Devi Bhagavata Purana · Chapter 9.24

tulasīmāhātmyena saha śālagrāmamahattvavarṇanam
nārada uvāca
nārāyaṇaśca bhagavānvīryādhānaṃ cakāra ha /
tulasyāṃ kena rūpeṇa tanme vyākhyātumarhasi

śrīnārāyaṇa uvāca
nārāyaṇaśca bhagavāndevānāṃ sādhaneṣu ca /
śaṅ‌khacūḍasya kavacaṃ gahītvā viṣṇumāyayā

punarvidhāya tad‌rūpaṃ jagāma tatsatīgṛham /
pātivratasya nāśena śaṅ‌khacūḍajighāṃsayā

dundubhiṃ vādayāmāsa tulasīdvārasannidhau /
jayaśabdaṃ ca taddvāre bodhayāmāsa sundarīm

tacchrutvā ca ravaṃ sādhvī paramānandasaṃyutā /
rājamārge gavākṣeṇa dadarśa paramādarāt

brāhmaṇebhyo dhanaṃ dattvā kārayāmāsa maṅ‌galam /
vandibhyo bhikṣukebhyaśca vācibhyaśca dhanaṃ dadau

avaruhya rathāddevo devyāśca bhavanaṃ yayau /
amūlyarat‍nanirmāṇaṃ sundaraṃ sumanoharam

dṛṣṭvā ca purataḥ kāntaṃ sā taṃ kāntaṃ mudānvitā /
tatpādaṃ kṣālayāmāsa nanāma ca ruroda ca

rat‍nasiṃhāsane ramye vāsayāmāsa kāmukī /
tāmbūlaṃ ca dadau tasmai karpūrādisuvāsitam

adya me saphalaṃ janma jīvanaṃ ca babhūva ha /
raṇe gataṃ ca prāṇeśaṃ paśyantyāśca punargṛhe

sasmitā sakaṭākṣaṃ ca sakāmā pulakāṅ‌kitā /
papraccha raṇavṛttāntaṃ kāntaṃ madhurayā girā

tulasyuvāca
asaṃkhyaviśvasaṃhartrā sārdhamājau tava prabho /
kathaṃ babhūva vijayastanme brūhi kṛpānidhe

tulasīvacanaṃ śrutvā prahasya kamalāpatiḥ /
śaṅ‌khacūḍasya rūpeṇa tāmuvācāmṛtaṃ vacaḥ

śrībhagavānuvāca
āvayoḥ samaraḥ kānte pūrṇamabdaṃ babhūva ha /
nāśo babhūva sarveṣāṃ dānavānāṃ ca kāmini

prītiñca kārayāmāsa brahmā ca svayamāvayoḥ /
devānāmadhikāraśca pradattastasya cājñayā

mayāgataṃ svabhavanaṃ śivalokaṃ śivo gataḥ /
ityuktvā jagatāṃ nāthaḥ śayanaṃ ca cakāra ha

reme ramāpatistatra rāmayā saha nārada /
sā sādhvī sukhasambhogādākarṣaṇavyatikramāt

sarvaṃ vitarkayāmāsa kastvamevetyuvāca sā /
tulasyuvāca
ko vā tvaṃ vada māyeśa bhuktāhaṃ māyayā tvayā

dūrīkṛtaṃ matsatītvaṃ yadatastvāṃ śapāmi he /
tulasīvacanaṃ śrutvā hariḥ śāpabhayena ca

dadhāra līlayā brahman sumūrtiṃ sumanoharām /
dadarśa purato devī devadevaṃ sanātanam

navīnanīradaśyāmaṃ śaratpaṅ‌kajalocanam /
koṭikandarpalīlābhaṃ rat‍nabhūṣaṇabhūṣitam

īṣaddhāsyaṃ prasannāsyaṃ śobhitaṃ pītavāsasam /
taṃ dṛṣṭvā kāminī kāmaṃ mūrcchāṃ samprāpa līlayā

punaśca cetanāṃ prāpya punaḥ sā tamuvāca ha /
tulasyuvāca
he nātha te dayā nāsti pāṣāṇasadṛśasya ca

chalena dharmabhaṅ‌gena mama svāmī tvayā hataḥ /
pāṣāṇahṛdayastvaṃ hi dayāhīno yataḥ prabho

tasmātpāṣāṇarūpastvaṃ bhave deva bhavādhunā /
ye vadanti ca sādhuṃ tvāṃ te bhrāntā hi na saṃśayaḥ

bhakto vināparādhena parārthe ca kathaṃ hataḥ /
bhṛśaṃ ruroda śokārtā vilalāpa muhurmuhuḥ

tataśca karuṇāṃ dṛṣṭvā karuṇārasasāgaraḥ /
nayena tāṃ bodhayitumuvāca kamalāpatiḥ

śrībhagavānuvāca
tapastvayā kṛtaṃ bhadre madarthe bhārate ciram /
tvadarthe śaṅ‌khacūḍaśca cakāra suciraṃ tapaḥ

kṛtvā tvāṃ kāminīṃ so'pi vijahāra ca tatkṣaṇāt /
adhunā dātumucitaṃ tavaiva tapasaḥ phalam

idaṃ śarīraṃ tyaktvā ca divyadehaṃ vidhāya ca /
rāme rama mayā sārdhaṃ tvaṃ ramāsadṛśī bhava

iyaṃ tanurnadīrūpā gaṇḍakīti ca viśrutā /
pūtā supuṇyadā nṝṇāṃ puṇye bhavatu bhārate

tava keśasamūhaśca puṇyavṛkṣo bhaviṣyati /
tulasīkeśasambhūtā tulasīti ca viśrutā

triṣu lokeṣu puṣpāṇāṃ patrāṇāṃ devapūjane /
pradhānarūpā tulasī bhaviṣyati varānane

svarge martye ca pātāle goloke mama sannidhau /
bhava tvaṃ tulasī vṛkṣavarā puṣpeṣu sundarī

goloke virajātīre rāse vṛndāvane vane /
bhāṇḍīre campakavane ramye candanakānane

mādhavīketakīkundamālikāmālatīvane /
vāsaste'traiva bhavatu puṇyasthāneṣu puṇyadaḥ

tulasītarumūleṣu puṇyadeśeṣu puṇyadam /
adhiṣṭhānaṃ ca tīrthānāṃ sarveṣāṃ ca bhaviṣyati

tatraiva sarvadevānāṃ mamādhiṣṭhānameva ca /
tulasīpatrapatanaprāptaye ca varānane

sa snātaḥ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu dīkṣitaḥ /
tulasīpatratoyena yo'bhiṣekaṃ samācaret

sudhāghaṭasahasrāṇāṃ yā tuṣṭistu bhaveddhareḥ /
sā ca tuṣṭirbhavennūnaṃ tulasīpatradānataḥ

gavāmayutadānena yatphalaṃ tatphalaṃ bhavet /
tulasīpatradānena tatphalaṃ kārtike sati

tulasīpatratoyaṃ ca mṛtyukāle ca yo labhet/
mucyate sarvapāpebhyo viṣṇuloke mahīyate

nityaṃ yastulasītoyaṃ bhuṃkte bhaktyā ca mānavaḥ /
lakṣāśvamedhajaṃ puṇyaṃ samprāpnoti sa mānavaḥ

tulasīṃ svakare kṛtvā dhṛtvā dehe ca mānavaḥ /
prāṇāṃstyajati tīrtheṣu viṣṇulokaṃ sa gacchati

tulasīkāṣṭhanirmāṇamālāṃ gṛhṇāti yo naraḥ /
pade pade'śvamedhasya labhate niścitaṃ phalam

tulasīṃ svakare kṛtvā svīkāraṃ yo na rakṣati /
sa yāti kālasūtraṃ ca yāvaccandradivākarau

karoti mithyāśapathaṃ tulasyā yo'tra mānavaḥ /
sa yāti kumbhīpākaṃ ca yāvadindrāścaturdaśa

tulasītoyakaṇikāṃ mṛtyukāle ca yo labhet /
rat‍nayānaṃ samāruhya vaikuṇṭhe prāpyate dhruvam

pūrṇimāyāmamāyāṃ ca dvādaśyāṃ ravisaṃkrame /
tailābhyaṅ‌gaṃ ca kṛtvā ca madhyāhne niśi sandhyayoḥ

aśauce'śucikāle ye rātrivāso'nvitā narāḥ /
tulasīṃ ye vicinvanti te chindanti hareḥ śiraḥ

trirātraṃ tulasīpatraṃ śuddhaṃ paryuṣitaṃ sati /
śrāddhe vrate ca dāne ca pratiṣṭhāyāṃ surārcane

bhūgataṃ toyapatitaṃ yaddattaṃ viṣṇave sati /
śuddhaṃ ca tulasīpatraṃ kṣālanādanyakarmaṇi

