તદુક્તેન વિધાનેન પ્રતિષ્ઠાદિ પ્રવર્ત્યતામ્

કાણ્વીં શાખામધીયાનાવૌપગાયનકૌશિકૌ।
પ્રપત્તિશાસ્ત્રનિષ્ણાતૌ સ્વનિષ્ઠાનિષ્ઠિતાવુભૌ

જયાખ્યતન્ત્રમાર્ગેણ દીક્ષયિત્વાઽબ્જમણ્ડલે।
આચાર્યકે ચાભિષિચ્ય તાભ્યાં પૂજાં પ્રકલ્પય

તદ્ગોત્રસંભવા એવ કલ્પાન્તં પૂજયન્તુ મામ્।
જયાખ્યેનાથ પાદ્મેન તન્ત્રેણ સહિતેન વૈ

મૂલવ્યાખ્યાનરૂપાબ્યાં સમર્ચયતુ માં સદા।
ન તન્ત્રસઙ્કરો દોષસ્તન્ત્રયોરનયોરિહ

આચાર્યકે તથાઽઽર્ત્વિજ્યે પૂજને વા મમાબ્જજ।
તાવેતૌ ગોત્રિણૌ મુખ્યૌ મમ પ્રીતિકરૌ મતૌ

પરિચર્યાસુ તત્તાસુ યોગ્યાન્નિર્ણીય ચેતસા।
દીક્ષયિત્વા ચ તે તત્ર નિયુજ્યન્તાં યથાવિધિ

અત્રાધિકાર ઉભયોસ્તયોરેવ કુલીનયોઃ।
શાણ્ડિલ્યશ્ચ ભરદ્વાજો મુનિર્મૌઞ્જાયનસ્તથા

ઇમૌ ચ પઞ્ચગોત્રસ્થા મુખ્યાઃ કાણ્વીમુપાશ્રિતાઃ।
શ્રીપ્રાઞ્ચરાત્રતન્ત્રીયે સર્વેઽસ્મિન્ મમ કર્મણિ

ઇહ તાભ્યાં ચિરં વત્સ તોષિતોઽસ્મિ તપોબલાત્।
તયોરયં વરઃ પ્રીત્યા પ્રાદાયિ પ્રાર્થિતો મયા

મન્ત્રૈઃ કાતીયસૂત્રેણ નિર્દિષ્ટૈર્વૈદિકૈઃ સહ।
ભગવચ્છાસ્ત્રસંસિદ્ધૈર્દિવ્યૈર્મન્ત્રૈર્વિમિશ્રિતૈઃ

ગર્ભાધાનાદિકાઃ સર્વે સંસ્કારા નિત્યકર્મ ચ।
નૈમિત્તિકં ચ શ્રાદ્ધાદિ કર્તવ્યં તૈરતન્દ્રિતૈઃ

આચારેણૈવામુનૈવાહં ભવામિ પ્રીતિમાનસઃ।
શર્કરાસહિતેનેવ ક્ષીરેણ કમલાસન

પ્રત્યબ્દં ચૈત્રમાસે તુ સ્વેન રૂપેણ માં વિભુમ્।
પૂર્ણિમાયામિહાગત્ય ત્વં મામારાધયાનઘ

પ્રત્યહં રાત્રિકાલે તુ શેષઃ ફણભૃતાં વરઃ।
અપ્રાકૃતેન રૂપેણ માં સમારાધયિષ્યતિ

ઇતિ દેવેન સંદિષ્ટઃ પરતન્ત્રમના વિધિઃ।
તથૈવ તત્સ્વયં પ્રીત્યા નિરવર્તયદાદરાત્

દેવાવતારસમયે વિમાનમતુલપ્રભમ્।
સર્વદેવમયં દિવ્યમગ્નિમધ્યાત્ સમુત્થિતમ્

તથૈવ દેવદેવસ્ય વરદસ્ય નિદેશતઃ।
ભૂતલે વાસ્તુવિધિના પ્રતિષ્ઠામધ્યગમ્યત

દિવ્યાલયસ્ય નિર્માણપ્રકારો વિશ્વકર્મણે।
દેવાદેશાદ્વિરિઞ્ચેન સ્ફુટમેવાત્યદિશ્યત

સ તસ્યાજ્ઞાં વહન્મૂર્ધ્ના તદાદિષ્ટેન વર્ત્મના।
આલયં નિર્મમે દિવ્યં તેનૈવ પ્રત્યવેક્ષિતઃ

