Harivamsa · Chapter 59

tayoḥ pravṛttayor evaṃ kṛṣṇasya ca balasya ca
vane vicarator māsau vyatiyātau sma vārṣikau //

vrajam ājagmatus tau tu vraje śuśruvatus tadā
prāptaṃ śakramahaṃ vīrau gopāṃś cotsavalālasān //

kautūhalād idaṃ vākyaṃ kṛṣṇaḥ provāca tatra vai
ko 'yaṃ śakramaho nāma yena vo harṣa āgataḥ //

tatra vṛddhatamas tv eko gopo vākyam uvāca ha
śrūyatāṃ tāta śakrasya yadarthaṃ maha iṣyate //

devānām īśvaraḥ śakro meghānāṃ cārisūdana
tasya cāyaṃ kratuḥ kṛṣṇa lokapālasya śāśvataḥ //

tena saṃcoditā meghās tasyāyudhavibhūṣitāḥ
tasyaivājñākarāḥ sasyaṃ janayanti navāmbubhiḥ //

meghasya payaso dātā puruhūtaḥ puraṃdaraḥ
saṃprahṛṣṭaḥ sa bhagavān prīṇayaty akhilaṃ jagat //

tena saṃpāditaṃ sasyaṃ vayam anye ca mānavāḥ
vartayāmopabhujjānās tarpayāmaś ca devatāḥ //

devo varṣati lokeṣu tataḥ sasyaṃ pravartate
pṛthivyāṃ tarpitāyāṃ ca sāmṛtaṃ lakṣyate jagat //

kṣīravatya imā gāvo vatsavatyaś ca nirvṛtāḥ
tena saṃvardhitā gāvas tṛṇaiḥ puṣṭāḥ sapuṃgavāḥ //

nāsasyā nātṛṇā gāvo na bubhukṣārdito janaḥ
dṛśyate yatra dṛśyante vṛṣṭimanto balāhakāḥ //

dudoha savitur gā vai śakro divyāḥ payasvalāḥ
tāḥ kṣaranti navaṃ kṣīraṃ medhyaṃ meghaughadhāritam //

vāyvīritaṃ tu megheṣu karoti ninadaṃ mahat
javenāvarjitaṃ caiva garjatīti janā viduḥ //

tasya caivohyamānasya vātayuktair balāhakaiḥ
vajrāśanisamāḥ śabdā bhavanty agamabhedinaḥ //

taj jalaṃ vajraniṣpeṣair vimuñcati nabhogatam
bahubhiḥ kāmagair meghaiḥ śakro bhṛtyair iveśvaraḥ //

kvacid durdinasaṃkāśaiḥ kvacic channābhrasaṃsthitaiḥ
kvacic chīkaramuktābhaṃ kurvadbhir gaganaṃ ghanaiḥ //

evam etat payo dugdhaṃ gobhiḥ sūryasya vāridaḥ
parjanyaḥ sarvalokānāṃ bhavāya bhuvi varṣati //

tasmāt prāvṛṣi rājānaḥ sarve śakraṃ mudā yutāḥ
mahaiḥ sureśam arcanti vayam anye ca mānavāḥ //

gopavṛddhasya vacanaṃ śrutvā śakraparigrahe
prabhāvajño 'pi śakrasya vākyaṃ dāmodaro 'bravīt //

vayaṃ vanacarā gopa gopā godhanajīvinaḥ
gāvo 'smaddaivataṃ viddhi girayaś ca vanāni ca //

karṣakāṇāṃ kṛṣir vṛttiḥ paṇyaṃ vipaṇijīvinām
asmākaṃ gauḥ parā vṛttir etat traividhyam ucyate
vidyayā yo yayā yuktas tasya sā daivataṃ param //

yo 'nyasya phalam aśnānaḥ karoty anyasya satkriyām
dvāv anarthau sa labhate pretya ceha ca mānavaḥ //

kṛṣyantāḥ prathitāḥ sīmāḥ sīmāntaṃ śrūyate vanam
vanāntā girayaḥ sarve sā cāsmākaṃ gatir dhruvā //

śrūyante girayaś cāpi vane 'smin kāmarūpiṇaḥ
praviśya tās tās tanavo ramante sveṣu sānuṣu //

bhūtvā kesariṇaḥ siṃhā vyāghrāś ca nakhināṃ varāḥ
vanāni svāni rakṣanti trāsayanto drumacchidaḥ //

yadā caiṣāṃ vikurvanti te vanālayajīvinaḥ
ghnanti tān eva durvṛttān pauruṣādena karmaṇā //

mantrayajñaparā viprāḥ sītāyajñāś ca karṣakāḥ
giriyajñā vayaṃ gopā ijyo 'smābhir girir vane //

tan mahyaṃ rocate gopā giriyajñaṃ vayaṃ vane
kurmaḥ kṛtvā sukhaṃ sthānaṃ pādape vātha vā girau //

tatra hatvā paśūn medhyān vitatyāyatane kṛte
sarvaghoṣasya saṃdohaḥ kriyatāṃ kiṃ vicāryate //

taṃ śaratkusumāpīḍāḥ parivārya pradakṣiṇam
gāvo girivaraṃ sarvās tato yāntu vanaṃ punaḥ //

prāptā kileyaṃ hi gavāṃ svāduvīryatṛṇā guṇaiḥ
śaratpramuditā ramyā gatameghajalāśayā //

