Garuda Purana · Chapter 1.65

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe jyotiḥ śāstre sāmudrike strīlakṣaṇanirūpaṇaṃ nāma catuḥ ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 65
hariruvāca /
samudroktaṃ pravakṣyāmi narastrīlakṣaṇaṃ śubham /
yena vijñātamātreṇa atītānāgatāpramā

asvedinau mṛdutalau kamalodarasannibhau /
śleṣṭāṅgulī tāmranakhau pādāviṣṇau śirojjhitau

kūrmonnatau gūḍhagulphau supārṣṇo nṛpateḥ smṛtau /
śū(sar) pākārau virūkṣau ca vakrau pādau śirālakau

saṃśuṣkau pāṇḍuranakhau niḥ svasya viralāṅgulī /
mārgāyotkaṇṭakau pādau kaṣāyasadṛśau tathā

vicchittidau ca vaṃśasya brahmanghau śaṅku (pakra) sannibhau /
agamyāgamane prītau jaṅghā viralaromikā

mṛduromā samā jaṅghā tathā karikaraprabhā /
ūravo jānavastulyā nṛpasyopacitāḥ smṛtāḥ

niḥ svasya sṛgālajaṅghā raumaikaikaṃ cakūpake /
nṛpāṇāṃ śrotriyāṇāṃ ca dvedve śriye ca dhīmatām

tryādyairniḥ svā mānavāḥ syurduḥ svabhājaśca ninditāḥ /
keśāśca vai kuñcitāśca pravāse mriyate naraḥ

nirmāṃsajānuḥ saubhāgyamalpairnimnai ratiḥ striyāḥ /
vikaṭaiśca daridrāḥ syuḥ samāṃsai rājyameva ca

mahadbhirāyurākhyātaṃ hyalpaliṅgo dhanī naraḥ /
apatyarahitaścaiva sthūlaliṅgo ghanojjhitaḥ

meḍhe vāmanate caiva sutārtharahito bhavet /
vakre 'nyathā putravāntsyāddāridrayaṃ vinatetvadhaḥ

alpe tvatanayo liṅgeśirāle 'tha sukhī naraḥ /
sthūlagranthiyute liṅge bhavetputrādisaṃyutaḥ

kośagūḍhe dīrghairbhugnaiśca dhanavarjitaḥ /
balavānyuddhaśīlaśca laghuśektaḥ sa eva ca

durbalastvekavṛṣaṇo viṣamābhyāñcalaḥ striyām /
samābhyāṃ kṣitipaḥ proktaḥ pralambena śatābdavān

udvṛṃ (ddha) tābhyāṃ ca bahvāyū rūkṣairmaṇibhirīśvaraḥ /
pāṇḍarairmaṇibhirniḥ svā malinaiḥ sukhabhāginaḥ

saśabdaniḥ śabdamūtrāḥ syudaṃridrāśca mānavāḥ /
ekadvitricatuḥ pañcaṣaḍbhirdhārābhireva ca

dakṣiṇāvartacalitamūtrā bhiśca nṛpāḥ smṛtāḥ /
vikīrṇamūtrā niḥ svāśca pradhānasukhadāyikāḥ

ekadhārāśca vanitāḥ snigdhairmaṇibhirunnataiḥ /
samaiḥ strīratnadhanino madhye nimnaiśca kanyakāḥ

śuṣkairniśvā viśuṣkaiśca durbhagāḥ parikīrtitāḥ /
puṣpagandhe nṛpāḥ śukre madhugandhe dhanaṃ bahuḥ

putrāḥ śukre matsyagandhe tanuśukre ca kanyakāḥ /
mahābhogī māṃsagandhe yajvā syānmadagandhini

daridraḥ kṣāragandhe ca dīrghāyuḥ śīghramaithunī /
aśīghramaithunyalpāyuḥ sthūlasphik syāddhanojjhitaḥ

māṃsalasphik sukhī syācca siṃhasphik bhūpatiḥ smṛtaḥ /
bhavetsiṃhakaṭī rājā niḥ svaḥ kapikaṭirnaraḥ

sarpodarā daridrāḥ syuḥ piṭharaiśca ghaṭaiḥ samaiḥ /
dhanino vipulaiḥ pārśvairniḥ svā raktaiśca nimnagaiḥ

samakakṣāśca bhogāḍhyā nimnakakṣā dhanojjhitāḥ /
nṛpāśconnatakakṣāḥ syurjihnā viṣamakakṣakāḥ

