Language

ENहिગુ
Scripture Library

Devi Bhagavata Purana · Chapter 11.16

11.16.1

sandhyopāsananirūpaṇam
śrīnārāyaṇa uvāca
athātaḥ śrūyatāṃ puṇyaṃ sandhyopāsanamuttamam /
bhasmadhāraṇamāhātmyaṃ kathitaṃ caiva vistarāt

11.16.2

prātaḥsandhyāvidhānaṃ ca kathayiṣyāmi te'nagha /
prātaḥsandhyāṃ sanakṣatrāṃ madhyāhne madhyabhāskarām

11.16.3

sasūryāṃ paścimāṃ sandhyāṃ tisraḥ sandhyā upāsate /
tad‍bhedānapi vakṣyāmi śṛṇu devarṣisattama

11.16.4

uttamā tārakopetā madhyamā luptatārakā /
adhamā sūryasahitā prātaḥsandhyā tridhā matā

11.16.5

uttamā sūryasahitā madhyamāstamite ravau /
adhamā tārakopetā sāyaṃsandhyā tridhā matā

11.16.6

vipro vṛkṣo mūlakānyatra sandhyā
vedaḥ śākhā dharmakarmāṇi patram /
tasmānmūlaṃ yat‍nato rakṣaṇīyaṃ
chinne mūle naiva vṛkṣo na śākhā

11.16.7

sandhyā yena na vijñātā sandhyā yenānupāsitā /
jīvamāno bhavecchūdro mṛtaḥ śvā caiva jāyate

11.16.8

tasmānnityaṃ prakartavyaṃ sandhyopāsanamuttamam /
tadabhāve'nyakarmādāvadhikārī bhavenna hi

11.16.9

udayāstamayādūrdhvaṃ yāvatsyād‌ghaṭikātrayam /
tāvatsandhyāmupāsīta prāyaścittaṃ tataḥ param

11.16.10

kālātikramaṇe jāte caturthārghyaṃ pradāpayet /
athavāṣṭaśataṃ devīṃ japtvādau tāṃ samācaret

11.16.11

yasminkāle tu yatkarma tatkālādhīśvarīṃ ca tām /
sandhyāmupāsya paścāttu tatkālīnaṃ samācaret

11.16.12

gṛhe sādhāraṇā proktā goṣṭhe vai madhyamā bhavet /
nadītīre cottamā syāddevīgehe taduttamā

11.16.13

yato devyā upāseyaṃ tato devyāstu sannidhau /
sandhyātrayaṃ prakartavyaṃ tadānantyāya kalpate

11.16.14

etasyā aparaṃ daivaṃ brāhmaṇānāṃ ca vidyate /
na viṣṇūpāsanā nityā na śivopāsanā tathā

11.16.15

yathā bhavenmahādevyā gāyatryāḥ śruticoditā /
sarvavedasārabhūtā gāyatryāstu samarcanā

11.16.16

brahmādayo'pi sandhyāyāṃ tāṃ dhyāyanti japanti ca /
vedā japanti tāṃ nityaṃ vedopāsyā tataḥ smṛtā

11.16.17

tasmātsarve dvijāḥ śāktā na śaivā na ca vaiṣṇavāḥ /
ādiśaktimupāsante gāyatrīṃ vedamātaram

11.16.18

ācāntaḥ prāṇamāyamya keśavādikanāmabhiḥ /
keśavaśca tathā nārāyaṇo mādhava eva ca

11.16.19

govindo viṣṇurevātha madhusūdana eva ca /
trivikramo vāmanaśca śrīdharo'pi tataḥ param

11.16.20

hṛṣīkeśaḥ padmanābho dāmodara ataḥ param /
saṅ‌karṣaṇo vāsudevaḥ pradyumno'pyaniruddhakaḥ

11.16.21

puruṣottamādhokṣajau ca nārasiṃho'pyutastathā /
janārdana upendraśca hariḥ kṛṣṇo'ntimastathā

11.16.22

ॐkārapūrvakaṃ nāma caturviṃśatisaṅ‌khyayā /
svāhāntaiḥ prāśayedvāri namo'ntaiḥ sparśayettathā