vṛkṣādhiṣṭhātṛdevī yā goloke ca nirāmaye /
kṛṣṇena sārdhaṃ nityaṃ ca nityakrīḍāṃ kariṣyasi

nadyadhiṣṭhātṛdevī yā bhārate ca supuṇyadā /
lavaṇodasya sā pat‍nī madaṃśasya bhaviṣyati

tvaṃ ca svayaṃ mahāsādhvī vaikuṇṭhe mama sannidhau /
ramāsamā ca rāmā ca bhaviṣyasi na saṃśayaḥ

ahaṃ ca śailarūpeṇa gaṇḍakītīrasannidhau /
adhiṣṭhānaṃ kariṣyāmi bhārate tava śāpataḥ

koṭisaṃkhyāstatra kīṭāstīkṣṇadaṃṣṭrāvarāyudhaiḥ /
tacchilākuhare cakraṃ kariṣyanti madīyakam

ekadvāraṃ catuścakraṃ vanamālāvibhūṣitam /
navīnanīradākāraṃ lakṣmīnārāyaṇābhidham

ekadvāraṃ catuścakraṃ navīnanīradopamam /
lakṣmījanārdano jñeyo rahito vanamālayā

dvāradvaye catuścakraṃ goṣpadena virājitam /
raghunāthābhidhaṃ jñeyaṃ rahitaṃ vanamālayā

atikṣudraṃ dvicakraṃ ca navīnajaladaprabham /
tadvāmanābhidhaṃ jñeyaṃ rahitaṃ vanamālayā

atikṣudraṃ dvicakraṃ ca vanamālāvibhūṣitam /
vijñeyaṃ śrīdharaṃ rūpaṃ śrīpradaṃ gṛhiṇā sadā

sthūlaṃ ca vartulākāraṃ rahitaṃ vanamālayā /
dvicakraṃ sphuṭamatyantaṃ jñeyaṃ dāmodarābhidham

madhyamaṃ vartulākāraṃ dvicakraṃ bāṇavikṣatam /
raṇarāmābhidhaṃ jñeyaṃ śaratūṇasamanvitam

madhyamaṃ saptacakrañca chatrabhūṣaṇabhūṣitam /
rājarājeśvaraṃ jñeyaṃ rājasampatpradaṃ nṛṇām

dvisaptacakraṃ sthūlaṃ ca navanīradasuprabham /
anantākhyaṃ ca vijñeyaṃ caturvargaphalapradam

cakrākāraṃ dvicakraṃ ca saśrīkaṃ jaladaprabham /
sagoṣpadaṃ madhyamaṃ ca vijñeyaṃ madhusūdanam

sudarśanaṃ caikacakraṃ guptacakraṃ gadādharam /
dvicakraṃ hayavaktrābhaṃ hayagrīvaṃ prakīrtitam

atīva vistṛtāsyaṃ ca dvicakraṃ vikaṭaṃ sati /
narasiṃhaṃ suvijñeyaṃ sadyo vairāgyadaṃ nṛṇām

dvicakraṃ vistṛtāsyaṃ ca vanamālāsamanvitam /
lakṣmīnṛsiṃhaṃ vijñeyaṃ gṛhiṇāṃ ca sukhapradam

dvāradeśe dvicakraṃ ca saśrīkaṃ ca samaṃ sphuṭam /
vāsudevaṃ tu vijñeyaṃ sarvakāmaphalapradam

pradyumnaṃ sūkṣmacakraṃ ca navīnanīradaprabham /
suṣiracchidrabahulaṃ gṛhiṇā ca sukhapradam

dve cakre caikalagne ca pṛṣṭhaṃ yatra tu puṣkalam /
saṅ‌karṣaṇaṃ suvijñeyaṃ sukhadaṃ gṛhiṇāṃ sadā

aniruddhaṃ tu pītābhaṃ vartulaṃ cātiśobhanam /
sukhapradaṃ gṛhasthānāṃ pravadanti manīṣiṇaḥ