matsyodarā bahudhanā nābhibhiḥ sukhinaḥ smṛtāḥ /
vistīrṇābhirbahulābhirnimnābhiḥ kleśabhāginaḥ

balimadhyagatā nābhiḥ śūlabādhāṃ karoti hi /
vāmāvartaśca sādhyaṃ vai medhāṃ dakṣiṇatastathā

pārśvāyatā cirāyurdā tūpaviṣṭā dhaneśvaram /
adho gavāḍhyaṃ kuryācca nṛpatvaṃ padmakarṇikā

ekabaliḥ śatāyuḥ syācchrībhogī dvivaliḥ smṛtaḥ /
trivaliḥ kṣmāpa ācārya ṛjubhirvālibhiḥ sukhī

agamyāgāmī jihmabalirbhūpāḥ pārśvaiśca māṃsalaiḥ /
mṛdubhiḥ susamaiścaiva dakṣiṇāvartaromabhiḥ

viparītaiḥ parapreṣyā nirdravyāḥ sukhavarjitāḥ /
anuddhataiścūcukaiśca bhavanti subhagā narāḥ

nirdhanā viṣamairderghaiḥ pītopacitakairnṛpāḥ /
samonnataṃ ca hṛdayamakampaṃ māṃsalaṃ pṛthu

nṛpāṇāmadhamānāṃ ca khararomaśirālakam /
arthavānsamavakṣāḥ syātpīnairvakṣobhirūrjitaḥ

vakṣobhirviṣamairniḥ svaḥ śastreṇanidhanāstathā /
viṣamairjatrubhirniḥ svā asthinaddhaiśca mānavāḥ

unnatairbhogino nimnairniḥ svāḥ pīnairdhanānvitāḥ /
niḥ svaścipiṭakaṇṭhaḥ syācchirāśuṣkagalaḥ sukhī

śūraḥ syānmahiṣagrīvaḥ śāstrātto mṛgakaṇṭhakaḥ /
kambugrīvaśca nṛpatirlambakaṇṭho 'tibhakṣakaḥ

aromaśā bhugnapṛṣṭhaṃ śubhaṃ cāśubhamanyathā /
kakṣāśvatthadalā śreṣṭhā sugandhirmṛgaromikā

anyathā tvarthahīnānāṃ dāridrayasya ca kāraṇam /
saṃmāsau caiva bhugnālpau śliṣṭau ca vipulau śubhau

ājānulambitau bāhū vṛttau pīnau nṛpeśvare /
niḥ svānāṃ romaśau hrasvau śreṣṭhau karikara prabhau

hastāṅgulaya eva syuvāyudvārayutāḥ śubhāḥ /
medhāvināṃ ca sūkṣmāḥ syurbhṛtyānāṃ cipiṭāḥ smṛtāḥ

sthūlāṅgulībhirniḥ svāḥ syurnatāḥ syuḥ sukṛśaistadā /
kapitulyakarāḥ niḥ svā vyāghratulyakarairbalam

pitṛvittavināśaśca nimnātkaratalānnarāḥ /
maṇibandhairnigūḍhaiśca suśliṣṭaiḥ śubhagandhibhiḥ

nṛpā hīnāḥ karacchaidaiḥ saśabdairdhanavarjitāḥ /
saṃvṛtaiścaiva nimnaiśca dhaninaḥ parikīrtitāḥ

prottānaka radātāro viṣamairviṣamā narāḥ /
karaiḥ karatalaiścaiva lākṣābhairīśvarāstalaiḥ

paradāraratāḥ pītairūkṣairniḥ svā narā matāḥ /
tuṣatulyanakhāḥ klībāḥ kuṭilaiḥ sphuṭitairnarāḥ

niḥ svāśca kunakhaistadvadvivarṇaiḥ paratarkakāḥ /
tāmrairbhūpā dhanāḍhyāśca aṅguṣṭhaiḥ sayavaistathā

aṅguṣṭhamūlajaiḥ putrī syāddīrghāṅguliparvakaḥ /
dīrghāyuḥ subhagaścaiva nirdhano viralāṅguliḥ

ghanāṅguliśca sadhanastisro rekhāścayasya vai /
nṛpateḥ karatalagā maṇibandhātsamutthitāḥ

yugamīnāṅkitanaro bhavetsatraprado naraḥ /
vajrākārāśca dhanināṃ matsyapucchanibhā budhe

