Jātakamālā · Verses 2-21
tadyathānuśrūyate |
dvau bhikṣū srotāpannau babhūvatus tābhyām ekenāśeṣasaṃyojanopakṣayād arhattvam adhigatam | taddvitīyas tanmātrasaṃtuṣṭa evāsīt | sa tenārhatocyate sma | bhadramukha śeṣakleśaviṣopaśamāya yatnam ārabhasveti | duḥkhaikarasā bhavā duṣṭapāpasiddhyupāyāni śreyāṃsi kṣaṇalavapariṇāmāviśvasanīyaṃ jīvitam apariniṣpannaprakṛtayo māyopamās tattvavirodhinaḥ kāmāḥ sabhayāḥ savairāḥ sopāyāsāḥ pāpakriyām evāṅgīkṛtya pravṛttāḥ paribhavāyatanam akṛtabuddhīnāṃ kṛtātmanām apy avahāsyatām āvahanti | leśenāpy anugamyamānā mahad duḥkham ākarṣanti | naitān anupatan kaś cid akṣato 'nupahato vā | hrīmanto 'py ebhir āviṣṭāḥ paśusahadharmatāṃ pratipadyante | naite tulayanti vayasāṃ pariṇāmavaikṛtam | yatijanam apy ete pragalbhā vyāmohayanty eva | śreyaso vadhakāḥ pratyamitrāś cāmī vyatītya vinayaniyamaśrībharām āryamaryādām anāryakam evodbhāvayanti | samuditakāntiśobham api kṣaṇena malinayanti puruṣasya śīlasauṣṭhavam | vipātite ca śīle sarvaviṣayāya dvārabhūte hatopaniṣatsamādhir nālaṃ prajñāsaṃpade | sakala eva ca saṃsāra eṣāṃ durantarāyāṇāṃ paryeṣaṇābhir atītaḥ | ye ca śvasūkarādīnām api sādhāraṇā ratiprasaṅgadohadāḥ kas tān sādhujano manasāpi prārthayet | sa tam arhantam abravīt | bhadramukha
bhavā duḥkhātmakāḥ santi śreyo durabhisaṃbhavam |
jīvitaṃ calam atyantaṃ kāmā doṣaśatākarāḥ
apāyā mama saṃkṣīṇāḥ kiñciccheṣo bhavārṇavaḥ |
anubhūya sukhaṃ divyaṃ nirvāsyāmi niyogataḥ
api cākṛtapuṇyānāṃ bhavebhyo jāyate bhayam |
puṇyasambhārayuktānām utsavātiśayo bhavaḥ
nānāvipattigahaneṣv anayaprapāteṣv andhān ivāśu pithite pathi saṃnipātya |
āryān api pratibhayena pathā harantaḥ prakhyāpayanty aśucayo viṣayāḥ svaśaktim
atha so 'rhan mandasaṃvegāpanno 'yam āyuṣmān iti viditvā tam āha |
āyuṣman sapratidvandvāḥ parīttāsvādadūṣitāḥ |
bhavā niśitanistriṃśadhārāsaṃpātadāruṇāḥ
nopādānakṣamās tāta bhavāḥ kruddhā ivoragāḥ |
viṣāgnikavalālokakarālamukhaśaktayaḥ
dagdhapravṛttyupādānavāsanāmalamānasaiḥ |
pravṛttayo jagannāthaiḥ sarvā eva vivarjitāḥ
bhavān pariharanty ārād ātmakāmāḥ parīkṣakāḥ |
paricchannataṭāgādhāñ śvabhrāpātabhayaṃkarān
ratīnāṃ sopatāpānāṃ mukhe sa parivartate |
abhinandaty anādeyān kṣaṇikān api yo bhavān
vicchinnāśeṣasaṃskārapravāhapratisaṃdhayaḥ |
pratisaṃdhim upāyāsamūlam āhus tathāgatāḥ
visaṃvādinya evaitā gatayo mahatām api |
vividhānarthanārācasaṃnipātakhalūrikāḥ
ādīptaḥ sarva evāyaṃ saṃsāraviṣapādapaḥ |
viṣvagvikāsiduḥkhāgner jvālāmālākadambakaiḥ
bhavopabhogaspṛhalālasāḥ svayaṃ praviśya saṃmohatamisradurdinān |
caranti mattā iva bhagnalocanā ghanāndhakāre viparītabuddhayaḥ
hitodyatānām avakīrya bhāratīṃ nipātarūkṣāṃ pariṇāmapeśalām |
anarthapaṅkaughanimagnaśaktayo bhavanti niśvāsaparāyaṇā narāḥ
