Language

ENहिગુ
Scripture Library

Devi Bhagavata Purana · Chapter 9.38

9.38.1

sāvitryupākhyānavarṇanam
sāvitryuvāca
devībhaktiṃ dehi mahyaṃ sārāṇāṃ caiva sārakam /
puṃsāṃ muktidvārabījaṃ narakārṇavatārakam

9.38.2

kāraṇaṃ muktisārāṇāṃ sarvāśubhavināśanam /
dārakaṃ karmavṛkṣāṇāṃ kṛtapāpaughahāraṇam

9.38.3

muktiśca katithāpyasti kiṃ vā tāsāṃ ca lakṣaṇam /
devībhaktiṃ bhaktibhedaṃ niṣekasyāpi khaṇḍanam

9.38.4

tattvajñānavihīnā ca strījātirvidhinirmitā /
kiñciñjñānaṃ sārabhūtaṃ vada vedavidāṃ vara

9.38.5

sarvaṃ dānaṃ ca yajñaśca tīrthasnānaṃ vrataṃ tapaḥ /
ajñānijñānadānasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

9.38.6

pituḥ śataguṇā mātā gaurave ceti niścitam /
mātuḥ śataguṇaḥ pūjyo jñānadātā guruḥ prabho

9.38.7

dharmarāja uvāca
pūrvaṃ sarvo varo datto yaste manasi vāñchitaḥ /
adhunā śaktibhaktiste vatse bhavatu madvarāt

9.38.8

śrotumicchasi kalyāṇi śrīdevīguṇakīrtanam/
vaktṝṇāṃ pṛcchakānāṃ ca śrotṝṇāṃ kulatāraṇam

9.38.9

śeṣo vaktrasahasreṇa nahi yadvaktumīśvaraḥ /
mṛtyuñjayo na kṣamaśca vaktuṃ pañcamukhena ca

9.38.10

dhātā caturṇāṃ vedānāṃ vidhātā jagatāmapi /
brahmā caturmukhenaiva nālaṃ viṣṇuśca sarvavit

9.38.11

kārtikeyaḥ ṣaṇmukhena nāpi vaktumalaṃ dhruvam /
na gaṇeśaḥ samarthaśca yogīndrāṇāṃ gurorguruḥ

9.38.12

sārabhūtāśca śāstrāṇāṃ vedāścatvāra eva ca /
kalāmātraṃ yad‌guṇānāṃ na vidanti budhāśca ye

9.38.13

sarasvatī jaḍībhūtā nālaṃ tad‌guṇavarṇane /
sanatkumāro dharmaśca sanandanaḥ sanātanaḥ

9.38.14

sanakaḥ kapilaḥ sūryo ye'nye ca brahmaṇaḥ sutāḥ /
vicakṣaṇā na yadvaktuṃ kiñcānye jaḍabuddhayaḥ

9.38.15

na yadvaktuṃ kṣamāḥ siddhā munīndrā yoginastathā /
ke cānye ca vayaṃ ke vā śrīdevyā guṇavarṇane

9.38.16

dhyāyante yatpadāmbhojaṃ brahmaviṣṇuśivādayaḥ /
atisādhyaṃ svabhaktānāṃ tadanyeṣāṃ sudurlabham

9.38.17

kaścitkiñcidvijānāti tad‌guṇotkīrtanaṃ śubham /
atiriktaṃ vijānāti brahmā brahmaviśāradaḥ

9.38.18

tato'tiriktaṃ jānāti gaṇeśo jñānināṃ guruḥ /
sarvātiriktaṃ jānāti sarvajñaḥ śambhureva saḥ

9.38.19

tasmai dattaṃ purā jñānaṃ kṛṣṇena paramātmanā /
atīva nirjane'raṇye goloke rāsamaṇḍale

9.38.20

tatraiva kathitaṃ kiñcittad‌guṇotkīrtanaṃ śubham /
dharmaṃ ca kathayāmāsa śivaloke śivaḥ svayam

9.38.21

dharmastu kathayāmāsa bhāsvate pṛcchate tathā /
yāmārādhya matpitāpi samprāpa tapasā sati

9.38.22

pūrvaṃ svaṃ viṣayaṃ cāhaṃ na gṛhṇāmi prayat‍nataḥ /
vairāgyayuktastapase gantumicchāmi suvrate

9.38.23

tadā māṃ kathayāmāsa pitā tad‌guṇakīrtanam /
yathāgamaṃ tadvadāmi nibodhātīva durgamam

9.38.24

tad‌guṇaṃ sā na jānāti tadanyasya ca kā kathā /
yathākāśo na jānāti svāntameva varānane