śaṅkhātapatraśivikāgajapadmopamā nṛpe /
kumbhāṅkuśapatākābhā mṛṇālābhā nidhīśvare

dāmābhāśca gavāḍhyānāṃ svastikābhā nṛpeśvare /
cakrāsitomaradhanuḥ kuntābhā nṛpateḥ kare

alūkhalābhā yajñāḍhyā vedībhā cāgnihotriṇi /
vāpīdevakulyābhāstrikoṇābhāścadhārmike

aṅguṣṭhamūlagā rekhāḥ putrāḥ sūkṣmāśca dārikāḥ /
pradeśinīgatā rekhā kaniṣṭhāmūlagāminī

śatāyuṣaṃ ca kurute chinnayā taruto bhayam /
niḥ svāśca bahurekhāḥ syunirdravyāścibukaiḥ kṛśaiḥ

māṃsalaiśca dhanopetā āraktairadharairnṛpāḥ /
bimbopamaiśca sphuṭitairoṣṭhairūkṣaiścakaṇḍitaiḥ

viṣamairdhanahīnāśca dantāḥ snigdhā ghanāḥ śubhāḥ /
tīkṣṇā dantāḥ samāḥ śreṣṭhā jihvā raktā samā śubhā

ślakṣṇā dīrghā ca vijñeyā tālū śvete dhanakṣaye /
kṛṣṇe ca paruṣo vakraṃ samaṃ saumyaṃ ca saṃvṛtam

bhūpānāmamalaṃ ślakṣṇaṃ viparītaṃ ca duḥ khinām /
mahā duḥ khaṃ durbhagāṇāṃ strīmukhaṃ putramāpnuyāt

āḍhyānāṃ vartulaṃ vakraṃ nirdravyāṇāṃ ca dīrghakam /
bhīruvakraḥ pāpakarmā dhūrtānāṃ caturaśrakam

nimnaṃ vakramaputrāṇāṃ kṛpaṇānāṃ ca hrasvakam /
sampūrṇaṃ bhogināṃ kāntaṃ śmaśru snigdhaṃ śubhaṃ mṛdu

saṃhataṃ cāsphuṭitāgraṃ raktaśmaśruśca caurakaḥ /
raktālpaparuṣaśmaśrukarṇāḥ syuḥ pāpamṛtyavaḥ

nirmāṃsaiścipiṭairbhogāḥ kṛpaṇā hrasvakarṇakāḥ /
śaṅkukarṇāśca rājāno romakarṇā gatāyuṣaḥ

bṛhatkarṇāśca dhaninorājānaḥ parikīrtitāḥ /
karṇaiḥ snigdhāvanaddhaiśca vyālambairmāṃsalairnṛpāḥ

bhogī vai nimnagaṇḍaḥ syānmatrī sampūrṇagaṇḍakaḥ /
śukanāsaḥ sukhī syācca śuṣkanāso 'tijīvanaḥ

chinnāgrakūpanāsaḥ syādagamyāgamane rataḥ /
dīrghanāse ca saubhāgyaṃ cauraścākuñcitendriyaḥ

mṛtyuścipiṭanāse syāddhīno bhāgyavatāṃ bhavet /
svalpacchidrau supuṭau ca avakrau ca nṛpeśvare

krūre dakṣiṇavakrā syādvalināṃ ca kṣutaṃ sakṛt /
syādviniṣpiṇḍitaṃ hrādi sānunādaṃ ca jīvakṛt

vakrāntaiḥ padmapatrābhairlocanaiḥ sukhabhāginaḥ /
mārjāralocanaiḥ pāpmā durātmā madhupiṅgalaiḥ

krūrāḥ kekaranetrāśca haritākṣāḥ sakalmaṣāḥ /
jihyaiśca locanaiḥ śūrāḥ senānyo gajalocanāḥ

gambhīrākṣā īśvarāḥ syurmantriṇaḥ sthūlacakṣuṣaḥ /
nīlotpa lākṣā vidvāṃsaḥ saubhāgyaṃ śyāmacakṣuṣām

syātkṛṣṇatārakākṣāṇāmakṣṇāmutpāṭanaṃ kila /
maṇḍalākṣāśca pāpāḥ syurniḥ svāḥ syurdenalocanāḥ

dṛk snigdhā vipulā bhoge alpāyuradhikonnatā /
viśālonnatā sukhinī daridrā viṣamabhruvaḥ

ghanadīrghāsusaktabhrūrbālendūnnatasubhruvaḥ /
āḍhyo niḥ svaśca khaṇḍabhrṛrmadhye ca vinatabhruvaḥ

