Jataka Parijata · Chapter p6

tatrādau sūryādīnāṃ kālātmatvādinirūpaṇam /
kālasyātmā bhāskataścittaminduḥ satvaṃ bhaumaḥ syādvacaścandrasūnuḥ /
devācāryaḥ saukhyavijñānasāraḥ kāmaḥ śukre dukhabhevārkasūnuḥ

atha rvyādīnāṃ rājatvādinirūpaṇaṃ
dineśacandrau rājānau sacivau jīvabhārgavau /
kumāre vit kujo netā preṣyastapananandanaḥ

atha sūryadīnāṃ nāmāntarāṇi /
ddeliḥ sūryastapanadinakṛdbhānupūṣāruṇārkāḥ
somaḥ śītadyutiruḍupatiglairmṛgāṅkenducandrāḥ /
āro vakrakṣitijarudhirāṅgārakkūranetrāḥ
saumyastārātanayabudhavidvodhanāścenduputraḥ

mantrī vācaspatigurusurācāryadevejyajīvāḥ
śukraḥ kāvyaḥ sitabhṛgusutācchāsphujiddānavejyāḥ /
chāyāsūnustaraṇitanayaḥ koṇaśanyarkimandāḥ
rāhuḥ sarpāsuraphaṇitamaḥ saihikeyāgavaśca

dhvajaḥ śikhī keturiti prasiddhā vadanti tajjñā gulikaśca māndiḥ // ४ १/२//
atharavyādīnāmupagrahāḥ /
upragrahā bhānusukhagrarāṃśāḥ kālādayaḥ kaṣṭaphalapradāḥ suyḥ

kramaśaḥ kālaparidhidhūmārddhapraharāhvayāḥ /
yamakaṇṭakakodaṇḍamāndipātopaketavaḥ

atha ravyadīnāṃ svarūpam /
bhānuḥ śāmalalohitadyutitanuścandraḥ sitāṅgo yuvā
dūrvāśyamalakāntirindutanayaḥ, saṃraktagauraḥ kujaḥ /
mantrī gaurakalevaraḥ:, keturvicitradyuti

atha grahāṇāṃ śubhāśubhatvānirūpaṇam /
prakāśakau śītakaraprabhākarau, tārāgrahāḥ paṅca dharāsutādayaḥ /
tamaḥ svarūpau śikhisiṃhikāsutau, śubhāḥ śaśijñāmaravandyabhārgavāḥ

kṣīṇendumandaravirādduśikhikṣamājāḥ pāpāstu pāpayutacandrasutaśca pāpaḥ /
teyāmatīca śubhadau gurudānavejyau, krūrau divākarasutakṣitijau bhavetām

śuklādirātridaśake'hani madhyavīryaśālī dvitīyadaśake'tiśubhaprado'sau /
candrastṛṭīyadaśake balavarjitastu saumyekṣaṇādisahito yadi śobhanaḥ syāt

atha ravyādināmudayaprakāraḥ /
ravyārarāhumandāśca pṛṣṭenodyanti sarvadā /
śarisā śukracandrajñā jīvastūbhayato vrajet

atha ravyādīnāmākāraviśeṣāḥ /
divākarajñau vihagasvarūpau sarīsṛpākārayutaḥ śaśāṅkaḥ /
purandarārcāyasitau dvipādau catuṣpadau bhānusutakṣamājau

atha ravyādīnāṃ saṅcāradeśāḥ /
jalāśayu candrasurārivandyau budhālayagnāmacarau gurujñau /
kujāhimandadhvajavāsareśā bhavanti śailāṭavisaṅcarantaḥ

atha ravyādīnāṃ bālyādivayonirūpaṇam /
bālo dharājaḥ kumārakastriṃśadguruḥ ṣoḍaśavatsaraḥ sitaḥ /
paṅcāśadarko vidhurabdasaptatiḥ śatābdasaṅkhyāḥ śanirāhuketavaḥ

