Devi Bhagavata Purana · Chapter 4.17

nārāyaṇavaradānam
janamejaya uvāca
vārāṅganāstvayākhyātā naranārāyaṇāśrame /
ekaṃ nārāyaṇaṃ śāntaṃ kāmayānā smarāturāḥ

śaptukāmastadā jāto munirnārāyaṇaśca tāḥ /
nivārito nareṇātha bhrātrā dharmavidā nṛpa

kiṃ kṛtaṃ muninā tena vyasane samupasthite /
tābhiḥ saṃkalpitenātha kāmārthābhirbhṛśaṃ mune

śakreṇotpāditābhiśca bahuprārthanayā punaḥ /
yācitena vivāhārthaṃ kiṃ kṛtaṃ tena jiṣṇunā

ityetacchrotumicchāmi caritaṃ tasya mokṣadam /
nārāyaṇasya me brūhi vistareṇa pitāmaha

vyāsa uvāca
śṛṇu rājanpravakṣyāmi yathā tasya mahātmanaḥ /
dharmaputrasya dharmajña vistareṇa vadāmi te

śaptukāmastu saṃdṛṣṭo nareṇātha yadā hariḥ /
vārito'sau samāśvāsya munirnārāyaṇastadā

śāntakopastadovāca tāstapasvī mahāmuniḥ /
smitapūrvamidaṃ vākyaṃ madhuraṃ dharmanandanaḥ

asmiñjanmani cārvaṃgyaḥ kṛtasaṃkalpavānaham /
āvābhyāñca na kartavyaḥ sarvathā dārasaṃgrahaḥ

tasmād‌ gacchantu tridivaṃ kṛpāṃ kṛtvā mamopari /
dharmajñā na prakurvanti vratabhaṅgaṃ parasya vai

śṛṅgāre'smin rase nūnaṃ sthāyībhāvo ratiḥ smṛtaḥ /
kathaṃ karomi sambandhaṃ tadabhāve sulocanāḥ

kāraṇena vinā kāryaṃ na bhavediti niścayaḥ /
kavibhiḥ kathitaṃ śāstre sthāyībhāvo rasaḥ kila

dhanyaḥ sucārusarvāṅgaḥ sabhāgyo'haṃ dharātale /
prītipātraṃ yato jāto bhavatīnāmakṛtrimam

bhavatībhiḥ kṛpāṃ kṛtvā rakṣaṇīyaṃ vrataṃ mama /
bhaviṣyāmi mahābhāgāḥ patirapyanyajanmani

aṣṭāviṃśe viśālākṣyo dvāpare'smindharātale /
devānāṃ kāryasiddhyarthaṃ prabhaviṣyāmi sarvathā

tadā bhavatyo maddārāḥ prāpya janma pṛthakpṛthak /
bhūpatīnāṃ sutā bhūtvā palībhāvaṃ gamiṣyatha

ityāśvāsya haristāstu pratiśrutya parigraham /
vyasarjayatsa bhagavāñjagmuśca vigatajvarāḥ

evaṃ visarjitāstena gatāḥ svargaṃ tadāṅganāḥ /
śakrāya kathayāmāsuḥ kāraṇaṃ sakalaṃ punaḥ

āśrutya maghavāṃstābhyo vṛttāntaṃ tasya vistarāt /
tuṣṭāva taṃ mahātmānaṃ nārīrdṛṣṭvā tathorvaśīḥ

indra uvāca
aho dhairyaṃ muneḥ kāmaṃ tathaiva ca tapobalam /
yenorvaśyaḥ svatapasā tādṛg‌rūpāḥ prakalpitāḥ

iti stutvā prasannātmā babhūva surarāṭ tataḥ /
nārāyaṇo'pi dharmātmā tapasyabhirato'bhavat

ityetatsarvamākhyātaṃ munervṛttāntamad‌bhutam /
nārāyaṇasya sakalaṃ narasya ca mahāmuneḥ

tau hi kṛṣṇārjunau vīrau bhūbhāraharaṇāya ca /
jātau tau bharataśreṣṭha bhṛgoḥ śāpavaśādiha

rājovāca
kṛṣṇāvatāracaritaṃ vistareṇa vadasva me /
sandeho mama citte'sti taṃ nivāraya mānada

yayoḥ putratvamāpannau haryanantau mahābalau /
devakīvasudevau tau duḥkhabhājau kathaṃ mune

kaṃsena nigaḍe baddhau pīḍitau bahuvatsarān /
yayoḥ putro hariḥ sākṣāttapasā toṣito'bhavat

jāto'sau mathurāyāṃ tu gokule sa kathaṃ gataḥ /
kaṃsaṃ hatvā dvāravatyāṃ nivāsaṃ kṛtavānkatham

