Devi Bhagavata Purana · Chapter 5.24

devīmāhātmye devīpārśve dhūmralocanadūtapreṣaṇam
vyāsa uvāca
devyāstadvacanaṃ śrutvā sa dūtaḥ prāha vismitaḥ /
kiṃ brūṣe rucirāpāṅ‌gi strīsvabhāvāddhi sāhasāt

indrādyā nirjitā yena devā daityāstathāpare /
taṃ kathaṃ samare devi jetumicchasi bhāmini

trailokye tādṛśo nāsti yaḥ śumbhaṃ samare jayet /
kā tvaṃ kamalapatrākṣi tasyāgre yudhi sāmpratam

avicārya na vaktavyaṃ vacanaṃ cāpi sundari /
balaṃ svaparayorjñātvā vaktavyaṃ samayocitam

trailokyādhipatiḥ śumbhastava rūpeṇa mohitaḥ /
tvāñca prārthayate rājā kuru tasyepsitaṃ priye

tyaktvā mūrkhasvabhāvaṃ tvaṃ sammānya vacanaṃ mama /
bhaja śumbhaṃ niśumbhaṃ vā hitametad‌ bravīmi te

śṛṅgāraḥ sarvathā sarvaiḥ prāṇibhiḥ parayā mudā /
sevanīyo buddhimad‌bhirnavānāmuttamo yataḥ

nāgamiṣyasi ced‌ bāle saṃkruddhaḥ pṛthivīpatiḥ /
anyānājñākarānpreṣya balānneṣyati sāmpratam

keśeṣvākṛṣya te nūnaṃ dānavā baladarpitāḥ /
tvāṃ nayiṣyanti vāmoru tarasā śumbhasantidhau

svalajjāṃ rakṣa tanvaṅ‌gi sāhasaṃ sarvathā tyaja /
mānitā gaccha tatpārśve mānapātraṃ yato'si vai

kva yuddhaṃ niśitairbāṇaiḥ kva sukhaṃ ratisaṅgajam /
sārāsāraṃ paricchedya kuru me vacanaṃ paṭu

bhaja śumbhaṃ niśumbhaṃ vā labdhāsi paramaṃ sukham /
devyuvāca
satyaṃ dūta mahābhāga pravaktuṃ nipuṇo hyasi

niśumbhaśumbhau jānāmi balavantāviti dhruvam /
pratijñā me kṛtā bālyādanyathā sā kathaṃ bhavet

tasmād‌ brūhi niśumbhañca śumbhaṃ vā balavattaram /
vinā yuddhaṃ na me bhartā bhavitā ko'pi sauṣṭhavāt

jitvā māṃ tarasā kāmaṃ karaṃ gṛhṇātu sāmpratam /
yuddhecchayā samāyātāṃ viddhi māmabalāṃ nṛpa

yuddhaṃ dehi samartho'si vīradharmaṃ samācara /
bibheṣi mama śūlāccetpātālaṃ gaccha mā ciram

tridivaṃ ca dharāṃ tyaktvā jīvitecchā yadasti te /
iti dūta vadāśu tvaṃ gatvā svapatimādarāt

sa vicārya yathāyuktaṃ kariṣyati mahābalaḥ /
saṃsāre dūtadharmo'yaṃ yatsatyaṃ bhāṣaṇaṃ kila

śatrau patyau ca dharmajña tathā tvaṃ kuru mā ciram /
vyāsa uvāca
atha tadvacanaṃ śrutvā nītimad‌balasaṃyutam

hetuyuktaṃ pragalpañca vismitaḥ prayayau tadā /
gatvā daityapatiṃ dūto vicārya ca punaḥ punaḥ

praṇamya pādayoḥ prahvaḥ pratyuvāca nṛpañja tam /
rājanītikaraṃ vākyaṃ mṛdupūrvaṃ priyaṃ vacaḥ

dūta uvāca
satyaṃ priyaṃ ca vaktavyaṃ tena cintāparo hyaham /
satyaṃ priyaṃ ca rājendra vacanaṃ durlabhaṃ kila

apriyaṃ vadatāṃ kāmaṃ rājā kupyati sarvathā /
sākṣātkutaḥ samāyātā kasya vā kiṃbalābalā

na jñānagocaraṃ kiñcitkiṃ bravīmi viceṣṭitam /
yuddhakāmā mayā dṛṣṭā garvitā kaṭubhāṣiṇī

tayā yatkathitaṃ samyak tacchṛṇuṣva mahāmate /
mayā bālyātpratijñeyaṃ kṛtā pūrvaṃ vinodataḥ

sakhīnāṃ purataḥ kāmaṃ vivāhaṃ prati sarvathā /
yo māṃ yuddhe jayedaddhā darpañca vidhunoti vai

taṃ variṣyāmyahaṃ kāmaṃ patiṃ samabalaṃ kila /
na me pratijñā mithyā sā kartavyā nṛpasattama

tasmādyudhyasva dharmajña jitvā māṃ svavaśaṃ kuru /
tayeti vyāhṛtaṃ vākyaṃ śrutvāhaṃ samupāgataḥ

yathecchasi mahārāja tathā kuru tava priyam /
sā yuddhārthaṃ kṛtamatiḥ sāyudhā siṃhagāminī

niścalā vartate bhūpa yadyogyaṃ tadvidhīyatām /
vyāsa uvāca
ityākarṇya vacastasya sugrīvasya narādhipaḥ

papraccha bhrātaraṃśūraṃ samīpasthaṃ mahābalam /
śumbha uvāca
bhrātaḥ kimatra kartavyaṃ brūhi satyaṃ mahāmate

nāryekā yoddhukāmāsti samāhvayati sāmpratam /
ahaṃ gacchāmi saṃgrāme tvaṃ vā gaccha balānvitaḥ

yad‌rocate niśumbhātra tatkartavyaṃ mayā kila /
niśumbha uvāca
na mayā na tvayā vīra gantavyaṃ raṇamūrdhani

preṣayasva mahārāja tvaritaṃ dhūmralocanam /
sa gatvā tāṃ raṇe jitvā gṛhītvā cārulocanām