strīṣu gamyāsu saktāḥ syuḥ sutārthe parivarjitāḥ /
annatairvipulaiḥ śaṅkhairlalāṭairviṣamaistathā

nirdhanā dhanavantaśca ardhendusadṛśairnarāḥ /
ācāryāḥ śuktiviśālaiḥ śirālaiḥ pāpakāriṇaḥ

annatābhaiḥ śirābhiśca svastikābhirdhaneśvarāḥ /
nimnairlalāṭairbandhārhāḥ krūrakarmaratāstathā

saṃvṛtaiśca lalāṭaiśca kṛpaṇā unnatairnṛpāḥ /
anaśru snigdharuditamadīnaṃ śubhadaṃ nṛṇām

pracurāśrudīnaṃ rūkṣaṃ ca ruditaṃ ca sukhāvaham /
akampaṃ hasitaṃ śreṣṭhaṃ mīlitākṣamaghāvaham

asakṛddhasitaṃ duṣṭaṃ sonmādasya hyanekadhā /
lalāṭopasṛtāstisro rekhāḥ syuḥ śatavarṣiṇām

nṛpatvaṃ syāccatasṛbhirāyuḥ pañcanavatyatha /
arekheṇāyurnavatirvicchinnābhiśca puṃślalāḥ

keśāntopagatābhiśca aśītyāyurnaro bhavet /
pañcabhiḥ saptabhiḥ ṣaḍbhiḥ pañcāśadvahubhistathā

catvāriṃśacca vakrābhistriṃśadbhrūlagnagāmibhiḥ /
viṃśatirvāmavakrā bhirāyuḥ kṣudrābhiralpakam

chatrākāraiḥ śirobhistu nṛpā nimnaśirā dhanī /
cipiṭaiśca piturmṛtyurgavādyāḥ parimaṇḍalaiḥ

ghaṭamūrdhā pāparucirdhanādyaiḥ parivarjitaḥ /
kṛṣṇairākuñcitaiḥ keśaiḥ snigdhairekaikasambhavaiḥ

abhinnāgraiśca mṛdubhirna cātibahubhirnṛpāḥ /
bahumūlaiśca viṣamaiḥ sthūlāgraiḥ kapilaistathā

niḥ svāścaivātikucilairghanairasita (dhika) mūrdhajaiḥ /
yadyadgātraṃ mahārūkṣaṃ śirālaṃ māṃsavarjitam

tattatsyā daśubhaṃ sarvaṃ tato 'nyathā /
vipulastriṣu gambhīro dīrghaḥ sūkṣmaśca pañcasu

ṣaḍunnataścaturhrasvo raktaḥ saptasvasau nṛpaḥ /
nābhiḥ svaraśca sasattvaṃ ca trayaṃ gambhīramīritam

puṃsaḥ syādativistīrṇaṃ lalāṭaṃ vadanaṃ hyuraḥ /
cakṣuḥ kakṣā nāsikā ca ṣaṭ syur nṛpakṛkāṭikāḥ

unnatāni ca hrasvani jaṅghā grīvā ca liṅgakam /
pṛṣṭhaṃ catvāri raktāni karatālvadharā nakhāḥ

netrāntapādajihvauṣṭhāḥ pañca sūkṣmāṇi santi vai /
daśanāṅguliparvāṇi nakhakeśatvacaḥ śubhāḥ

dīrghāḥ stanāntaraṃ bāhudantalocananāsikāḥ /
narāṇāṃ lakṣaṇaṃ proktaṃ vadāmi strīṣu lakṣaṇam

rājñyāḥ snigdhau samau pādau talau tāmrau nakhau tathā /
śliṣṭāṅgulī connatāgrau tāṃ pāpya nṛpatirbhavet

nigūḍhagulphopacitau padmakāntitalau śubhau /
asvedinau mṛdutalau matsyāṅkuśaghvajāñcitau

vajrābjahalacihnau ca dāsyāḥ pādau tato 'nyathā /
jaṅghe ca romarahite suvṛtte viśire śubhe

anulbaṇaṃ sandhideśaṃ samaṃ jānudvayaṃ śubham /
ūrū karikarākārāvaromau ca samau śubhau

aśvatthapatrasadṛśaṃ vipulaṃ guhyamuttamam /
śroṇīlalāṭakaṃ strīṇāmūru kūrmonnataṃ śubham

gūḍho maṇiśca śubhado nitambaśca guruḥ śubhaḥ /
vistīrṇamāṃsopacitā gambhīrā vipulā śubhā

nābhiḥ pradakṣiṇāvartā madhyaṃ tribaliśobhitam /
aromaśau stanau pīnau ghanāvaviṣamau śubhau

kaṭhinau romaśā śastā mṛdugrīvā ca kambubhā /
āraktāvadharau śreṣṭhau māṃsalaṃ vartulaṃ mukham

kundapuṣpasamā dantā bhāṣitaṃ kokilāsamam /
dākṣiṇyayuktamaśaṭhaṃ haṃsaśabdasukhāvaham

nāsā samā samapuṭā strīṇāṃ tu rucirā śubhā /
nīlotpalanibhaṃ cakṣurnāsālagnaṃ na lambakam

na pṛthū bālendunibhe bhruvau cātha lalāṭakam /
śubhamardhendusaṃsthānamatuṅgaṃ syādalomaśam

sumāṃsalaṃ karṇayugmaṃ samaṃ mṛdu samāhitam /
snigdhā nīlāśca mṛdavo mūrdhajāḥ kuñcitāḥ kacāḥ

strīṇāṃ samaṃ śiraḥ śreṣṭhaṃ pāde pāṇitale 'tha vā /
vājikuñjaraśrīvṛkṣayūpeṣuyavatomaraiḥ

dhvajacāmaramālābhiḥ śailakuṇḍalavedibhiḥ /
śaṅkhātapatrapadmaiśca matsyasvastikasadrathaiḥ

lakṣaṇairaṅkuśādyaiśca striyaḥ syū rājavallabhāḥ /
nigūḍhamaṇibandhau ca padmagarbhopamau karau

na nimnaṃ nonnataṃ strīṇāṃ bhavetkaratalaṃ śubham /
rekhānvitaṃ tvavidhavāṃ kuryātsaṃbhoginīṃ striyam /
rekhā yā maṇibandhotthā gatā madhyāṅguliṃ kare

gatā pāṇitale yā ca yordhvapādatale sthitā /
strīṇāṃ puṃsāṃ tathā sā syādrājyāya ca sukhāya ca

kaniṣṭhikāmūlabhavā rekhā kuryācchatāyuṣam /
pradeśinīmadhyamābhyāmantarālagatā satī

ūnā ūnāyuṣaṃ kuryādrekhāścāṅguṣṭhamūlagāḥ /
bṛhatyaḥ putrāstanvyastu pramadāḥ parikīrtitāḥ

svalpāyuṣo bahu (laghu) cchinnā dīrghāchinnā mahāyuṣam /
śubhaṃ tu lakṣaṇaṃ strīṇāṃ proktaṃ tvaśubhamanyathā

kaniṣṭhikānāmikā vā yasyā na spṛśate mahīm /
aṅguṣṭhaṃ vā gatātītya tarjanī kulaṭā ca sā

ūrdhvaṃ dvābhyāṃ piṇḍikābhyāṃ jaṅghe cātiśirālake /
romaśecātimāṃse ca kumbhākāraṃ tathodaram

vāmāvartaṃ nimnamalpaṃ duḥ khitānāṃ ca guhyakam /
grīvayā hrasvayā niḥ svā dīrghayā ca kulakṣayaḥ

pṛthulayā pracaṇḍāśca striyaḥ syurnātra saṃśayaḥ /
kekare piṅgale netre śyāme lolekṣaṇā satī

smite kūpe gaṇḍayośca sā dhruvaṃ vyabhicāriṇī /
pralambinī lalāṭe tu devaraṃ hanti cāṅganā

udare śvaśuraṃ hanti patiṃ hanti sphicordvayoḥ /
yā tu romottarauṣṭhī syānna śubhā bhartureva hi

stanau saromāvaśubhau karṇau ca viṣamau tathā /
karālā viṣamā dantāḥ kleśāya ca bhavanti te

cauryāya kṛṣṇamāṃsāśca dīrghā bhurtuśca mṛtyave /
kravyādarūpairhastaiśca vṛkakākādisannibhaiḥ

śirālairviṣamaiḥ śuṣkairvittahīnā bhavanti hi /
samunnatottareṣṭhī yā kalahe rūkṣabhāṣiṇī

strīṣu doṣā virūpāsu patrākāro guṇāstataḥ /
narastrīlakṣaṇaṃ proktaṃ vakṣye tajjñānadāyakam