Scripture Library

Ganesha Purana · Chapter 2.1.5

2.1.5.1

śrīgaṇeśapurāṇam- uttarārdha ( krīḍākhaṃḍa bhāga १)
śrīgaṇeśāya namaḥ/
śrīmahāsiddhi mahābuddhi lakṣa lābha nagnabhairava rāja caraṇābhyāṃ namaḥ /
sakala gāṇeśagurūbhyo namaḥ /
munaya ūcuḥ /
samyagākhyānamākhyātaṃ tvayā sūta mahāmate /
sādaraṃ śrutamasmābhirna ca tṛptiṃ gatā vayam

2.1.5.2

yathā na tṛpyate janturannamaśnandine dine /
anyatkathāntaraṃ brūhi yena tṛpyāmahe vayam

2.1.5.3

sūta uvāca /
uktaṃ copāsanākhaṃḍaṃ krīḍākhaṃḍaṃ vadāmi vaḥ /
yathā kṛtaṃ gaṇeśena nānādaitya vihiṃsanam

2.1.5.4

sādhudvijagavāṃ caiva pālanaṃ paramādarāt /
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi śrūyatāṃ sthiracetasā

2.1.5.5

munaya ūcuḥ /
yāvadyāvat kathyate tat purāṇaṃ, tāvattāvada vardhate śrotumicchā /
tasmāt samyak kathyatāṃ sarvalokaḥ saṃsārābdheryena sadyaḥ pramucyet

2.1.5.6

sūta uvāca /
yaduktaṃ bahmaṇā pūrvaṃ vyāsāyāmitatejase /
bhṛguṇā somakāntāya tadetadvo bravīmyaham

2.1.5.7

vyāsa uvāca /
padmayone vada vibho gaṇeśacaritaṃ śubhaṃ /
yadyadrūpaṃ samāsthāya yadyacca kṛtavān vibhuḥ

2.1.5.8

kṛpāvatā tvayā brahman mamavākyādudīryatām /
upāsanākhaṃḍamidaṃ śrutvā tṛptiṃ na yāmi ca

2.1.5.9

yena yenāvatāreṇa yaṃ yaṃ daityaṃ mahābalam /
ahanad vikaṭastattat karmāsya vaktumarhasi

2.1.5.2.1.10

tadīyaṃ bālacaritaṃ līlā nānāvidhā api /
śrutvā tvad vadanāṃbhojān mano nirvṛtimeṣyati

2.1.5.11

sūta uvāca /
śrutvā nānāvidhān praśnānuvāca kamalāsanaḥ/
kathāṃ nānāvidhāṃ divyāṃ vyāsāya paripṛcchate

2.1.5.12

brahmovāca /
sādhu pṛṣṭaṃ tvayā vyāsa hṛdayānandakāriṇā /
vakturvivardhate prītiḥ sādare śrotari prabho/

2.1.5.13

avācyamapi vaktuṃ me puṇyaśloke bhavet tvayi /
śaktirgarīyasī yadvad vaktuḥ śrotari kathyatām

2.1.5.14

idānīṃ sarvamākhyāse gaṇeśacaritaṃ tava /
nānāvatārān kṛtvā sa bhūbhāraṃ hṛtavān vibhu:

2.1.5.15

hatvā nānāvidhān daityān svasthāne'sthāpayan surān /
sādhūnāṃ pālanarato duṣṭa nirmūlanaṃ kṣamaḥ

2.1.5.16

itihāsaṃ śṛṇu mune gaṇeśākhyānasaṃśrayam /
viṣṭaraśravasā proktaṃ śravaṇāt sarvakāmadam

2.1.5.17

viṣṇuruvāca /
yuge yuge bhinnanāmā gaṇeśo bhinnavāhanaḥ/
bhinnakarmā bhinnaguṇo bhinnadaityāpahārakaḥ

2.1.5.18

siṃhārūḍho daśabhujaḥ kṛte nāmnā vināyakaḥ /
tejorūpī mahākāyaḥ sarveṣāṃ varado vaśī

2.1.5.19

tretāyuge barhirūḍhaḥ ṣaḍbhūjopyarjunacchaviḥ /
mayūreśvara nāmnā ca vikhyāto bhuvanatraye

2.1.5.2.1.20

dvāpare raktavarṇo'sā cākhurūḍhaścaturbhujaḥ/
gajānana itikhyātaḥ pūjitaḥ sūramānaveḥ

2.1.5.21

kalau tu dhūmravarṇo'sāvaśvārūḍho dvihastavān /
dhūmraketuriti khyāto mlecchānīkavināśakṛt

2.1.5.22

yaṃ yaṃ sa daityaṃ hanti sma tadidānīṃ bruve mune /
aṃgadeśīyanagare raudraketurabhūddvijaḥ

2.1.5.23

sarvaśāstrārthatatvajño vedavedāṃgapāragaḥ /
samojīvenāgnihotrī suragodvijapūjakaḥ

2.1.5.24

īśvaropāsako nityaṃ sarvāgamaviśāradaḥ /
yasya patnī śāradākhyā rūpalāvaṇyaśobhitā

