Devi Bhagavata Purana · Chapter 4

atha caturtho'dhyāyaḥ
sūta uvāca/
iti śrutvā kathāṃ divyāṃ vicitrāṃ kuṃbhasaṃbhavaḥ /
śuśrūṣuḥ punarāhedaṃ viśākhaṃ vinayānvitaḥ

agastya uvāca/
devasenāpate . deva vicitreyaṃ śrutā kathā /
punaranyacca māhātmyaṃ vada bhāgavatasya me

skanda uvāca/
mitrāvaruṇasaṃbhūta mune śṛṇu kathāmimām /
yatraikadeśa mahimā proktā bhāgavatasya tu

varṇyate dharmavistāro gāyatrīmadhikṛtya ca /
gāyatryā mahimā yatra tadbhāgavatamiṣyate

bhagavatyā idaṃ yasmāttasmādbhāgavataṃ viduḥ /
brahmaviṣṇuśivārādhyā parā bhagavatī hi sā

ṛtavāgiti vikhyāto munirāsīnmahāmatiḥ /
tasya putro'bhavatkāle gaṇḍānte pauṣṇabhāntime

sa tasya jātakarmādi kriyāścakre yathāvidhi /
cūḍopanayanādīṃśca saṃskārānapi so'karot //७/
yata ārabhya jāto'sau putrastasya mahātmanaḥ /
tata evātha sa muniḥ śokarogākulo'bhavat

roṣalobhaparītātmā tathā mātāpi tasya ca /
bahurāgārditā nityaṃ śucā duḥkhīkṛtā bhṛśam

ṛtavāksa muniścintāmavāpa bhṛśaduḥkhitaḥ /
kimetatatkāraṇaṃ jātaṃ putro me'tyaṃtadurmatiḥ

kasyacinmuniputrasya balātpatnīṃ jahāra ca /
mene śikṣāṃ piturnāsau na ca māturvimūḍhadhīḥ

tato viṣaṇṇacittastu ṛtavāgabravīdidam /
aputratā varaṃ nṝṇāṃ na kadācitkuputratā

pitṝnkuputraḥ svaryātānniraye pātayatyapi /
yāvajjīvetsadā pitroḥ kevalaṃ duḥkhadāyakaḥ

pitrorduḥkhāya dhigjanma kuputrasya ca pāpinaḥ /
suhṛdāṃ nopakārāya nāpakārāya vairiṇām

dhanyāste mānavā loke suputro yadgṛhe sthitaḥ /
paropakāraśīlaśca piturmātuḥ sukhāvahaḥ

kuputreṇa kulaṃ naṣṭaṃ kuputreṇa hataṃ yaśaḥ /
kuputreṇeha cāmutra duḥkhaṃ nirayayātanāḥ

kuputreṇānvayo naṣṭo janma naṣṭaṃ kubhāryayā /
kubhojanena divasaḥ kumitreṇa sukhaṃ kutaḥ

skanda uvāca/
evaṃ duṣṭasya putrasya duṣṭairācaraṇairmuniḥ /
tapyamāno'niśaṃ kāle gatvā gargamapṛcchata // १८ /
ṛtavāguvāca/
bhagavaṃstvāmahaṃ praṣṭumicchāmi vada tatprabho /
jyotiḥjñāstrasya cācārya putradauḥśīlyakāraṇam

guruśuśrūṣayā vedā adhītā vidhivanmayā /
brahmacārivrataṃ tīrtvā vivāho vidhivatkṛtaḥ

bhāryayā saha gārhasthyadharmaścānuṣṭhito'niśam /
paṃcayajñavidhānaṃ ca mayā'kāri yathāvidhi

narakādbibhyatā vipra na tu kāmasukhecchayā /
garbhādhānaṃ ca vidhivatputraprāptyai mayā kṛtam

