દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 4.17

નારાયણવરદાનમ્
જનમેજય ઉવાચ
વારાઙ્ગનાસ્ત્વયાખ્યાતા નરનારાયણાશ્રમે ।
એકં નારાયણં શાન્તં કામયાના સ્મરાતુરાઃ

શપ્તુકામસ્તદા જાતો મુનિર્નારાયણશ્ચ તાઃ ।
નિવારિતો નરેણાથ ભ્રાત્રા ધર્મવિદા નૃપ

કિં કૃતં મુનિના તેન વ્યસને સમુપસ્થિતે ।
તાભિઃ સંકલ્પિતેનાથ કામાર્થાભિર્ભૃશં મુને

શક્રેણોત્પાદિતાભિશ્ચ બહુપ્રાર્થનયા પુનઃ ।
યાચિતેન વિવાહાર્થં કિં કૃતં તેન જિષ્ણુના

ઇત્યેતચ્છ્રોતુમિચ્છામિ ચરિતં તસ્ય મોક્ષદમ્ ।
નારાયણસ્ય મે બ્રૂહિ વિસ્તરેણ પિતામહ

વ્યાસ ઉવાચ
શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ યથા તસ્ય મહાત્મનઃ ।
ધર્મપુત્રસ્ય ધર્મજ્ઞ વિસ્તરેણ વદામિ તે

શપ્તુકામસ્તુ સંદૃષ્ટો નરેણાથ યદા હરિઃ ।
વારિતોઽસૌ સમાશ્વાસ્ય મુનિર્નારાયણસ્તદા

શાન્તકોપસ્તદોવાચ તાસ્તપસ્વી મહામુનિઃ ।
સ્મિતપૂર્વમિદં વાક્યં મધુરં ધર્મનન્દનઃ

અસ્મિઞ્જન્મનિ ચાર્વંગ્યઃ કૃતસંકલ્પવાનહમ્ ।
આવાભ્યાઞ્ચ ન કર્તવ્યઃ સર્વથા દારસંગ્રહઃ

તસ્માદ્‌ ગચ્છન્તુ ત્રિદિવં કૃપાં કૃત્વા મમોપરિ ।
ધર્મજ્ઞા ન પ્રકુર્વન્તિ વ્રતભઙ્ગં પરસ્ય વૈ

શૃઙ્ગારેઽસ્મિન્ રસે નૂનં સ્થાયીભાવો રતિઃ સ્મૃતઃ ।
કથં કરોમિ સમ્બન્ધં તદભાવે સુલોચનાઃ

કારણેન વિના કાર્યં ન ભવેદિતિ નિશ્ચયઃ ।
કવિભિઃ કથિતં શાસ્ત્રે સ્થાયીભાવો રસઃ કિલ

ધન્યઃ સુચારુસર્વાઙ્ગઃ સભાગ્યોઽહં ધરાતલે ।
પ્રીતિપાત્રં યતો જાતો ભવતીનામકૃત્રિમમ્

ભવતીભિઃ કૃપાં કૃત્વા રક્ષણીયં વ્રતં મમ ।
ભવિષ્યામિ મહાભાગાઃ પતિરપ્યન્યજન્મનિ

અષ્ટાવિંશે વિશાલાક્ષ્યો દ્વાપરેઽસ્મિન્ધરાતલે ।
દેવાનાં કાર્યસિદ્ધ્યર્થં પ્રભવિષ્યામિ સર્વથા

તદા ભવત્યો મદ્દારાઃ પ્રાપ્ય જન્મ પૃથક્પૃથક્ ।
ભૂપતીનાં સુતા ભૂત્વા પલીભાવં ગમિષ્યથ

ઇત્યાશ્વાસ્ય હરિસ્તાસ્તુ પ્રતિશ્રુત્ય પરિગ્રહમ્ ।
વ્યસર્જયત્સ ભગવાઞ્જગ્મુશ્ચ વિગતજ્વરાઃ