priyakaiḥ puṣpitair gauraṃ śyāmaṃ bāṇavanaiḥ kvacit
kaṭhoratṛṇam ābhāti nirmayūrarutaṃ vanam //

vimalā vijalā vyomni vibalākā vividyutaḥ
vivartante jaladharā vimadā iva kuñjarāḥ //

paṭunā meghavātena vārṣikeṇāvakampitāḥ
parṇotkaraghanāḥ sarve prasādaṃ yānti pādapāḥ //

sitavarṇāmbudoṣṇīṣaṃ haṃsacāmaravījitam
pūrṇacandrāmalacchatraṃ sābhiṣekam ivāmbaram //

haṃsair vihasitānīva sumutkuṣṭāni sārasaiḥ
sarvāṇi tanutāṃ yānti jalāni jaladakṣaye //

cakravākastanataṭāḥ pulinaśroṇimaṇḍalāḥ
haṃsalakṣaṇahāsinyaḥ patiṃ yānti samudragāḥ //

kumudotphullam udakaṃ tārābhiś catram ambaram
samam abhyutsmayantīva śarvarīṣv itaretaram //

mattakrauñcāvaghuṣṭeṣu kalamāpakvapāṇḍuṣu
nirviṣṭaramaṇīyeṣu vaneṣu ramate manaḥ //

puṣkariṇyas taḍāgāni vāpyaś ca vikacotpalāḥ
kedārāḥ saritaś caiva sarāṃsi ca śriyājvalan //

paṅkajāni ca padmāni tathānyāni sitāni ca
śriyā jvalatpaṅkajāni tāmrāṇi ca sitāni ca |
utpalāni ca nīlāni bhejire vārijāṃ śriyam //

madaṃ jahuḥ sitāpāṅgā mandaṃ vavṛdhire 'nilāḥ
abhavad vyabhramākāśam abhūc ca nibhṛto rṇavaḥ //

ṛtuparyāyaśithilair vṛttanṛttasamujjhitaiḥ
mayūrāṅgaruhair bhūmir bahunetreva lakṣyate //

svapaṅkamalinais tīraiḥ kāśapuṣpalatākulaiḥ
haṃsasārasavinyāsair yamunā yāti saṃyatā //

kalamāpakvasasyeṣu kedāreṣu vaneṣu ca
sasyādā jalajādāś ca mattā viruruvuḥ khagāḥ //

siṣicur yāni jaladā jalena jaladāgame
tāni śaṣpāṇy abālāni kaṭhinatvaṃ gatāni vai //

tyaktvā meghamayaṃ vāsaḥ śaradguṇavidīpitaḥ
eṣa vītamale vyomni hṛṣṭo vasati candramāḥ //

kṣīriṇyo dviguṇaṃ gāvaḥ pramattā dviguṇaṃ vṛṣāḥ
vanānāṃ dviguṇā lakṣmīḥ sasyair guṇavatī mahī //

jyotīṃṣi ghanamuktāni padmavanti jalāni ca
manāṃsi ca manuṣyāṇāṃ prasādam upayānti vai //

asṛjat savitā vyomni nirmuktajalade bhṛśam
śaratprajvalitaṃ tejas tīkṣṇaraśmir viśoṣayan //

nīrājayitvā sainyāni niryānti vijigīṣavaḥ
anyonyarāṣṭrābhimukhāḥ pārthivāḥ pṛthivīkṣitaḥ //

bandhujīvābhitāmrāsu baddhapaṅkavatīṣu ca
manas tiṣṭhati kāntāsu citrāsu vanarājiṣu //

vaneṣu ca virājante pādapā vanaśobhinaḥ
asanāh saptaparṇāś ca kovidārāś ca puṣpitāḥ //

iṣusāhvā nikumbhāś ca priyakāḥ svarṇakās tathā
ikṣusasyā nikupyāś ca priyaṅguś ca viśeṣataḥ |
sṛmarāḥ picukāś caiva ketakyaś ca samantataḥ //

vrajepu ca viśeṣeṇa gargarodgārahāsiṣu
śaratprakāśayoṣeva goṣṭheṣv aṭati rūpiṇī //

nūnaṃ tridaśalokasthaṃ meghakālasukhoṣitam
patatriketanaṃ devaṃ bodhayanti divaukasaḥ //

śarady evaṃ susasyāyāṃ prāptāyāṃ prāvṛṣaḥ kṣaye
nīlacandrārkavarṇaiś ca racitaṃ bahubhir dvijaiḥ |
phalaiḥ pravālaiś ca ghanam indracāpaghanopamam |
bhavanākāraviṭapaṃ latāparam amaṇḍitam |
viśālamūlāvanataṃ pavanābhogamaṇḍitam |
arcayāma giriṃ devaṃ gāś caiva saviśeṣataḥ //

sāvataṃsair viṣāṇaiś ca barhāpīḍaiś ca daṃśitaiḥ
ghaṇṭābhiś ca pralambābhiḥ puṣpaiḥ śāradikais tathā //

śivāya gāvaḥ pūjyantāṃ giriyajñaḥ pravartatām
pūjyantāṃ tridaśaiḥ śakro girir asmābhir ijyatām //

kāriṣyāmi goyajñaṃ balād api na saṃśayaḥ
yadāsti mayi vaḥ prītir yadi vā suhṛdo vayam //

gāvo hi pūjyāḥ satataṃ sarveṣāṃ nātra saṃśayaḥ
syāt tu sāmnā bhavet prītir bhavatāṃ vaibhavāya ca
tata etan mama vacaḥ kriyatām avicāritam //