2.1.5.25

īdṛśī nāpsareḥmadhye nāṣṭāsunāyikāsvapi /
yadvastranirjitaścandraścintayā kṣayamīyivān

2.1.5.26

anekadivyābharaṇairbhāsayantī dharātalam /
yathā nakṣatramālābhirbhāsate vyomamaṃḍalam

2.1.5.27

kadācitsā garbhavatī śāradotpalalocanā /
śāradā śārade māsi śaraccandrasuśobhite

2.1.5.28

śarīratejasā yasyā na prājñāyata kiṃcana /
dohadānpūrayatyeṣa yaṃ yaṃ sā kāmayatsatī

2.1.5.29

evaṃ sā navame māsi yamalau suṣuve sutau /
atikāntatarausvāntanandananāvubhayorubhau

2.1.5.2.1.30

ājānubāhū dīrghākṣau dṛṣṭvā provāca tatpitā /
adyāhamanṛṇo jāto dhanyamadya tapo mama

2.1.5.31

vaṃśo dhanyo janurdhanyaṃ yatputrau vīkṣitau mayā /
arghyādyairdvijavaryānsa saṃpūjya ca gaṇādhipam

2.1.5.32

svastivācyaṃ cakarāśu mātṛpūjanapūrvakam /
bhaktyā'bhyudayikaṃ śrāddhaṃ jātakarmā karoddvijaiḥ

2.1.5.33

saṃpūjya brāhmaṇānbhaktyā dadau dānānyanekaśaḥ /
suhrado mānayāmāsa vāsoratnadhanādibhiḥ

2.1.5.34

nānāvāditranirghoṣaiḥ śarkarāṃ ca gṛhe gṛhe /
dāpayāmāsa tāṃbūlaṃ putrajanmasunirvṛtaḥ

2.1.5.35

yathā dhānyaparo yogī prāpya sadvastvanuttamam /
tato daśāhe'tīte'sāvākārya dvijapuṃgavān

2.1.5.36

samarcya parayā bhaktyā jyotiḥśāstraviśārādān /
papraccha caitayornāma kiṃ kāryaṃ dvijasattamāḥ

2.1.5.37

atītānāgatajñānādvicārya kathayantu me/
te cocuḥ praṇidhānena devāntakanarāntakau

2.1.5.38

nāmanī anayobrahmannanvarthe kurū nomate /
iti tadvacanaṃ śrutvā dvijabhaktirato dvijaḥ

2.1.5.39

svaśākhoktena vidhinā nāmanī vidadhe tathā/
brāhmaṇānbhojayāmāsa sarvāṃśca nāgarāṃstathā

2.1.5.2.1.40

vavṛdhāte tatastau tu merumandārasannibhau /
yathā kacchāśritau tālau yathā vaṃśāṃkurau balāt

2.1.5.41

yatra yatra padanyāsaṃ kurvāte tau yadṛcchayā /
rasātalagatasyātra śeṣasya namate śiraḥ

2.1.5.42

dṛśyate maṃḍalaṃ bhānostiṣṭhatoḥ śirasi sthitam /
pitroḥ pradarśayantau tau kautukāni bhṛśaṃ tayoḥ

2.1.5.43

kadācinnārado'kasmādraudraketugṛhaṃ yayau /
śrutvā kīrtiṃ bālakayoḥ kautukādagrahīttu tau

2.1.5.44

mūrdhnyāghrāyāṃkamāropya pitarāvavadattayoḥ /
nārada uvāca /
śrutvā kīrtiṃ samāyātaḥ putrayoradbhutāṃ śubhām

2.1.5.45

agre'dbhutatarā cāpi bhaviṣyatyanayormune /
mahadbhāgyaṃ tava mune yallabdhāvīdṛśau sutau

2.1.5.46

dṛṣṭvā'nyo harṣamāyāti kā vārtā svajanasya ha /
ityākarṇya śubhaṃ vākyaṃ nāradena samīritam

2.1.5.47

tāvāhaturmuniṃ natvā pitarau nāradaṃ tadā /
tava prasādād bahvāyuḥ putrayorastu sāṃpratam

2.1.5.48

anugrahaṃ kuru tathā yathaitau vīryavattarau /
bhavetāṃ lokavikhyātau sarvajñau ripudaṃḍinau

2.1.5.49

ka uvāca /
rudraketoḥ śāradāyāḥ putrayorbhaktimīkṣya saḥ /
paṃcākṣarīṃ mahāvidyāmubhayorupadiṣṭavān

2.1.5.2.1.50

uvāca putrau kāmāriranayā saṃprasādyatām /
mastake'bhaya hastaṃ ca sthāpyānuṣṭhānamādiśat

2.1.5.51

evamuktvā tamāmantrya raudraketuṃ mahāmuniḥ/
tatastvantardadhe brahmannārado divyadarśanaḥ

2.1.5.52

aṃtarhite munau tau cāvadatāṃ pitarau mudā/
anuṣṭhānāya nāvajñāṃ bhavadbhyāṃ saṃpradīyatām

2.1.5.1

iti śrīmanmahāgāṇeśvare mahāpurāṇe krīḍākhaṃḍe nāradopadeśo nāma prathamo'dhyāyaḥ

