Devi Bhagavata Purana · Chapter 9.45

dakṣiṇopākhyānavarṇanam
śrīnārāyaṇa uvāca
uktaṃ svāhāsvadhākhyānaṃ praśastaṃ madhuraṃ param /
vakṣyāmi dakṣiṇākhyānaṃ sāvadhāno niśāmaya

gopī suśīlā goloke purā''sītpreyasī hareḥ /
rādhā pradhānā sadhrīcī dhanyā mānyā manoharā

atīva sundarī rāmā subhagā sudatī satī /
vidyāvatī guṇavatī cātirūpavatī satī

kalāvatī komalāṅ‌gī kāntā kamalalocanā /
suśroṇī sustanī śyāmā nyagrodhaparimaṇḍitā

īṣaddhāsyaprasannāsyā rat‍nālaṅ‌kārabhūṣitā /
śvetacampakavarṇābhā bimboṣṭhī mṛgalocanā

kāmaśāstreṣu nipuṇā kāminī haṃsagāminī /
bhāvānuraktā bhāvajñā kṛṣṇasya priyabhāminī

rasajñā rasikā rāse rāseśasya rasotsukā /
uvāsādakṣiṇe kroḍe rādhāyāḥ purataḥ purā

sambabhūvānamramukho bhayena madhusūdanaḥ /
dṛṣṭvā rādhāṃ ca purato gopīnāṃ pravarottamām

kāminīṃ raktavadanāṃ raktapaṅ‌kajalocanām /
kopena kampitāṅ‌gīṃ ca kopena sphuritādharām

vegena tāṃ tu gacchantīṃ vijñāya tadanantaram /
virodhabhīto bhagavānantardhānaṃ cakāra saḥ

palāyantaṃ ca kāntaṃ ca śāntaṃ sattvaṃ suvigraham /
vilokya kampitā gopyaḥ suśīlādyāstato bhiyā

vilokya lampaṭaṃ tatra gopīnāṃ lakṣakoṭayaḥ /
puṭāñjaliyutā bhītā bhaktinamrātmakandharāḥ

rakṣa rakṣetyuktavantyo devīmiti punaḥ punaḥ /
yayurbhayena śaraṇaṃ yasyāścaraṇapaṅ‌kaje

trilakṣakoṭayo gopāḥ sudāmādaya eva ca /
yayurbhayena śaraṇaṃ tatpādābje ca nārada

palāyantaṃ ca kāntaṃ ca vijñāya parameśvarī /
palāyantīṃ sahacarīṃ suśīlāṃ ca śaśāpa sā

adyaprabhṛti golokaṃ sā cedāyāti gopikā /
sadyo gamanamātreṇa bhasmasācca bhaviṣyati

ityevamuktvā tatraiva devadeveśvarī ruṣā /
rāseśvarī rāsamadhye rāseśamājuhāva ha

nālokya purataḥ kṛṣṇaṃ rādhā virahakātarā /
yugakoṭisamaṃ mene kṣaṇabhedena suvratā

he kṛṣṇa prāṇanātheśāgaccha prāṇādhikapriya /
prāṇādhiṣṭhātṛdeveśa prāṇā yānti tvayā vinā

strīgarvaḥ patisaubhāgyādvardhate ca dine dine /
sukhaṃ ca vipulaṃ yasmāttaṃ seveddharmataḥ sadā

patirbandhuḥ kulastrīṇāmadhidevaḥ sadāgatiḥ /
parasampatsvarūpaśca mūrtimān bhogadaḥ sadā

dharmadaḥ sukhadaḥ śaśvatprītidaḥ śāntidaḥ sadā /
sammānairdīpyamānaśca mānado mānakhaṇḍanaḥ

sārātsārataraḥ svāmī bandhūnāṃ bandhuvardhanaḥ /
na ca bhartuḥ samo bandhurbandhorbandhuṣu dṛśyate

bharaṇādeva bhartā ca pālanātpatirucyate /
śarīreśācca sa svāmī kāmadaḥ kānta ucyate

bandhuśca sukhavṛddhyā ca prītidānātpriyaḥ smṛtaḥ /
aiśvaryadānādīśaśca prāṇeśātprāṇanāyakaḥ

ratidānācca ramaṇaḥ priyo nāsti priyātparaḥ /
putrastu svāminaḥ śukrājjāyate tena sa priyaḥ