latāṃ dvirephā iva puṣpahāsinīm upāsate ye tu satāṃ sarasvatīm |
akāryanirmokam apāsya te kaler mukhaṃ na paśyanti punar vibhīṣaṇam
sa tam arhantam abravīt | niruttarāṇy amūni vo vacanakusumāni | kiṃ tu
āpāyikāni vyasanāni yāni mayānubhūtāny atidāruṇāni |
teṣāṃ pratīkāranimittabhūtaṃ sukhaṃ bhadantānubhavāmi tāvat
atha sa mahātmā tena tasya vacasā sutarām upajanitasaṃvego 'bravīt |
na varṇayanti kṣaṇikām apīśvarā bhavābhinirvṛttim avandhyavādinaḥ |
tathā hy ayaṃ skandhakadambakodbhavaḥ samudbhavo naikavidhasya pāpmanaḥ
bhavaprabandhapraṇayo manasvino jagaddhitādhānaparasya yujyate |
anuttarajñānanibaddhacetasāṃ bhavodbhavo bhāvasukhād api priyaḥ
punarbhavāsvādalavākulāśayaḥ pravṛttim anvicchati yas tu mohanāt |
mudhā sa sarvāyatanopatāpinīṃ vipattim anvicchati sarvatomukhīm
bhavāḥ saśokāḥ sabhayāḥ savigrahā vivarjitāḥ sadbhir udāramānasaiḥ |
narair maruddhūtaśikhā viṣadrumā bhujaṅgamādhiṣṭhitakoṭarā iva
tadyathānuśrūyate |
bodhisattvaḥ kila lokābhimataguṇābhilakṣite mahati brāhmaṇakule janma pratijagrāha |
kiraṇair iva śuklapakṣacandraḥ svaguṇair eva sahābhivardhamānaḥ |
paramāṃ svakulasya cihnaśobhāṃ prathimānaṃ gamayāṃ babhūva sādhuḥ
vayasi prathame 'pi vartamāno viṣayeṣv atibaddhamānaso 'sau |
atimānuṣaceṣṭitasvabhāvo jagatāṃ smayabhājanaṃ babhūva
so 'paryavasitakukāryaparyākulam upaśamavirodhiprakṛṣṭopāyāsam arthopārjanapradhānakāmarativyavahārāsārakarmadharmabhūyiṣṭham avinayakalahavairavigrahāyatanam īrṣyāmātsaryacauryādiniketabhūtaṃ śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsabahulaṃ māyāśāṭhyamadamānagahanaṃ sāhasāvalepādhiṣṭhitam anāryavyavahārānupravṛttijihmasattvabhāvaṃ pramādapadasthānam anekarūpaparibhavopasṛṣṭaṃ saṃnihitadainyam anabhibhūtaviṣādaṃ pratyāsannavighātabhayadaurgatyam aviṣahyopadravasamudraṃ kaṇṭakagarbhādabhraśvabhrapratibhayākaram apāsya gārhasthyam anyatamam aśramapadam abhyalaṃcakāra |
bahucchalaṃ so 'tha bahuvyalīkaṃ bahūpasargaṃ bahudoṣaduṣṭam |
apāsya gārhasthyam anarthamūlaṃ tapovanaṃ śāntam alaṃcakāra
sarobhir unnidrapalāśakoṣakuśeśayendīvaracitratoyaiḥ |
alaṃkṛtaṃ bālakaśerunīlapratīrasaṃsuptaśarārihaṃsaiḥ
mīnāvalīraśanayā saritopagūḍhaṃ snehād iva praṇayinaṃ priyayā prakāmam |
sarvartupuṣpaphaladaiḥ svajanair ivāntar bālapravālaharitais tarubhir niruddham
vyālais tapasvibhir ivākṛtimātrarūkṣaiḥ paryākulam jalatṛṇāṅkuratuṣṭacittaiḥ |
taṃ kānanāntam upagamya sa bodhisattvo dharmo 'vatīrṇa iva vigrahavān vyarājat
gṛhasthabhāve 'pe sa vartamāno janmāntarābhyastavivekavāsaḥ |
āgāradoṣair aparikṣatātmā viśeṣayām āsa tapovanasthān
– – ⏑ – – ⏑ ⏑ – ⏑ – – pramādināṃ kāpuruṣāśrayāṇām |
utkaṇṭhayanti pravivekayogyās ta eva śāntāḥ satataṃ vanāntāḥ
abhyastanaiṣkramyasukhotsavānāṃ satāṃ pravāsā iva gehavāsāḥ |