2.1.5.1

adhyāya २ prāraṃbha :-
vyāsa uvāca /
anuṣṭhānaṃ kathaṃ brahmana kutra vā tau pracakratuḥ/
tatsarvaṃ vistarādbrūhi sādaraṃ mama pṛcchataḥ

2.1.5.2

brahmovāca /
sādhu pṛṣṭaṃ tvayā vyāsa sarvaṃ te kathaye'dhunā /
cākratustāvanuṣṭhānaṃ devāntakanarāntakau

2.1.5.3

pitraurājñāṃ gṛhītvaiva jagmaturgahanaṃ vanam /
gatvāro yatra vāyornānādrumalatākulam

2.1.5.4

vāpīkāsārasahitaṃ puṣpapallava śobhitam/
viśālagahvaragiri nānāprastaraśāli ca

2.1.5.5

tatra sthiātāvubhāvetau prārabhetāṃ mahattapaḥ /
ekāṃguṣṭhe sthitau caubhau tatra tau sthiracetasā

2.1.5.6

japantau nāradaproktāṃ vidyāṃ paṃcākṣarīṃ śubhām /
dhyāyantau śaṃkaraṃ devaṃ sahasraparivatsarān

2.1.5.7

nirāhārau vāyubhakṣau śaradāṃ dvisahasrakam /
sahasravarṣaṃ patrāṇi pakvāni jakṣatuśca tau

2.1.5.8

evaṃ daśasahasrāṇi varṣāṇi japatoryayuḥ /
vivṛddhe bhūritapasi tataśca tejasā tayoḥ

2.1.5.9

sūryo'bhūnmandakiraṇo bhasmoddhūlita dehayoḥ /
vyāghrājine cākṣamāle bibhrato gajacarmaṇī

2.1.5.2.2.10

pupūjaturuṣaḥkāle śambhuṃ kusumapallavaiḥ /
tasmiṃstapovane tāta tayoradbhuta tejasā

2.1.5.11

jātivairāḥ sunirvairā āsansiṃha gajādayaḥ /
evaṃ tattapasā tuṣṭaḥ paṃcavaktrastrilocanaḥ

2.1.5.12

daśabāhūraparṇāṃgo vyāghrebhacarma śūlavān /
bibhracchirasi gaṃgāṃ ca ḍamaruṃ dakṣiṇe kare

2.1.5.13

phaṇihārasamāyukto ruṃḍamālālasadgalaḥ /
vṛṣāruḍho nīlakaṃṭhaḥ prabhayā bhāsitāṃbaraḥ

2.1.5.14

nānālaṃkārasaṃyuktaḥ śvetāṃgaścaṃdraśekharaḥ /
dṛṣṭvā tau tādṛśaṃ devaṃ harṣamāpaturuttamam

2.1.5.15

nanartaturubhau paścātsāṣṭāṃgaṃ praṇipetatuḥ /
baddhāṃjalipuṭau tau taṃ devadevaṃ samūcatuḥ

2.1.5.16

dhanyau nau pitarau devajanuṣī nayane tapaḥ /
dhanyaṃ kulaṃ ca dehau ca yato dṛṣṭo maheśvaraḥ

2.1.5.17

vedāṃtāgocaro'gamyo vāco yasmādupāvṛttāḥ/
āgamaḥ kuṃṭhito yatra ṣaṭśāstrāṇyatha mānasam

2.1.5.18

sahasravadanaḥ stotuṃ na kṣamaḥ sanakādayaḥ /
na śaktāḥ sarvajagataḥ kartā pātā'pahārakaḥ

2.1.5.19

raṃkaṃ karoti rājānaṃ rājānaṃ raṃkameva ca /
sarpaṃ karoti valayaṃ valayaṃ sarpameva ca

2.1.5.2.2.20

adhanaṃ yo dhanāḍhyaṃ ca dhanāḍhyamadhanaṃ tathā /
śrutvaivaṃ sa tayorvāṇīṃ provāca ca umāpatiḥ

2.1.5.21

sādhu sādhu śrutaṃ vākyāmṛtaṃ vāṃ samudā mayā/
tapasā parituṣṭo vāṃ vṛṣārūḍhā sahomayā

2.1.5.22

āgato dhyānaniṣṭhābhyāṃ yācetāṃ vāṃchitān varān /
ka uvāca /
aṃdhakāreridaṃ vākyaṃ śrutvā tau procatustadā

2.1.5.23

harṣagadgadayā vācā devāntakanarāntakau /
yadi tuṣṭo'si deveśa sarveśa jagadīśvaraḥ

2.1.5.24

yadi tvayā varā deyā yadyanugrāhayatā ca nau /
tadā devamanuṣyendra yakṣarakṣaḥ piśācataḥ

2.1.5.25

mānavoragagandharvāpsaraḥ kinnarato'pi ca /
sarva śastrāstrato vanyagrāmyapaśvādito'pi ca

2.1.5.26

grahanakṣatra bhūtebhyo dānavā surato'pi ca /
na divā na ca rātrau vā kṛmikīṭādito'pi vā