મૂલમન્ત્રત્રયાત્મત્વાદ્દેવદેવસ્ય સન્નિધૌ।
પ્રણવેન સમં પૂર્વં સોપાનત્રયમાસ તત્

ષડક્ષરસ્ય મન્ત્રસ્ય સ્મારણાય રમાપતેઃ।
અર્ધમણ્ડમભાગે ષટ્ સોપાનાનિ ચકાર સઃ

ચતુર્વિશતિતત્ત્વાત્મા ચતુર્વિંશતિસંખ્યકા।
ગાયત્રીસંમિતા પશ્ચાત્ સોપાનાવલિરાબભૌ

અથ દ્વયાખ્યં પરમં મન્ત્રરાજમનુસ્મરન્।
સોપાનયોર્દ્વયં દીપ્રં નિર્મમે નિર્મમાન્તરઃ

પ્રણતાર્તિહૃતો મન્ત્રે દિવ્યે દેવસ્ય તોષણે।
દશવર્ણઆ ઇતિ વ્યક્તીકુર્વન્ દશ તતાઽકરોત્

બહુનાઽત્ર કિમુક્તેન દેવદેવાલયો મહાન્।
ઉક્તાનાં ભગવચ્છાસ્ત્રે લક્ષ્મણાં લક્ષ્યતાં યયૌ

કરીશઃ કમલાકાન્તઃ કાલે કમલસમ્ભવમ્।
સ્વચ્છન્દઃ સંદિશંસ્તેન સ્વમાલયમકારયત્

અથ દેવેન નિર્દિષ્ટે કાલે કમલસંભવઃ।
જયાખ્યતન્ત્રમાર્ગેણ પ્રતિષ્ઠાવિધિમાદિશત્

દારુણા મૂલબેરં તુ કર્માર્ચાં રજતેન વૈ।
ઔત્સવં ચૈવ તામ્રેણાકારયદ્વિશ્વકર્મણા

તથૈવ ચાથ બલ્યર્ચાં વિધિનાઽકારયદ્વિધિઃ।
ઔપગાયનમાચાર્યં કૌશિકં ચ તપસ્વિનમ્

તત્પુત્રાંશ્ચ મહાભાગાન્ દ્વૌ દ્વૌ દેવસુતોપમૌ।
દીક્ષયિત્વા યથાન્યાયં ચક્રવારિજમણ્ડલે

તૈઃ પ્રતિષ્ઠાન્તિકં સર્વં કર્ષણાદ્યમકારયત્।
વૈશાખે શ્રવણર્ક્ષે તુ સંકલ્પ્યાવભૃથં પુરા

નવમેઽહ્નિ ધ્વજારોહં વિધિનાઽકારયદ્વિધિઃ।
પ્રથમેઽહનિ દેવેશં મણ્ડપેન વિભાસિના

વીથીઃ સઞ્ચારયામાસ પ્રાતર્ભક્તાનુકમ્પયા।
રાત્રૌ મૃગેન્દ્રવાહેન દેવસ્યોત્સવમાચરત્

દ્વિતીયે દિવસે પ્રાતર્હંસવાહનમાચરત્।
રાત્રૌ માર્તણ્ડબિમ્બેન મહોત્સવમકારયત્

તૃતીયે દિવસે પ્રાતર્ગરુડોત્સવમાચરત્।
અવતારાત્પરં દેવસ્યોત્સવે પ્રથમે પુરા

એવો રમાપતિર્દિવ્યં વૈનતેયમધિશ્રિતઃ।
પ્રથમં દર્શયામાસ નિજમપ્રાકૃતં વપુઃ

મધ્યે ગોપુરમુખ્યસ્ય તતો ગરુડવાહને।
ગોપુરાગ્રિમમધ્યે તુ દેવસેવા વિશિષ્યતે

સર્વપાપહરી પુણ્યા મુક્તિમાર્ગ ઉદીરિતઃ।
રાત્રૌ હનુમતા ચૈવ દેવદેવમચારયત્

ચતુર્થે દિવસે પ્રાતઃ શેષાસનતલે હરિઃ।
પરવ્યોમ્નીવ ભક્તાનાં સ્વં રુપં સમદર્શયત્

રાત્રૌ ચન્દ્રમસં બિમ્બમાસ્થિતસ્યોત્સવોંઽભવત્।
મોહિનીરૂપમાસ્થાય પ્રાતરાન્દોલિકાં ગતઃ