āgamiṣyati śumbhātra vivāhaḥ saṃvidhīyatām /
vyāsa uvāca
tanniśamya vacastasya śumbho bhrātuḥ kanīyasaḥ // ३५
kopātsampreṣayāmāsa pārśvasthaṃ dhūmralocanam /
śumbha uvāca
dhūmralocana gacchāśu sainyena mahatā''vṛtaḥ

gṛhītvā''naya tāṃ mugdhāṃ svavīryamadamohitām /
devo vā dānavo vāpi manuṣyo vā mahābalaḥ

tatpārṣṇigrāhatāṃ prāpto hantavyastarasā tvayā /
tatpārśvavartinīṃ kālīṃ hatvā saṃgṛhya tāṃ punaḥ

śīghramatra samāgaccha kṛtvā kāryamanuttamam /
rakṣaṇīyā tvayā sādhvī muñcantī mṛdumārgaṇān

yat‍nena mahatā vīra mṛdudehā kṛśodarī /
tatsahāyāśca hantavyā ye raṇe śastrapāṇayaḥ

sarvathā sā na hantavyā rakṣaṇīyā prayat‍nataḥ /
vyāsa uvāca
ityādiṣṭastadā rājñā tarasā dhūmralocanaḥ

praṇamya śumbhaṃ sainyena bhūtaḥ śīghraṃ yayau raṇe /
asādhūnāṃ sahasrāṇāṃ ṣaṣṭyā teṣāṃ vṛtastathā

sa dadarśa tato devīṃ ramyopavanasaṃsthitām /
dṛṣṭvā tāṃ mṛgaśāvākṣīṃ vinayena samanvitaḥ

uvāca vacanaṃ ślakṣṇaṃ hetumad‌rasabhūṣitam /
śṛṇu devi mahābhāge śumbhastvadvirahāturaḥ

dūtaṃ preṣitavānpārśve tava nītiviśāradaḥ /
rasabhaṅgabhayodvignaḥ sāmapūrvaṃ tvayi svayam

tenāgatya vacaḥ proktaṃ viparītaṃ varānane /
vacasā tena me bhartā cintāviṣṭamanā nṛpaḥ

babhūva rasamārgajñe śumbhaḥ kāmavimohitaḥ /
dūtena tena na jñātaṃ hetugarbhaṃ vacastava

yo māṃ jayati saṃgrāme yaduktaṃ kaṭhinaṃ vacaḥ /
na jñātastena saṃgrāmo dvividhaḥ khalu mānini

ratijo'thotsāhajaśca pātrabhede vivakṣitaḥ /
ratijastvayi vāmoru śatrorutsāhajaḥ smṛtaḥ

sukhadaḥ prathamaḥ kānte duḥkhadaścārijaḥ smṛtaḥ /
jānāmyahaṃ varārohe bhavatyā mānasaṃ kila

ratisaṃgrāmabhāvaste hṛdaye parivartate /
iti tajjñaṃ viditvā māṃ tvatsakāśaṃ narādhipaḥ

preṣayāmāsa śumbho'dya balena mahatā''vṛtam /
caturāsi mahābhāge śṛṇu me vacanaṃ mṛdu

bhaja śumbhaṃ trilokeśaṃ devadarpanibarhaṇam /
paṭṭarājñī priyā bhūtvā bhuṃkṣva bhogānanuttamān

jeṣyati tvāṃ mahābāhuḥ śumbhaḥ kāmabalārthavit /
vicitrānkuru hāvāṃstvaṃ so'pi bhāvānkariṣyati

bhaviṣyati kālikeyaṃ tatra vai narmasākṣiṇī /
evaṃ saṅgarayogena patirme paramārthavit

jitvā tvāṃ sukhaśayyāyāṃ pariśrāntāṃ kariṣyati /
raktadehāṃ nakhāghātairdantaiśca khaṇḍitādharām

svedaklinnāṃ prabhagnāṃ tvāṃ saṃvidhāsyati bhūpatiḥ /
bhavitā mānasaḥ kāmo ratisaṃgrāmajastava

darśanādvaśa evāste śumbhaḥ sarvātmanā priye /
vacanaṃ kuru me pathyaṃ hitakṛccāpi peśalam

bhaja śumbhaṃ gaṇādhyakṣaṃ mānanīyātimāninī /
mandabhāgyāśca te nūnaṃ hyastrayuddhapriyāśca ye

na tadarhāsi kānte tvaṃ sadā suratavallabhe /
aśokaṃ kuru rājānaṃ pādāghātavikāsitam

bakulaṃ sīdhusekena tathā kurabakaṃ kuru

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcamaskandhe
devīmāhātmye devīpārśve dhūmralocanadūtapreṣaṇaṃ nāma caturviṃśo'dhyāyaḥ