2.1.5.27

mṛtyuḥ kadāpi nau syācca prasādājjagadīśvara /
trailokyarājyaṃ nau yaccha bhaktiṃ te caraṇe'pi ca

2.1.5.28

ka uvāca /
tau jagāda tataḥ śūlī prasannastapasā tayoḥ /
samākarṇya varān sarvān bhaktayorvṛṣabhadhvajaḥ

2.1.5.29

śiva uvāca /
yadiṣṭaṃ vāṃchitaṃ sarvaṃ tattathā na tadanyathā/
abhayaṃ sarvato'mṛtyu trailokye rājyameva ca

2.1.5.2.2.30

lapsyatho lapsyate cāpi bhavadbhyāmantako bhayam /
tayoḥ śīrṣṇoradhācchambhurabhayaṃ karapaṃkajam

2.1.5.31

evaṃ prāpyepsitān kāmānantardhānaṃ yayo śavaḥ /
tāvanujñā tato gṛhya tasminnantarhite gṛham

2.1.5.32

īyatustaṃ parikramya praṇamya ca prapūjya ca /
harṣeṇa pitarau dṛṣṭvā nematurbhṛśa harṣitau

2.1.5.33

āliṃgya pitarau tau tu nijavṛttāntamūcatuḥ/
āghrāya mastakaṃ prāha pitā tau tanayau mudā

2.1.5.34

yuvayoḥ suvaraprāptyā darśanācchaṃkarasya ca /
pāvitaṃ janma ca kulamarjitaṃ sumahadyaśaḥ

2.1.5.35

śrutvodantaṃ śītalāni jātānyaṃgāni me sutau /
jātā cāmṛtapānasya parā tṛptirna saṃśayaḥ

2.1.5.36

mātrābhyaktau bubhujatustato'nnaṃ vividhaṃ śubham /
pitrāsamaṃ brāhmaṇaiśca vedaśāstraviśāradaiḥ

2.1.5.37

tataḥ sā pūjayāmāsa nānālaṃkārabhūṣaṇaiḥ /
tau putrau brāhmaṇāṃścaiva tebhyo gṛhayāśiṣo bahu /
visasarja praṇamyaitānvyatīyaturubhau niśām

2.1.5.2

(८९)
iti śrīmanmahāgāṇeśvare mahāpurāṇe krīḍākhaṃḍe dvitīyo'dhyāyaḥ

2.1.5.1

adhyāya ३ prāraṃbha :-
ka uvāca /
tataḥ prātaḥ samutthāya gurūṃ dhyātvā sabhājya ca /
smṛtvā natvā'khilāndevān jagmaturnaiṛtīṃ diśam

2.1.5.2

kṛtvā mūtrapurīṣe tu dantajihvā viśoghya ca /
snātvā sandhyāmupāsyaitā viṣṭandevānpupūjatuḥ

2.1.5.3

saṃpūjya bāhmaṇānabhaktyā dadaturdhanavāsasī/
ājyamālokya kāṃsyasthaṃ dadaturbrāhmaṇāya tat

2.1.5.4

sadakṣiṇaṃ samālokya darpaṇaṃ nirmalaṃ tathā/
paridhāya ca vāsāṃsi vicāraṃ cakratustu tau

2.1.5.5

jyeṣṭha uvāca /
ahaṃ vijeṣye svarlokān varadānānmaheśituḥ/
mṛtyulokaṃ ca pātālaṃ jaya tvaṃ tatprasādataḥ

2.1.5.6

ka uvāca /
evaṃ tau niścayaṃ kṛtvā vilokya śubhavāsaraṃ /
eko yayau svargalokaṃ vāyuvegasamo jave

2.1.5.7

yāto'marāvatīṃ tatra babhaṃjārāmamaṃḍalam /
baddhvā parikaraṃ tasthau śakrasya purato balī

2.1.5.8

kolāhalo mahānāsīddevānāṃ dhāvatāṃ bhṛśam /
ko'yaṃ ko'yaṃ kathaṃ yāto'kasmādindrasamīpataḥ

2.1.5.9

ghnantu badhnantu sudṛḍhaṃ dūrīkurvantvamuṃ naram /
iti te dhāvamānāste sarve tena nirākṛtāḥ

2.1.5.2.3.10

uḍḍīyoḍḍīya sahasā nipatya ca punaḥpunaḥ/
taduḍḍānān nipatitāḥ strīgarbhāśca mahādrumāḥ

2.1.5.11

kampitā pṛthivī sarvā saparvata vanākarā /
tadaṃgadīptyā śyāmāste jātā vibudhasattamāḥ

2.1.5.12

yathā''mayajito martyo yāti sadyo vivarṇatām /
tadvattaddarśanātsarve vivarṇatvaṃ gatāḥ surāḥ

2.1.5.13

indro'pi vihvalo jāto vivarṇaśca tadā mune /
keciddaśa diśo yātāḥ sannaddhā ke'pi cābhavan

2.1.5.14

kecittaṃ śaraṇaṃ yātā atyadhīrāḥ surādhamaḥ /
tata indraścaturdantaṃ vajrahastaḥ samāruhat

2.1.5.15

jagarja sumahābhīmaṃ cakampe bhuvanatrayam /
kiṃ paśyatetyuvācainān sannaddhān surasattamān

