Harivamsa · Chapter 58

atha tau jātaharṣau tu vasudevasutāv ubhau
tattālavanam utsṛjya bhūyo bhāṇḍīraṃ āgatau //

cārayantau vivṛddhāni godhanāni śubhānanau
sphītasasyaprarūḍhāni vīkṣamāṇau vanāni ca //

kṣvedayantau pragāyantau pracinvantau ca pādapān
nāmabhir vyāharantau ca savatsā gāḥ paraṃtapau //

niryogapāśair āsaktau skandhābhyām śubhalakṣaṇau
vanamālākṛtoraskau bālaśṛṅgāv ivarṣabhau //

suvarṇāñjanavarṇābhāv anyonyasadṛśāmbarau
mahendrāyudhasaṃsaktau śuklakṛṣṇāv ivāmbudau //

kuśāgrakusumānāṃ ca karṇapūramanoramau
vanamārgeṣu kurvāṇau vanyaveṣadharāv ubhau //

govardhanasyānucarau vane sānucarau ca tau
ceratur lokasiddhābhiḥ krīḍābhir aparājitau //

tāv enaṃ mānuṣīṃ dīkṣāṃ vahantau surapūjitau
tajjātiguṇayuktābhiḥ krīḍābhiś ceratur vanam //

tau tu bhāṇḍīram ucite kāle krīḍānuvartinau
prāptau paramaśākhāḍhyaṃ nyagrodhaṃ śākhināṃ varam //

tatra spandolikābhiś ca yuddhamārgaiś ca daṃśitau
aśmabhiḥ kṣepaṇīyaiś ca tau vyāyāmam akurvatām //

yuddhamārgaiś ca vividhair gopālaiḥ sahitāv ubhau
muditau siṃhavikrāntau yathākāmaṃ viceratuḥ //

tayo ramayator evaṃ tallipsur asurottamaḥ
pralambo 'bhyāgamat teṣāṃ chidrānveṣī tayos tadā //

gopālaveṣam āsthāya vanyapuṣpavibhūṣitaḥ
lobhayānaḥ sa tau vīrau hāsyaiḥ krīḍanakais tathā //

so 'vagāhata niḥśaṅkas teṣāṃ madhyam amānuṣaḥ
mānuṣaṃ vapur āsthāya pralambo dānavottamaḥ //

prakrīḍitāś ca te sarve saha tenāmarāriṇā
gopālavapuṣaṃ gopā manyamānāḥ svabāndhavam //

sa tu chidrāntaraprepsuḥ pralambo gopatāṃ gataḥ
dṛṣṭiṃ paridadhe kṛṣṇe rauhiṇeye ca dāruṇām //

aviṣahyaṃ tato matvā kṛṣṇam adbhutavikramamḥ
rauhiṇeyavadhe yatnam akarod dānavottamaḥ //

hariṇākrīḍanaṃ nāma bālakrīḍanakaṃ tataḥ
prakrīḍitāś ca te sarve dvau dvau yugapad utpatan //

kṛṣṇaḥ śrīdāmasahitaḥ pupluve gopasūnunā
saṃkarṣaṇas tu plutavān pralambena sahānaghaḥ //

gopālās tv apare dvaṃdvaṃ gopālair aparaiḥ saha
pradrutā laṅghayanto vai te 'nyonyaṃ laghuvikramāḥ //

śrīdāmam ajayat kṛṣṇaḥ pralambaṃ rohiṇīsutaḥ
gopālaiḥ kṛṣṇapakṣīyair gopālās tv apare jitāḥ //

te vāhayantas tv anyonyam saṃharṣāt sahasā drutāḥ
bhāṇḍīraskandham uddiśya maryādāṃ punar āgaman //

saṃkarṣaṇaṃ tu skandhena śīghram utkṣipya dānavaḥ
drutaṃ jagāma vimukhaḥ sacandra iva toyadaḥ //

sa bhāram asahaṃs tasya rauhiṇeyasya dhīmataḥ
vavṛdhe sumahākāyaś candrākrānta ivāmbudaḥ //

sa bhāṇḍīravaṭaprakhyaṃ dagdhāñjanagiriprabham
svaṃ vapur darśayām āsa pralambo dānavottamaḥ //

pañcastabakayuktena mukuṭenārkavarcasā
dīpyamānānano daityaḥ sūryākrānta ivāmbudaḥ //

mahānano mahāgrīvaḥ umahān antakopamaḥ
raudraḥ śakaṭacakrākṣo nāmayaṃs caraṇaiḥ kṣitim //

sragdāmalambābharaṇaḥ pralambāmbarabhūṣaṇaḥ
dhīraḥ pralambaḥ prayayau toyalamba ivāmbudaḥ //

sa jahāraiva vegena rauhiṇeyaṃ mahāsuraḥ
sāgaropaplavagataṃ kṛtsnaṃ lokam ivāntakaḥ //

hriyamāṇaḥ pralambena sa tu saṃkarṣaṇo yuvā
uhyamāna ivaikena kālameghena candramāḥ //

sa saṃdigdham ivātmānaṃ mene saṃkarṣaṇas tadā
daityaskandhagataḥ śrīmān kṛṣṇaṃ cedam uvāca ha //

hriye 'haṃ kṛṣṇa daityena parvatodagravarcasā
pradarśayitvā mahatīm māyāṃ mānuṣarūpiṇīm //

katham asya mayā kāryaṃ śāsanaṃ duṣṭacetasaḥ
pralambasya pravṛddhasya darpād dviguṇavarcasaḥ //

tam āha sasmitaṃ kṛṣṇaḥ sāmnā harṣakalena vai
abhijño rauhiṇeyasya vṛttasya ca balasya ca //

aho 'yaṃ mānuṣo bhāvo vyaktam evānugṛhyate
yas tvaṃ jaganmayaṃ guhyaṃ guhyād guhyataraṃ gataḥ //

smarārya tanum ātmānam lokānāṃ tvaṃ viparyaye
avagacchātmanātmānam samudrāṇāṃ samāgame //

purātanānāṃ devānāṃ brahmaṇaḥ salilasya ca
ātmavṛttapravṛttāni saṃsmarādyaṃ ca vai vapuḥ //

śiraḥ khaṃ te jalaṃ mūrtiḥ kṣamā bhūr dahano mukham
vāyur lokāyur ucchvāso manaḥsraṣṭā manus tava //

sahasrāsyaḥ sahasrāṅgaḥ sahasracaraṇekṣaṇaḥ
sahasraśīrṣo viśvātmā śatajihvaḥ śatodaraḥ |
sahasrapatranābhas tvaṃ sahasrāṃśudharo 'rihā //

yat tvayā darśitaṃ loke tat paśyanti divaukasaḥ
yat tvayā noktapūrvaṃ hi kas tad anveṣṭum arhati //

yad veditavyaṃ loke 'smiṃs tat tvayā samudāhṛtam
viditaṃ yat tavaikasya devā api na tad viduḥ //

ātmajaṃ te vapur vyomni na paśyanty ātmasaṃbhavam
yat tu te kṛtrimaṃ rūpaṃ tad arcanti divaukasaḥ //

davair na dṛṣṭaś cāntas te tenānanta iti smṛta
tvaṃ hi sūkṣmo mahān ekaḥ sūkṣmair api durāsadaḥ //

tvayy eva parvatastambhā śāśvatī jagatī sthitā
acalā prāṇināṃ yonir dhārayaty akhilaṃ jagat //

catuḥsāgarabhogas tvaṃ cāturvarṇyavibhāgavit
caturyugeśo lokānāṃ cāturhotraphalāśanaḥ //

yathā tvam asi lokānāṃ tathāhaṃ tac ca me matam
ubhāv ekaśarīrau svo jagadarthe dvidhā kṛtau //

lokānāṃ śāśvato devas tvaṃ hi śeṣaḥ sanātanaḥ
āvayor dehamātreṇa dvidhedaṃ dhāryate jagat //

ahaṃ yaḥ sa bhavān eva yas tvaṃ so 'haṃ sanātanaḥ
dvāv eva vihitau hy āvām ekadehau mahābalau //

tadāsse mūḍhavat kiṃ tvaṃ prāg enaṃ jahi dānavam
mūrdhni devaripuṃ deva vajrakalpena muṣṭinā //

saṃsmāritaḥ sa kṛṣṇena rauhiṇeyaḥ purātanam
sa balena tadā pūrṇas trailokyāntaracāriṇā //

tataḥ pralambaṃ durvṛttaṃ subaddhena mahābhujaḥ
muṣṭinā vajrakalpena mūrdhni vīraḥ samāhanat //

tasyottamāṅgaṃ sve kāye vikapālaṃ viveśa ha
tena muṣṭiprahāreṇa kapālaṃ tad dvidhābhavat |
jānudbhyāṃ jagatīṃ caiva gatāsuḥ sa jagāma ha //

jagatyāṃ vinikīrṇasya tasya rūpam abhūt tadā
pralambasyāmbarasthasya meghasyeva vidīryataḥ //

tasya bhagnottamāṅgasya dehāt susrāva śoṇitam
bahugairikasaṃyuktaṃ śailaśṛṅgād ivodakam //

sa nihatya pralambaṃ tu saṃhṛtya balam ātmanaḥ
paryaṣvajata kṛṣṇaṃ vai rauhiṇeyaḥ pratāpavān //

taṃ tu kṛṣṇaś ca gopāś ca divisthāś ca divaukasaḥ
tuṣṭuvur nihate daitye jayāśīrbhir mahābalam //

balenāyaṃ hato daityo bālenākliṣṭakarmaṇā
vicaranty aśarīriṇyo vācaḥ surasamīritāḥ |
baladeveti nāmasya devaiś coktaṃ divi sthitaiḥ //