11.16.23

keśavāditribhiḥ pītvā dvābhyāṃ prakṣālayetkarau /
mukhaṃ prakṣālayeddvābhyāṃ dvābhyāmunmārjanaṃ tathā

11.16.24

ekena pāṇiṃ samprokṣya pādāvapi śiro'pi ca /
saṅkarṣaṇādidevānāṃ dvādaśāṅgāni saṃspṛśet

11.16.25

dakṣiṇenodakaṃ pītvā vāmena saṃspṛśed‌budha: /
tāvanna śudhyate toyaṃ yāvadvāmena na spṛśet

11.16.26

gokarṇākṛtihastena māṣamātraṃ jalaṃ pibet /
tato nyūnādhikaṃ pītvā surāpāyī bhaved‌dvijaḥ

11.16.27

saṃhatāṅgulinā toyaṃ pāṇinā dakṣiṇena tu /
muktāṅguṣṭhakaniṣṭhābhyāṃ śeṣeṇācamanaṃ viduḥ

11.16.28

prāṇāyāmaṃ tataḥ kṛtvā praṇavasmṛtipūrvakam /
gāyatrīṃ śirasā sārdhaṃ turīyapadasaṃyutām

11.16.29

dakṣiṇe recayedvāyuṃ vāmena pūritodaram /
kumbhena dhārayennityaṃ prāṇāyāmaṃ vidurbudhā:

11.16.30

pīḍayeddakṣiṇāṃ nāḍīmaṅguṣṭhena tathottarām /
kaniṣṭhānāmikābhyāṃ tu madhyamāṃ tarjanīṃ tyajet

11.16.31

recaka: pūrakaścaiva prāṇāyāmo'tha kumbhaka: /
procyate sarvaśāstreṣu yogibhiryatamānasai:

11.16.32

recakaḥ sṛjate vāyuṃ pūrakaḥ pūrayettu tam /
sāmyena saṃsthitiryattatkumbhakaḥ parikīrtitaḥ

11.16.33

nīlotpaladalaśyāmaṃ nābhimadhye pratiṣṭhitam /
caturbhujaṃ mahātmānaṃ pūrake cintayeddharim

11.16.34

kumbhake tu hṛdi sthāne dhyāyettu kamalāsanam /
prajāpatiṃ jagannāthaṃ caturvaktraṃ pitāmaham

11.16.35

recake śaṅ‌karaṃ dhyāyellalāṭasthaṃ maheśvaram /
śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ nirmalaṃ pāpanāśanam

11.16.36

pūrake viṣṇusāyujyaṃ kumbhake brahmaṇo gatim /
recakena tṛtīyaṃ tu prāpnuyādīśvaraṃ param

11.16.37

paurāṇācamanādyaṃ ca proktaṃ devarṣisattama /
śrautamācamanādyaṃ ca śṛṇu pāpāpahaṃ mune

11.16.38

praṇavaṃ pūrvamuccārya gāyatrīṃ tu tadityṛcam /
pādādau vyāhṛtīstisraḥ śrautācamanamucyate

11.16.39

gāyatrīṃ śirasā sārdhaṃ japed‌vyāhṛtipūrvikām /
pratipraṇavasaṃyuktāṃ tritayaṃ prāṇasaṃyamaḥ

11.16.40

(salakṣaṇaṃ tu prāṇānāmāyāmaṃ kīrtyate'dhunā /
nānāpāpaikaśamanaṃ mahāpuṇyaphalapradam //)
pañcāṅ‌gulībhirnāsāgraṃ pīḍayetpraṇavena tu /
sarvapāpaharā mudrā vānaprasthagṛhasthayoḥ

11.16.41

kaniṣṭhānāmikāṅ‌guṣṭhairyateśca brahmacāriṇaḥ /
āpo hi ṣṭheti tisṛbhiḥ prokṣaṇaṃ syātkuśodakaiḥ

11.16.42

ṛgante mārjanaṃ kuryātpādānte vā samāhitaḥ /
navapraṇavayuktena āpo hi ṣṭhetyanena tu