2.1.5.16

pauruṣaṃ kva gataṃ tāvadyāvadatrā gato'suraḥ /
tataste purato jagmuḥ saṃgrāmāya kṛtodyamāḥ

2.1.5.17

sadyotsukān surānprekṣya proce devāntako harim /
kimarthaṃ śramase śakra vicāraya varānmama

2.1.5.18

antako bhayasaṃtrastaḥ palāyanaparo gataḥ/
tṛṇaprāyaṃ tu te vajraṃ manye'haṃ śaṃkarājñayā

2.1.5.19

macchvāsātsarvato yānti devāstvad dṛṣṭivartinaḥ /
śrūyatāṃ madvacaḥ śakra sāmnaiva dīyatāṃ mama

2.1.5.2.3.20

padāni svāni sarvāṇi sthīyatāṃ yatra kutracit /
anyathā sakalaṃ hitvā vṛthā mṛtyuṃ prayāsyasi

2.1.5.21

devāntaketi mannāma na jānāsi kathaṃ sura /
ka uvāca /
iti tadvacanaṃ śrutvā bibhide hṛdayaṃ hareḥ

2.1.5.22

śakrasya ca mukhādagniḥ prabalo nirgato bahiḥ /
atitapte yathā taile jalapātādyathā bhavet

2.1.5.23

tata ūce mahendrastaṃ krodhāveśasamanvitaḥ /
tvādṛśāḥ kati kati na nihatā dānavā mayā

2.1.5.24

tvamidānīṃ varād garvādāgato'syasurādhama /
vajrapātāddhato nūnaṃ dharaṇyāṃ nipatiṣyasi

2.1.5.25

anyapadapradhāno hi samāsonnāmni te balī /
tataḥ śakro'hanattaṃ tu vajreṇa dṛḍhamuṣṭinā

2.1.5.26

vajraṃ tacchatadhā bhinnamāmabhāṃḍaṃ cyutaṃ yathā /
devāntako'cchinnaro-- mā'tiṣṭhadājau nirākulaḥ

2.1.5.27

tato'sau muṣṭinā pṛṣṭhe jaghāna surasattamam /
tenāsau patito bhūmau vātāhata iva drumaḥ

2.1.5.28

pauruṣaṃ tasya buddhvaiva papāla balasūdanaḥ /
adhāvadvegataḥ pṛṣṭhe siṃho mṛgagaṇāniva

2.1.5.29

vyādāya bhīṣaṇaṃ vaktraṃ palantaṃ tamuvāca saḥ /
palāyase kimadhunā valganā kva gatā tava

2.1.5.2.3.30

saṃmukho bhava śakra tvaṃ sarvadevagaṇaiḥ saha /
asaṃmukha palāyantaṃ na hanti vīrasattamaḥ

2.1.5.31

svayaṃ tatpurato bhūtvā mārayāmāsa tānsurān /
mukhe capeṭikāṃ dattvā gatāsūṃstānapātayat

2.1.5.32

bhrāmayitvā tataścaikaṃ pothayāmāsa bhūtale /
lattayā muṣṭinā kāṃścitkurparāghātato'parān

2.1.5.33

kaṃṭhe'gṛhītprāṇaghātaṃ cakarṣa cāparānsurān /
keṣāṃccijjānunī bhīttvā keṣāṃccicca bhujāvapi /
uruyugmaṃ ca keṣāṃcciccikṣepa dūrato'pi tān

2.1.5.34

uttānāḥ patitāḥ kecitkecin nyubjāstathā surāḥ /
kecinmukhaprahāraṃ ca cakrurgantuṃ manīśvarāḥ

2.1.5.35

kecittu tarkayāmāsurmanasā duḥkhitena ca /
akasmātpralayaṃ kiṃ nu prārabhajjagadīśvaraḥ

2.1.5.36

suviśīrṇāḥ surāḥ sarve gajā siṃhārditā yathā /
tataḥ svayaṃ jagarjāśu jayaśālī surāntakaḥ

2.1.5.37

yathā megheṣu garjatsu garjate barhimaṃḍalī/
bhāskarīṃ bhāskarastyaktvā yāto dūrataraṃ tataḥ

2.1.5.38

sarve'pi papalurdevāstyaktvā svasvapadāni ca /
tataḥ svayaṃ śakrapade tasthau nirbhayacetasā

2.1.5.39

sarve surā gatā haimagirigahvaramuttamam /
kandamūlaphalānyādanninyurduḥkhena vāsarān

2.1.5.2.3.40

tato'gurbhūtalāddigbhyo'saṃkhyayā daityadānavāḥ /
cakrurnānāvidhairdravyairnānātīrthāhratairjalaiḥ

2.1.5.41

nānarṣi mantranicayairabhiṣekaṃ surāntake /
śaṃkha bheri mṛdaṃgādi dundubhīnāṃ ca nisvanaiḥ

2.1.5.42

ūcustaṃ svāminaṃ daityā stvādṛgdaityakule na ca /
jāto vā bhavitā vāpi bhavānājñāṃ karotu naḥ

2.1.5.43

ka uvāca /
evamekākinā tena jitāḥ śakra purogamāḥ /
rājyaṃ cakāra devānāmarakṣaccāmarāvatīm

2.1.5.44

tato'yātsatyalokaṃ sa daityakoṭisamanvitaḥ /
brahmā'pi prayayau tatra yatra devāḥ purāgatāḥ

2.1.5.45

tatraikaṃ nāyakaṃ sthāpya vaikuṃṭhamagamacca saḥ /
brahmaṇo yānamāruhya kadācicchākrameva ca

2.1.5.46

lakṣmyā saha tataḥ pūrvaṃ kṣīrābdhimagamaddhariḥ /
atyāptaṃ paramaṃ daityaṃ tatra sthāpya vyacārayat

2.1.5.47

kiṃ mayā na jitaṃ daityā bruvantu yāmi tatra vai /
te'bruvannaiva śeṣo'sti devānāṃ viṣayaḥ kvacit

2.1.5.48

lokapālapade sthāpya nānādaityānjanasya ca /
nirātaṃko nirudyogaḥ saṃrakṣasvāmarāvatīm

2.1.5.49

ityamātyavacaḥ śrutvā mudā paramayā yutaḥ /
devāntakaścakārāsau tadvākyaṃ samyagīritam

2.1.5.3

( १३८)
iti śrīmanmahāgāṇeśvare mahāpurāṇe krīḍākhaṃḍe tṛtīyo'dhyāyaḥ

2.1.5.1

adhyāya ४ prāraṃbha –
vyāsa uvāca /
devāṃtakasya caritaṃ śrutaṃ bhaktyā tavānanāt /
idānīṃ vada me brahman narāṃtaka viceṣṭitam /

2.1.5.2

ka uvāca /
śaṇuṣvāvahito brahman samyak satyavatī suta /
kathayiṣye'dhunā tattu dṛṣṭvā te paramādaram

2.1.5.3

narāṃtako mahīṃ gatvā nānādaityagaṇānvitaḥ /
cakāra kadanaṃ rājñāṃ mārayāmāsa kāxścana

2.1.5.4

sarve taṃ śaraṇaṃ yātā dṛṣṭvā rājño hatānbahūn /
yadyatsainyaṃ paśyati sma tattadyāti diśo daśa

2.1.5.5

yathā jñānena cājñānaṃ yathā sūryodaye tamaḥ /
evaṃ bhūmaṃḍalaṃ sarvaṃ vaśe cakre narāntakaḥ

2.1.5.6

ye tu taṃ śaraṇaṃ yātāstadīyatvātpade sthitāḥ /
ye hatāstatsutāstena sthāpitāḥ karadāḥ kṛtāḥ

2.1.5.7

ye tu yuddhodyatā bhūpāste'pi sevākṛto'bhavan /
teṣāṃ padeṣu daityānso'sthāpayatsvasya saṃmatān

2.1.5.8

pālayāmāsa pṛthivīṃ samudravalayāṃkitām /
ātaṃkabhārasaṃtaptā devadānava kinnarāḥ

2.1.5.9

munayo'yurgiriguhāṃ yajña svādhyāyavarjitāḥ /
vedatyāgasya doṣeṇa manasā cābhyasaṃ śrutīḥ

2.1.5.2.4.10

ātaṃkākrāntamanaso na tapasyāṃ ca cakrire /
tato narāntako daityānnāgaloka jigīṣayā

2.1.5.11

prāsthāpayat subalino nānāmāyāviśāradān /
te tārkṣyarūpāḥ saṃyātā babhakṣururagottamān

2.1.5.12

asaṃkhyātā bhakṣitāstaistataḥ śeṣo yayau puraḥ /
muktāphalāni ratnāni sahanāgāṃganāyutaḥ

2.1.5.13

aneka divyavastrāṇi pragṛhaya rucirāṇi saḥ /
tāni sarvāṇi dattvaiva sāma cakre'suraiḥ saha

2.1.5.14

śāsanaṃ parijagrāha narāntaka samīritam /
karabhāraṃ vārṣikaṃ sa svīcakre'nanta śīrṣakā

2.1.5.15

tathāpi daityastatrāpya sthāpayaddaityapuṃgavam /
aneka daityasahitaṃ sarvādhyakṣaṃ rasātale

2.1.5.16

ājñāpayāmāsa ca taṃ tatrasthaṃ sa narāntakaḥ /
yadaiva vikṛtiṃ paśye ruragāṇāṃ tadaiva naḥ

2.1.5.17

dūtamukhāt sūcayasva haniṣyāmo'khilānahīn /
itthaṃ śikṣāpya taṃ te tu daityāḥ sarve narāntakam

2.1.5.18

mṛtyuloke sthitaṃ yātā vṛttāṃtaṃ sarvamabruvan /
narāntakaḥ sadā'preṣīn mṛtyupātāla lokajam

2.1.5.19

devāntakāya vṛttāntaṃ sarvasya yamanuṣṭhitam /
upāyanāni sarvāṇi svarloke durlabhāni ca

