Jataka Parijata · Chapter p7

tatrādau jātakabhaṅgaparibhāṣā /
kecid yogā rājayogasya bhaṅgāḥ kecidrekā nāma dāridryayogāḥ /
kecitpreṣyāḥ ke ca kemadrumākhyāste catvāro jātabhaṅgākarāḥ

rājabhaṅgāḥ /
meṣe jūkanavāṃśake dinakare pāpekṣite nirdhanaḥ
kanyārāśigate yadā bhṛgusute knyāṃśake bhikṣukaḥ /
nīcarkṣe tvātinīcabhāgahite jāto divānāyake
rājaśreṣṭhakulāgrajo'pi vigataśrīputradārāśanaḥ

mandārāhisamanvite'maragurau śukrenduputrekṣite
jātaḥ śūdrakalevaro'pi nikhilāṃ vidyāmupaiti śriyam /
tārānāthavikartanau gadagatau saureṇa saṃvīkṣitau
jāto'sau samupaiti nīcavihitopāyena saptīvanam

kendrasthe vā vilagne dinakaratanaye saumyakhetairadṛṣṭe
bhūsūnoḥ kālahorāsamayajamanujo bhikṣuko dāsabhūtaḥ /
saumyādṛṣṭe'rkkidṛṣṭe śaśini sarudhire meṣage bhikṣukaḥ syā-
darkkīndvarkkaiḥ sakendrairjaḍatanuradhanaścānyabhuktāśanaḥ

mande kendragate vilagnagṛhage candre'ntyabhe vākpatau
jāto bhikṣuka eva śokajaladhau bhagno videśaṃ gataḥ /
dharmasthānapatau tu riḥphagṛhage pāpagrahe kendrage
jātaḥ pāparataḥ parannadhanabhug vidyāvihīno bhavet

jīve rahuyute'thavā śikhiyute pāpekṣite nīcakṛn
nīce nīcasamīkṣite suragurau viprā'tiduṣkarmakṛt /
nidrī candravilagnapau saha divānāthena mandekṣitau
preṣyaḥ syādaśubhaiḥ śubhagrahadṛśā hīnaiśca mānasthitaiḥ

bhāgueśe'ntyagate sahādaragataiḥ pāpairvyayeśe'rthage
durbhojī paribandhanādisahito jāto'nyajāyārataḥ /
sarvainīcasapatnabhāgāhitaiḥ karmetasthānagai-
rvidyābuddhikalatraputrarahitaḥ kopī sadā bhaikṣakṛt

lagnasvāmini riḥphage tu viyati krūre sacandre kuje
jāto'sau paradeśagaḥ sukhadhanatyāgī daridro bhavet /
horājanmapatī na śobhanyutāvastaṅgatāvantyage
bhāgyeśe yadi naṣṭadāratanayo jātaḥ kuladhvaṃsakaḥ

saumyāsaumyayuteṣu kendrabhaneṣvindau tanusvāminā
dṛṣṭe mandanavāṃśake sati kuladhvaṃsī vidārātmajaḥ /
kāmebodhanaśukrayoḥ sutagṛhe jīve sukhasthe śubhe
pāpe randhragate ca candrabhavanājjātāḥ kulaghvaṃsinaḥ

carāvasāne śaśini sthirādau dvidehamadhye balavarjite ca /
hīne vilagne yadi kecarendrairvināśameti kṣitipālayogāt

lagnarāśinavabhāvanāyakā bhānuśītakaradevapūjitāḥ /
śatrubhāgasahitāḥ svanīcabhasvāmibhāṃśasahitāḥ parānugaḥ

śaśini gaganaāte kāmage dānavejye navamabhavanayāte pāpakheṭe kulaghnaḥ /
bhṛgujaśaśijacandrāḥ kendragā janmalagne tamasi vihitakarmaghvaṃsako nīcatulyaḥ

nīce bhrigau mndanavāṃśake vā duḥthānage bhānusutekṣite ca /
kāmasthite śītakare sabhānau mātrā saha praiṣyabhupaiti nityam

nīce gurau vāsarnāyake vā kendrasthite pāpayute śiśughnaḥ /
kendre sapāpe śubhadṛṣṭihīne randhre gurau gomṛgajātihantā