mṛgāṅganākuñcitapallavāni vanāni teṣāṃ bhavanottamāni
parigraheṣv eva vighātabuddhiḥ saṃtoṣa eva svadhanānurāgaḥ |
yeṣāṃ gṛhe cārakavāsasaṃjñā teṣāṃ na citro vanasaṃnivāsaḥ
tasya pūrvajanmaparamparābhyāsavāsanāghanasnehagauravaniratyayāś catvāraḥ sahāyā babhūvuḥ vāyasaḥ pārāvato bhujago mṛgaś ca | te tadājñāsaṃpādanaikatānamanasaḥ svayonividhinā dharmakriyāsauṣṭhavena jagaty abhilakṣitā babhūvuḥ |
chandopaghātavihateṣv aparāyaṇeṣu tiryakṣu mohabahuleṣv adhikaṃ vihbānti |
dharmānurāgaviśadāḥ pratipattiśobhās tāmisrapakṣarajanīṣv iva dīpamālāḥ
vismāpayanti sutarāṃ viguṇāśrayiṇyo dharmakriyāḥ karaṇapāṭavayogaramyāḥ |
grīṣmoṣmadurgamatarāsu vanasthalīṣu prodbhidyamānakamalā iva paṅkajinyaḥ
teṣām ekadā snehaniryantraṇaramaṇīyāvasthānapravṛttasaṃkathānām ayaṃ viniścayo babhūva | kiṃ nu khalu bhavanto 'tiśayena duḥkhaṃ manyante | teṣāṃ dakṣatām ivodbhāvayan prathamataraṃ vāyasaḥ provāca | nehāsti kṣudho 'nyat paramaṃ duḥkham | kutaḥ
na vyādhayo na ca jarā na suḥrdviyogo nāniṣṭasaṃgamamayā vyasanaprakārāḥ |
duḥkhāni tāny upaharanti janasya yāni hrī vipravāsaparitāpakarī jighatsoḥ
duruttarakṣārataraṅgamālinīm upāgatā vaitaraṇīṃ pramādinaḥ |
bubhukṣayā yan nigiranty ayoguḍān tato 'sti na kṣutsadṛśo 'paraḥ kaliḥ
kaḍevarāvaskaranirjharasravanmalopalepākamanīyadarśanaḥ |
rujā parīto 'pi pipāsati stanaṃ yad arbhakaḥ kṣudvyasanaṃ tato mahat
vinākṛtaḥ prāṇasamair api priyair gato 'pi śokasya vaśaṃ vidāhinaḥ |
yad aśrumiśrān kavaḍān niṣevate tato bhayaṃ kṣut paramaṃ jino 'bravīt
api ca bhadantāḥ
jātaḥ kule mahati mānamadāvalipte kṣudvikṣato 'bhyudayakāla iva praharṣāt |
uccheṣapiṇḍam api nāma nṛpasya bhuṅkte yat sārameya iva kaṣṭataraṃ kim anyat
pratyantavāsaratayas tṛṇamātratuṣṭā yat tāpasā iva paravyasanānabhijñāḥ |
lakṣyībhavanti hariṇāḥ paritaḥ śarāṇāṃ kṣudduḥkham atra niyamena paraimi hetum
marmacchidāpi pavanena viśasyamānā hikkāsphuradgala ka kaṇṭhavikāradehāḥ |
āhārayanti picunā pi yad annaleśān na kṣutsamaṃ vyasanam asti tataḥ prajānām
api ca sādhavaḥ
āsannānnabhujo nabhastalacarā devā ivābhāsvarāḥ
sattvāḥ prāthamakalpikāḥ svakiraṇajvālāvalīmālinaḥ |
āhārapraṇayaprasaṅgavihatās te tām avasthāṃ gatāḥ
yat pretā iva vartayanti kṛpaṇāḥ kṛcchropalabdhāśanāḥ
Original text: Jātakamālā · Edition: Ajātaśatrvavadāna = GoAś: edition by Michael Hahn. "Ajātaśatrvavadāna: A Gopadatta Story from Tibet", K.P. Jayaswal Commemoration Volume, Patna 1981, pp. 242-276. [von Hahn nach der Publ. von 1981 noch verbessert]; Bhavalubdhaka = GoBhl: edition by Ratna Handurukande. Five Buddhist Legends in the Campū Style - From a collection named Avadānasārasamuccaya. Bonn 1984 (Indica et Tibetica, 4); Kapīśva · Data entry Michael Hahn · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0