śālagrāmaśilā yatra tatra sannihito hariḥ /
tatraiva lakṣmīrvasati sarvatīrthasamanvitā

yāni kāni ca pāpāni brahmahatyādikāni ca /
tāni sarvāṇi naśyanti śālagrāmaśilārcanāt

chatrākāre bhaved‌rājyaṃ vartule ca mahāśriyaḥ /
duḥkhañca śakaṭākāre śūlāgre maraṇaṃ dhruvam

vikṛtāsye ca dāridryaṃ piṅ‌gale hānireva ca /
bhagnacakre bhavedvyādhirvidīrṇe maraṇaṃ dhruvam

vrataṃ dānaṃ pratiṣṭhā ca śrāddhaṃ ca devapūjanam /
śālagrāmasya sānnidhyātpraśastaṃ tad‍bhavediti

sa snātaḥ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu dīkṣitaḥ /
sarvayajñeṣu tīrtheṣu vrateṣu ca tapaḥsu ca

pāṭhe caturṇāṃ vedānāṃ tapasāṃ karaṇe sati /
tatpuṇyaṃ labhate nūnaṃ śālagrāmaśilārcanāt

(śālagrāmaśilātoyairyo'bhiṣekaṃ sadā caret /
sarvadāneṣu yatpuṇyaṃ pradakṣiṇaṃ bhuvo yathā //) //
śālagrāmaśilātoyaṃ nityaṃ bhuṅ‌kte ca yo naraḥ /
surepsitaṃ prasādaṃ ca labhate nātra saṃśayaḥ

tasya sparśaṃ ca vāñchanti tīrthāni nikhilāni ca /
jīvanmukto mahāpūto'pyante yāti hareḥ padam

tatraiva hariṇā sārdhamasaṃkhyaṃ prākṛtaṃ layam /
yāsyatyeva hi dāsye ca niyukto dāsyakarmaṇi

yāni kāni ca pāpāni brahmahatyāsamāni ca /
taṃ dṛṣṭvā ca palāyante vainateyādivoragāḥ

tatpādarajasā devī sadyaḥpūtā vasundharā /
puṃsāṃ lakṣaṃ tatpitṝṇāṃ nistarettasya janmataḥ

śālagrāmaśilātoyaṃ mṛtyukāle ca yo labhet /
sarvapāpavinirmukto viṣṇulokaṃ sa gacchati

nirvāṇamuktiṃ labhate karmabhogātpramucyate /
viṣṇoḥ pade pralīnaśca bhaviṣyati na saṃśayaḥ

śālagrāmaśilāṃ dhṛtvā mithyāvākyaṃ vadettu yaḥ /
sa yāti kumbhīpāke ca yāvadvai brahmaṇo vayaḥ

śālagrāmaśilāṃ dhṛtvā svīkāraṃ yo na pālayet /
sa prayātyasipatraṃ ca lakṣamanvantarāvadhi

tulasīpatravicchedaṃ śālagrāme karoti yaḥ /
tasya janmāntare kānte strīvicchedo bhaviṣyati

tulasīpatravicchedaṃ śaṅ‌khe yo hi karoti ca /
bhāryāhīno bhavetso'pi rogī ca saptajanmasu

śālagrāmaṃ ca tulasīṃ śaṅ‌khaṃ caikatra eva ca /
yo rakṣati mahājñānī sa bhavecchrīhareḥ priyaḥ

sakṛdeva hi yo yasyāṃ vīryādhānaṃ karoti ca /
tadvicchede tasya duḥkhaṃ bhavedeva parasparam

tvaṃ priyā śaṅ‌khacūḍasya caikamanvantarāvadhi /
śaṅ‌khena sārdhaṃ tvad‍bhedaḥ kevalaṃ duḥkhadastathā

ityuktvā śrīharistāṃ ca virarāma ca nārada /
sā ca dehaṃ parityajya divyarūpaṃ vidhāya ca

yathā śrīśca tathā sā cāpyuvāsa harivakṣasi /
sa jagāma tayā sārdhaṃ vaikuṇṭhaṃ kamalāpatiḥ

lakṣmīḥ sarasvatī gaṅ‌gā tulasī cāpi nārada /
hareḥ priyāścatasraśca babhūvurīśvarasya ca

sadyastaddehajātā ca babhūva gaṇḍakī nadī /
īśvaraḥ so'pi śailaśca tattīre puṇyado nṛṇām

kurvanti tatra kīṭāśca śilāṃ bahuvidhāṃ mune /
jale patanti yā yāśca phaladāstāśca niścitam

sthalasthāḥ piṅ‌galā jñeyāścopatāpādraveriti /
ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryā saṃhitāyāṃ navamaskandhe
nārāyaṇanāradasaṃvāde tulasīmāhātmyena saha śālagrāmamahattvavarṇanaṃ nāma caturviṃśo'dhyāyaḥ