śaśāṅkasaumyau daśamopayātau pāpekṣitau pāpasamanvitau ca /
nīcāṃśagau saumyadṛśā vihīnau jātastu nityaṃ khalu pakṣihantā

candrātsute lagnapatau dhane vā saumyetareṣvaṣṭamarāśigeṣu /
mānasthite śītakare tadagnī jātastu jīvatyatiheyavṛttyā

nīcāribhāṃśau bhṛgudevapūjyau tadaṃśake vāsaranāthaputre /
jātaḥ suduḥkhaḥsutadārahīnaḥ kṛccheṇa sañjīvati bhāgyahīnaḥ

sarve pāpāḥ kendranīcārisaṃsthāḥ saumyardṛṣṭā riḥpharandhrāriyātaḥ /
nighnatyete rājayogṃ grahendrā nīcārātikrūraṣaṣṭhyaṃśakāśca

kendrasthitā mandaniśākarārkāḥ śubhairadṛṣṭā yadi madyapāyī /
krūrāriṣaṣṭhyaṃśakanīcabhāgā duṣkarmayukto'nyakalatragāmī

nīce bhṛgau dharmagate sapāpe dvijaprahartā yadi pāpadṛṣṭe /
vyaye śubharkṣe'rkasutāṃśakasthe bhṛgau ca dāsīvaranandanaḥ syāt

atha rekāyogāḥ /
lagneśe balavarjite paribhavasthānādhipenekṣite
sūryocchannakare purandaragurau rekākhyayogo bhavet /
bandhusthānapsaṃyutāṃśakapatau tigmāṃśuluptadyutau
riḥpheśena nirīkṣite sati yadā yogastu rekāḍayaḥ

ṣaṣthasvāminirīkṣite sukhapatau randhreśayukte tathā
māneśe sutage vilagnaramaṇe nīcaṃ gate rekabhāk /
randhrārivyayarāśigā yadi śubhāḥ kendratrikoṇopagāḥ
pāpā lābhagṛhādhipe ca vibale rekābhiśasto bhavet

horaśaḥ khalasaṃyutaḥ sita guru cāstaṃ gatau tadvaded
bandhusthānapatiḥ śubhetarayutaścāstaṃ gato rekadaḥ /
bhāgyasthānapatau vikartanakaracchatne vilagnādhipe
nīcasthe dhanape ca nīcagṛhage rekābhidhāno bhavet

nīcasthā yadi vā dineśākiraṇacchannāstrayo lagnape
duṣṭasthānagate'thavā gatable yogastu rekapradaḥ /
horāvittanavāspadāyasukhadhīkāmānusthāḥ khalā-
stasyāyurnavabhāgarekaphaladā nīcāripāpekṣitāḥ

ekadvikatrikasvaladyacarā narāṇāṃ kalpesvevikramagatāḥ paratastathaiva /
ādau tu madhyavayasi kramaśastadantye rekapradāḥ ripusvalagnahanīcadṛṣṭāḥ

rekāyogaphalam /
nirvidyo vidhano daridrasahito rekodbhavaḥ kāmukaḥ
krodhī duḥkhitamānaso rucikaraḥ saubhāgyahīnaḥ paṭuḥ /
bhikṣāśī malino vivādanirato mātsaryaropānvito
devabrāhmaṇadūṣakaḥ pratidinaṃ dārātmajairniditaḥ

duṣṭātmā kunakhī kumarganirato abhāgāyogānvito
bandhūnāmapakāradūṣaṇaparḥ svalpādhurābhikṣukaḥ /
mṛko'ndho badhiraḥ pramattahvadyaḥ kāmāhuro roṣavāṇ
paṅgurnetravikārabhāvasahito rekodbhavaḥ syānnaraḥ

atha daridrayogāḥ /
bhāgyeśvarādatibalo nidhaneśvaro vā lagnādhipastridaśanāthagururyadi syāt /
kendrādvahidinakarasya karāmitapto lābhādhipo yadi vihīnabalo daridraḥ

lābhārivyayarandhraputragṛhagā jīvāramandendujā
nīcasthānagatā yadā ravikaracchannāstadā bhikṣukaḥ /
bhāgyasthānagato dineśatanayaḥ saumyetarairīkṣito
lagnasthaḥ śaśinandano raviyuto nīcāṃśago bhikṣuka

jīvajñaśukraravinandanabhūmiputrā randhrāririḥphasurakarmagatā yadi syāt /
lagneśvarādatibalī vyayabhāvanātho nīcasthito ravikarābhihito daridraḥ

śukrāryadvijarājabhūmitanayā nīcasthitā janmani
vyomāye navame kalatratanaye jāto daridro bhavet /
lagne dānavapūjite'maragurau putre dharānandane
lābhe rātrikare tṛtīyabhavane nīcaṃ gate bhikṣukaḥ

lagne care caranavāṃśagate'sitena dṛṣṭe ca nīcaguruṇā yadi bhikṣukaḥ syāt /
jāto vinā'marapurohitalagnarāśi jīve ripuvyayagate tu bhaveddaridraḥ

jātaḥ sthire lagnagate tu pāpāḥ kendratrikoṇopagatāśca sarve /
kendrādvahiḥsthānagatāstu saumyā bhikṣāśanaḥ syātparapoṣitaśca

care vilagne niśi saumyakheṭastrikoṇakendropagatā navīryāḥ /
svalagnahāḥ kendrabahiḥsthitāśced bhikṣāśanaṃ nityamupaiti jātaḥ

pāpā nīcasthānagāḥ pāpakarmā, saumyā nīcasthānagā gūḍhapāpaḥ /
jīve nīcasthānage karmarāśau, nīce bhaume mandanasthe tathaiva

nīcāṃśagastuṅgagṛhopayātā jātasya nīcaṃ phalamāśu dadyuḥ /
nīcaṅgatāstuṅganavāṃśakasthāḥ saumyaṃ phalaṃ vyomacarāḥ prakuryuḥ

atha daridrayogaphalam /
nirbhāgyo vilaendrayo viṣamaḍhīrdārātmajairnindato
bhikṣāśī viṣamasthito viṣamavāk śiśrodare tatparaḥ /
anyāyarjanatatparastvanudinaṃ mātsaryavāk kaṇṭakī
nityaṃ tyātparadārasaktahṛdayo nīco'ndhamūko jaḍaḥ

dāridrayoge kalahapriyaḥ syāt kuṣṭī pareṣāṃ hirahvat kṛtaghnaḥ /
vācālako bhūsurabhaktihīnaḥ kudārayuktaḥ kunasvī ca jātaḥ

atha preṣyayogāḥ /
māne ravau manmathage niśīśe gehe śanau sodarage dharāje /
lagne care devagurau dhanasthe jāto niśāyāṃ parakāryakṛtsyāt

dharme bhṛgau kāmagate mṛgāṅke vācaspatau vittavilagnape vā /
randhrasthite bhūtanaye ca kīrtyā lagne sthire preṣyabhavā bhavanti

preṣyaścarodayapatau niśi sandhiyāte kendrasthite yadi pkhaladyuca tu jātaḥ
mandendujīvabhṛgujā divi kendrakoṇe sandhisthitāḥ sthiravilagnayute tathā syāt /
airāvatāṃśendragurau sasandhau śītadyutau cottamavargayukte /
kendrād vahiḥsthe niśi kṛṣṇapakṣe śukre vilagne parakarmajīvī

preṣyo bhavedarisukhāspadasandhiyātā bhūputradevaguruvāsaranāyakāścet /
pāpāṃśake śaśini śobhanarāśiyukte jīve vilagnapayuteparakāryakṛtsyāta

mṛgānanasthe puruhūtavandye sapatnabhāvāṣṭamariḥpharāśau /
rasātalasthe himagau vilagnājjātaḥ parapreṣyamupaiti nityam

atha preṣyayogaphalam /
pāpātmā kalahapriyaḥ kāṭhinavāh bhūdevatādūṣako
vidyābhāgyavihīnaduṣṭarasiko mātsaryakopānvitaḥ /
mithyāvādavinodavaṅcanarataḥ śiśnodare tatparaḥ
kāruṇyāsthiramānabhaṅgicaturo yoge parapreṣyake

atha aṅgahīnayogāḥ /
meṣe vṛṣe cāpadhare vilagne vikāradanto yadi pāpadṛṣṭe /
mande mandasthe'hiyute kuje vā balairvihīne'ṅgavihīnavān syāt

lagnāddaśamagaścandraḥ saptamastho dharāsutaḥ /
dvitīyasthānago bhānuraṅgahīno bhavennaraḥ

