Harivamsa · Chapter 71

te tu yuktvā rathavaraṃ sarva evāmitaujasaḥ
kṛṣṇena sahitāḥ prāptās tathā saṃkarṣaṇena ca |
asasāda purīṃ rasyāṃ mathurāṃ kaṃsapālitām |
viviśuḥ pūḥpradhānāṃ vai kāle raktadivākare //

tau tu svabhavanaṃ vīrau kṛṣṇasaṃkarṣaṇāv ubhau
praveśitau buddhimatā akrūreṇārkatejasā //

tāv āha varavarṇāṅgau bhīto dānapatis tadā
tyaktavyā tāta gamane vasudevagṛhe spṛhā //

yuvayor hi kṛte vṛddhaḥ kaṃsena sa nirasyate
bhartsyate ca divā rātrau neha sthātavyam ity api //

tam uvāca tataḥ kṛṣṇo yāsyāvo 'vām atarkitau
prekṣantau mathurāṃ vīra rājamārgaṃ ca dhārmika //

anuśiṣṭau ca tau vīrau prasthitau prekṣakāv ubhau
ālānābhyām ivotsṛṣṭau kuñjarau yuddhakāṅkṣiṇau //

tau tu mārgagataṃ dṛṣṭvā rajakaṃ raṅgakārakam
ayācetāṃ tatas tāni vāsāṃsi virajāni vai //

rajakaḥ sa tu tau prāha yuvāṃ kasya vanecarau
rājño vāsāṃsi yau mūrkhau yācetāṃ nirbhayāv ubhau //

ahaṃ kaṃsasya vāsāṃsi nānādeśodbhavāni ca
kāmarāgāṇi śataśo rajāmi vividhāni ca //

yuvāṃ kasya vane jātau mṛgaiḥ saha vivardhitau
jātarāgāv idaṃ dṛṣṭvā raktam ācchādanaṃ bahu //

aho vāṃ jīvitaṃ tyaktaṃ yau bhavantāv ihāgatau
mūrkhau prākṛtavijñānau vāso yācitum arhatha //

tasmai cukrodha vai kṛṣṇo rajakāyālpamedhase
prāptāriṣṭāya mūrkhāya sṛjate vāṅmayaṃ viṣam //

talenāśanikalpena sa taṃ mūrdhany atāḍayat
gatāsuḥ sa papātorvyāṃ rajako vyastamastakaḥ //

taṃ hataṃ paridevantyo bhāryās tasya vicukruśuḥ
tvaritaṃ muktakeśyaś ca jagmuḥ kaṃsaniveśanam //

tāv apy ubhau suvasanau jagmatur mālyakāraṇāt
yathāyogaṃ yathābhogyaṃ yathāyogaṃ ni[darśya] ca |
vīthīṃ mālyāpaṇānāṃ vai gandhāghrātau dvipāv iva //

guṇako nāma tatrāsīn mālyavṛttiḥ priyaṃvadaḥ
prabhūtamālyāpaṇavāl lakṣmīvān mālyajīvanaḥ //

taṃ kṛṣṇaḥ ślakṣṇayā vācā mālyārtham abhisṛṣṭayā
dehīty uvāca tatkālaṃ mālākāram akātaram //

tābhyāṃ prīto dadau mālyaṃ prabhūtaṃ mālyajīvanaḥ
bhavatoḥ svam idaṃ ceti provāca priyadarśanaḥ //

prītas tu manasā kṛṣṇo guṇakāya varaṃ dadau
śrīs tvāṃ matsaṃśrayā saumya dhanaughair abhivartsyate //

sa labdhvā varam avyagro mālyavṛttir adhomukhaḥ
kṛṣṇasya patito mūrdhnā pratijagrāha taṃ varam //

yakṣāv imāv iti tadā sa mene mālyajīvanaḥ
sa bhṛśaṃ bhayasaṃvigno nottaraṃ pratyapadyata //

vasudevasutau tau tu rājamārgagatāv ubhau
kubjāṃ dadṛśatur bhūyaḥ ānulepanabhājanām //

tām āha kṛṣṇaḥ kubjeti kasyedam anulepanam
nayasy ambujapatrākṣi kṣipram ākhyātum arhasi //

sā sthitāvekṣiṇī bhūtvā pratyuvācāmbujekṣaṇam
kṛṣṇaṃ jaladagambhīraṃ vidyutkuṭilagāminī //

rājñaḥ snānagṛhaṃ yāmi tad gṛhāṇānulepanam
dṛṣṭvaiva tvāravindākṣa vismitāsmi varānana |
sthitāsmy āgaccha bhadraṃ te hṛdayasyāsi me priyaḥ //

kutaś cāgamyate saumya yan māṃ tvaṃ nāvabudhyase
mahārājasya dayitāṃ niyuktām anulepane //

tām uvāca hasantīṃ tu kṛṣṇaḥ kubjām avasthitām
tām uvāca tataḥ kṛṣṇaḥ sairandhrīṃ prahasann iva |
sugandham etad rājārhaṃ ruciraṃ rucirānane |
āvayor gātrasadṛśaṃ dīyatām anulepanam //

vayaṃ hi deśātithayo mallāḥ prāptā varānane
draṣṭuṃ dhanurmahaṃ divyaṃ rāṣṭraṃ caiva maharddhimat //

pratyuvācātha sā kṛṣṇaṃ priyo 'si mama darśane
tataḥ sā praṇatā bhūtvā pradadāv anulepanam |
rājārham idam agryaṃ ca tad gṛhāṇānulepanam //

tāv ubhāv anuliptāṅgāv ārdragātrau virejatuḥ
tīrthagau paṅkadigdhāṅgau yamunāyāṃ yathā vṛṣau //

tāṃ tu kubjāṃ tataḥ kṛṣṇo dvyaṅgulenāgrapāṇinā
śanaiḥ saṃtolayāmāsa kṛṣṇo līlāvidhānavit //

sā tu magnastanayugā svāyatāṅgī śucismitā
jahāsoccaiḥ stanataṭā ṛjuyaṣṭir latā yathā //

praṇayāc cāpi kṛṣṇaṃ sā babhāṣe mattakāśinī
kva yāsyasi mayā ruddhaḥ kānta tiṣṭha gṛhāṇa mām //

tau jātahāsāv anyonyaṃ satalākṣepam avyayau
vīkṣamāṇau prahasitau kubjāyāḥ śrutavistarau //

kṛṣṇas tu kubjāṃ kāmārtāṃ sasmitaṃ visasarja ha
yatheṣṭaṃ gamyatāṃ bhadre nāhaṃ tādṛgvidho naraḥ |
tatas tau kubjayā muktau praviṣṭau rājasaṃsadam //

tāv ubhau vrajasaṃvṛddhau gopaveṣavibhūṣitau
gūḍhaceṣṭānanau bhūtvā praviṣṭau rājaveṣma tat //

dhanuḥśālāṃ gatau tau tu bālāv apariśaṅkitau
himavadvanasaṃbhūtau siṃhāv iva balotkaṭau //

didṛkṣantau mahat tatra dhanur āyāgabhūṣitam
papracchatuś ca tau vīrāv āyudhāgārikaṃ tadā //

bhoḥ kaṃsadhanuṣāṃ pāla śrūyatām āvayor vacaḥ
katarat tad dhanuḥ saumya maho 'yaṃ yasya vartate
āyāgabhūtaṃ kaṃsasya darśayasva yadīcchasi //

sa tayor darśayāmāsa tad dhanuḥ stambhasaṃnibham
anāropyam asaṃbhedyaṃ devair api savāsavaiḥ //

tad gṛhītvā tataḥ kṛṣṇas tolayāmāsa vīryavān
dorbhyāṃ kamalapatrākṣaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā //

tolayitvā yathākāmaṃ tad dhanur daityapūjitam
āropayāmāsa balī nāmayāmāsa cāsakṛt //

ānamyamānaṃ kṛṣṇena prakarṣād uragopagam
dvidhābhūtam abhūn madhye dhanur āyāgabhūṣitam //

bhaṅktvā tu tad dhanuḥ śreṣṭhaṃ kṛṣṇas tvaritavikramaḥ
niścakrāma mahāvegaḥ sa ca saṃkarṣaṇo yuvā //

anuyuktau tatas tau ca bhagne dhanuṣi rakṣibhiḥ
dhanuṣo bhaṅganādena vāyunirghoṣakāriṇā
cacālāntaḥpuraṃ sarvaṃ diśaś caiva pupūrire //

sa tv āyudhāgāranaro bhītas tvaritavikramaḥ
samīpaṃ nṛpater gatvā kākocchvāso 'bhyabhāṣata //

śrūyatāṃ mama vijñāpyam āścaryaṃ dhanuṣo gṛhe
nirvṛttam asmin kāle yaj jagataḥ saṃbhramopamam //

narau kasyāpi sahitau śikhāvitatamūrdhajau
nīlapitāmbaradharau pītaśvetānulepanau //

devaputropamau vīrau bālāv iva hutāśanau
sthitau dhanurgṛhe saumyau sahasā khād ivāgatau
saumyau mahasya codyuktāv āgatau puruṣarṣabhau |
mayā dṛṣṭau parivyaktaṃ rucirācchādanasrajau //

tābhyām ekas tu padmākṣaḥ śyāmaḥ pītāmbarasrajaḥ
jagrāha tad dhanūratnaṃ durgrahaṃ daivatair api //

tat sa bālo bṛhadrūpaṃ balād yantram ivāyasam
āropayitvā vegena nāmayāmāsa līlayā //

kṛṣyamāṇaṃ tu tat tena vibāṇaṃ bāhuśālinā
muṣṭideśe vikūjitvā dvidhābhūtam abhajyata //

sa tu tac cāparatnaṃ vai bhaṅktvā stambham iva dvipaḥ
niṣpapātānilagatiḥ sānugo 'mitavikramaḥ
jagāma tad dvidhā kṛtvā na jāne ko 'py asau nṛpa //

śrutvaiva dhanuṣo bhaṅgaṃ kaṃso 'py udvignamānasaḥ
visṛjyāyudhapālaṃ vai praviveśa gṛhottamam //