pitrādisevitaṃ deśaṃ samṛddhaṃ pāvanaṃ kila /
tyaktvā deśāntare'nārye gatavānsa kathaṃ hariḥ

kulañca dvijaśāpena kathamutsāditaṃ hareḥ /
bhārāvatāraṇaṃ kṛtvā vāsudevaḥ sanātanaḥ

dehaṃ mumoca tarasā jagāma ca divaṃ hariḥ /
pāpiṣṭhānāñca bhāreṇa vyākulābhūcca medinī

te hatā vāsudevena pārthenāmitakarmaṇā /
luṇṭhitā yairhareḥ pat‍nyaste kathaṃ na nipātitāḥ

bhīṣmo droṇastathā karṇo bāhliko'pyatha pārthivaḥ /
vairāṭo'tha vikarṇaśca dhṛṣṭadyumnaśca pārthivaḥ

somadattādayaḥ sarve nihatāḥ samare nṛpāḥ /
teṣāmuttārito bhāraścaurāṇāṃ na hṛtaḥ katham

kṛṣṇapat‍nyaḥ kathaṃ duḥkhaṃ prāptāḥ prānte pativratāḥ /
sandeho'yaṃ muniśreṣṭha citte me parivartate

vasudevastu dharmātmā putraduḥkhena tāpitaḥ /
tyaktavānsa kathaṃ prāṇānapamṛtyuṃ jagāma ha

pāṇḍavā dharmasaṃyuktāḥ kṛṣṇe ca niratāḥ sadā /
te kathaṃ duḥkhabhoktāro hyabhavanmunisattama

draupadī ca mahābhāgā kathaṃ duḥkhasya bhāginī /
vedīmadhyācca sañjātā lakṣmyaṃśasambhavā kila

sabhāyāṃ sā samānītā rajodoṣasamanvitā /
bālā duḥśāsanenātha keśagrahaṇakarśitā

pīḍitā sindhurājñātha vanamadhyagatā satī /
tathaiva kīcakenāpi pīḍitā rudatī bhṛśam

putrāḥ pañcaiva tasyāstu nihatā drauṇinā gṛhe /
subhadrāyāḥ suto yuddhe bāla eva nipātitaḥ

tathā ca devakīputrā ṣaṭ kaṃsena niṣūditāḥ /
samarthenāpi hariṇā daivaṃ na kṛtamanyathā / ४१ //
yādavānāṃ tathā śāpaḥ prabhāse nidhanaṃ punaḥ /
kulakṣayastathā tīvrastatpat‍nīnāñca luṇṭhanam

viṣṇunā ceśvareṇāpi sākṣānnārāyaṇena ca /
ugrasenasya sevā vai dāsavatsatataṃ kṛtā

sandeho'yaṃ mahābhāga tatra nārāyaṇe munau /
sarvajantusamānatvaṃ vyavahāre nirantaram

harṣaśokādayo bhāvāḥ sarveṣāṃ sadṛśāḥ katham /
īśvarasya harerjātā kathamapyanyathā gatiḥ

tasmādvistarato brūhi kṛṣṇasya caritaṃ mahat /
alaukikena hariṇā kṛtaṃ karma mahītale

hatā āyuḥkṣaye daityāḥ kleśena mahatā punaḥ /
kvaiśvaryaśaktiḥ prathitā hariṇā munisattama

rukmiṇīharaṇe nūnaṃ gṛhītvātha palāyanam /
kṛtaṃ hi vāsudevena cauravaccaritaṃ tadā

mathurāmaṇḍalaṃ tyaktvā samṛddhaṃ kulasammatam /
jarāsandhabhayāttena dvārakāgamanaṃ kṛtam

tadā kenāpi na jñāto bhagavānharirīśvaraḥ /
kiñcitprabrūhi me brahman kāraṇaṃ vrajagopanam

ete cānye ca bahavaḥ sandehā vāsavīsuta /
nāśayādya mahābhāga sarvajño'si dvijottama

gopyastathaikaḥ sandeho hṛdayānna nivartate /
pāñcālyāḥ pañcabhartṛtvaṃ loke kiṃ na jugupsitam

sadācāraṃ pramāṇaṃ hi pravadanti manīṣiṇaḥ /
paśudharmaḥ kathaṃ taistu samarthairapi saṃśritaḥ

bhīṣmeṇāpi kṛtaṃ kiṃ vā devarūpeṇa bhūtale /
golakau tau samutpādya yattu vaṃśasya rakṣaṇam

dhigdharmanirṇayaḥ kāmaṃ munibhiḥ paridarśitaḥ /
yena kenāpyupāyena putrotpādanalakṣaṇaḥ

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthaskandhe
surāṅganānāṃ prati nārāyaṇavaradānaṃ nāma saptadaśo'dhyāyaḥ