trikoṇage jñe vibalaistato'parairmukhāṅghrihastairdviguṇaistadā bhavet /
avāggavīndāvaśubhairbhasandhigaiḥ śubhekṣite cet kurute giraṃ cirāt

saumyrkṣāśe ravijarudhirau cet sadanto'tra jātaḥ
kubjaḥ svarkṣe śaśini tanuge mandamāheyadṛṣṭe /
paṅgurmīne yamaśaśikujairvīkṣite lagnasaṃsthe
sandhau pāpe śaśini ca jaḍaḥ syānna cetsaumyadṛṣṭiḥ

sauraśaśāṅkadivākaradṛṣṭe vāmanako makarāntyavilagne /
dhīnavamodayagaiśca dṛgāṇaiḥ pāpayutairabhujāṅdhriśirāḥ syāṭ

lagnadrekkāṇago bhaumaḥ saurasūryenduvīkṣitaḥ /
kuryadviśirasantadvat paṅcame bāhuvarjitam

raviśaśiyute siṃhe lagne kujārkinirīkṣite
nayanarahitaḥ saumyāsaumyaiḥ sabudbudalocanaḥ /
vyayagṛhagataścandro vāmaṃ hinastyaparaṃ ravi-
rna śubhagaditā yogā yāpyā bhavanti śubhekitāḥ

śūraḥ stabdho madhyadṛṣṭirvilagne meṣe svocce rogadṛk siṃhage'rke /
rātrāvandhastaulige nirddhanī syāt karkiṇyarke lagnage budbudākṣaḥ

vyaye ravīndūyugapat pṛthaksthau netre haretāmapasavyasavye /
ṣaṭchidragāścākṣi haranti savyaṃ ripau dakṣiṇamaṣṭamasthāḥ

vikartano lagnagato'stago vā dineśaputrābhiyutekṣitaścet /
tasyekṣaṇaṃ dakṣiṇamāśu hanyādahīkṣamāsūnuyutastu vāmam

dineśacandrau yadi riṣphayātau sapatnarandhravyayagāstvasaumyāḥ /
hanyādaristho nayanaṃ hi vāmaṃ randhrasthito dakṣiṇabhāganetram

kuje dhaneśe nidhane ravīndvoḥ śatruvyayasthānagate,arkaje'ndhaḥ /
randhrāvasānārite śaśāṅke śanau sabhaume yadi naṣṭanetraḥ

ṣaṣthe candre'ṣṭame bhaume lagnādantyagate'rkkaje /
vittasthānagate bhaume śakro'pyandho bhaved dhruvam

lagneśvareṇa sahite yadi cittanāthe duḥsthe'kṣināśanamathāsphujidinduyukte /
netreśvare tanugate yadi naiśiko'nghaḥ svocce śubhagrahayute na tathā vadanti

atha rogayogāḥ /
rāhau vilagne sakuje'rkaputre sāhau bṛhadvījamivāhueāryāḥ /
lagneśvare mṛtyugate sarāhau randhre samāndau ca tathaiva vācyam

lagne sarāhau gulike trikoṇe randhre kuje mandayute tathaiva /
lagneśvarākrantatadaṃśanāthe rāhvāramāndyādiyute tathaiva

lagne ravau bhūmisutena dṛṣṭe gulmakṣayaśvāsanipīḍitaḥ syāt /
bhaume vilagne śānisūryadṛṣṭe vasūrirogābhihato manuṣyaḥ

pāpekṣite ravisute dhanarāśiyukte pāpānvite śunakabhītimupaiti martyaḥ /
tadbhāvanāthasahite dinanāthaputre dṛṣṭe'tha vā śunakabhītimupaiti jātaḥ

vīryānvite rāhusametarāśināthānvite rāhuyute vilagne /
sarpād bhayaṃ vikramarāśināthe budhena yukte galarogameti

nīce tṛtīye'rigṛhe vibhūḍhe pāpekṣite tadralarogavān syāt /
viṣaprayogādviṣabhakṣaṇādvā teṣāmabhāve'rthavināśanārthaḥ

pāpe tṛtīye lagnarogamatra vadanti cāndrādiyute viśeṣāt /
bhaumānvite pretapurīśasūnau tṛtīyarāśau yadi karṇarogam

pāpekṣite sodarabhe sapāpe karṇodbhavaṃ rogamupaiti jātaḥ /
krūrāviṣaṣṭyaṃśayute tadīśe karṇasya rogaṃ kathayanti tajjñāḥ

paitolbaṇaṃ yāti ravau ripusthe pāpekṣite pāpamanvite ca /
bhānau sarandhre vibale dharāje pāpe dhanasthe tu tathaiva vācyam

śleṣmābhayaṃ budhayute'vanije ripusthe krurāṃśake yadi sitendusamīkṣite ca /
pāpekṣite'vanisute nidhanopayāte ketau dhanāṣṭamagate vraṇarogameti

ṣaṣṭheśvare pāpayute vilagne randhrasthite vā vraṇayukaśarīraḥ /
karmasthite tāddaśakhecarendre vraṇākkitaḥ syācchubhadṛgvihīne

lagneśabhūputraśaśāṅlaputrāḥ saha sthitaḥ saumyatarānybhāvāḥ /
apānarogaṃ svthavā'pavitraṃ paśyanti ṣaṣṭhaṃ munayo vdanti

lagneśaṣaṣṭhādhipatī dineśayuktau jvaraṃ candrasamanvitau cet /
jalapramādaṃ kṣitisūnuyuktau yuddhena vā sphoṭakarāśibhirvā

pittātpramādaṃ yadi saumyayuktau nirvyādhikaḥ sūrasamanvitau cet /
śukreṇa bhāryāvipadaṃ vadanti mandena nīcānilarogamāhuḥ

sarāhuketu yadi sarpapīḍāṃ corādibhirbhībhirtimupaiti jātaḥ /
kendratrikoṇe yadi sāhiketū vadanti tajjñā nigalaṃ tadānīm

ṣaṣṭheśvaraścandrasutena yuktaḥ sāguvilagne svayamatra śiśnam /
chinattyasau saumyaddaśā vihīnaḥ sabhūmiputro yadi liṅgarogī

kāmeśvaraḥ śukrayuto ripusthaḥ kalatraṣaṇḍhatvabhudīrayanti /
ṣaṣṭheśalagnādhipatī samandau kendratrikoṇe yadi bandhanaṃ syāt

care vilagne ripunāthadṛṣṭekuje ca lābhe sthirage ca dharme /
dvandve'starāśau pravadennarāṇāṃ rogaṃ ripūṇāṃ kṛtamābhicāram

jīve samande daśameardhacandr vaikalyabhaṅge kṣitije kalatre /
dineśacandrau ravirāśiyuktau candrarkṣagau vā yadi śoṣaṇaṃ syāt

lagne ravau bhūmisute kalatre sūnmādabhāk tatra naro hi jātaḥ /
unmādabudhiṃ samupaiti lagne śanau kalatre sakuje trikoṇe

lagnatrikoṇe dinanāthacandrau śaurye gurau kendrasamanvite vā /
sonmādabuddhiḥ sa bhavettadānīṃ śarāsanādau yadi janmalagne

kandrasthitau saumyaniśākrau vā saumyāṃśahīnau bhramasaṃyutaḥ syāt /
kendrasthitā mandaniśākarārkā jaḍo bhavedatra madhūpabhoktā

kulīrakumbhālinavāṃśayukte candre samande yadi guhyarogī /
candre sukhe tadbhavanāṃśayukte pāpānvite syādyadi kuṇṭharogī

candre sapāpe phaṇināthayukte riḥphe sute randhragate'thavā'pi /
janmādabhak tatra saroṣayukto jātastu nityaṃ kalahapriyaḥ syāt

candrevyaye vā yadi vāsureśe mande trikoṇe madarandhrage'rke /
dantākṣirogī ca bhavettadānī nīcāripāpāṃśagatāstathaiva

sutāmbugau pāpakhagau viśeṣāccedaṣṭariḥphārigate'ndhatā syāt /
śubhagrahāṇāmavalokahīne cāndho bhavatyeva śubhairna doṣaḥ

hitvā lagnapati vilagnasahiteṣvantyeṣu kuṣṭhaṃ vadet
nīlaṃ bhānusute tu caṇḍakiraṇe raktaṃ sitaṃ bhūmije /
mandena kṣitijena vā yadi yute karkyantyanakrāṃśake
kendre śobhanayogadṛṣṭirahite kuṣṭaṃ vaded dehinām

pāpānvite śaśini randhrapalagnarāśau sarpekṣite nidhanape yadi guhyarogī /
randhre catustritayapāpayute tathaiva saumyagraheṇa sahite yadi rogahīnaḥ

jalacaragṛharogendau tatpatau ṣaṣṭhyāte jalagṛhagatakheṭairīkṣite mūtrakṛccham /
paribhavaripuyāte śītagau bhaumadṛṣṭe ravisutayutalagne śoṇitaṃ rogameti

kṣīṇe mandagṛhodaye himakare pāpagrahairanvite
randhrārātigate'thavā pavanakṛd gulmādirogaṃ vadet /
candre pāpaviyaccarāntaraṅgate mande madasthānage
jāto vidradhijanmaśoṣajanitaiḥ santaptadeho bhavet

ajīrṇagulmāmayaśūlameti kuje vilagne vibale'rināthe /
lagne sapāpe phaṇināyake vā mande'ṣṭame kukṣirugaditaḥ syāt

hvacchularogamupayāti sukhe phaṇīśe pāpekṣite gatabale yadi lagnanāthe /
śūlābhayaṃ tanupatau ripunīcarāśau bhaume sukhe ravisute yadi pāpadṛṣṭe

jāto bhuktivirodhareganihato randhreśvare durbale
lagne pāpanirīkṣite paribhavastāne samandekṣite /
vāntibhrāntijapāṇḍumeti sakuje candre ripusthānge
jātaḥ śūlavisarpameti dinakṛccandrārayukte yadā

ārekṣite yadi vilagnagṛhe'rināthe bhāne'thavā'statanuge kṛtamābhicāram /
lagnādhipena sahite'vanije vilagne kendre'thavā ripupatau tanuge tathā syāt

jāto nirjaradarśanena janitaṃ rogaṃ sukhasthānage
māne lagnagate'thavā'maragurau kendre samandātmaje /
mande'ste caralagnage yadi śubhe pāpekṣite śītagau
bhūtapretapiśācadarśanavaśād rogaṃ sameti dhruvam

candre pāpanirīkṣite ripugate pāpānvite vātajam
jātaḥ śoṇitapittameti vasudhāputre tathā'ste sati /
saumye vātakaphābhayaṃ bhṛgusute mūlātisāraṃ tathā
mande gulmamupaiti rāhuśikhinoḥ paiśācarogaṃ vadet

kāsaśvāsakṣayajanirujaṃ bhānubhaumāhidṛṣṭe
ṣaṣṭhe saure gulikasahite saumyadṛgyogahīne /
riḥphe pāpe śaśini ripuge mānuje randhrayāte
pāpāṃśasthe tanugṛhapatau mīnasaṃ rogameti

mande kulīrabhavanopagate mṛgasthe candre jalodararujaṃ samupaiti jātaḥ /
sāre śanau ripugate ravirāhudṛīṣṭe lagnādhipe ca vibale sati dīrgharogī

hasvaḥ kuje nijagṛhe sukhavikramasthe candrātmaje ravisute yadi lagnage syāt /
svarkṣe kuje sukhasahodaragendusūnau horadhipe śaniyute tu tathā vadanti

atha horāyām
lagnādvyayārigatayoḥ śaśitigmaraśmyoḥ patnyā sahaikanayanasya vadanti janma /
dyūnasthayornavamapaṅcamasaṃsthayorvā śukrārkayorvikaladārabhuśanti jātam

navamāyatṛtīyadhīyutā na ca saumyairaśubhā nirīkṣitāḥ /
nithamācchavaṇopaghātadā radavaikṛtyakarāśca saptame

vargottamādiśubhavargayute'marejye lagne rasātalagate yadi vā balādhye /
vittāyavṛddhigṛhageṣu viyaccareṣu lagnādhipe balayute sukhameti jātaḥ

ye jātabhaṅgā nṛpayogabhaṅgāḥ preṣyā daridrāṅgavihīnarekāḥ /
ye rogabhedāḥ parikīrtitāste sūryādisarvadyucaraprasādāt

iti vaidyanāthaviracite jātakapārijāte jātakabhaṅgāsthe ṣaṣṭhādhyāyaḥ