2.1.5.2.4.20

devāntako'thāpraiṣīttaṃ durlabhaṃ yacca bhūtale /
evaṃ trailokyarājyaṃ tau cakrāte parayā mudā

2.1.5.21

somakānta uvāca /
kathametau hatau kena rūpeṇa tadvadasva me /
kenāstreṇa ca śastreṇa avatāreṇa kena ca

2.1.5.22

bhṛguruvāca /
evameva kṛtapraśno vyāsamūce caturmukhaḥ /
yāṃ kathāṃ parayā prītyā tāmeva tvāṃ bravīmyaham

2.1.5.23

ka uvāca /
durjayau varagarvau tau yena rūpeṇa ghātitau /
yenāvatāreṇa mune yena śastreṇa cāstrataḥ

2.1.5.24

saṃprāptā brahmaṇā lokā devāśca svapade sthitāḥ /
tatsarvaṃ kathayiṣyāmi sādaraṃ śrūyatāṃ mune

2.1.5.4

(१६२)
iti śrīmadādi śrīmanmahāgāṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe caturtho'dhyāya/

2.1.5.1

adhyāya ५ prāraṃbha –
brahmovāca /
mamaiva mānasaḥ putraḥ kaśyapo buddhimattaraḥ /
puṇyavān dharmaśīlaśca tapasvī vijitendriyaḥ

2.1.5.2

atikāruṇiko loke duḥkhaśokāvamardanaḥ /
vartamānaṃ bhūtabhāvi jānāti mīlitekṣaṇaḥ

2.1.5.3

manasā sṛṣṭisaṃhāra kartā vedānta pāragaḥ/
sarvaśāstrārthatatvajña samaloṣṭhāśmakāṃcanaḥ

2.1.5.4

aditiryasya jyeṣṭhā''sītpatnī nāmnā'tivallabhā/
sarvalakṣaṇasaṃpūrṇā'nupamā sā triviṣṭape

2.1.5.5

trilokīṃ bhasmasāt kartuṃ pātivratyena tejasā /
śeṣo yasyā guṇānvaktuṃ neśo vaktrasahasrakaiḥ

2.1.5.6

sevante yāṃ sadā cāṣṭanāyikā guṇalabdhaye /
śakrādi suravṛndāni janayāmāsa yā'naghā

2.1.5.7

mūlaprakṛtirūpā sātādṛgrūpaṃ samāśritā/
sā kadācit svakaṃ kāntaṃ muditaṃ muditā'bravīt

2.1.5.8

svāmin vijñaptumicchāmi kṛpāṃ kṛtvā vadasva tat

2.1.5.9

patiṃ vinā na cānyā'sti gatiṃ sadyoṣitāṃ prabho /
kaśyapa uvāca /
samyaguktaṃ tvayā bhadre mama prītikare'naghe

2.1.5.2.5.10

tadbravīmī samāpṛccha yatte manasi vartate /
aditiruvāca /
indrādayo devagaṇāḥ svasya putratvamāgatāḥ

2.1.5.11

paramātmā cidānanda īśvaro yaḥ parātparaḥ /
yadā svaputratāmeṣye tadā me syātsthiraṃ manaḥ

2.1.5.12

tasya sevāṃ kartumīhe upāyaṃ tatra me vada /
yena sa putratāmeṣyet kṛtakṛtyaṃ mano bhavet

2.1.5.13

muniruvāca /
sādhu proktaṃ mahābhāge vacanaṃ paritoṣakam /
yathā jalaṃ tṛṣārtasya kṣudhitasya ca bhojanam

2.1.5.14

tathā me vacanaṃ jātaṃ tava devi sutoṣakṛt /
vinā puṇyaṃ kathaṃ yāyātparamātmā svaputratām

2.1.5.15

tatropāyaṃ vade taṃ ca hradi kuru sthiraṃ priye /
yo'gocaraḥ śrutīnāṃ ca brahmādīnāmagocaraḥ

2.1.5.16

nirguṇo nirahaṃkāro nirīho nirvikalpakaḥ /
yo māyāviṣayo māyānartako māyimohanaḥ

2.1.5.17

māyātīto'pi māyāyā ādhāraḥ kāraṇātigaḥ /
māyāvistārakārī ca kāryakāraṇakāraṇam

2.1.5.18

kathaṃ sākāratāṃ gacchedanuṣṭhānaṃ vinā priye /
aditiruvāca /
kasya dhyānaṃ kathaṃ kāryamanuṣṭhānaṃ mayā'dhunā

2.1.5.19

kena mantreṇa vā kurve tad vadasva mahāmune /
ka uvāca /
evaṃ pṛṣṭo munistasyai nāmamantraṃsamādiśat

2.1.5.2.5.20

paṃcākṣaraṃ caturthyantamoṃkārapallavānvitam /
namontaṃ dhyānasahitaṃ nyāsadaivatasaṃyutam

2.1.5.21

puraścaraṇamārgaṃ ca sarvaṃ tasyai nyavedayat /
tataḥ sā muditā brahman praṇipātapuraḥsaram

2.1.5.22

kaśyapaṃ nijabhartāraṃ pūjayāmāsa sādaram /
tadanujñāṃ samādāya jagāma tapase vanam

