Devi Bhagavata Purana · Chapter 9.38
sāvitryupākhyānavarṇanam
sāvitryuvāca
devībhaktiṃ dehi mahyaṃ sārāṇāṃ caiva sārakam /
puṃsāṃ muktidvārabījaṃ narakārṇavatārakam
kāraṇaṃ muktisārāṇāṃ sarvāśubhavināśanam /
dārakaṃ karmavṛkṣāṇāṃ kṛtapāpaughahāraṇam
muktiśca katithāpyasti kiṃ vā tāsāṃ ca lakṣaṇam /
devībhaktiṃ bhaktibhedaṃ niṣekasyāpi khaṇḍanam
tattvajñānavihīnā ca strījātirvidhinirmitā /
kiñciñjñānaṃ sārabhūtaṃ vada vedavidāṃ vara
sarvaṃ dānaṃ ca yajñaśca tīrthasnānaṃ vrataṃ tapaḥ /
ajñānijñānadānasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm
pituḥ śataguṇā mātā gaurave ceti niścitam /
mātuḥ śataguṇaḥ pūjyo jñānadātā guruḥ prabho
dharmarāja uvāca
pūrvaṃ sarvo varo datto yaste manasi vāñchitaḥ /
adhunā śaktibhaktiste vatse bhavatu madvarāt
śrotumicchasi kalyāṇi śrīdevīguṇakīrtanam/
vaktṝṇāṃ pṛcchakānāṃ ca śrotṝṇāṃ kulatāraṇam
śeṣo vaktrasahasreṇa nahi yadvaktumīśvaraḥ /
mṛtyuñjayo na kṣamaśca vaktuṃ pañcamukhena ca
dhātā caturṇāṃ vedānāṃ vidhātā jagatāmapi /
brahmā caturmukhenaiva nālaṃ viṣṇuśca sarvavit
kārtikeyaḥ ṣaṇmukhena nāpi vaktumalaṃ dhruvam /
na gaṇeśaḥ samarthaśca yogīndrāṇāṃ gurorguruḥ
sārabhūtāśca śāstrāṇāṃ vedāścatvāra eva ca /
kalāmātraṃ yadguṇānāṃ na vidanti budhāśca ye
sarasvatī jaḍībhūtā nālaṃ tadguṇavarṇane /
sanatkumāro dharmaśca sanandanaḥ sanātanaḥ
sanakaḥ kapilaḥ sūryo ye'nye ca brahmaṇaḥ sutāḥ /
vicakṣaṇā na yadvaktuṃ kiñcānye jaḍabuddhayaḥ
na yadvaktuṃ kṣamāḥ siddhā munīndrā yoginastathā /
ke cānye ca vayaṃ ke vā śrīdevyā guṇavarṇane
dhyāyante yatpadāmbhojaṃ brahmaviṣṇuśivādayaḥ /
atisādhyaṃ svabhaktānāṃ tadanyeṣāṃ sudurlabham
kaścitkiñcidvijānāti tadguṇotkīrtanaṃ śubham /
atiriktaṃ vijānāti brahmā brahmaviśāradaḥ
tato'tiriktaṃ jānāti gaṇeśo jñānināṃ guruḥ /
sarvātiriktaṃ jānāti sarvajñaḥ śambhureva saḥ
tasmai dattaṃ purā jñānaṃ kṛṣṇena paramātmanā /
atīva nirjane'raṇye goloke rāsamaṇḍale
tatraiva kathitaṃ kiñcittadguṇotkīrtanaṃ śubham /
dharmaṃ ca kathayāmāsa śivaloke śivaḥ svayam
dharmastu kathayāmāsa bhāsvate pṛcchate tathā /
yāmārādhya matpitāpi samprāpa tapasā sati
pūrvaṃ svaṃ viṣayaṃ cāhaṃ na gṛhṇāmi prayatnataḥ /
vairāgyayuktastapase gantumicchāmi suvrate
tadā māṃ kathayāmāsa pitā tadguṇakīrtanam /
yathāgamaṃ tadvadāmi nibodhātīva durgamam
tadguṇaṃ sā na jānāti tadanyasya ca kā kathā /