પંચમેઽહનિ દેવેશો ભક્તાન્સર્વાનનન્દયત્।
રાત્રૌ તુ યાલવાહેન દેવસ્યોત્સવમાચરત્

ષષ્ઠે પ્રાતઃ કલ્પતરૌ વેણુગાનોત્સવોઽભવત્।
રાત્રૌ ગજેન્દ્રમાસ્થાય દિવ્યં રૂપમદર્શયત્

સપ્તમે સ્યન્દનં દિવ્યમાસ્થાપ્યોત્સવમાચરત્।
અષ્ટમે તુ જલદ્રોણીમવગાહ્ય દિવા હરિઃ

રાત્રૌ તુરઙ્ગમાસ્થાય સર્વાલ્લોકાનપાવયત્।
નવમે શિબિકાયાત્રામારચય્ય રમાપતિઃ

લીલાં પ્રણયકોપસ્ય પ્રદર્શ્ય કમલાભુવોઃ।
અનન્તસરસીવર્યેઽવભૃથં મહમાસ્થિતઃ

રાત્રૌ તુ પુણ્યકોઠ્યાખ્યે વિમાને નિષ્ઠિતઃ પ્રભુઃ।
સર્વં પુરં પરિભ્રમ્ય સર્વાંલ્લોકાનપાવયત્

દશમેઽહનિ મદ્યાહ્ને પુષ્પયાગમહોઽભવત્।
રાત્રૌ મહાવિમાનેન પુરયાત્રા પ્રકલ્પિતા

સર્વાવરણનિષ્ક્રામાત્પરં વિહગરાડ્‌ધ્વજમ્।
અવરોપય્ય વિધિવત્પૂજકો બહુમાનિતઃ

એવં સંરમ્ભયોગેન મહોત્સવમકારયત્।
પ્રતિવત્સરમેવૈવં મહોત્સવવિધિઃ કૃતઃ

પક્ષમાસાયનાબ્દાદ્યા ઉત્સવાશ્ચાભવન્ક્રમાત્।
મહર્ષી દીક્ષિતૌ તૌ દ્વાવૌપગાયનકૌશિકૌ

પર્યાયેણૈવ દેવેશમાનર્ચ્યતુરિહાદરાત્।
તદેતન્મહિતં ધામ હસ્તિશૈલપ્રથાં ગતમ્

પ્રણતાર્તિહરો દેવો વરદો યત્ર પૂજ્યતે।
પૂજકાસ્તસ્ય તદ્વસ્યા મહાત્માનો ગુણોજ્જ્વલાઃ

પાઞ્ચરાત્રિકમુખ્યેભ્યઃ સર્વેભ્યોઽપ્યધિકા ભુવિ।
એવમેતત્સમાખ્યાતં હસ્તિશૈલસ્ય વૈભવમ્

દેવસ્ય તન્ત્રસારસ્ય પૂજકસ્ય તુ સંગ્રહાત્।
યથા વૈ નારદમુનેઃ મુખાત્પૂર્વં શ્રુતં મયા

તથૈવ સર્વમાખ્યાતં પ્રસઙ્ગાત્પ્રીતિપૂર્વકમ્।
અથ પ્રકૃતમેવાદ્ય તન્ત્રમારંભ્યતે મયા

શ્રૂયતામવધાનેન શ્રદ્ધાભક્તિમહીયસા)
ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે જયાખ્યસહિતાયાં શાસ્ત્રરમ્ભપ્રયોજનં નામ પ્રથમઃ પટલઃ।
* * * * *