2.1.5.23

snātā pavitravasanā dhyāyanti sthiracetasā /
vināyakaṃ devadevaṃ nyāsaṃ kṛtvā yathāvidhi

2.1.5.24

sthāne drumalatākīrṇe nirvāte nirupadrave /
aditī ruddhakaraṇā śubhāsanaparigrahā

2.1.5.25

jajāpa paramaṃ mantraṃ smarantī sā vināyakam /
ananyavṛtti manasā sākṣātkāramabhīpsatī

2.1.5.26

nirāhārā vāyubhakṣyā japadhyānaparāyaṇā /
tasyāstapaḥ prabhāvena nirvairā prāṇino'bhavan

2.1.5.27

dharṣitā devatāḥ sarvā kimiyaṃ sādhayiṣyati /
evaṃ varṣaśataṃ tepe'ditiḥ sā paramaṃ tapaḥ

2.1.5.28

kleśān bahuvidhāṃstasyā dṛṣṭvā devo vināyakaḥ /
strībhāve ca tathā dhairyamāvirāsīdvināyakaḥ

2.1.5.29

tejorāśiḥ purastasyāḥ sūryakoṭisamaprabhaḥ /
gajānano daśabhujo kuṃḍalābhyāṃ virājitaḥ

2.1.5.2.5.30

kāmātisuṃdaratanuḥ siddhibuddhi samāyutaḥ /
muktāmālāṃ ca paraśuṃ bibhradyo meghapuṣpajam

2.1.5.31

kāṃcanaṃ kaṭisūtraṃ ca tilakaṃ mṛganābhijam /
uragaṃ nābhideśe tu divyāṃbara virājitam

2.1.5.32

mahorāśiṃ puro dṛṣṭvā cakampe tvaditirbhṛśam /
nimīlya nayane mūrchāmiyāya nyapatadbhuvi

2.1.5.33

japaṃ dhyānaṃ visasmāra cintayāmāsa cetasā /
kimāgataṃ mama puro bhāvyaṃ kimidamadbhutam

2.1.5.34

vismṛtāhaṃ japaṃ dhyānaṃ kiṃ vā'yaṃ parameśvaraḥ /
varaṃ dātuṃ samāyāto mahasā bhāsayandiśaḥ

2.1.5.35

evaṃ sā vihvalā yāvat tāvaddevo jagāda tām /
vināyaka uvāca /
so'haṃ devi divārātrau yaṃ dhyāyasi ca cetasā

2.1.5.36

dṛṣṭavā niṣṭhāṃ tapo ghoraṃ varaṃ dātumupasthitaḥ/
varayasva varānmatto yānyānkāmayase hradā

2.1.5.37

tāṃstāndāsyāmi saṃtuṣṭastapasā'nena suvate /
ka uvāca /
tadīyavākyamākarṇya svasthā jātā'ditistadā

2.1.5.38

baddhāṃjalipuṭā dīnā praṇanāma vināyakam /
avadacca tadā devamatarkyaṃ manasā sadā

2.1.5.39

aditiruvāca /
tvameva sṛjase viśvaṃ prāsi haṃsyakhileśvaraḥ /
nityo niraṃjano devo nirguṇo nirahaṃkṛtiḥ

2.1.5.2.5.40

nānārūpadharo nityo yogagamyo'khilārthakṛt /
idānīṃ saumyarūpeṇa varaṃ dehi vināyaka

2.1.5.41

yadi tuṣṭo'si deveśa yadi deyo varo mama /
tadā me putratāṃ yāhi tato me kṛtakṛtyatā

2.1.5.42

tataste sevanaṃ yāsye sādhūnāṃ pālanaṃ bhavet /
duṣṭānāṃ nidhanaṃ deva lokānāṃ kṛtakṛtyatā

2.1.5.43

vināyaka uvāca /
ahaṃ te putratāṃ yāsya pāsye sādhūṃśca kaṃṭakān /
haniṣye sakalāṃ vāṃchāṃ pūrayiṣye tavāpi ca

2.1.5.44

ka uvāca /
evamuktvā'ntardadhe'so devadevo vināyakaḥ /
sāditiḥ kaśyapaṃ gatvā sarva vṛtāntamabravīt

2.1.5.45

aditiruvāca /
tavājñayā gatā'raṇyaṃ tapastaptaṃ mahattaram /
varaṃ dātuṃ mahorūpa āgato'sau gajānanaḥ

2.1.5.46

dṛṣṭvā svarūpaṃ bhītā'smi tato prārthi vināyakaḥ /
tena nānāvidhā dattā varā me munisattama

2.1.5.47

yāsye putratvamityuktvā'ntardadhe'sau vināyakaḥ /
siddhakāryā tava balādāgatā svāśramaṃ mune

2.1.5.48

ka uvāca /
iti tasyā vacaḥ śrutvā varadānaṃ sudhopamam /
jaharṣa munimukhyo'sau tayā saha munīśvara

2.1.5.49

remāte parayaprītyā amṛtādiva nivṛtau

2.1.5.5

(२११)
iti śrīmadādi śrīmanmahāgāṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe paṃcamo'dhyāyaḥ

Original text: gaṇeśapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0