11.16.43

naśyedaghaṃ mārjanena saṃvatsarasamud‍bhavam /
tata ācamanaṃ kṛtvā sūryaśceti pibedapaḥ

11.16.44

antaḥkaraṇasambhinnaṃ pāpaṃ tasya vinaśyati /
praṇavena vyāhṛtibhirgāyatryā praṇavādyayā

11.16.45

āpo hi ṣṭheti sūktena mārjanaṃ caiva kārayet /
uddhṛtya dakṣiṇe haste jalaṃ gokarṇavatkṛte

11.16.46

nītvā taṃ nāsikāgraṃ tu vāmakukṣau smaredagham /
puruṣaṃ kṛṣṇavarṇaṃ ca ṛtaṃ ceti paṭhettataḥ

11.16.47

drupadāṃ vā ṛcaṃ paścāddakṣanāsāpuṭena ca /
śvāsamārgeṇa taṃ pāpamānayetkaravāriṇi

11.16.48

nāvalokyaiva tadvāri vāmabhāge'śmani kṣipet /
niṣpāpaṃ tu śarīraṃ me sañjātamiti bhāvayet

11.16.49

utthāya tu tataḥ pādau dvau samau sanniyojayet /
jalāñjaliṃ gṛhītvā tu tarjanyaṅ‌guṣṭhavarjitam

11.16.50

vīkṣya bhānuṃ kṣipedvāri gāyatryā cābhimantritam /
trivāraṃ muniśārdūla vidhireṣo'rghyamocane

11.16.51

tataḥ pradakṣiṇāṃ kuryādasāvādityamantrataḥ /
madhyāhne sakṛdeva syātsandhyayostu trivārataḥ

11.16.52

īṣannagraḥ prabhāte tu madhyāhne daṇḍavatsthitaḥ /
āsane copaviṣṭastu dvijaḥ sāyaṃ kṣipedapaḥ

11.16.53

udakaṃ prakṣipedyasmāttatkāraṇamataḥ śṛṇu /
triṃśatkoṭyo mahāvīrā mandehā nāma rākṣasāḥ

11.16.54

kṛtaghnā dāruṇā ghorāḥ sūryamicchanti khāditum /
tato devagaṇāḥ sarve ṛṣayaśca tapodhanāḥ

11.16.55

upāsate mahāsandhyāṃ prakṣipantyudakāñjalim /
dahyante tena daityāste vajrībhūtena vāriṇā

11.16.56

etasmātkāraṇādviprāḥ sandhyāṃ nityamupāsate /
mahāpuṇyasya jananaṃ sandhyopāsanamīritam

11.16.57

arghyāṅ‌gabhūtamantro'yaṃ procyate śṛṇu nārada /
yaduccāraṇamātreṇa sāṅ‌gaṃ sandhyāphalaṃ bhavet

11.16.58

so'hamarko'smyahaṃ jyotirātmā jyotirahaṃ śivaḥ /
ātmajyotirahaṃ śuklaḥ sarvajyotī raso'smyaham

11.16.59

āgaccha varade devi gāyatri brahmarūpiṇi /
japānuṣṭhānasiddhyarthaṃ praviśya hṛdayaṃ mama

11.16.60

uttiṣṭha devi gantavyaṃ punarāgamanāya ca /
arghyeṣu devi gantavyaṃ praviśya hṛdayaṃ mama

11.16.61

tataḥ śuddhasthale naijamāsanaṃ sthāpayed‌budhaḥ /
tatrāruhya japetpaścād‌gāyatrīṃ vedamātaram

11.16.62

atraiva khecarī mudrā prāṇāyāmottaraṃ mune /
prātaḥsandhyāvidhāne ca kīrtitā munipuṅ‌gava

11.16.63

tannāmārthaṃ pravakṣyāmi sādaraṃ śṛṇu nārada /
cittaṃ carati khe yasmājjihvā carati khe gatā

11.16.64

bhruvorantargatā dṛṣṭirmudrā bhavati khecarī /
na cāsanaṃ siddhasamaṃ na kumbhasadṛśo'nilaḥ

11.16.65

na khecarīsamā mudrā satyaṃ satyaṃ ca nārada /
ghaṇṭāvatpaṇavoccārādvāyuṃ nirjitya yat‍nataḥ