śataputrātparaḥ svāmī kulajānāṃ priyaḥ sadā /
asatkulaprasūtā yā kāntaṃ vijñātumakṣamā

snānaṃ ca sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu dakṣiṇā /
prādakṣiṇyaṃ pṛthivyāśca sarvāṇi ca tapāṃsi ca

sarvāṇyeva vratādīni mahādānāni yāni ca /
upoṣaṇāni puṇyāni yāni yāni śrutāni ca

gurusevā viprasevā devasevādikaṃ ca yat /
svāminaḥ pādasevāyāḥ kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

guruviprendradeveṣu sarvebhyaśca patirguruḥ /
vidyādātā yathā puṃsāṃ kulajānāṃ tathā priyaḥ

gopīnāṃ lakṣakoṭīnāṃ gopānāṃ ca tathaiva ca /
brahmāṇḍānāmasaṃkhyānāṃ tatrasthānāṃ tathaiva ca

viśvādigolakāntānāmīśvarī yatprasādataḥ /
ahaṃ na jāne taṃ kāntaṃ strīsvabhāvo duratyayaḥ

ityuktvā rādhikā kṛṣṇaṃ tatra dadhyau svabhaktitaḥ /
ruroda premṇā sā rādhā nātha nātheti cābravīt

darśanaṃ dehi ramaṇa dīnā virahaduḥkhitā /
atha sā dakṣiṇā devī dhvastā golokato mune

suciraṃ ca tapastaptvā viveśa kamalātanau /
atha devādayaḥ sarve yajñaṃ kṛtvā suduṣkaram

nālabhaṃste phalaṃ teṣāṃ viṣaṇṇāḥ prayayurvidhim /
vidhirnivedanaṃ śrutvā devādīnāṃ jagatpatim

dadhyau ca suciraṃ bhaktyā pratyādeśamavāpa saḥ /
nārāyaṇaśca bhagavān mahālakṣyāśca dehataḥ

viniṣkṛṣya martyalakṣmīṃ brahmaṇe dakṣiṇāṃ dadau /
brahmā dadau tāṃ yajñāya pūraṇārthaṃ ca karmaṇām

yajñaḥ sampūjya vidhivattāṃ tuṣṭāva tadā mudā /
taptakāñcanavarṇābhāṃ candrakoṭisamaprabhām

atīva kamanīyāṃ ca sundarīṃ sumanoharām /
kamalāsyāṃ komalāṅ‌gīṃ kamalāyatalocanām

kamalāsanapūjyāṃ ca kamalāṅ‌gasamud‍bhavām /
vahniśuddhāṃśukādhānāṃ bimboṣṭhīṃ sudatīṃ satīm

bibhratīṃ kabarībhāraṃ mālatīmālyasaṃyutam /
īṣaddhāsyaprasannāsyāṃ rat‍nabhūṣaṇabhūṣitām

suveṣāḍhyāṃ ca susnātāṃ munimānasamohinīm /
kastūrībindubhiḥ sārdhaṃ sugandhicandanendubhiḥ

sindūrabindunālpenāpyalakādhaḥsthalojjvalām /
supraśastanitambāḍhyāṃ bṛhacchroṇipayodharām

kāmadevādhārarūpāṃ kāmabāṇaprapīḍitām /
tāṃ dṛṣṭvā ramaṇīyāṃ ca yajño mūrcchāmavāpa ha

pat‍nīṃ tāmeva jagrāha vidhibodhitapūrvakam /
divyaṃ varṣaśataṃ caiva tāṃ gṛhītvā tu nirjane

yajño reme mudā yukto rāmeśo ramayā saha /
garbhaṃ dadhāra sā devī divyaṃ dvādaśavarṣakam

tataḥ suṣāva putraṃ ca phalaṃ vai sarvakarmaṇām /
paripūrṇe karmaṇi ca tatputraḥ phaladāyakaḥ

yajño dakṣiṇayā sārdhaṃ putreṇa ca phalena ca /
karmiṇāṃ phaladātā cetyevaṃ vedavido viduḥ

yajñaśca dakṣiṇāṃ prāpya putraṃ ca phaladāyakam /
phalaṃ dadau ca sarvebhyaḥ karmaṇāṃ caiva nārada

tadā devādayastuṣṭāḥ paripūrṇamanorathāḥ /
svasthāne te yayuḥ sarve dharmavaktrādidaṃ śrutam

kṛtvā karma ca kartā ca tūrṇaṃ dadyācca dakṣiṇām /
tatkṣaṇaṃ phalamāpnoti vedairuktamidaṃ mune

karmī karmaṇi pūrṇe ca tatkṣaṇe yadi dakṣiṇām /
na dadyād‌ brāhmaṇebhyaśca daivenājñānato'thavā

muhūrte samatīte tu dviguṇā sā bhaved‌ dhruvam /
ekarātre vyatīte tu bhavecchataguṇā ca sā

trirātre tacchataguṇā saptāhe dviguṇā tataḥ /
māse lakṣaguṇā proktā brāhmaṇānāṃ ca vardhate

saṃvatsare vyatīte tu sā trikoṭiguṇā bhavet /
karma tadyajamānānāṃ sarvaṃ vai niṣphalaṃ bhavet

sa ca brahmasvahārī ca na karmārho'śucirnaraḥ /
daridro vyādhiyuktaśca tena pāpena pātakī

tad‌gṛhādyāti lakṣmīśca śāpaṃ dattvā sudāruṇam /
pitaro naiva gṛhṇanti taddattaṃ śrāddhatarpaṇam

evaṃ surāśca tatpūjāṃ taddattāmagnirāhutim /
dattaṃ na dīyate dānaṃ grahītā naiva yācate

ubhau tau narake yātaśchinnarajjau yathā ghaṭaḥ /
nārpayedyajamānaścedyācitaścāpi dakṣiṇām

bhavedbrahmasvāpahārī kumbhīpākaṃ vrajed‌ dhruvam /
varṣalakṣaṃ vasettatra yamadūtena tāḍitaḥ

tato bhavetsa cāṇḍālo vyādhiyukto daridrakaḥ /
pātayetpuruṣānsapta pūrvāṃśca sapta janmataḥ

ityevaṃ kathitaṃ vipra kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi /
nārada uvāca
yatkarma dakṣiṇāhīnaṃ ko bhuṅkte tatphalaṃ mune

pūjāvidhiṃ dakṣiṇāyāḥ purā yajñakṛtaṃ vada /
śrīnārāyaṇa uvāca
karmaṇo'dakṣiṇasyaiva kuta eva phalaṃ mune

sadakṣiṇe karmaṇi ca phalameva pravartate /
adakṣiṇaṃ ca yatkarma tad‌bhuṅ‌kte ca balirmune

balaye tatpradattaṃ ca vāmanena purā mune /
aśrotriyaḥ śrāddhadravyamaśraddhādānameva ca

vṛṣalīpativiprāṇāṃ pūjādravyādikaṃ ca yat /
asaddvijaiḥ kṛtaṃ yajñamaśuceḥ pūjanaṃ ca yat

gurāvabhaktasya karma balirbhuṅ‌kte na saṃśayaḥ /
dakṣiṇāyāśca yaddhyānaṃ stotraṃ pūjāvidhikramam

tatsarvaṃ kaṇvaśākhoktaṃ pravakṣyāmi niśāmaya /
purā samprāpya tāṃ yajñaḥ karmadakṣāṃ ca dakṣiṇām

mumohāsyāḥ svarūpeṇa tuṣṭāva kāmakātaraḥ /
yajña uvāca
purā golokagopī tvaṃ gopīnāṃ pravarā varā

rādhāsamā tatsakhī ca śrīkṛṣṇapreyasī priyā /
kārtikīpūrṇimāyāṃ tu rāse rādhāmahotsave

āvirbhūtā dakṣiṇāṃsāllakṣmyāśca tena dakṣiṇā /
purā tvaṃ ca suśīlākhyā khyātā śīlena śobhane

lakṣmīdakṣāṃsabhāgāttvaṃ rādhāśāpācca dakṣiṇā /
golokāttvaṃ paribhraṣṭā mama bhāgyādupasthitā

kṛpāṃ kuru mahābhāge māmeva svāminaṃ kuru /
karmiṇāṃ karmaṇāṃ devī tvameva phaladā sadā

tvayā vinā ca sarveṣāṃ sarvaṃ karma ca niṣphalam /
tvayā vinā tathā karma karmiṇāṃ ca na śobhate

brahmaviṣṇumaheśāśca dikpālādaya eva ca /
karmaṇaśca phalaṃ dātuṃ na śaktāśca tvayā vinā

karmarūpī svayaṃ brahmā phalarūpī maheśvaraḥ /
yajñarūpī viṣṇurahaṃ tvameṣāṃ sārarūpiṇī

phaladātṛparaṃ brahma nirguṇā prakṛtiḥ parā /
svayaṃ kṛṣṇaśca bhagavān sa ca śaktastvayā saha

tvameva śaktiḥ kānte me śaśvajjanmani janmani /
sarvakarmaṇi śakto'haṃ tvayā saha varānane

ityuktvā ca purastasthau yajñādhiṣṭhātṛdevatā /
tuṣṭā babhūva sā devī bheje taṃ kamalākalā

idaṃ ca dakṣiṇāstotraṃ yajñakāle ca yaḥ paṭhet /
phalaṃ ca sarvayajñānāṃ prāpnoti nātra saṃśayaḥ

rājasūye vājapeye gomedhe naramedhake /
aśvamedhe lāṅ‌gale ca viṣṇuyajñe yaśaskare

dhanade bhūmide pūrte phalade gajamedhake /
lohayajñe svarṇayajñe rat‍nayajñe'tha tāmrake

śivayajñe rudrayajñe śakrayajñe ca bandhuke /
vṛṣṭau varuṇayāge ca kaṇḍake vairimardane

śuciyajñe dharmayajñe'dhvare ca pāpamocane /
brahmāṇīkarmayāge ca yoniyāge ca bhadrake

eteṣāṃ ca samārambhe idaṃ stotraṃ ca yaḥ paṭhet /
nirvighnena ca tatkarma sarvaṃ bhavati niścitam

idaṃ stotraṃ ca kathitaṃ dhyānaṃ pūjāvidhiṃ śṛṇu /
śālagrāme ghaṭe vāpi dakṣiṇāṃ pūjayetsudhīḥ

lakṣmīdakṣāṃsasambhūtāṃ dakṣiṇāṃ kamalākalām /
sarvakarmasudakṣāṃ ca phaladāṃ sarvakarmaṇām

viṣṇoḥ śaktisvarūpāṃ ca pūjitāṃ vanditāṃ śubhām /
śuddhidāṃ śuddhirūpāṃ ca suśīlāṃ śubhadāṃ bhaje

dhyātvānenaiva varadāṃ mūlena pūjayetsudhīḥ /
dattvā pādyādikaṃ devyai vedoktenaiva nārada

ॐ śrīṃ klīṃ hrīṃ dakṣiṇāyai svāheti ca vicakṣaṇaḥ /
pūjayedvidhivad‌ bhaktyā dakṣiṇāṃ sarvapūjitām

ityevaṃ kathitaṃ brahman dakṣiṇākhyānameva ca /
sukhadaṃ prītidaṃ caiva phaladaṃ sarvakarmaṇām

idaṃ ca dakṣiṇākhyānaṃ yaḥ śṛṇoti samāhitaḥ /
aṅ‌gahīnaṃ ca tatkarma na bhaved‍bhārate bhuvi

aputro labhate putraṃ niścitaṃ ca guṇānvitam /
bhāryāhīno labhed‍bhāryāṃ suśīlāṃ sundarīṃ parām

varārohāṃ putravatīṃ vinītāṃ priyavādinīm /
pativratāṃ ca śuddhāṃ ca kulajāṃ ca vadhūṃ varām

vidyāhīno labhedvidyāṃ dhanahīno labheddhanam /
bhūmihīno labhed‌bhūmiṃ prajāhīno labhetprajām

saṅ‌kaṭe bandhuvicchede vipattau bandhane tathā /
māsamekamidaṃ śrutvā mucyate nātra saṃśayaḥ

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ navamaskandhe
nārāyaṇanāradasaṃvāde dakṣiṇopākhyānavarṇanaṃ nāma pañcacatvāriṃśo'dhyāyaḥ