એવં વિસર્જિતાસ્તેન ગતાઃ સ્વર્ગં તદાઙ્ગનાઃ ।
શક્રાય કથયામાસુઃ કારણં સકલં પુનઃ

આશ્રુત્ય મઘવાંસ્તાભ્યો વૃત્તાન્તં તસ્ય વિસ્તરાત્ ।
તુષ્ટાવ તં મહાત્માનં નારીર્દૃષ્ટ્વા તથોર્વશીઃ

ઇન્દ્ર ઉવાચ
અહો ધૈર્યં મુનેઃ કામં તથૈવ ચ તપોબલમ્ ।
યેનોર્વશ્યઃ સ્વતપસા તાદૃગ્‌રૂપાઃ પ્રકલ્પિતાઃ

ઇતિ સ્તુત્વા પ્રસન્નાત્મા બભૂવ સુરરાટ્ તતઃ ।
નારાયણોઽપિ ધર્માત્મા તપસ્યભિરતોઽભવત્

ઇત્યેતત્સર્વમાખ્યાતં મુનેર્વૃત્તાન્તમદ્‌ભુતમ્ ।
નારાયણસ્ય સકલં નરસ્ય ચ મહામુનેઃ

તૌ હિ કૃષ્ણાર્જુનૌ વીરૌ ભૂભારહરણાય ચ ।
જાતૌ તૌ ભરતશ્રેષ્ઠ ભૃગોઃ શાપવશાદિહ

રાજોવાચ
કૃષ્ણાવતારચરિતં વિસ્તરેણ વદસ્વ મે ।
સન્દેહો મમ ચિત્તેઽસ્તિ તં નિવારય માનદ

યયોઃ પુત્રત્વમાપન્નૌ હર્યનન્તૌ મહાબલૌ ।
દેવકીવસુદેવૌ તૌ દુઃખભાજૌ કથં મુને

કંસેન નિગડે બદ્ધૌ પીડિતૌ બહુવત્સરાન્ ।
યયોઃ પુત્રો હરિઃ સાક્ષાત્તપસા તોષિતોઽભવત્

જાતોઽસૌ મથુરાયાં તુ ગોકુલે સ કથં ગતઃ ।
કંસં હત્વા દ્વારવત્યાં નિવાસં કૃતવાન્કથમ્

પિત્રાદિસેવિતં દેશં સમૃદ્ધં પાવનં કિલ ।
ત્યક્ત્વા દેશાન્તરેઽનાર્યે ગતવાન્સ કથં હરિઃ

કુલઞ્ચ દ્વિજશાપેન કથમુત્સાદિતં હરેઃ ।
ભારાવતારણં કૃત્વા વાસુદેવઃ સનાતનઃ

દેહં મુમોચ તરસા જગામ ચ દિવં હરિઃ ।
પાપિષ્ઠાનાઞ્ચ ભારેણ વ્યાકુલાભૂચ્ચ મેદિની

તે હતા વાસુદેવેન પાર્થેનામિતકર્મણા ।
લુણ્ઠિતા યૈર્હરેઃ પત્‍ન્યસ્તે કથં ન નિપાતિતાઃ

ભીષ્મો દ્રોણસ્તથા કર્ણો બાહ્લિકોઽપ્યથ પાર્થિવઃ ।
વૈરાટોઽથ વિકર્ણશ્ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્થિવઃ

સોમદત્તાદયઃ સર્વે નિહતાઃ સમરે નૃપાઃ ।
તેષામુત્તારિતો ભારશ્ચૌરાણાં ન હૃતઃ કથમ્

કૃષ્ણપત્‍ન્યઃ કથં દુઃખં પ્રાપ્તાઃ પ્રાન્તે પતિવ્રતાઃ ।
સન્દેહોઽયં મુનિશ્રેષ્ઠ ચિત્તે મે પરિવર્તતે

વસુદેવસ્તુ ધર્માત્મા પુત્રદુઃખેન તાપિતઃ ।
ત્યક્તવાન્સ કથં પ્રાણાનપમૃત્યું જગામ હ

પાણ્ડવા ધર્મસંયુક્તાઃ કૃષ્ણે ચ નિરતાઃ સદા ।
તે કથં દુઃખભોક્તારો હ્યભવન્મુનિસત્તમ

દ્રૌપદી ચ મહાભાગા કથં દુઃખસ્ય ભાગિની ।
વેદીમધ્યાચ્ચ સઞ્જાતા લક્ષ્મ્યંશસમ્ભવા કિલ

સભાયાં સા સમાનીતા રજોદોષસમન્વિતા ।
બાલા દુઃશાસનેનાથ કેશગ્રહણકર્શિતા

પીડિતા સિન્ધુરાજ્ઞાથ વનમધ્યગતા સતી ।
તથૈવ કીચકેનાપિ પીડિતા રુદતી ભૃશમ્

પુત્રાઃ પઞ્ચૈવ તસ્યાસ્તુ નિહતા દ્રૌણિના ગૃહે ।
સુભદ્રાયાઃ સુતો યુદ્ધે બાલ એવ નિપાતિતઃ

તથા ચ દેવકીપુત્રા ષટ્ કંસેન નિષૂદિતાઃ ।
સમર્થેનાપિ હરિણા દૈવં ન કૃતમન્યથા । ૪૧ ॥
યાદવાનાં તથા શાપઃ પ્રભાસે નિધનં પુનઃ ।
કુલક્ષયસ્તથા તીવ્રસ્તત્પત્‍નીનાઞ્ચ લુણ્ઠનમ્

વિષ્ણુના ચેશ્વરેણાપિ સાક્ષાન્નારાયણેન ચ ।
ઉગ્રસેનસ્ય સેવા વૈ દાસવત્સતતં કૃતા

સન્દેહોઽયં મહાભાગ તત્ર નારાયણે મુનૌ ।
સર્વજન્તુસમાનત્વં વ્યવહારે નિરન્તરમ્

હર્ષશોકાદયો ભાવાઃ સર્વેષાં સદૃશાઃ કથમ્ ।
ઈશ્વરસ્ય હરેર્જાતા કથમપ્યન્યથા ગતિઃ

તસ્માદ્વિસ્તરતો બ્રૂહિ કૃષ્ણસ્ય ચરિતં મહત્ ।
અલૌકિકેન હરિણા કૃતં કર્મ મહીતલે

હતા આયુઃક્ષયે દૈત્યાઃ ક્લેશેન મહતા પુનઃ ।
ક્વૈશ્વર્યશક્તિઃ પ્રથિતા હરિણા મુનિસત્તમ

રુક્મિણીહરણે નૂનં ગૃહીત્વાથ પલાયનમ્ ।
કૃતં હિ વાસુદેવેન ચૌરવચ્ચરિતં તદા

મથુરામણ્ડલં ત્યક્ત્વા સમૃદ્ધં કુલસમ્મતમ્ ।
જરાસન્ધભયાત્તેન દ્વારકાગમનં કૃતમ્

તદા કેનાપિ ન જ્ઞાતો ભગવાન્હરિરીશ્વરઃ ।
કિઞ્ચિત્પ્રબ્રૂહિ મે બ્રહ્મન્ કારણં વ્રજગોપનમ્

એતે ચાન્યે ચ બહવઃ સન્દેહા વાસવીસુત ।
નાશયાદ્ય મહાભાગ સર્વજ્ઞોઽસિ દ્વિજોત્તમ

ગોપ્યસ્તથૈકઃ સન્દેહો હૃદયાન્ન નિવર્તતે ।
પાઞ્ચાલ્યાઃ પઞ્ચભર્તૃત્વં લોકે કિં ન જુગુપ્સિતમ્

સદાચારં પ્રમાણં હિ પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ ।
પશુધર્મઃ કથં તૈસ્તુ સમર્થૈરપિ સંશ્રિતઃ

ભીષ્મેણાપિ કૃતં કિં વા દેવરૂપેણ ભૂતલે ।
ગોલકૌ તૌ સમુત્પાદ્ય યત્તુ વંશસ્ય રક્ષણમ્

ધિગ્ધર્મનિર્ણયઃ કામં મુનિભિઃ પરિદર્શિતઃ ।
યેન કેનાપ્યુપાયેન પુત્રોત્પાદનલક્ષણઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થસ્કન્ધે
સુરાઙ્ગનાનાં પ્રતિ નારાયણવરદાનં નામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