putro'yaṃ mama doṣeṇa māturdoṣeṇa vā mune /
jāto duḥkhāvahaḥ pitrorduḥśīlo baṃdhuśokadaḥ //२३/
etanniśamya vacanaṃ gargācāryo munestadā /
vicārya sarvaṃ taddhetuṃ jyotirvidvācamabravīt

garga uvāca/
mune naivāparādhaste na māturna kulasya ca /
revatyaṃtaṃ tu gaṇḍāntaṃ putradauḥśīlyakāraṇam

duṣṭe kāle yato janma putrasya tava bho mune /
tenaiva tava duḥkhāya nānyo heturmanāgapi

tadduḥkhaśāṃtaye brahmañjagatāṃ mātaraṃ śivām /
samārādhaya yatnena durgāṃ durgatināśinīm

gargasya vacanaṃ śrutvā ṛtavāk krodhamūrcchitaḥ /
revatīṃ tu śaśāpāsau vyomnaḥ patatu revatī

datte śāpe tu tenātha pūṣṇo bhaṃ ca papāta khāt /
kumudādrau bhāsamānaṃ sarvalokasya paśyataḥ

khyāto raivatakaścābhūttatpātātkumudācala: /
atīva ramaṇīyaśca tataḥ prabhṛti so'pyabhūt

dattvā śāpaṃ ca revatyai gargoktavidhinā muniḥ /
samārādhyāṃbikāṃ devīṃ sukhasaubhāgyabhāgabhūt

skanda uvāca/
revatyṛkṣasya yattejastasmājjātā tu kanyakā /
rūpeṇāpratimā loke dvitīyā śrīrivābhavat

atha tāṃ pramucaḥ kanyāṃ revatīkāṃtisaṃbhavām /
dṛṣṭvā nāma cakārāsyā revatīti mudā muniḥ

ninye'tha svāśrame caināṃ poṣayāmāsa dharmataḥ /
brahmarṣiḥ pramuco nāma kumudādrau sutāmiva

atha kālena ca prauḍhāṃ dṛṣṭvā tāṃ rūpaśālinīm /
sa muniścintayāmāsa ko'syā yogyo varo bhavet

bahudhā'nveṣayaṃstasyā nāsasādocitaṃ patim /
tatogniśālāṃ saṃviśya munistuṣṭāva pāvakam

kanyāvaraṃ tadāśaṃsatprītastamapi havyavāṭ /
dharmiṣṭho balavānvīraḥ priyavāgaparājitaḥ //३७/
durdamo bhavitā bhartā mune'syāḥ pṛthivīpatiḥ /
iti śrutvā vaco vahneḥ prasannobhūnmunistadā

daivādākheṭakavyājāttatkṣaṇādāgato nṛpaḥ /
durdamo nāma medhāvī tasyāśramapadaṃ muneḥ

putro vikramaśīlasya balavān vīryavattaraḥ /
kālindījaṭhare jātaḥ priyavratakulodbhavaḥ

munerāśramamāviśya tamadṛṣvātaka mahāmunim /
āmaṃtrya tāṃ priye ceti revatīṃ pṛṣṭavānnṛpaḥ

rājovāca/
maharṣirbhagavānasmādāśramātvta gataḥ priye /
tatpādau draṣṭumicchāmi vada kalyāṇi tattvataḥ

kanyovāca/
agniśālāmupagato mahārāja mahāmuniḥ /
niścakrāmāśramāttūrṇaṃ rājāpyākarṇya tadvacaḥ

tathā'gniśālādvārasthaṃ rājānaṃ durdamaṃ muniḥ /
rājalakṣaṇasaṃyuktamapaśyatpraśrayānatam

praṇanāma ca taṃ rājā muniḥ śiṣyamuvāca ha /
gautamānīyatāmarghyamarghyayogyo'sti bhūpatiḥ

āgataścirakālena jāmāteti viśeṣataḥ /
ityuktvārghyaṃ dadau tasmai sopi jagrāha cintayan

munirāsanamāsīnaṃ gṛhītārghyaṃ ca bhūpatim /
āśīrbhirabhinaṃdyātha kuśalaṃ cāpyapṛcchata

api te'nāmayaṃ rājanbale kośe suhṛtsu ca /
bhṛtye'mātye pure deśe tathātmani janādhipa

bhāryā'sti te kuśalinī yataḥ sātraiva tiṣṭhati /
ato na pṛcchāmyasyāste cānyāsāṃ kuśalaṃ vada //
rājovāca/
bhagavaṃstvatprasādena sarvatrānāmayaṃ mama /
etatkutūhalaṃ brahmanmadbhāryā kāstra vidyate

ṛṣiruvāca/
revatī nāma te bhāryā rūpeṇāpratimā bhuvi /
vidyatestra kathaṃ patnī tāṃ na vetsi mahīpate

rājovāca/
subhadrādyāstu yā bhāryā mama santi gṛhe vibho /
jānāmi tāstu bhagavanna vai jānāmi revatīm

ṛṣiruvāca/
priyeti sāṃprataṃ rājaṃstvayoktā yā mahāmate /
sā vismṛtā kṣaṇādeva yā te ślāghyatamā priyā //
rājovāca/
tvayoktaṃ yanmṛṣā tanno tathaivāmantritā mayā /
mune duṣṭo na me bhāvaḥ kopaṃ mā kartumarhasi

ṛṣiruvāca/
rājannuktaṃ tvayā satyaṃ na bhāvo dūṣitastava /
vahninā preritenetthaṃ bhavatā 'vyāhṛtaṃ vacaḥ

adya pṛṣṭo mayā vahniḥ ko'syā bharttā bhaviṣyati /
tenoktaṃ durdamo rājā bhavitā'syāḥ patirdhruvam

tadādatsva mayā dattāmimāṃ kanyāṃ mahīpate /
priyetyāmaṃtritā pūrvaṃ mā vicāraṃ kuruṣva bhoḥ

śrutvaitatso'bhavattūṣṇīṃ ciṃtayanmunibhāṣitam /
vaivāhikaṃ vidhiṃ tasya muniḥ kartuṃ samudyataḥ

athodyataṃ vivāhāya dṛṣṭvā kanyā'bravīnmunim /
revatyṛkṣe vivāho me tāta kartuṃ tvamarhasi

ṛṣiruvāca /
vatse vivāhayogyāni satyanyarkṣāṇi bhūriśaḥ /
revatyāṃ kathamudvāhaḥ pauṣṇabhaṃ na divi sthitam

kanyovāca/
revatyṛkṣaṃ vinā kālo mamodvāhocito na hi /
ataḥ saṃprārthayāmyetadvivāhaṃ pauṣṇabhe kuru

ṛṣiruvāca/
ṛtavāṅmuninā pūrvaṃ revatībhaṃ nipātitam /
bhāntare cenna te prītirvivāhaḥ syātkathaṃ tava

kanyovāca/
tapaḥ kiṃ taptavāneka ṛtavāgeva kevalam /
bhavatā kiṃ tapo nedṛktaptaṃ vākkāyamānasaḥ

jagatsraṣṭuṃ samarthastvaṃ vedmyahaṃ te tapobalam /
revatyṛkṣaṃ divi sthāpya mamodvāhaṃ pitaḥ kuru

/
ṛṣiruvāca/
evaṃ bhavatu bhadraṃ te yathaiva tvaṃ bravīṣi mām /
tvatkṛte somamārge'haṃ sthāpayāmyadya pauṣṇabham ६५ //
skanda uvāca/
evamuktvā munistūrṇaṃ pauṣṇabhaṃ svatapobalāt /
yathāpūrvaṃ tathā cakre somamārge ghaṭodbhava

revatīnāmni nakṣatre vivāhavidhinā muniḥ /
revatīṃ pradadau rājñe durddamāya mahātmane

kṛtvā vivāhaṃ kanyāyā munī rājānamabravīt /
kiṃ te'bhilaṣitaṃ vīra vada tatpūrayāmyaham

rājovāca/
manoḥ svāyaṃbhuvasyāhaṃ vaṃśe jāto'smi he mune /
manvantarādhipaṃ putraṃ tvatprasādācca kāmaye

muniruvāca/
yadyeṣā kāmanā te'sti devyā ārādhanaṃ kuru /
bhaviṣyatyeva te putro manurmanvaṃtarādhipaḥ

devībhāgavataṃ nāma purāṇaṃ yattu paṃcamam /
paṃcakṛtvastu tacchrutvā lapsyase 'bhimataṃ sutam

revatyā raivato nāma paṃcamo bhavitā manuḥ /
vedavicchāstratattvajño dharmavānaparājitaḥ

ityukto muninā rājā praṇamya mudito munim /
bhāryayā saha medhāvī jagāma nagaraṃ nijam

pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ cakāra sa mahāmatiḥ /
pālayāmāsa dharmātmā prajāḥ putrānivaurasān

ekadā lomaśo nāma mahātmā munirāgataḥ /
praṇipatya tamabhyarcya prāṃjaliścābravīnnṛpaḥ

rājovāca/
bhagavaṃstvatprasādena śrotumicchāmi bho mune /
devī bhāgavataṃ nāma purāṇaṃ putralipsayā

śrutvā vācaṃ prajābhartuḥ prītaḥ provāca lomaśaḥ /
dhanyo'si rājaṃste bhaktirjātā trailokyamātari ७७//
surāsuranarārādhyā yā parā jagadambikā /
tasyāṃ cedbhaktirutpannā kāryasiddhirbhaviṣyati

atastvāṃ śrāvayiṣyāmi śrīmadbhāgavataṃ nṛpa /
yasya śravaṇamātreṇa na kiṃcidapi durlabham

ityuktvā sudine brahmankathāraṃbhamathākarot /
paṃcakṛtvaḥ sa śuśrāva vidhivadbhāryayā saha

samāptidivase rājā purāṇaṃ ca muniṃ tathā /
pūjayāmāsa dharmātmā mudā paramayā yutaḥ

hutvā navārṇamaṃtreṇa bhojayitvā kumārikāḥ /
vāḍavāṃśca sapatnīkāndakṣiṇābhiratoṣayat

atha kālena kiyatā bhagavatyāḥ prasādataḥ /
garbhaṃ dadhāra sā rājñī lokakalyāṇakārakam

puṇye'tha samaye prāpte grahaiḥ susthānasaṃgataiḥ /
sarvamaṃgalasaṃpanne revatī suṣuve sutam

śrutvā putrasya jananaṃ snātvā rājā mudānvitaḥ /
sa suvarṇāṃbhasā cakre jātakarmādikāḥ kriyāḥ

yathāvidhi ca dānāni dattvā viprānatoṣayat /
kṛtopanayanaṃ rājā sāṃgānvedānapāṭhayat

sarvavidyānidhirjātau dharmiṣṭho'stravidāṃ varaḥ /
dharmasya vaktā karttā ca raivato nāma vīryavān

niyuktavānatha brahmā raivataṃ mānave pade /
manvantarādhipaḥ śrīmāngāṃ śaśāsa sa dharmataḥ

itthaṃ devyāḥ prabhāvo'yaṃ saṃkṣepeṇopavarṇitaḥ /
purāṇasya ca māhātmyaṃ ko vaktuṃ vistarātkṣamaḥ

sūta uvāca/
kuṃbhayonistu māhātmyaṃ vidhiṃ bhāgavatasya ca /
śrutvā kumāraṃ cābhyarcya svāśramaṃ punarāyayau

idaṃ mayā bhāgavatasya viprā māhātmyamuktaṃ bhavatāṃ samakṣam /
śṛṇoti bhaktyā paṭhatīha bhogānbhuktvā'khilānmuktimupaiti cāṃte

iti śrīskandapurāṇe mānasakhaṇḍe śrīdevībhāgavatamāhātmye caturtho'dhyāyaḥ