11.16.66

sthirāsane sthiro bhūtvā nirahaṅ‌kāranirmamaḥ /
lakṣaṇaṃ nārada mune śṛṇu siddhāsanasya ca

11.16.67

yonisthānakamaṅ‌ghrimūlaghaṭitaṃ kṛtvā dṛḍhaṃ vinyase-
nmeḍhre pādamathaikameva hṛdayaṃ kṛtvā samaṃ vigraham /
sthāṇuḥ saṃyamitendriyo'caladṛśā paśyanbhruvorantaraṃ
tiṣṭhatyetadatīva yogisukhadaṃ siddhāsanaṃ procyate

11.16.68

āyātu varadā devī akṣaraṃ brahmasammitam /
gāyatrī chandasāṃ mātaridaṃ brahma juṣasva me

11.16.69

yadahnā kurute pāpaṃ tadahnā pratimucyate /
yad‌rātryā kurute pāpaṃ tad‌rātryā pratimucyate

11.16.70

sarvavarṇe mahādevi sandhyāvidye sarasvati /
ajare amare devi sarvadevi namo'stu te

11.16.71

tejo'sītyādimantreṇa devīmāvāhayettataḥ /
yatkṛtaṃ tvadanuṣṭhānaṃ tatsarvaṃ pūrṇamastu me

11.16.72

tataḥ śāpavimokṣāya vidhānaṃ samyagācaret /
brahmaśāpastato viśvāmitrasya ca tathaiva ca

11.16.73

vasiṣṭhaśāpa ityetattrividhaṃ śāpalakṣaṇam /
brahmaṇaḥ smaraṇenaiva brahmaśāpo nivartate

11.16.74

viśvāmitrasmaraṇato viśvāmitrasya śāpataḥ /
vasiṣṭhasmaraṇādeva tasya śāpo vinaśyati

11.16.75

hṛtpadmamadhye puruṣaṃ pramāṇaṃ
satyātmakaṃ sarvajagatsvarūpam /
dhyāyāmi nityaṃ paramātmasaṃjñaṃ
cid‌rūpamekaṃ vacasāmagamyam

11.16.76

atha nyāsavidhiṃ vakṣye sandhyāyā aṅgasambhavam /
ॐkāraṃ pūrvavadyojyaṃ tato mantrānudīrayet

11.16.77

bhūrityuktvā ca pādābhyāṃ nama ityeva coccaret /
bhuvaḥ pūrvaṃ tu jānubhyāṃ sva: kaṭibhyāṃ namo vadet

11.16.78

maharnābhyai janaścaiva hadayāya tatastapaḥ /
kaṇṭhāya ca tataḥ satyaṃ lalāṭe parikīrtayet

11.16.79

aṅguṣṭhābhyāṃ tatsavitustarjanībhyāṃ vareṇyakam /
bhargo devasya madhyābhyāṃ dhīmahītyeva kīrtayet

11.16.80

anāmābhyāṃ kaniṣṭhābhyāṃ dhiyo yo na: padaṃ vadet /
pracodayātkarapṛṣṭhatalayorvinyasetsudhī:

11.16.81

brahmātmane tatsaviturhṛdayāya namastathā /
viṣṇvātmane vareṇyaṃ ca śirase nama ityapi

11.16.82

bhargo devastha rudrātmane śikhāyai prakīrtitam /
śaktyātmane dhīmahīti kavacāya tataḥ param

11.16.83

kālātmane dhiyo yo no netratraya udīritam /
pracodayācca sarvātmane'strāya parikīrtitam

11.16.84

akṣaranyāsamevāgre kathayāmi mahāmune /
gāyatrīvarṇasambhūtanyāsa: pāpaharaḥ para:

11.16.85

praṇavaṃ pūrvamuccārya varṇanyāsaḥ prakīrtitaḥ /
tatkāramādāvuccārya pādāṅguṣṭhadvaye nyaset

11.16.86

sakāraṃ gulphayostadvad‌vikāraṃ jaṅghayornyaset /
jānvostukāraṃ vinyasya ūrvoścaiva vakārakam