9.38.26

sarvātmā sarvabhagavān sarvakāraṇakāraṇaḥ /
sarveśvaraśca sarvādyaḥ sarvavitparipālakaḥ / २५
nityarūpī nityadehī nityānando nirākṛtiḥ /
niraṅ‌kuśo nirāśaṅ‌ko nirguṇaśca nirāmayaḥ

9.38.27

nirliptaḥ sarvasākṣī ca sarvādhāraḥ parātparaḥ /
māyāviśiṣṭaḥ prakṛtistadvikārāśca prākṛtāḥ

9.38.28

svayaṃ pumāṃśca prakṛtistāvabhinnau parasparam /
yathā vahnestasya śaktirna bhinnāstyeva kutracit

9.38.29

seyaṃ śaktirmahāmāyā saccidānandarūpiṇī /
rūpaṃ bibhartyarūpā ca bhaktānugrahahetave

9.38.30

gopālasundarīrūpaṃ prathamaṃ sā sasarja ha /
atīva kamanīyaṃ ca sundaraṃ sumanoharam

9.38.31

navīnanīradaśyāmaṃ kiśoraṃ gopaveṣakam /
kandarpakoṭilāvaṇyaṃ līlādhāmamanoharam

9.38.32

śaranmadhyāhnapadmānāṃ śobhāmocanalocanam /
śaratpārvaṇakoṭīnduśobhāpracchādanānanam

9.38.33

amūlyarat‍nanirmāṇanānābhūṣaṇabhūṣitam /
sasmitaṃ śobhitaṃ śaśvadamūlyapītavāsasā

9.38.34

parabrahmasvarūpaṃ ca jvalantaṃ brahmatejasā /
sukhadṛśyaṃ ca śāntaṃ ca rādhākāntamanantakam

9.38.35

gopībhirvīkṣyamāṇaṃ ca sasmitābhiśca santatam /
rāsamaṇḍalamadhyasthaṃ rat‍nasiṃhāsanasthitam

9.38.36

vaṃśīṃ kvaṇantaṃ dvibhujaṃ vanamālāvibhūṣitam /
kaustubhendramaṇīndreṇa śaśvadvakṣaḥsthalojjvalam

9.38.37

kuṅ‌kumāgurukasturīcandanārcitavigraham /
cārucampakamālāktaṃ mālatīmālyamaṇḍitam

9.38.38

cārucandrakaśobhāḍhyaṃ cūḍāvaṅ‌krimarājitam /
evaṃbhūtaṃ ca dhyāyanti bhaktā bhaktipariplutāḥ

9.38.39

yad‍bhayājjagatā dhātā vidhatte sṛṣṭimeva ca /
karmānusārāllikhitaṃ karoti sarvakarmaṇām

9.38.40

tapasāṃ phaladātā ca karmaṇāṃ ca yadājñayā /
viṣṇuḥ pātā ca sarveṣāṃ yad‍bhayātpāti santatam

9.38.41

kālāgnirudraḥ saṃhartā sarvaviśveṣu yad‍bhayāt /
śivo mṛtyuñjayaścaiva jñānināṃ ca gurorguruḥ

9.38.42

yajjñānājjñānavānasti yogīśo jñānavitprabhuḥ /
paramānandayuktaśca bhaktivairāgyasaṃyutaḥ

9.38.43

yad‍bhayādvāti pavanaḥ pravaraḥ śīghragāminām /
tapanaśca pratapati yad‍bhayātsantataṃ sati

9.38.44

yadājñayā varṣatīndro mṛtyuścarati jantuṣu /
yadājñayā dahedvahnirjalamevaṃ suśītalam

9.38.45

diśo rakṣanti dikpālā mahābhītā yadājñayā /
bhramanti rāśicakrāṇi grahāśca yad‍bhayena ca

9.38.46

bhayātphalanti vṛkṣāśca puṣyantyapi ca yad‍bhayāt /
yadājñāṃ tu puraskṛtya kālaḥ kāle hared‍bhayāt

9.38.47

tathā jalasthalasthāśca na jīvanti yadājñayā /
akāle nāharedviddhaṃ raṇeṣu viṣameṣu ca

9.38.48

dhatte vāyustoyarāśiṃ toyaṃ kūrmaṃ tadājñayā /
kūrmo'nantaṃ sa ca kṣoṇīṃ samudrān sā ca parvatān

9.38.49

sarvā caiva kṣamārūpā nānārat‍naṃ bibharti yā /
yataḥ sarvāṇi bhūtāni sthīyante hanti tatra hi

9.38.50

indrāyuścaiva divyānāṃ yugānāmekasaptatiḥ /
aṣṭāviṃśe śakrapāte brahmaṇaśca divāniśam

9.38.51

evaṃ triṃśaddinairmāso dvābhyāmābhyāmṛtuḥ smṛtaḥ /
ṛtubhiḥ ṣaḍbhirevābdaṃ brahmaṇo vai vayaḥ smṛtam

9.38.52

brahmaṇaśca nipāte ca cakṣurunmīlanaṃ hareḥ /
cakṣurunmīlane tasya layaṃ prākṛtikaṃ viduḥ

9.38.53

pralaye prākṛte sarve devādyāśca carācarāḥ /
līnā dhātā vidhātā ca śrīkṛṣṇanābhipaṅ‌kaje

9.38.54

viṣṇuḥ kṣīrodaśāyī ca vaikuṇṭhe yaścaturbhujaḥ /
vilīnā vāmapārśve ca kṛṣṇasya paramātmanaḥ

9.38.55

yasya jñāne śivo līno jñānādhīśaḥ sanātanaḥ /
durgāyāṃ viṣṇumāyāyāṃ vilīnāḥ sarvaśaktayaḥ

9.38.56

sā ca kṛṣṇasya buddhau ca buddhyadhiṣṭhātṛdevatā /
nārāyaṇāṃśaḥ skandaśca līno vakṣasi tasya ca

9.38.57

śrīkṛṣṇāṃśaśca tad‌bāhau devādhīśo gaṇeśvaraḥ /
padmāṃśāścaiva padmāyāṃ sā rādhāyāṃ ca suvrate

9.38.58

gopyaścāpi ca tasyāṃ ca sarvāśca devayoṣitaḥ /
kṛṣṇaprāṇādhidevī sā tasya prāṇeṣu saṃsthitā

9.38.59

sāvitrī ca sarasvatyāṃ vedāḥ śāstrāṇi yāni ca /
sthitā vāṇī ca jihvāyāṃ yasya ca paramātmanaḥ

9.38.60

golokasya ca gopāśca vilīnāstasya lomasu /
tatprāṇeṣu ca sarveṣāṃ prāṇā vātā hutāśanāḥ

9.38.61

jaṭharāgnau vilīnāśca jalaṃ tadrasanāgrataḥ /
vaiṣṇavāścaraṇāmbhoje paramānandasaṃyutāḥ

9.38.62

sārātsāratarā bhaktirasapīyūṣapāyinaḥ /
virāḍaṃśāśca mahati līnāḥ kṛṣṇe mahāvirāṭ

9.38.63

yasyaiva lomakūpeṣu viśvāni nikhilāni ca /
yasya cakṣuṣa unmeṣe prākṛtaḥ pralayo bhavet

9.38.64

cakṣurunmīlane sṛṣṭiryasyaiva punareva saḥ /
yāvatkālo nimeṣeṇa tāvadunmīlanena ca

9.38.65

brahmaṇaśca śatābde ca sṛṣṭeḥ sūtralayaḥ punaḥ /
brahmasṛṣṭilayānāṃ ca saṃkhyā nāstyeva suvrate

9.38.66

yathā bhūrajasāṃ caiva saṃkhyānaṃ naiva vidyate /
cakṣurnimeṣe pralayo yasya sarvāntarātmanaḥ

9.38.67

unmīlane punaḥ sṛṣṭirbhavedeveśvarecchayā /
sa kṛṣṇaḥ pralaye tasyāṃ prakṛtau līna eva hi

9.38.68

ekaiva ca parā śaktirnirguṇaḥ paramaḥ pumān /
sadevedamagra āsīditi vedavido viduḥ

9.38.69

mūlaprakṛtiravyaktāpyavyākṛtapadābhidhā /
cidabhinnatvamāpannā pralaye saiva tiṣṭhati

9.38.70

tad‌guṇotkīrtanaṃ vaktuṃ brahmāṇḍeṣu ca kaḥ kṣamaḥ /
muktayaśca caturvedairniruktāśca caturvidhāḥ

9.38.71

tatpradhānā devabhaktirmukterapi garīyasī /
sālokyadā bhavedekā tathā sārūpyadā parā

9.38.72

sāmīpyadātha nirvāṇapradā muktiścaturvidhā /
bhaktāstā na hi vāñchanti vinā tatsevanaṃ vibhoḥ

9.38.73

śivatvamamaratvaṃ ca brahmatvaṃ cāvahelayā /
janmamṛtyujarāvyādhibhayaśokādikaṃ dhanam

9.38.74

divyarūpadhāraṇaṃ ca nirvāṇaṃ mokṣaṇaṃ viduḥ /
muktiśca sevārahitā bhaktiḥ sevāvivardhinī

9.38.75

bhaktimuktyorayaṃ bhedo niṣekakhaṇḍanaṃ śṛṇu /
vidurbudhā niṣekaṃ ca bhogaṃ ca kṛtakarmaṇām

9.38.76

tatkhaṇḍanaṃ ca śubhadaṃ śrīvibhoḥ sevanaṃ param /
tattvajñānamidaṃ sādhvi sthiraṃ ca lokavedayoḥ

9.38.77

nirvighnaṃ śubhadaṃ coktaṃ gaccha vatse yathāsukham /
ityuktvā sūryaputraśca jīvayitvā ca tatpatim

9.38.78

tasyai śubhāśiṣaṃ dattvā gamanaṃ kartumudyataḥ /
dṛṣṭvā yamaṃ ca gacchantaṃ sā sāvitrī praṇamya ca

9.38.79

ruroda caraṇau dhṛtvā sādhucchedena duḥkhitā /
sāvitrīrodanaṃ śrutvā yamaścaiva kṛpānidhiḥ

9.38.80

tāmityuvāca santuṣṭaḥ svayaṃ caiva ruroda ha /
dharmarāja uvāva
lakṣavarṣaṃ sukhaṃ bhuktvā puṇyakṣetre ca bhārate

9.38.81

ante yāsyasi tallokaṃ yatra devī virājate /
gatvā ca svagṛhaṃ bhadre sāvitryāśca vrataṃ kuru

9.38.82

dvisaptavarṣaparyantaṃ nārīṇāṃ mokṣakāraṇam /
jyeṣṭhaśuklacaturdaśyāṃ sāvitryāśca vrataṃ śubham

9.38.83

śuklāṣṭamyāṃ bhādrapade mahālakṣyā yathā vratam /
dvyaṣṭavarṣaṃ vrataṃ caiva pratyādeyaṃ śucismite

9.38.84

karoti bhaktyā yā nārī sā yāti ca vibhoḥ padam /
pratimaṅ‌galavāre ca devīṃ maṅ‌galadāyinīm

9.38.85

pratimāsaṃ śuklaṣaṣṭhyāṃ ṣaṣṭhīṃ maṅ‌galadāyinīm /
tathā cāṣāḍhasaṅ‌krāntyāṃ manasāṃ sarvasiddhidām

9.38.86

rādhāṃ rāse ca kārtikyāṃ kṛṣṇaprāṇādhikapriyām /
upoṣya śuklāṣṭamyāṃ ca pratimāsaṃ varapradām

9.38.87

viṣṇumāyāṃ bhagavatīṃ durgāṃ durgatināśinīm /
prakṛtiṃ jagadambāṃ ca patiputravatīṣu ca

9.38.88

pativratāsu śuddhāsu yantreṣu pratimāsu ca /
yā nārī pūjayed‍bhaktyā dhanasantānahetave

9.38.89

ihaloke sukhaṃ bhuktvā yātyante śrīvibhoḥ padam /
evaṃ devyā vibhūtīśca pūjayetsādhako'niśam

9.38.90

sarvakālaṃ sarvarūpā saṃsevyā parameśvarī /
nātaḥ parataraṃ kiñcitkṛtakṛtyatvadāyakam

9.38.91

ityuktvā tāṃ dharmarājo jagāma nijamandiram /
gṛhītvā svāminaṃ sā ca sāvitrī ca nijālayam

9.38.92

sāvitrī satyavāṃścaiva prayayau ca yathāgamam /
anyāṃśca kathayāmāsa svavṛttāntaṃ hi nārada

9.38.93

sāvitrījanakaḥ putrān samprāptaḥ prakrameṇa ca /
śvaśuraścakṣuṣī rājyaṃ sā ca putrān vareṇa ca

9.38.94

lakṣavarṣaṃ sukhaṃ bhuktvā puṇyakṣetre ca bhārate /
jagāma svāminā sārdhaṃ devīlokaṃ pativratā

9.38.95

savituścādhidevī yā mantrādhiṣṭhātṛdevatā /
sāvitrī hyapi vedānāṃ sāvitrī tena kīrtitā

9.38.96

ityevaṃ kathitaṃ vatsa sāvitryākhyānamuttamam /
jīvakarmavipākaṃ ca kiṃ punaḥ śrotumicchasi

9.38.38

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ navamaskandhe
nārāyaṇanāradasaṃvāde sāvitryupākhyānavarṇanaṃ nāmāṣṭatrilo'dhyāyaḥ

Original text: devībhāgavatapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc