Devi Bhagavata Purana · Chapter 7.6

cyavaneśvinoḥ kṛte somapānādhikāratvaceṣṭāvarṇanam
janamejaya uvāca -
cyavanena kathaṃ vaidyau tau kṛtau somapāyinau /
vacanaṃ ca kathaṃ satyaṃ jātaṃ tasya mahātmanaḥ

mānuṣasya balaṃ kīdṛgdevarājabalaṃ prati /
niṣiddhau bhiṣajau tena kṛtau tau somapāyinau

dharmaniṣṭha tadāścaryaṃ vistareṇa vada prabho /
caritaṃ cyavanasyādya śrotukāmo'smi sarvathā

vyāsa uvāca -
niśāmaya mahārāja caritaṃ paramād‌bhutam /
cyavanasya makhe tasmiñcharyāterbhuvi bhārata

sukanyāṃ sundarīṃ prāpya cyavanaḥ surasannibhaḥ /
vijahāra prasannātmā devakanyāmivāparaḥ

kadācidatha śaryātibhāryā cintāturā bhṛśam /
patiṃ prāha vepamānā vacanaṃ rudatī priyā

rājan putrī tvayā dattā munaye'ndhāya kānane /
mṛtā jīvati vā sā tu draṣṭavyā sarvathā tvayā

gaccha nātha munestāvadāśramaṃ draṣṭumādarāt /
kiṃ karoti sukanyā sā prāpya nāthaṃ tathāvidham

putrīduḥkhena rājarṣe dagdhāsmi sarvathā hṛdi /
tāmānaya viśālākṣīṃ tapaḥkṣāmāṃ madantike

paśyāmi sarvathā putrīṃ kṛśāṅ‍gīṃ valkalāvṛtām /
andhaṃ patiṃ samāsādya duḥkhabhājaṃ kṛśodarīm

śaryātiruvāca -
gacchāmo'dya viśālākṣi sukanyāṃ draṣṭumādarāt /
priyaputrīṃ varārohe muniṃ taṃ saṃśitavratam

vyāsa uvāca -
evamuktva tu śaryātiḥ kāminīṃ śokasaṃkulām /
jagāma rathamāruhya tvaritaścāśramaṃ muneḥ

gatvā''śramasamīpe tu tamapaśyanmahīpatiḥ /
navayauvanasampannaṃ devaputropamaṃ munim

taṃ vilokyāmarākāraṃ vismayaṃ nṛpatirgataḥ /
kiṃ kṛtaṃ kutsitaṃ karma putryā lokavigarhitam

nihato'sau munirvṛddhastvanayānyaḥ patiḥ kṛtaḥ /
kāmapīḍitayā kāmaṃ praśānto'pyatinirdhanaḥ

duḥsahayo'yaṃ puṣpadhanvā viśeṣeṇa ca yauvane /
kule kalaṅkaḥ sumahānanayā mānave kṛtaḥ

dhiktasya jīvitaṃ loke yasya putrī hi kutsitā /
sarvapāpaistu duḥkhāya putrī bhavati dehinām

mayā tvanucitaṃ karma kṛtaṃ svārthasya siddhaye /
vṛddhāyāndhāya yā dattā putrī sarvātmanā kila

kanyā yogyāya dātavyā pitrā sarvātmanā kila /
tādṛśaṃ hi phalaṃ prāptaṃ yādṛśaṃ vai kṛtaṃ mayā

hanmi cedadya tanayāṃ duḥśīlāṃ pāpakāriṇīm /
strīhatyā dustarā syānme tathā putryā viśeṣataḥ

manuvaṃśastu vikhyātaḥ sakalaṅkaḥ kṛto mayā /
lokāpavādo balavāndustyājyā snehaśṛṅkhalā

kiṃ karomīti cintābdhau yadā magnaḥ sa pārthivaḥ /
sukanyayā tadā daivād‌dṛṣṭaścintākulaḥ pitā

sā dṛṣṭvā taṃ jagāmāśu sukanyā piturantike /
gatvā papraccha bhūpālaṃ premapūritamānasā

kiṃ vicārayase rājaṃścintāvyākulitānanaḥ /
upaviṣṭaṃ muniṃ vīkṣya yuvānamambujekṣaṇam

ehyehi puruṣavyāghra praṇamasva patiṃ mama /
mā viṣādaṃ nṛpaśreṣṭha sāmprataṃ kuru mānava

vyāsa uvāca -
iti putryā vacaṃ śrutvā śaryātiḥ krodhapīḍitaḥ /
provāca vacanaṃ rājā puraḥsthāṃ tanayāṃ tataḥ

rājovāca -
kva muniścyavanaḥ putri vṛddho'ndhastāpasottamaḥ /
ko'yaṃ yuvā madonmattaḥ sandeho'tra mahānmama

muniḥ kiṃ nihataḥ pāpe tvayā duṣkṛtakāriṇi /
nūtano'sau patiḥ kāmātkṛtaḥ kulavināśini

so'haṃ cintāturastaṃ na paśyāmyāśramasaṃsthitam /
kiṃ kṛtaṃ duṣkṛtaṃ karma kulaṭācaritaṃ kila

nimagno'haṃ durācāre śokābdhau tvatkṛte'dhunā /
dṛṣṭvainaṃ puruṣaṃ divyamadṛṣṭvā cyavanaṃ munim

vihasya tamuvācāśu sā śrutvā vacanaṃ pituḥ /
gṛhītvā''nīya pitaraṃ bharturantikamādarāt

cyavano'sau munistāta jāmātā te na saṃśayaḥ /
aśvibhyāmīdṛśaḥ kāntaḥ kṛtaḥ kamalalocanaḥ

yadṛcchayātra samprāptau nāsatyāvāśrame mama /
tābhyāṃ karuṇayā nūnaṃ cyavanastādṛśaḥ kṛtaḥ

nāhaṃ tava sutā tāta tathā syāṃ pāpakāriṇī /
yathā tvaṃ manyase rājan vimūḍho rūpasaṃśaye

praṇama tvaṃ muniṃ rājan bhārgavaṃ cyavanaṃ pitaḥ /
āpṛccha kāraṇaṃ sarvaṃ kathiyiṣyati vistaram

iti śrutvā vacaṃ putryā śaryātistvaritastadā /
praṇanāma muniṃ tatra gatvā papraccha sādaram

rājovāca -
kathayasva svavṛttāntaṃ bhārgavāśu yathocitam /
nayane ca kathaṃ prāpte kva gatā te jarā punaḥ

saṃśayo'yaṃ mahānme'sti rūpaṃ dṛṣṭvātisundaram /
vada vistarato brahman śrutvāhaṃ sukhamāpnuyām

cyavana uvāca -
nāsatyāvatra samprāptau devānāṃ bhiṣajāvubhau /
upakāraḥ kṛtastābhyāṃ kṛpayā nṛpasattama

mayā tābhyāṃ varo datta upakārasya hetave /
kariṣyāmi makhe rājño bhavantau somapāyinau

evaṃ mayā vayaḥ prāptaṃ locane vimale tathā /
svastho bhava mahārāja saṃviśasvāsane śubhe

ityuktaḥ sa tu vipreṇa sabhāryaḥ pṛthivīpatiḥ /
sukhopaviṣṭaḥ kalyāṇīḥ kathāścakre mahātmanā

athainaṃ bhārgavaṃ prāha rājānaṃ parisāntvayan /
yājayiṣyāmi rājaṃstvāṃ sambhārānupakalpaya

mayā pratiśrutaṃ tābhyāṃ kartavyau somapau yuvām /
tatkartavyaṃ nṛpaśreṣṭha tava yajñe'tivistare

indraṃ nivārayiṣyāmi kruddhaṃ tejobalena vai /
pāyayiṣyāmi rājendra somaṃ somamakhe tava

tataḥ paramasantuṣṭaḥ śaryātiḥ pṛthivīpatiḥ /
cyavanasya mahārāja tadvākyaṃ pratyapūjayat

sammānya cyavanaṃ rājā jagāma nagaraṃ prati /
sabhāryaścātisantuṣṭaḥ kurvanvārtāṃ muneḥ kila

praśaste‍hani yajñīye sarvakāmasamṛddhimān /
kārayāmāsa śaryātiryajñāyatanamuttamam

samānīya munīnpūjyānvasiṣṭhapramukhānasau /
bhārgavo yājayāmāsa cyavanaḥ pṛthivīpatim

vitate tu tathā yajñe devāḥ sarve savāsavāḥ /
ājagmuścāśvinau tatra somārthamupajagmatuḥ

indrastu śaṅ‌kitastatra vīkṣya tāvaśvināvubhau /
papraccha ca surānsarvānkimetau samupāgatau

cikitsakau na somārhau kenānītāviheti ca /
nābruvannamarāstatra rājñastu vitate makhe

agṛhṇāccyavanaḥ somamaśvinordevayostadā /
śakrastaṃ vārayāmāsa mā gṛhāṇaitayorgraham

tamāha cyavanastatra kathametau raveḥ sutau /
na grahārhau ca nāsatyau brūhi satyaṃ śacīpate

na saṅkarau samutpannau dharmapat‍nīsutau raveḥ /
kena doṣeṇa devendra nārhau somaṃ bhiṣagvarau

nirṇayo'tra makhe śakra kartavyaḥ sarvadaivataiḥ /
grāhayiṣyāmahaṃ somaṃ kṛtau tau somapau mayā

prerito'sau mayā rājā makhāya maghavankila /
etadarthaṃ kariṣyāmi satyaṃ me vacanaṃ vibho

ābhyāmupakṛtaḥ śakra tathā dattaṃ navaṃ vayaḥ /
tasmātpratyupakārastu kartavyaḥ sarvathā mayā

indra uvāca -
cikitsakau kṛtāvetau nāsatyau ninditau suraiḥ /
ubhāvetau na somārhau mā gṛhāṇaitayorgraham

cyavana uvāca -
ahalyājāra saṃyaccha kopaṃ cādya nirarthakam /
vṛtraghna kiṃ hi nāsatyau na somārhau surātmajau

evaṃ vivāde samupasthite ca
na ko'pi vācaṃ tamuvāca bhūpa /
grahaṃ tayorbhārgavatigmatejāḥ
saṃgrāhayāmāsa tapobalena

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ
saṃhitāyāṃ saptamaskandhe cyavanāśvinoḥ kṛte
somapānādhikāratvaceṣṭāvarṇanaṃ nāma ṣaṣṭo'dhyāyaḥ