11.16.87

rekāraṃ ca gude nyasya ṇikāraṃ liṅga eva ca /
kaṭyāṃ yakāramevātra bhakāraṃ nābhimaṇḍale

11.16.88

gokāraṃ hṛdaye nyasya dekāraṃ stanayordvayoḥ /
vakāraṃ hṛdi vinyasya syakāraṃ kaṇṭhakūpake

11.16.89

dhīkāraṃ mukhadeśe tu makāraṃ tāludeśake /
hikāraṃ nāsikāgre tu dhikāraṃ netramaṇḍale

11.16.90

bhrūmadhye caiva yokāraṃ yokāraṃ ca lalāṭake /
nakāraṃ vai pūrvamukhe prakāraṃ dakṣiṇe mukhe

11.16.91

cokāraṃ paścimamukhe dakāraṃ cottare mukhe /
yākāraṃ mūrdhni vinyasya takāraṃ vyāpakaṃ nyaset

11.16.92

etannyāsavidhiṃ kecinnecchanti japatatparāḥ /
tato dhyāyenmahādevīṃ jaganmātaramambikām

11.16.93

bhāsvajjapāprasūnābhāṃ kumārīṃ parameśvarīm /
raktāmbujāsanārūḍhāṃ raktagandhānulepanām

11.16.94

raktamālyāmbaradharāṃ caturāsyāṃ caturbhujām /
dvinetrāṃ sruksruvo mālāṃ kuṇḍikāṃ caiva bibhratīm

11.16.95

sarvābharaṇasandīptāmṛgvedādhyāyinīṃ parām /
haṃsapatrāmāhavanīyamadhyasthāṃ brahmadevatām

11.16.96

catuṣpadāmaṣṭakukṣiṃ saptaśīrṣāṃ maheśvarīm /
agnivaktrāṃ rudraśikhāṃ viṣṇucittāṃ tu bhāvayet

11.16.97

brahmā tu kavacaṃ yasyā gotraṃ sāṃkhyāyanaṃ smṛtam /
ādityamaṇḍalāntaḥsthāṃ dhyāyeddevīṃ maheśvarīm

11.16.98

evaṃ dhyātvā vidhānena gāyatrīṃ vedamātaram /
tato mudrāḥ prakurvīta devyāḥ prītikarāḥ śubhāḥ

11.16.99

sumukhaṃ sapuṭaṃ caiva vitataṃ vistṛtaṃ tathā /
dvimukhaṃ trimukhaṃ caiva catuṣkaṃ pañcakaṃ tathā

11.16.100

ṣaṇmukhādhomukhaṃ caiva vyāpakāñjalikaṃ tathā /
śakaṭaṃ yamapāśaṃ ca grathitaṃ sanmukhonmukham

11.16.101

vilambaṃ muṣṭikaṃ caiva matsyaṃ kūrmaṃ varāhakam /
siṃhākrāntaṃ mahākrāntaṃ mud‌garaṃ pallavaṃ tathā

11.16.102

caturviṃśatimudrāśca gāyatryāḥ sampradarśayet /
śatākṣarāṃ ca gāyatrīṃ sakṛdāvartayetsudhīḥ

11.16.103

caturviṃśatyakṣarāṇi gāyatryā kīrtitāni hi /
jātavedasanāmnīṃ ca ṛcamuccārayettataḥ

11.16.104

tryambakasyarcamāvṛtya gāyatrī śatavarṇakā /
bhavatīyaṃ mahāpuṇyā sakṛjjapyā budhairiyam

11.16.105

ॐkāraṃ pūrvamuccārya bhūrbhuvaḥ svastathaiva ca /
caturviṃśatyakṣarāṃ ca gāyatrīṃ proccarettataḥ

11.16.106

evaṃ nityaṃ japaṃ kuryād‌brāhmaṇo viprapuṅ‌gavaḥ /
sa samagraṃ phalaṃ prāpya sandhyāyāḥ sukhamedhate

11.16.16

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
ekādaśaskandhe sandhyopāsananirūpaṇaṃ nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ

Original text: devībhāgavatapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc