Jātakamālā · Verses 32-51
dine dvitīye dvātriṃśatkārṣāpaṇān upārjya saḥ |
dakṣiṇīyaviśeṣāya [!] mātre tān api dattavān
atha hairaṇyikāpaṇikāḥ puruṣāḥ sametyāgatya ca taṃ tasmāt karmaṇo vinivartanārtham āhuḥ |
śaraccandrāṃśudhavale labdhvā janma kule katham |
kṛpaṇāṃ jīvikāhetor vṛttim āśrayate bhavān
parbhañjanoddhūtaśikhākarāle hutāśane visphuritasphuliṅge |
vivartitaṃ ślāghyam ativa puṃsāṃ na tu svavṛtteś cyavanaṃ pravṛttam
mahoragaśvāsavighūrṇitograis taraṅgabhaṅgair viṣamān payodhīn |
agādhapātālavilagnamūlān pitā vigāhyārjitavān dhanaṃ te
yad āśritaṃ karma janānuvartinā tvayā vidagdhena dhanepsunādhunā |
kathaṃ na saṃprāpsyasi bhāgyasaṃpadaṃ pitur vyatīte 'pi viśālinīṃ śriyam
vitteśvaro 'py arthavibhūtivistarair nāsāsadarthā vibabhāra yasya |
tasyā [!] mahendrāmalatulyakīrteḥ sūnuḥ kathaṃ tvaṃ na bibharṣi lajjām
ye mṛtyuṃ gaṇayanti naiva vipadi grāmaṃ bhajante na ye
gehe bandhuṣu sūnuṣu vyapagatasnehātmanodyoginaḥ |
te tīrtvā jaladhīn agādhasalilān āvartabhīmān budhāḥ
prāpyārthān gajadantabhaṅgasitayā cinvanti kīrtyā jagat
atha maitrakanyako bodhisattvas tebhyo 'py tathānuguṇinīṃ kathām avadhārya samudrāvataraṇakṛtavyavasāyo mātaram upasṛtyovāca | amba sārthavāhaḥ kilāsmākaṃ pitā purā tad anujñāṃ prayaccha yad aham api mahāsamudram avatariṣyāmīti | sā pūrvam eva bhartṛmaraṇaduḥkhena vigatajīvitāśā svasya tanayasya tenāsaṃlakṣitadāruṇena viyogaśokaśastreṇa bhṛśataraṃ pravidāryamāṇahṛdayā svatanayam āha |
vatsa kena tavākhyātaṃ vinākāraṇaśatruṇā |
jīvitaṃ kasya te 'niṣṭaṃ tvayā krīḍāṃ karoti kaḥ
daivāt kathaṃ cit saṃprāptaṃ cakṣur ekaṃ tvam adya me |
putraka kleśabhāginyā mṛtyunā hriyase 'dhunā
na yāvad ekaṃ mama duḥkhaśalyaṃ prayāti nāśaṃ pravidārya śokam |
kathaṃ nu tasyopari me dvitīyaṃ nipātyate pāpamayair amitraiḥ
yeṣāṃ ceto vividhavirasāyāsaduḥkhāprakampyaṃ
yaiḥ saṃtyaktaṃ kṛpaṇahṛdayair jīvitaṃ bhogalubdhaiḥ |
te saṃtyaktvā [!] nayanagalitāśrupravāhārdravaktrān
bandhūn ajñā makaranilaye mṛtyave yānti nāśam
tan mām anāthāṃ pratipālanīyāṃ tvajjīvitāśaikanibandhajīvām |
saṃtyajya yātuṃ katham udyamas te mā sā kathā mānavaro madīyam
svaprāṇasaṃdehakarīm avasthāṃ praviśya naikāntasukhaṃ prasādhyam |
saṃpattayo yena vaṇigjanasya tato 'ham evaṃ suta vārayāmi
sa tasyā hitārthaṃ madhurāṇy api vacanakusumāni tṛṇam ivāvadhūya sapragalbhatayā samavalambitavikatthāśobhaṃ kiṃ cid īdṛśaṃ pratyāha |
varaṃ naiva tu jāyeran ye jātā nirdhanā janāḥ |
jātasya yadi duḥkhāni varaṃ mṛtyur na jīvitam
āśayā gṛham āgatya dīnadīnās tapasvinaḥ |
arthino mama pāpasya yānti niśvasya durmanāḥ [!]
ye śaktihīnā vibhavārjanādau te dehino duḥkhaśataṃ sahante |
lokaṃ punar duḥkhaśatopataptaṃ draṣṭuṃ na śaknomi cirāyamāṇaḥ
tasmād vilaṅghāmi vacas tavedaṃ yāsyāmi taṃ tvaṃ prajahīhi śokam |
tatraiva yāyāṃ nidhanaṃ samudre chinnaṃ mayā vā vyasanaṃ janasya
atha maitrakanyako bodhisattvo mātaram apramāṇīkṛtya nirgatya gṛhād vārāṇasyāṃ puryām ātmānaṃ sārthavāham ity udghoṣayām āsa |
asyām eva purā puraṃdarapurīpraspardhipuryāṃ vaṇiṅ
mitro nāma babhūva yaḥ suranaraprakhyātakīrtidhvajaḥ |
putras tasya mahāsamudram acirād yāsyaty amuṣmin dine
yātuṃ ye vaṇijaḥ kṛtopakaraṇās te santu sajjā iti
atha maitrakanyako bodhisattvo vividhopakaraṇasaṃbhārasādhanānāṃ samāgṛhītapuṇyāhaprasthānabhadrāṇām upahṛtamaṅgalavidhānānāṃ vaṇijāṃ pañcabhiḥ śataiḥ kṛtaparivāraḥ prasasāra | mātā cainaṃ gacchatīti śrutvāha | mamaikaputraka kva yāsyasīti karuṇakaruṇākranditamātraparāyaṇā komalavimalakamalavilāsālasābhyāṃ pāṇikamalābhyāṃ rucirakanakaghaṭitaghaṭavikaṭapayodharavarorubhāsuram uraḥ pragāḍham abhitāḍayati | bāṣpasaliladhārāparaṃparodbhavoparudhyamānakaṇṭhī [!] anilabalākulitagalitasajalajaladapaṭalāvalīmalinakeśapāśā satvaratvaram abhigamya maitrakanyakasya bodhisattvasya pādayoḥ pariṣvajyaivam āha | mā māṃ putraka parityajya yāsīti |
anartharāgagrahamūḍhabuddhayo narā hi paśyanti na kevalaṃ hitam |
satāṃ hitādhānavidhānacetasāṃ giro 'pi śṛṇvanti na bhūtavādinām
maitrakanyako 'pi
dharaṇi tala nimagnāṃ mātaraṃ śokavaśyāṃ
śirasi kupitacittaḥ pādavajreṇa hatvā |
muhur upacitaśokaḥ karmaṇā preryamāṇas
tvaritamatir abhūt – saṃprayātuṃ vaṇigbhiḥ
yadi so 'dya naiti sukhasaumyadarśano mama mūrtimān a vikalo manorathaḥ |
svayam eva dhakṣyati mamedam āśrayaṃ hṛdayajvalas tumulaśokadāruṇaḥ
iti sā rurāva kurarīva viklavā nayanāmbudurdinamukhī tapasvinī |
vasudhātale galitahāramekhalā bhujagāṅganā pativiyogaśaṅkinī
atha sumanā nāma yoṣid bodhisattvam anveṣamānā vārāṇasīṃ nagarīm anuprāptā dadarśa cainaṃ mahāsattvaṃ paramadāruṇām avasthām upagataṃ dṛṣṭvā ca tīvraśokāyāsavyathitahṛdayā provāca |
sphuritakiraṇacchāyāramyāḥ śiromaṇayaḥ kva te
kva dayita gatās tās tā daṃṣṭrā bisāṅkuradhūsarāḥ |
vapur upahataṃ daṇḍāghātair navotpalakomalaṃ
vigalitahṛdayā (?) krūreṇaitat kṛpātmaka kena te
kiṃ dharmo 'stam itaḥ prajāhitakaraḥ kiṃ lokapālā mṛtāḥ
tejaḥ kopaviṣātisaṅgarabhasaṃ kiṃ proṣitaṃ bhoginām |
śūnyaṃ kiṃ nu patiprabhābhir adhunā niḥśuklamūlaṃ jagad
yena tvaṃ vyasanaṃ duruttaram idaṃ prāpto vināśāya te
nāsīt kasya dayā tvayi praharato 'nāryasya śāntātmani
krauryaṃ tvayy api nāma sādhucarite pāpātmanāṃ jāyate |
tvām āyāsayataḥ kathaṃ na patitau tasya prakoṣṭhāt karau
nāthānātha ivāpadaṃ katham imāṃ prāptas tvam āyāsinīm
bodhisattvas tu pratyagrakopaśokakaluṣitādhyāśayātmanām avetya tūṣṇīm eva babhūva || sā punar abravīt ||