yathākāśo na jānāti svāntameva varānane
sarvātmā sarvabhagavān sarvakāraṇakāraṇaḥ /
sarveśvaraśca sarvādyaḥ sarvavitparipālakaḥ / २५
nityarūpī nityadehī nityānando nirākṛtiḥ /
niraṅkuśo nirāśaṅko nirguṇaśca nirāmayaḥ
nirliptaḥ sarvasākṣī ca sarvādhāraḥ parātparaḥ /
māyāviśiṣṭaḥ prakṛtistadvikārāśca prākṛtāḥ
svayaṃ pumāṃśca prakṛtistāvabhinnau parasparam /
yathā vahnestasya śaktirna bhinnāstyeva kutracit
seyaṃ śaktirmahāmāyā saccidānandarūpiṇī /
rūpaṃ bibhartyarūpā ca bhaktānugrahahetave
gopālasundarīrūpaṃ prathamaṃ sā sasarja ha /
atīva kamanīyaṃ ca sundaraṃ sumanoharam
navīnanīradaśyāmaṃ kiśoraṃ gopaveṣakam /
kandarpakoṭilāvaṇyaṃ līlādhāmamanoharam
śaranmadhyāhnapadmānāṃ śobhāmocanalocanam /
śaratpārvaṇakoṭīnduśobhāpracchādanānanam
amūlyaratnanirmāṇanānābhūṣaṇabhūṣitam /
sasmitaṃ śobhitaṃ śaśvadamūlyapītavāsasā
parabrahmasvarūpaṃ ca jvalantaṃ brahmatejasā /
sukhadṛśyaṃ ca śāntaṃ ca rādhākāntamanantakam
gopībhirvīkṣyamāṇaṃ ca sasmitābhiśca santatam /
rāsamaṇḍalamadhyasthaṃ ratnasiṃhāsanasthitam
vaṃśīṃ kvaṇantaṃ dvibhujaṃ vanamālāvibhūṣitam /
kaustubhendramaṇīndreṇa śaśvadvakṣaḥsthalojjvalam
kuṅkumāgurukasturīcandanārcitavigraham /
cārucampakamālāktaṃ mālatīmālyamaṇḍitam
cārucandrakaśobhāḍhyaṃ cūḍāvaṅkrimarājitam /
evaṃbhūtaṃ ca dhyāyanti bhaktā bhaktipariplutāḥ
yadbhayājjagatā dhātā vidhatte sṛṣṭimeva ca /
karmānusārāllikhitaṃ karoti sarvakarmaṇām
tapasāṃ phaladātā ca karmaṇāṃ ca yadājñayā /
viṣṇuḥ pātā ca sarveṣāṃ yadbhayātpāti santatam
kālāgnirudraḥ saṃhartā sarvaviśveṣu yadbhayāt /
śivo mṛtyuñjayaścaiva jñānināṃ ca gurorguruḥ
yajjñānājjñānavānasti yogīśo jñānavitprabhuḥ /
paramānandayuktaśca bhaktivairāgyasaṃyutaḥ
yadbhayādvāti pavanaḥ pravaraḥ śīghragāminām /
tapanaśca pratapati yadbhayātsantataṃ sati
yadājñayā varṣatīndro mṛtyuścarati jantuṣu /
yadājñayā dahedvahnirjalamevaṃ suśītalam
diśo rakṣanti dikpālā mahābhītā yadājñayā /
bhramanti rāśicakrāṇi grahāśca yadbhayena ca
bhayātphalanti vṛkṣāśca puṣyantyapi ca yadbhayāt /
yadājñāṃ tu puraskṛtya kālaḥ kāle haredbhayāt
tathā jalasthalasthāśca na jīvanti yadājñayā /
akāle nāharedviddhaṃ raṇeṣu viṣameṣu ca
dhatte vāyustoyarāśiṃ toyaṃ kūrmaṃ tadājñayā /
kūrmo'nantaṃ sa ca kṣoṇīṃ samudrān sā ca parvatān
sarvā caiva kṣamārūpā nānāratnaṃ bibharti yā /
yataḥ sarvāṇi bhūtāni sthīyante hanti tatra hi
indrāyuścaiva divyānāṃ yugānāmekasaptatiḥ /
aṣṭāviṃśe śakrapāte brahmaṇaśca divāniśam
evaṃ triṃśaddinairmāso dvābhyāmābhyāmṛtuḥ smṛtaḥ /
ṛtubhiḥ ṣaḍbhirevābdaṃ brahmaṇo vai vayaḥ smṛtam
brahmaṇaśca nipāte ca cakṣurunmīlanaṃ hareḥ /
cakṣurunmīlane tasya layaṃ prākṛtikaṃ viduḥ
pralaye prākṛte sarve devādyāśca carācarāḥ /
līnā dhātā vidhātā ca śrīkṛṣṇanābhipaṅkaje
viṣṇuḥ kṣīrodaśāyī ca vaikuṇṭhe yaścaturbhujaḥ /
vilīnā vāmapārśve ca kṛṣṇasya paramātmanaḥ
yasya jñāne śivo līno jñānādhīśaḥ sanātanaḥ /
durgāyāṃ viṣṇumāyāyāṃ vilīnāḥ sarvaśaktayaḥ
sā ca kṛṣṇasya buddhau ca buddhyadhiṣṭhātṛdevatā /
nārāyaṇāṃśaḥ skandaśca līno vakṣasi tasya ca
śrīkṛṣṇāṃśaśca tadbāhau devādhīśo gaṇeśvaraḥ /
padmāṃśāścaiva padmāyāṃ sā rādhāyāṃ ca suvrate
gopyaścāpi ca tasyāṃ ca sarvāśca devayoṣitaḥ /
kṛṣṇaprāṇādhidevī sā tasya prāṇeṣu saṃsthitā
sāvitrī ca sarasvatyāṃ vedāḥ śāstrāṇi yāni ca /
sthitā vāṇī ca jihvāyāṃ yasya ca paramātmanaḥ
golokasya ca gopāśca vilīnāstasya lomasu /
tatprāṇeṣu ca sarveṣāṃ prāṇā vātā hutāśanāḥ
jaṭharāgnau vilīnāśca jalaṃ tadrasanāgrataḥ /
vaiṣṇavāścaraṇāmbhoje paramānandasaṃyutāḥ
sārātsāratarā bhaktirasapīyūṣapāyinaḥ /
virāḍaṃśāśca mahati līnāḥ kṛṣṇe mahāvirāṭ
yasyaiva lomakūpeṣu viśvāni nikhilāni ca /
yasya cakṣuṣa unmeṣe prākṛtaḥ pralayo bhavet
cakṣurunmīlane sṛṣṭiryasyaiva punareva saḥ /
yāvatkālo nimeṣeṇa tāvadunmīlanena ca
brahmaṇaśca śatābde ca sṛṣṭeḥ sūtralayaḥ punaḥ /
brahmasṛṣṭilayānāṃ ca saṃkhyā nāstyeva suvrate
yathā bhūrajasāṃ caiva saṃkhyānaṃ naiva vidyate /
cakṣurnimeṣe pralayo yasya sarvāntarātmanaḥ
unmīlane punaḥ sṛṣṭirbhavedeveśvarecchayā /
sa kṛṣṇaḥ pralaye tasyāṃ prakṛtau līna eva hi
ekaiva ca parā śaktirnirguṇaḥ paramaḥ pumān /
sadevedamagra āsīditi vedavido viduḥ
mūlaprakṛtiravyaktāpyavyākṛtapadābhidhā /
cidabhinnatvamāpannā pralaye saiva tiṣṭhati
tadguṇotkīrtanaṃ vaktuṃ brahmāṇḍeṣu ca kaḥ kṣamaḥ /
muktayaśca caturvedairniruktāśca caturvidhāḥ
tatpradhānā devabhaktirmukterapi garīyasī /
sālokyadā bhavedekā tathā sārūpyadā parā
sāmīpyadātha nirvāṇapradā muktiścaturvidhā /
bhaktāstā na hi vāñchanti vinā tatsevanaṃ vibhoḥ
śivatvamamaratvaṃ ca brahmatvaṃ cāvahelayā /
janmamṛtyujarāvyādhibhayaśokādikaṃ dhanam
divyarūpadhāraṇaṃ ca nirvāṇaṃ mokṣaṇaṃ viduḥ /
muktiśca sevārahitā bhaktiḥ sevāvivardhinī
bhaktimuktyorayaṃ bhedo niṣekakhaṇḍanaṃ śṛṇu /
vidurbudhā niṣekaṃ ca bhogaṃ ca kṛtakarmaṇām
tatkhaṇḍanaṃ ca śubhadaṃ śrīvibhoḥ sevanaṃ param /
tattvajñānamidaṃ sādhvi sthiraṃ ca lokavedayoḥ
nirvighnaṃ śubhadaṃ coktaṃ gaccha vatse yathāsukham /
ityuktvā sūryaputraśca jīvayitvā ca tatpatim
tasyai śubhāśiṣaṃ dattvā gamanaṃ kartumudyataḥ /
dṛṣṭvā yamaṃ ca gacchantaṃ sā sāvitrī praṇamya ca
ruroda caraṇau dhṛtvā sādhucchedena duḥkhitā /
sāvitrīrodanaṃ śrutvā yamaścaiva kṛpānidhiḥ
tāmityuvāca santuṣṭaḥ svayaṃ caiva ruroda ha /
dharmarāja uvāva
lakṣavarṣaṃ sukhaṃ bhuktvā puṇyakṣetre ca bhārate
ante yāsyasi tallokaṃ yatra devī virājate /
gatvā ca svagṛhaṃ bhadre sāvitryāśca vrataṃ kuru
dvisaptavarṣaparyantaṃ nārīṇāṃ mokṣakāraṇam /
jyeṣṭhaśuklacaturdaśyāṃ sāvitryāśca vrataṃ śubham
śuklāṣṭamyāṃ bhādrapade mahālakṣyā yathā vratam /
dvyaṣṭavarṣaṃ vrataṃ caiva pratyādeyaṃ śucismite
karoti bhaktyā yā nārī sā yāti ca vibhoḥ padam /
pratimaṅgalavāre ca devīṃ maṅgaladāyinīm
pratimāsaṃ śuklaṣaṣṭhyāṃ ṣaṣṭhīṃ maṅgaladāyinīm /
tathā cāṣāḍhasaṅkrāntyāṃ manasāṃ sarvasiddhidām
rādhāṃ rāse ca kārtikyāṃ kṛṣṇaprāṇādhikapriyām /
upoṣya śuklāṣṭamyāṃ ca pratimāsaṃ varapradām
viṣṇumāyāṃ bhagavatīṃ durgāṃ durgatināśinīm /
prakṛtiṃ jagadambāṃ ca patiputravatīṣu ca
pativratāsu śuddhāsu yantreṣu pratimāsu ca /
yā nārī pūjayedbhaktyā dhanasantānahetave
ihaloke sukhaṃ bhuktvā yātyante śrīvibhoḥ padam /
evaṃ devyā vibhūtīśca pūjayetsādhako'niśam
sarvakālaṃ sarvarūpā saṃsevyā parameśvarī /
nātaḥ parataraṃ kiñcitkṛtakṛtyatvadāyakam
ityuktvā tāṃ dharmarājo jagāma nijamandiram /
gṛhītvā svāminaṃ sā ca sāvitrī ca nijālayam
sāvitrī satyavāṃścaiva prayayau ca yathāgamam /
anyāṃśca kathayāmāsa svavṛttāntaṃ hi nārada
sāvitrījanakaḥ putrān samprāptaḥ prakrameṇa ca /
śvaśuraścakṣuṣī rājyaṃ sā ca putrān vareṇa ca
lakṣavarṣaṃ sukhaṃ bhuktvā puṇyakṣetre ca bhārate /
jagāma svāminā sārdhaṃ devīlokaṃ pativratā
savituścādhidevī yā mantrādhiṣṭhātṛdevatā /
sāvitrī hyapi vedānāṃ sāvitrī tena kīrtitā
ityevaṃ kathitaṃ vatsa sāvitryākhyānamuttamam /
jīvakarmavipākaṃ ca kiṃ punaḥ śrotumicchasi
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ navamaskandhe
nārāyaṇanāradasaṃvāde sāvitryupākhyānavarṇanaṃ nāmāṣṭatrilo'dhyāyaḥ
Original text: devībhāgavatapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0