atha grahāṇāṃ śāstrādhipatyanirūpaṇaṃ dhātumūlāsisaṃjñāśca /
śākhādhipā jīvasitārabodhanā dhānusvarūpadyucarau kujāruṇau /
mūlapradhānau tuhinākarārkajau jīvau sitārthau tu vimiśra indujaḥ

atha grahāṇāmavastheyattā /
dīptaḥ pramuditaḥ svasthaḥ śāntaḥ śaktaḥ prapīḍitaḥ /
dīnaḥ khalastu vikalo bhīto'vasthā daśa kramāt

atha sthānaviśeṣādavasthāviśeṣāḥ /
svoccatrikoṇopagataḥ pradīptaḥ svasthaḥ svahege muditaḥ suhṛdbhe /
śāntastu saumyagrahavargayātaḥ śakto'tiśuddaḥ sphuṭaraśmijālaiḥ

grahābhibhūtastvatipīḍitaḥ syādarātirāśyaṃśagato'tidīnaḥ /
khalastu pāpagrahavargayogānnī ve'tibhīto vikalo'stayātaḥ

atha grahaṇāṃ varṇaviśeṣāḥ /
varṇāstāmrasitāraktaharitāpītakarburāḥ /
kṛṣṇakāntirinādīṇāṃ naṣṭādau ca prakīrtitāḥ

atha ravyādīnāṃ dravyāṇi adhidevatāśca /
dravyāṇi tāmramaṇikāṅcanaśuktirauṣyamuktānyayaśca dinanāthamukhagrhāṇām /
vahniambuṣaṇmukhaharīndraśacīviraṅcimukhyā divākaramukhādadhidevatāḥ syuḥ

atha ravyādīnāṃ ratnāni /
māṇikyaṃ dinanāyakasya, vimalaṃ muktāphalaṃ śītagoḥ
māheyasya ca vidrumaṃ marakaṭaṃ saumyasya gārutmakam /
devejyasya ca puṣparāgamasurācāryasya gārutmakam
nīlaṃ nirmalamanyayośca gadite gomedavaiḍūryake

atha grahāṇāṃ vastrādinirūpaṇam /
syūlāmbaraṃ nṛtanacārucelaṃ kṛśānutoyāhatamdhyamāni /
dṛḍhāṃśukaṃ jīrṇaminādikānāṃ vastrāṇi sarve munayo vadanti

prāgādikā bhānusitārarāhumandenduviddevapugohitāḥ syuḥ /
śukrāracandrajñaurejyamandā vasantamukhyartvadhipā dṛgāṇaiḥ

devatoyataṭavahnivihārāḥ kośagedṛśayanotkaradeśāḥ /
bhānupūrvanilayāḥ parikalpyā veśmakoṇanilayāvahikenū

atha pardeśavibhāga ināhīnām /
laṅkādīkṛṣṇāsaridantamāraḥ sitastato gautabhikāntabhūmiḥ /
vindhyāntamāryaḥ suranignagāntaṃ budhaḥ śaniḥ syāttuhinācakāntaḥ

atha grahāṇāṃ jātayo guṇāśca /
viprau jībasitau dineśarudhirau bhūpālakau vaiśyarāḍ
induḥ śūdrakulādhipaḥ śaśisuto mando'varāṇāṃ patiḥ /
ādityāmaramantriśītakiraṇāḥ sattvapradhānagrahāḥ
śukrajñau sarajoguṇau śanidharāputrau tamaḥsvāminau

atha grahāṇāṃ narādisaṃjñā mahābhūtādhipatyaśca /
narākārā bhānukṣitijaguravaḥ śukraśaśinau
vadhūrūpau ṣaṇḍhaprakṛtipuruṣau mandaśaśijau /
viyatkṣoṇītejapavanapayasāmeva patayaḥ
surācāryajñāradhumaṇisutadevārisacivāḥ

atha grahāṇāṃ kakṣākrama /
kakṣāyāṃ kramao dineśatayājjyotirbhacakrāśritāḥ
chāyāsunugurukṣamājadinakṛcchukenduputrendavaḥ // २७ १/२//
atha suryādīnāṃ dhatuviśeṣādi /
bhajjāsnāyuvasā'sthiśukrarudhiratvagdhātunāthā kramād /
ārārkijyadineśaśukraśaśabhṛttārāsutāḥ kīrtitāḥ

lavaṇakaṭukapāyasvādutiktāmlamiśrāḥ śaśiraviśanijīvārāsurejyajñanāthāḥ /
ayanadivasapakṣartvabdamāsakṣaṇeśā ravikujasitasaumyā mandajīvendavaśca

atha ravyādīnāṃ sthānaviśeṣe dṛṣṭayaḥ //
pādekṣaṇaṃ bhavati sodaramānarāśyorardhaṃ trikoṇayugale'khilakhecarāṇām /
pādonadṛṣtinacayaścaturastrayugme sampūrṇadṛgbalamnaṅgagṛhe vadanti

atha ravyādīnāṃ dṛṣṭiviśeṣe balitvam /
śaniratibalaśālī pādadṛgvīryayoge surakulapatimantrī koṇadṛṣṭau subhaḥ syāt /
tritayacaraṇadṛṣṭayā bhūkumāraḥ samarthaḥ sakalagaganavāāḥ saptame dṛgbalāḍhyāḥ

atha grahāṇāmṛdhvārdidṛṣṭayaḥ /
athorvadṛṣṭī dinanāthabhaumau dṛṣṭiḥ kaṭākṣeṇa kavīndusūnvoḥ /
śaśāṅkagurvoḥ gamabhāgadṛṣṭiradho'kṣipānastyadināthaśanyoḥ

atha grahāṇāṃ sthānabalam /
svoccatrikoṇasvasuhṛddṛgāṇarāśyaṃśavaiśeṣikavargavantaḥ /
ārohavīryādhikavindukāste khecāriṇaḥ sthānabalādhikāḥ syuḥ

nīcāripāpasvagayoganirīkṣyamāṇāstadvargasandhilaghubinduduraṃśakāśca /
ādityaraśmiparibhūtaparājitāste dṛṣṭayādiśaktyasahitāśca na śobhanāḥ syuḥ

atha grahāṇāṃ digbalam /
vilagnapātālabadhūnabhogā budhāmarejyau bhṛgusūnucandrau /
mando dharāsūnudivākarau cet krameṇa te digbalaśālinaḥ syuḥ

atha kālabalam /
niśīndumandāvanijāḥ pare'hani svakīyahorāsamamāsavāsarāḥ /
sitādipakṣadvayagāḥ śubhāśubhā budhaḥ sadā kālajavīryaśālinaḥ

atha ceṣṭābalam /
jaitrā vkrasamāgamopagasitajñārāmarejyāsitāḥ,
divyāśāyanagendutigmakiraṇau ceṣṭābalāṃśādhikāḥ // ३६ १/२//
atha grahānāṃ nisargabalam /
saumyakṣepayutā mahīsutabhusvā(khā)śceṣṭābalāḍhyāḥ kramān
naisargasya balādhikāḥ śanikujajñācāryaśukrendvanāḥ

krameṇa dṛksthānanisargaceṣṭādikkālavīryāṇi ca ṣaḍbalāni /
sudhākareṣvinduśarenduśailabhedāni tāni pravadanti santaḥ

svarūpaṣaṣṭyaṃśaviṣaṣṭikāṃśā mṛgādivīryopagaṣaḍbalāḍhyāḥ /
krameṇa tadyogabhavaṃ balaṃ hi pūrṇa tripadaṃ dalaṃ vā

atha balapramāṇam /
ardhādhikaṃ ṣaṭkaminasya sūreḥ śukrasya paṅcādhikamardharūpam /
saptenduputrasya balaṃ ṣaḍindoḥ saurārayoḥ sāyakarūpasaṅkhyā

atha grahāṇāṃ tātkālika-maitrīvināraḥ /
anyonyataḥ sodaralābhamānapātālavittavyayarāśisaṃsthāḥ /
tatkālamitrāṇi svagā bhavanti tadanyayātā yadi śatravaste

atha sūryādīnāṃ naisargikāḥ śatrumitrodāsīnāḥ /
mitrāṇi bhānoḥ kujacandrajīvāḥ śatrū sitārkī śaśijaḥ samānaḥ /
candrasya mitre dinanāyakajñe samā gurukṣmājasitāsitāḥ syuḥ

ārasya mitrāṇi ravīndujīvāścāndrī ripuḥ śukraśanī samānau /
sūryāsurejyau budhasya samāḥ śanījyāvanijāstvarīṇduḥ

sūryāracandrāḥ suhṛdastu sūreḥ śatrū sitajñau ravijaḥ samānaḥ /
mitre śanijñau bhṛgundanasyendvanāvarī jīvakujau samānau

mandasya sūryendukujāśca śatravaḥ samaḥ surejyaḥ suhṛdau sitendujau // १/२//
atha sūryādibhyaḥ phalaviśeṣacintā /
sūryādātmapitṛprabhāvanirujāśaktiśriyaścintayet
cetobuddhinṛpaprasādajananīsampatkaraścandramāḥ /
sattvaṃ rogaguṇānujāvanisutajñātīrdharāsūnunā
vidyābandhuvivekamātulasuhṛttvakkarmakṛddhodhanaḥ

prjñānityaśarīrapuṣṭitanayajñānāni vāgīśvarāt
patnīvāhanabhūṣaṇani madanavyaāpārasaumkhyaṃ bhṛgoḥ /
āyurjīvanamṛtyukāraṇavipatsampatpradātā śaniḥ
sarpeṇaiva pitāmahaṃ tu śikhinā mātāmahaṃ cintayet

atha grahāṇāṃ bhāvakārakatvam /
dyumaṇiramaramntrī bhūsutaḥ somasaumyau gururinatanayārau bhārgavo bhānuputraḥ /
dinakaradivijejyau jīvabhānujñamandāḥ suragururinasūnuḥ kārakāḥ syurvilagnāt

atha grahāṇāṃ sthānanaviśeṣe śubhāśubhapradatā /
kāmāvanīnandanarāśiyātāḥ sitenduputrāmaravandyamānāḥ /
ariṣṭdāste'khilajātakeṣu sadā'ṣṭamasthaḥ śaniriṣṭadaḥ syāt

atha sūryādīnāṃ svarūpāṇi /
pratāpaśālī caturasradehaḥ śyāmāruṇāṅgo madhupiṅgalākṣaḥ /
pittātmakaḥ svalpakacābhirāmo devākaraḥ sattvaguṇapradhānaḥ

saṅjāraśīlo mṛduvāgvivekī śubhekṣaṇaścārutarasthirāṅgaḥ /
sadaiva dhīmāṃsthanuvṛttakāyaḥ kaphānilātmā ca sudhākaraḥ syāt

krūrekṣaṇastarūṇamūrttirudāraśīlaḥ pittātmakaḥ sucapalaḥ kṛśamadhyadeśaḥ /
saṃraktagaurarucirāvayavaḥ pratāpī kāmī tamoguṇaratastu dharākumāraḥ

dūrvādaladyutitanuḥ sphuṭavāk kṛśāṅgaḥ svāmī rajoguṇavatāmatihāsyalolaḥ /
hānipriyo vipulapittakaphānilātmā sadyaḥ pratāpavibhavaḥ śaśijaśca vidvān

bṛhadudaraśarīraḥ pītavarṇaḥ kaphātmā sakalaguṇasametaḥ sarvaśāstrādhikārī /
kapilarucikacākṣaḥ sāttviko'tiva dhīmān aladhunṛpaticihnaḥ śrīdharo devamantrī

asitakuṭilakeśaḥ śyāmasaundaryaśālī samatatarucirāṅgaḥ saumyadṛk kāmaśīlaḥ /
atipavanakaphātmā rājasaḥ śrīnidhānaḥ sukhabalasuguṇānāmākaraścāsurejyaḥ

kāṭhīnyaromāvayavaḥ kṛśātmā dūrvāsitāṅgaḥ kaphamārutātmā /
pīnadvijaścārupiśaṅgadṛṣṭiḥ sauristamo buddhirato'lasaḥ syāt

itarayoge grahāṇāṃ vṛddhimattā /
arkeṇa mandaḥ, śaninā mahisutaḥ, kujena jīvo guruṇā niśākaraḥ /
somena śukro'suramantriṇā budho budhena candraḥ khalu varddhate sadā

atha grahāṇāṃ sthānabalaviśeṣaḥ /
svoccasvakīyabhavanasvadṛgāṇaddorāvārāṃśakodagayaneṣu dinsya madhye /
rāśipraveśasamaye suhṛdaṃśakādau meṣūraṇe dinamaṇirbalavānajasram

candraḥ karkiṇi gopatau nijadinadrekkāṇahorāṃśake
rāśyante śubhavīkṣaṇe niśi sukhe yāmyāyane vīryavān /
induḥ sarvakalādharo yadi balī sarvatra sandhi vinā
sarvavyomacarekṣitastu kurute bhūpālayogaṃ nṛṇām

āraḥ svavāranavabhāgadṛgāṇavarge mīnālikanbhamṛgasunburuyāminīṣu /
vakre ca yāmyadiśe rāśimukhe balāḍhyo mīne kulirabhavane ca dadāti

anyānṛyugmabhavane nijavāravarge cāpe vinā ravimahurniśamindusūnuḥ /
saumyāyane ca balavānapi rāśimadhye lagne sadā yadi yaśobalavṛddhidaḥ syāt

mīnālicāpakaṭake nijavargavāre madhyandinodagayane yadi rāśimadhye /
kumbhe ca nīcabhavane'pi balī surejyo lagne sukhe ca daśame bahuvittadaḥ syāt

svoccasvavargadivase yadi rāśimadhye śatruvyayānujagṛhe hibuke'parāhṇa /
yuddhe ca śītakarasaṅgamavakracāre śuko'ruṇasya purato yadi śobhanaḥ syāt

mandastulāmakarakumbhagṛhe kalatre yāmyāyane nijadṛgāṇadine daśāyām /
ante gṛhasya samare kṛṣṇapakṣe vakraḥ samastabhavaneṣu balādhikaḥ syāt

meṣālikumbhataruṇivṛṣakarkaṭeṣu meṣūraṇe ca balavānuragādhipaḥ yāt /
kanyāvasānavṛṣacāpadhare niśāyāmutpātaketujanane ca śikhī balī syāt

proktaprakāraprabalānvitā ye mūlaṃ vibalā bhavanti /
bhāveṣu yogeṣu daśākalaṣu na samyaguktāni phalāni santi

atha grahāṇāmadhimukhatvādi /
adhomukhā dineśasya pūrvaṣaṭkasthitā grahāḥ /
aparārddhasthitāḥ bhānorūrdhvāsyāḥ sukhavittadāḥ

bhānāmavasthānagatāḥ krameṇa madāryabhaumārkisitajñacandrāḥ /
teṣāmadhaḥsthānagato balīyān rāhurbhahīmaṇḍalamūrdhi saṃsthaḥ

sthānaviśeṣe sthitikramaviśeṣe ca grahāṇāṃ viphalatā /
sabhānurindhuḥ śaśijaścaturthe guruḥ sute bhūmisutaḥ kutumbe /
bhṛguḥ sapatne ravijaḥ kalatre vilagnataste viphalā bhavanti

atha doṣāpaharaṇam /
rāhudoṣambudho hanyādubhayostu śanaiścaraḥ /
trayāṇāṃ bhūmijo hanti caturṇā dānavārcitaḥ

paṅcānāṃ devamantrī ca ṣaṇṇāṃ doṣaṃ tu candramāḥ /
saptadoṣaṃ ravirhanyādviśeṣāduttarāyaṇe

atha grahāṇāṃ pīḍākaraṇaprakāraḥ /
sadā'gnirogajvaravṛddhidīpanakṣayātisāgadikarogasaṅkulam /
nṛpāladevāvanidevakiṅkaraiḥ karoti cittavyasanaṃ devākaraḥ

pāṇḍudoṣajaladoṣakāmalāpīnasādiramaṇīkṛtāmayaiḥ /
kālikāsurasuvāsinīgaṇairākulaṃ ca kurute tu candramāḥ

pīnabījakaphaśāstrapāvakagranthirugvraṇadaridrajāmayaiḥ /
vīraśaivagaṇabhairavādibhirbhītimāśu kurute dharāsutaḥ

guhyodarādṛśyasamīrakuṣṭhamandāgniśūlagrahaṇīrugādyaiḥ /
budhādiviṣṇupriyadāsabhūtairatīva duḥkhaṃ śaśijaḥ karoti

ācāryadevagurubhūsuraśāpadoṣaiḥ śokaṃ ca gulmarujamindraguruḥ karoti /
antāvikārajanimeharujā surādyaiḥ sveṣṭāṅganājanakṛtairbhayamāsurejyaḥ

dāridyadoṣanijakarmapiśācacaureḥ kleśaṃ karoti ravijaḥ saha sandhirogaiḥ /
kaṇḍūmasūriropukṛtrimakarmarogaiḥ svācārahīnalaghujātigaṇaiśca ketuḥ

karotyapasmāramasūrirajjūkṣuddṛkkṛmipretapiśācabhūtaiḥ /
udvanghanenārucikuṣṭharogairvidhuntudaścātibhayaṃ narāṇām

atha rāśau grahaphalaparipākakālaḥ /
ādyantamadhyabhavanopagatā nabhogāścādityabhūmitanayau śaniśītaraśmī /
jīvāsurendrasacivau phaladāḥkrameṇa tārāsutaḥ sakalakālaphalapradaḥ syāt

atha dhātujaroge dhātunāthopāsanā /
yaddhātukopajanitākhilarogaśāntyai tannāthamāśu upatarpaṇahomadānaiḥ /
sampūjya rogabhayaśokavimuktacittāḥ sarve narāḥ sukhayaśobalaśālinaḥ syuḥ

atha grahāṇāṃ bālyādyavasthānirūpaṇam /
bālaḥ kumāro'tha yuvā ca vṛddho mṛtaśca rāśāvayuji krameṇa /
triṃśaljavairṣyatyayataḥ same syurekaikaśo'śāḥ punareva kāryāḥ

atha jāgradādyāvasthāḥ /
uccāṃśe svanavāṃśe ca jāgarūkaṃ vadanti hi /
suhṛnnavāṃśakaṃ svapnaṃ suptaṃ nācāribhāṃśakam

atha grahāṇāṃ phaladānakālaḥ /
śīrṣodayagataḥ kheṭaḥ pākādau phalado bhavet /
pṛṣṭhodayasthaḥ pākānte sadā cobhayarāśigaḥ

samastahorāphalasārasāndravirājite jātakapārijāte /
grahakriyārūpaguṇaprabhedaḥ saṅkīrrtitaḥ kheṭakṛpākaṭākṣāt

iti navagrahakṛpayā vaidyanāthaviracite jātakapārijāte
grahanāmasvarūpaguṇamedādhyāyaḥ