kasyāpriyaṃ jīvitam ādyajātaṃ kālena kelī ṃ saha kaḥ karoti |
tvadapriyāriṣṭaniviṣṭaceṣṭo lokāntaraṃ ko 'bhyanugantukāmaḥ
śītābhilāṣī pravivikṣur agniṃ ko mārutoddhataśikhākalāpam |
āditsate krūraviṣaṃ bhujaṅgaṃ kaḥ puṣpadāmākṛtivipralabdhaḥ
udadhiparikhām adyaivaināṃ dahāmi vasundharāṃ
sanaganagaragrāmārāmāṃ svadṛṣṭihutāśanaiḥ |
na mama hṛdayaṃ śānti ṃ yāti tvadapriyatāḍitaṃ
dahati yadi na krodhāgnir māṃ purā niravagrahaḥ
atha bodhisattvas tāṃ tapasvinīm aviṣahyakopāgnipradīptamānasā ṃ hlādayann iva tadāmṛtaśiśirābhir vāgbhir ity abravīt ||
alam alaṃ mā gā bhadre vai kopasya cetovidāhinaḥ |
prakṛtiduḥkheṣu ko bhūyaḥ sattveṣu duḥkhāni cintayet
duḥkhahetau vartamāneṣu śocyeṣu saṃkleśabhāgiṣu kaḥ parākramet || duḥkhāya svahitakramārteṣu dehiṣu na mama daṃṣṭrotpāṭanād duḥkhaṃ na ca daṇḍasaṃpātajā rujāḥ || duḥkhayanti mānasaṃ caṇḍi tvadvākkarkaśās tudanti mām || api ca kānte ||
bodhisaṃprāptaye cittaṃ yadaivotpāditaṃ purā |
vayaṃ tadaiva lokānām ādheyakriyatāṃ gatāḥ
kopavahnimlāyamānā punaḥ saiva tvam anyeva lakṣyase ||
candralekheva cāmbare vikasadghanadhūmasaṃbādhadhūsare
kiṃ ca ||
karmāparādhajanitaṃ yadi duḥkham etat kopāvakāśa iha ko nu mama dvijātau |
karmendhanoddhataśikhāśakalākulebhyaḥ kupyet kathaṃ na matimān narakānalebhyaḥ
tad alaṃ kopadainyena tava cetovidāhinā |
svagṛhān eva gacchasva saṃtyāgaṃ ca kuruṣva me
sā bhartur abhiprāyaṃ saṃpādayantī tadvacanāpyāyitahṛdayā vigatakopasaṃrambhā babhūva ||
kopoparāgavigame vivṛto 'dhimātraḥ snehaḥ priye viṣamavartini nāgavadhvā |
udghāṭitābhrapaṭalasphuṭadigvibhāge khe niḥsapatna iva candramasaḥ prakāśaḥ
śokāśrunayanapariplutā ceti bodhisattvam abravīt ||
kuto me duḥkhabhāginyā gehaṃ ārya tvayā vinā |
ihaiva śoṣam eṣyāmi yā gatis tava sā mama
viṣamasthaṃ parityajya tvām anātha sukhaidhitam |
kānta kena sukhenāhaṃ drakṣyāmi svajanaṃ punaḥ
sukhe samānatāṃ gatvā duḥkhe jahyāṃ yadi priyam |
anāryām akṛtajñāṃ māṃ dhārayiṣyati bhūḥ katham
pratibhāti jagac chūnyaṃ tvayā virahitaṃ mama |
tvaṃ me jīvitasarvasvaṃ tvaṃ bandhus tvaṃ parāyaṇam
bodhisattvo 'tha tāṃ sādhvīṃ bahalasnehaviklavām |
anukampāvaśāt sādhur īdṛśaṃ pratyabhāṣata
adṛṣṭapūrvavyasanā sukhasaṃvardhitā priye |
parikleśam imaṃ soḍhum akṣamā tvam anindite
Original text: Jātakamālā · Edition: Ajātaśatrvavadāna = GoAś: edition by Michael Hahn. "Ajātaśatrvavadāna: A Gopadatta Story from Tibet", K.P. Jayaswal Commemoration Volume, Patna 1981, pp. 242-276. [von Hahn nach der Publ. von 1981 noch verbessert]; Bhavalubdhaka = GoBhl: edition by Ratna Handurukande. Five Buddhist Legends in the Campū Style - From a collection named Avadānasārasamuccaya. Bonn 1984 (Indica et Tibetica, 4); Kapīśva · Data entry Michael Hahn · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0